حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي يَزِيدَ الْخَوْلاَنِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الشُّهَدَاءُ أَرْبَعَةٌ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ جَيِّدُ الإِيمَانِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ الَّذِي يَرْفَعُ النَّاسُ إِلَيْهِ أَعْيُنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ هَكَذَا " . وَرَفَعَ رَأْسَهُ حَتَّى وَقَعَتْ قَلَنْسُوَتُهُ . قَالَ فَمَا أَدْرِي أَقَلَنْسُوَةَ عُمَرَ أَرَادَ أَمْ قَلَنْسُوَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ جَيِّدُ الإِيمَانِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَكَأَنَّمَا ضُرِبَ جِلْدُهُ بِشَوْكِ طَلْحٍ مِنَ الْجُبْنِ أَتَاهُ سَهْمٌ غَرْبٌ فَقَتَلَهُ فَهُوَ فِي الدَّرَجَةِ الثَّانِيَةِ وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ خَلَطَ عَمَلاً صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ فِي الدَّرَجَةِ الثَّالِثَةِ وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ أَسْرَفَ عَلَى نَفْسِهِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ فِي الدَّرَجَةِ الرَّابِعَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءِ بْنِ دِينَارٍ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ قَدْ رَوَى سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ دِينَارٍ وَقَالَ عَنْ أَشْيَاخٍ مِنْ خَوْلاَنَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي يَزِيدَ . وَقَالَ عَطَاءُ بْنُ دِينَارٍ لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Лаҳиа ривоят қилди, Ато ибн Динордан, у Абу Язид ал-Хавлонийдан (ривоят қилдики), у Фазола ибн Убайднинг шундай деганини эшитди: мен Умар ибнул-Хаттобнинг шундай деганини эшитдим: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Шаҳидлар тўрт (хил)дир: имони яхши бўлган мўмин киши душман билан тўқнашиб, ўлдирилгунча Аллаҳ (ваъдаси)ни содиқ (адо) қилди — ана шу, қиёмат кунида одамлар кўзларини унга мана шундай кўтарадиган кишидир.» Ва у бошларини кўтардилар, ҳатто қалпоқлари ерга тушиб кетди. (Рови) деди: билмадим, у Умарнинг қалпоғини назарда тутдими ёки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қалпоғини. У дедилар: «Ва имони яхши бўлган мўмин киши душман билан тўқнашди, қўрқоқлик туфайли гўё терисига тикан ботгандек (қалтираб) турганида, кутилмаган бир ўқ келиб уни ўлдирди — бу иккинчи даражададир. Ва солиҳ амал билан бошқа ёмон (амал)ни аралаштириб юборган мўмин киши душман билан тўқнашиб, ўлдирилгунча Аллаҳ (ваъдаси)ни содиқ (адо) қилди — бу учинчи даражададир. Ва ўзига (гуноҳда) исроф қилган (ҳаддидан ошган) мўмин киши душман билан тўқнашиб, ўлдирилгунча Аллаҳ (ваъдаси)ни содиқ (адо) қилди — бу тўртинчи даражададир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ато ибн Динорнинг ҳадиси орқали биламиз. (Термизий) деди: мен Муҳаммаднинг шундай деганини эшитдим: «Саид ибн Абу Айюб бу ҳадисни Ато ибн Динордан ривоят қилиб: ‹Хавлонлик шайхлардан,› деди ва унда ‹Абу Язиддан,› деб зикр қилмади.» Ва у: «Ато ибн Динорда зарар йўқ (ишончли),» деди.