حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّمَا صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ لأَنَّهُ أَتَاهُ مَالٌ فَشَغَلَهُ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ فَصَلاَّهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ ثُمَّ لَمْ يَعُدْ لَهُمَا . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَمَيْمُونَةَ وَأَبِي مُوسَى . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى بَعْدَ الْعَصْرِ رَكْعَتَيْنِ . وَهَذَا خِلاَفُ مَا رُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ نَهَى عَنِ الصَّلاَةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ " . وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ أَصَحُّ حَيْثُ قَالَ لَمْ يَعُدْ لَهُمَا . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ نَحْوُ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ فِي هَذَا الْبَابِ رِوَايَاتٌ رُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَا دَخَلَ عَلَيْهَا بَعْدَ الْعَصْرِ إِلاَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَرُوِيَ عَنْهَا عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنِ الصَّلاَةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ . وَالَّذِي اجْتَمَعَ عَلَيْهِ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى كَرَاهِيَةِ الصَّلاَةِ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ إِلاَّ مَا اسْتُثْنِيَ مِنْ ذَلِكَ مِثْلُ الصَّلاَةِ بِمَكَّةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ بَعْدَ الطَّوَافِ فَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رُخْصَةٌ فِي ذَلِكَ . وَقَدْ قَالَ بِهِ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمُ الصَّلاَةَ بِمَكَّةَ أَيْضًا بَعْدَ الْعَصْرِ وَبَعْدَ الصُّبْحِ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَبَعْضُ أَهْلِ الْكُوفَةِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Жарир ривоят қилди, у Ато ибн ас-Соибдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) асрдан кейин икки ракат ўқиганлари сабаби шуки, уларга мол келиб қолди ва бу (мол) уларни пешиндан кейинги икки ракатдан машғул қилди, шунинг учун уларни асрдан кейин ўқидилар, сўнг буни қайтармадилар. Бу бобда Оиша, Умм Салама, Маймуна ва Абу Мусодан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бир нечта (рови) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан асрдан кейин икки ракат ўқиганларини ривоят қилган. Бу ундан ривоят қилинган: «У асрдан кейин қуёш ботгунча намоз ўқишдан қайтарган,» (деган)га зиддир. Ибн Аббоснинг «буни қайтармадилар» деган ҳадиси тўғрироқдир. Зайд ибн Собитдан ҳам Ибн Аббос ҳадисига ўхшаш ривоят қилинган. Оишадан ҳам бу бобда ривоятлар келган: ундан ривоят қилинишича, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг ҳузурига асрдан кейин кирсалар, албатта икки ракат ўқирдилар; ва ундан, у Умм Саламадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилинишича), у асрдан кейин қуёш ботгунча ва бомдоддан кейин қуёш кўтарилгунча намоз ўқишдан қайтарган. Кўпчилик илм аҳли келишган нарса шуки, асрдан кейин қуёш ботгунча ва бомдоддан кейин қуёш кўтарилгунча намоз ўқиш макруҳдир, шундан истисно қилинганлар бундан мустасно — масалан, Маккада асрдан кейин қуёш ботгунча ва бомдоддан кейин қуёш кўтарилгунча тавофдан кейин намоз ўқиш каби — чунки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бу ҳақда рухсат ривоят қилинган. Буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва улардан кейинги илм аҳлидан бир гуруҳ айтган. Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтади. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва улардан кейинги илм аҳлидан бир гуруҳ эса Маккада ҳам асрдан кейин ва бомдоддан кейин намоз ўқишни макруҳ санаган. Суфён ас-Саврий, Молик ибн Анас ва Куфа аҳлининг баъзилари шуни айтади.