حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يَعْدِلُ الْجِهَادَ قَالَ " لاَ تَسْتَطِيعُونَهُ " . فَرَدُّوا عَلَيْهِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلُّ ذَلِكَ يَقُولُ " لاَ تَسْتَطِيعُونَهُ " . فَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ " مَثَلُ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَثَلُ الْقَائِمِ الصَّائِمِ الَّذِي لاَ يَفْتُرُ مِنْ صَلاَةٍ وَلاَ صِيَامٍ حَتَّى يَرْجِعَ الْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الشَّفَاءِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُبْشِيٍّ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي سَعِيدٍ وَأُمِّ مَالِكٍ الْبَهْزِيَّةِ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Абу Авона ривоят қилди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: «Ё Расулуллаҳ, жиҳодга нима тенг келади?» дейилди. У: «Сизлар унга қодир бўла олмайсизлар,» дедилар. Улар икки ёки уч марта унга (саволни) қайтаришди, ҳар сафар У: «Сизлар унга қодир бўла олмайсизлар,» дердилар. Учинчисида У: «Аллаҳ йўлидаги мужоҳиднинг мисоли — намоздан ҳам, рўзадан ҳам толиқмай, Аллаҳ йўлидаги мужоҳид қайтиб келгунча (узлуксиз) қоим турувчи ва рўза тутувчи кишининг мисолидек,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Шифо, Абдуллоҳ ибн Ҳубший, Абу Мусо, Абу Саид, Умму Молик ал-Баҳзийя ва Анас ибн Моликдан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва Абу Ҳурайрадан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي مَرْزُوقٌ أَبُو بَكْرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي " يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ هُوَ عَلَىَّ ضَامِنٌ إِنْ قَبَضْتُهُ أَوْرَثْتُهُ الْجَنَّةَ وَإِنْ رَجَعْتُهُ رَجَعْتُهُ بِأَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ " . قَالَ هُوَ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ
Бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Базиъ ривоят қилди, у деди: бизга Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: менга Марзуқ Абу Бакр ривоят қилди, у Қатодадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) дедилар, яъни: «Аллаҳ азза ва жалла шундай дейди: Аллаҳ йўлидаги мужоҳид Менинг зиммамдаги кафилликдир. Агар унинг жонини олсам, уни жаннатга вориси қиламан; агар (уйига) қайтарсам, уни ажр ёки ўлжа билан қайтараман.» У деди: бу (ҳадис) шу йўлдан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ مَالِكٍ الْجَنْبِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ، يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " كُلُّ مَيِّتٍ يُخْتَمُ عَلَى عَمَلِهِ إِلاَّ الَّذِي مَاتَ مُرَابِطًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّهُ يُنْمَى لَهُ عَمَلُهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَيَأْمَنُ مِنْ فِتْنَةِ الْقَبْرِ " . وَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْمُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَجَابِرٍ . وَحَدِيثُ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Муҳаммад ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Муборак хабар берди, у деди: бизга Ҳайва ибн Шурайҳ хабар берди, у деди: менга Абу Ҳониъ ал-Хавлоний хабар бердики, Амр ибн Молик ал-Жанбий унга хабар беришича, у Фазола ибн Убайднинг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Ҳар бир ўлганнинг амели муҳрланади (ёпилади), фақат Аллаҳ йўлида (чегарани қўриқлаб) муробит ҳолида ўлган кишидан бошқа; чунки унинг амели унга қиёмат кунигача кўпайтирилиб борилади ва у қабр фитнасидан омон бўлади,» деб ҳадис қилганини эшитган. «Яна мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: Мужоҳид — ўз нафси билан жиҳод қилган кишидир, деганларини эшитдим.» Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Уқба ибн Омир ва Жобирдан ҳам (ривоятлар бор). Фазола ибн Убайднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَسُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُمَا حَدَّثَاهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ زَحْزَحَهُ اللَّهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " . أَحَدُهُمَا يَقُولُ سَبْعِينَ وَالآخَرُ يَقُولُ أَرْبَعِينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَأَبُو الأَسْوَدِ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ الأَسَدِيُّ الْمَدَنِيُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَنَسٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَبِي أُمَامَةَ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Лаҳиъа ривоят қилди, у Абул-Асваддан, у Урва ибн Зубайр ва Сулаймон ибн Ясардан (ривоят қилдики), уларнинг иккиси унга Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилиб) дедилар: «Ким Аллаҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ уни дўзахдан етмиш кузлик (масофа) узоқлаштиради.» Улардан бири «етмиш» деди, бошқаси «қирқ» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ғарибдир. Абул-Асваднинг исми — Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Навфал ал-Асадий ал-Маданийдир. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Саид, Анас, Уқба ибн Омир ва Абу Умомадан ҳам (ривоятлар бор).
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، قَالَ وَحَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَصُومُ عَبْدٌ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلاَّ بَاعَدَ ذَلِكَ الْيَوْمُ النَّارَ عَنْ وَجْهِهِ سَبْعِينَ خَرِيفًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Саид ибн Абдурраҳмон ал-Махзумий ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн Валид ал-Аданий ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ас-Саврий ривоят қилди; (Термизий) деди: яна бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Убайдуллоҳ ибн Мусо ривоят қилди, у Суфёндан, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у Нуъмон ибн Абу Айёш аз-Зурақийдан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бир банда Аллаҳ йўлида бир кун рўза тутса, ўша кун (рўза) унинг юзидан дўзахни етмиш кузлик (масофа) узоқлаштирмай қолмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ جَعَلَ اللَّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّارِ خَنْدَقًا كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ " . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي أُمَامَةَ .
Бизга Зиёд ибн Айюб ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Валид ибн Жамил хабар берди, у Қосим Абу Абдурраҳмондан, у Абу Умома ал-Боҳилийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Ким Аллаҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллаҳ унинг билан дўзах ўртасида худди осмон билан ер орасидагидек (узоқ) бир ҳандақ қилади,» дедилар. Бу ҳадис Абу Умома ҳадисидан ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنِ الرُّكَيْنِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يُسَيْرِ بْنِ عَمِيلَةَ، عَنْ خُرَيْمِ بْنِ فَاتِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَنْفَقَ نَفَقَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ كُتِبَتْ لَهُ بِسَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الرُّكَيْنِ بْنِ الرَّبِيعِ .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Ҳусайн ибн Али ал-Жуъфий ривоят қилди, у Зоидадан, у Рукайн ибн Робиъдан, у отасидан, у Юсайр ибн Амиладан, у Хурайм ибн Фотикдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳ йўлида бир нафақа (харажат) қилса, унга етти юз баравар (ажр) ёзилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят бор). Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Рукайн ибн Робиъ ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ الطَّائِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ " خِدْمَةُ عَبْدٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ ظِلُّ فُسْطَاطٍ أَوْ طَرُوقَةُ فَحْلٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ هَذَا الْحَدِيثُ مُرْسَلاً وَخُولِفَ زَيْدٌ فِي بَعْضِ إِسْنَادِهِ . قَالَ وَرَوَى الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, у деди: бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, у деди: бизга Муовия ибн Солиҳ ривоят қилди, у Касир ибн Ҳорисдан, у Қосим Абу Абдурраҳмондан, у Адий ибн Ҳотим ат-Тоийдан (ривоят қилдики), у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қайси садақа афзалроқ?» деб сўради. У: «Аллаҳ йўлида (жиҳод учун) бир хизматкор бериш, ёки (мужоҳидларга) чодир сояси (бериш), ёки Аллаҳ йўлида (кўпайтириш учун) бир наслли (уруғлик) эркак ҳайвон беришдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Муовия ибн Солиҳдан мурсал шаклда ҳам ривоят қилинган ва Зайд унинг иснодининг бир қисмида (бошқаларга) мухолиф келган. У деди: Валид ибн Жамил бу ҳадисни Қосим Абу Абдурраҳмондан, у Абу Умомадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْضَلُ الصَّدَقَاتِ ظِلُّ فُسْطَاطٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَنِيحَةُ خَادِمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ طَرُوقَةُ فَحْلٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَهُوَ أَصَحُّ عِنْدِي مِنْ حَدِيثِ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ .
Бизга шуни Зиёд ибн Айюб ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Валид ибн Жамил хабар берди, у Қосим Абу Абдурраҳмондан, у Абу Умомадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Садақаларнинг афзали — Аллаҳ йўлида чодир сояси (бериш), Аллаҳ йўлида бир хизматкорни (фойдаланиш учун) бериш, ёки Аллаҳ йўлида бир наслли (уруғлик) эркак ҳайвон беришдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, ва менинг назаримда бу Муовия ибн Солиҳнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَبُو زَكَرِيَّا، يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدْ غَزَا وَمَنْ خَلَفَ غَازِيًا فِي أَهْلِهِ فَقَدْ غَزَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Абу Закариё Яҳё ибн Дуруст ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Исмоил ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилди, у Абу Саламадан, у Буср ибн Саиддан, у Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У: «Ким Аллаҳ йўлида ғозийни (жангчини) жиҳозласа, у (ўзи) ғазот қилибди; ва ким ғозийнинг оиласига унинг ўрнида (қараб турса), у (ўзи) ғазот қилибди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, ва у шу йўлдан бошқа (йўл)дан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ خَلَفَهُ فِي أَهْلِهِ فَقَدْ غَزَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у Ибн Абу Лайладан, у Атодан, у Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳ йўлида ғозийни (жангчини) жиҳозласа, ёки унинг оиласига унинг ўрнида (қараб турса), у (ўзи) ғазот қилибди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ривоят қилди, Атодан, у Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدْ غَزَا وَمَنْ خَلَفَ غَازِيًا فِي أَهْلِهِ فَقَدْ غَزَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳарб ибн Шаддод ривоят қилди, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Буср ибн Саиддан, у Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳ йўлида (жанг қилувчи) ғозийни жиҳозласа, у (ўзи) ғазот қилибди. Ва ким ғозийнинг ортидан унинг аҳли (оиласи) ҳаққида (уларга ғамхўрлик қилиб) ўрин босса, у (ҳам ўзи) ғазот қилибди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ لَحِقَنِي عَبَايَةُ بْنُ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ وَأَنَا مَاشٍ، إِلَى الْجُمُعَةِ فَقَالَ أَبْشِرْ فَإِنَّ خُطَاكَ هَذِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ سَمِعْتُ أَبَا عَبْسٍ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اغْبَرَّتْ قَدَمَاهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُمَا حَرَامٌ عَلَى النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو عَبْسٍ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جَبْرٍ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَرَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى يَزِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ هُوَ رَجُلٌ شَامِيٌّ رَوَى عَنْهُ الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ وَيَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ وَبُرَيْدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ كُوفِيٌّ أَبُوهُ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَاسْمُهُ مَالِكُ بْنُ رَبِيعَةَ وَبُرَيْدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ سَمِعَ مِنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَرَوَى عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ وَعَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ وَيُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ وَشُعْبَةُ أَحَادِيثَ .
Бизга Абу Аммор ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, Язид ибн Абу Марямдан (ривоят қилдики), у деди: мен жума (намози)га пиёда кетаётганимда Абоя ибн Рифоа ибн Рофиъ менга етиб олди ва деди: «Суюнчи (хушхабар)! Албатта, бу қадамларинг Аллаҳ йўлидадир. Мен Абу Абсни шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): ‹Кимнинг икки оёғи Аллаҳ йўлида чангга беланса, улар дўзахга ҳаром (тақиқланган)дир,› дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абу Абснинг исми Абдурраҳмон ибн Жабрдир. Бу бобда Абу Бакрдан ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан бир кишидан (ҳам ривоятлар) бор. Абу Исо деди: Язид ибн Абу Марям шомлик бир кишидир, ундан ал-Валид ибн Муслим, Яҳё ибн Ҳамза ва шом аҳлидан бирортаси ривоят қилган. Бурайд ибн Абу Марям эса куфаликдир, отаси Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан бўлиб, исми Молик ибн Робиа эди. Бурайд ибн Абу Марям Анас ибн Моликдан эшитган. Бурайд ибн Абу Марямдан Абу Ишоқ ал-Ҳамдоний, Ато ибн ас-Соиб, Юнус ибн Абу Ишоқ ва Шуъба ҳадислар ривоят қилишган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْعُودِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَلِجُ النَّارَ رَجُلٌ بَكَى مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ حَتَّى يَعُودَ اللَّبَنُ فِي الضَّرْعِ وَلاَ يَجْتَمِعُ غُبَارٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدُخَانُ جَهَنَّمَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ مَوْلَى أَبِي طَلْحَةَ مَدَنِيٌّ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Ибнул-Муборак ривоят қилди, Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ал-Масъудийдан, у Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан, у Исо ибн Талҳадан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сут елинга қайтмагунча Аллаҳдан қўрқиб йиғлаган киши дўзахга кирмайди. Аллаҳ йўлидаги чанг билан жаҳаннам тутуни (бир кишининг устида) жамланмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Муҳаммад ибн Абдурраҳмон эса Абу Талҳанинг озод қилинган қули бўлиб, мадиналикдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، أَنَّ شُرَحْبِيلَ بْنَ السِّمْطِ، قَالَ يَا كَعْبُ بْنَ مُرَّةَ حَدِّثْنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاحْذَرْ . قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي الإِسْلاَمِ كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . وَحَدِيثُ كَعْبِ بْنِ مُرَّةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . هَكَذَا رَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ وَأَدْخَلَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ كَعْبِ بْنِ مُرَّةَ فِي الإِسْنَادِ رَجُلاً . وَيُقَالُ كَعْبُ بْنُ مُرَّةَ وَيُقَالُ مُرَّةُ بْنُ كَعْبٍ الْبَهْزِيُّ وَالْمَعْرُوفُ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرَّةُ بْنُ كَعْبٍ الْبَهْزِيُّ وَقَدْ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَادِيثَ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Амр ибн Муррадан, у Солим ибн Абул-Жаъддан (ривоят қилдики), Шураҳбил ибн ас-Симт деди: «Эй Каъб ибн Мурра! Бизга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ҳадис) сўзлаб бер ва (ёдингда бўлсин, хато қилишдан) эҳтиёт бўл.» У деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Ким Исломда бирон тола оқарса (қариса), бу унга қиёмат кунида нур бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Фазола ибн Убайд ва Абдуллоҳ ибн Амрдан (ҳам ривоятлар) бор. Каъб ибн Мурранинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Буни ал-Аъмаш Амр ибн Муррадан шу тарзда ривоят қилган. Бу ҳадис Мансурдан, у Солим ибн Абул-Жаъддан ҳам ривоят қилинган бўлиб, иснодда у билан Каъб ибн Мурра ўртасига бир кишини киритган. (Бу саҳобага) Каъб ибн Мурра ҳам дейилади, Мурра ибн Каъб ал-Баҳзий ҳам дейилади. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ашобларидан маълум бўлгани эса Мурра ибн Каъб ал-Баҳзийдир, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳадислар ривоят қилган.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَرْوَزِيُّ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْحِمْصِيُّ، عَنْ بَقِيَّةَ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحِ ابْنُ يَزِيدَ الْحِمْصِيُّ .
Бизга Ишоқ ибн Мансур ал-Марвазий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳайва ибн Шурайҳ ал-Ҳимсий хабар берди, Бақийядан, у Баҳир ибн Саъддан, у Холид ибн Маъдондан, у Касир ибн Муррадан, у Амр ибн Абасадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳ йўлида бирон тола оқарса (қариса), бу унга қиёмат кунида нур бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ҳайва ибн Шурайҳ эса Ибн Язид ал-Ҳимсийдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الْخَيْلُ لِثَلاَثَةٍ هِيَ لِرَجُلٍ أَجْرٌ وَهِيَ لِرَجُلٍ سِتْرٌ وَهِيَ عَلَى رَجُلٍ وِزْرٌ فَأَمَّا الَّذِي لَهُ أَجْرٌ فَالَّذِي يَتَّخِذُهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُعِدُّهَا لَهُ هِيَ لَهُ أَجْرٌ لاَ يَغِيبُ فِي بُطُونِهَا شَيْءٌ إِلاَّ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرًا " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Отларнинг пешоналарига қиёмат кунигача яхшилик тугиб қўйилгандир. От уч (хил киши) учундир: у бир кишига ажр, бир кишига (фақирликдан) парда ва бир кишига ваболдир. Ажр бўладигани — уни Аллаҳ йўлида тутиб, шу учун тайёрлаб қўйган кишидир; у унга ажрдир, отнинг қорнига (еган озуқасидан) бирон нарса кирмайдики, Аллаҳ унинг учун ажр ёзмасин,» дедилар. Бу ҳадисда (узун) бир қисса бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Молик ибн Анас Зайд ибн Асламдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшашини ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي نَجِيحٍ السُّلَمِيِّ، رضى الله عنه قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ لَهُ عَدْلُ مُحَرَّرٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو نَجِيحٍ هُوَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ السُّلَمِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الأَزْرَقِ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, отасидан, у Қатодадан, у Солим ибн Абул-Жаъддан, у Маъдон ибн Абу Талҳадан, у Абу Нажиҳ ас-Суламий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Ким Аллаҳ йўлида бир ўқ отса, бу унга бир қул озод қилганга тенг (ажр)дир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир. Абу Нажиҳ — Амр ибн Абаса ас-Суламийдир, Абдуллоҳ ибн ал-Азрақ эса Абдуллоҳ ибн Зайддир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ رُزَيْقٍ أَبُو شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " عَيْنَانِ لاَ تَمَسُّهُمَا النَّارُ عَيْنٌ بَكَتْ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَعَيْنٌ بَاتَتْ تَحْرُسُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُثْمَانَ وَأَبِي رَيْحَانَةَ . وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شُعَيْبِ بْنِ رُزَيْقٍ .
Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, у деди: бизга Бишр ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Шуайб ибн Рузайқ Абу Шайба ривоят қилди, у деди: бизга Ато ал-Хуросоний ривоят қилди, Ато ибн Абу Рабоҳдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Икки кўзга олов тегмайди: Аллаҳдан қўрқиб йиғлаган кўз ва Аллаҳ йўлида (қоровуллик қилиб) тунни қўриқлаш билан ўтказган кўз,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Усмон ва Абу Райҳонадан (ҳам ривоятлар) бор. Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир, биз уни фақат Шуайб ибн Рузайқнинг ҳадиси орқали биламиз.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ طَلْحَةَ الْيَرْبُوعِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْقَتْلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُكَفِّرُ كُلَّ خَطِيئَةٍ " . فَقَالَ جِبْرِيلُ إِلاَّ الدَّيْنَ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِلاَّ الدَّيْنَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ وَجَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي قَتَادَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي بَكْرٍ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَذَا الشَّيْخِ . قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَقَالَ أُرَى أَنَّهُ أَرَادَ حَدِيثَ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا إِلاَّ الشَّهِيدُ " .
Бизга Яҳё ибн Талҳа ал-Ярбуъий ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Айёш ривоят қилди, Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ йўлида ўлдирилиш (шаҳидлик) ҳар бир гуноҳга каффорат бўлади,» дедилар. Шунда Жибрил: «Қарздан бошқа,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам: «Қарздан бошқа,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Каъб ибн Ужра, Жобир, Абу Ҳурайра ва Абу Қатодадан (ҳам ривоятлар) бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Абу Бакрнинг ҳадиси сифатида фақат шу шайх (Яҳё ибн Талҳа) орқали биламиз. (Термизий) деди: мен Муҳаммад ибн Исмоилдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у уни танимади ва деди: «Менимча, у Ҳумайд Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган ‹Жаннат аҳлидан ҳеч ким дунёга қайтишни хоҳламайди, фақат шаҳид (хоҳлайди),› деган ҳадисни назарда тутган.»
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَرْوَاحَ الشُّهَدَاءِ فِي طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ مِنْ ثَمَرَةِ الْجَنَّةِ أَوْ شَجَرِ الْجَنَّةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, Амр ибн Динордан, у аз-Зуҳрийдан, у Ибн Каъб ибн Моликдан, у отасидан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, шаҳидларнинг руҳлари яшил қушлар (ичида) бўлиб, жаннат мевасидан ёки жаннат дарахтидан (ризқ) ейдилар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَامِرٍ الْعُقَيْلِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عُرِضَ عَلَىَّ أَوَّلُ ثَلاَثَةٍ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ شَهِيدٌ وَعَفِيفٌ مُتَعَفِّفٌ وَعَبْدٌ أَحْسَنَ عِبَادَةَ اللَّهِ وَنَصَحَ لِمَوَالِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Усмон ибн Умар ривоят қилди, у деди: бизга Али ибнул-Муборак хабар берди, Яҳё ибн Абу Касирдан, у Омир ал-Уқайлийдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жаннатга (биринчилар қаторида) кирадиган дастлабки уч киши менга кўрсатилди: шаҳид, иффатли (поклик тилаб нафсини сақлаган) киши ва Аллаҳга ибодатни чиройли адо этиб, хожаларига содиқ хизмат қилган қул,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَا مِنْ عَبْدٍ يَمُوتُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا وَأَنَّ لَهُ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا إِلاَّ الشَّهِيدُ لِمَا يَرَى مِنْ فَضْلِ الشَّهَادَةِ فَإِنَّهُ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَيُقْتَلَ مَرَّةً أُخْرَى " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ كَانَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَسَنَّ مِنَ الزُّهْرِيِّ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Жаъфар хабар берди, Ҳумайддан, у Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Аллаҳ ҳузурида (савоб ва) яхшилиги бўлган ҳолда вафот этган ҳеч бир банда дунёга қайтишни — гарчи дунё ва ундаги ҳамма нарса уники бўлса ҳам — хоҳламайди, фақат шаҳид (хоҳлайди); чунки у шаҳидликнинг фазилатини кўрганлиги сабабли дунёга қайтиб, яна бир бор ўлдирилишни (шаҳид бўлишни) хоҳлайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Абу Умар деди: Суфён ибн Уяйна айтди: «Амр ибн Динор аз-Зуҳрийдан ёшроқ (каттароқ) эди.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي يَزِيدَ الْخَوْلاَنِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الشُّهَدَاءُ أَرْبَعَةٌ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ جَيِّدُ الإِيمَانِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ الَّذِي يَرْفَعُ النَّاسُ إِلَيْهِ أَعْيُنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ هَكَذَا " . وَرَفَعَ رَأْسَهُ حَتَّى وَقَعَتْ قَلَنْسُوَتُهُ . قَالَ فَمَا أَدْرِي أَقَلَنْسُوَةَ عُمَرَ أَرَادَ أَمْ قَلَنْسُوَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ جَيِّدُ الإِيمَانِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَكَأَنَّمَا ضُرِبَ جِلْدُهُ بِشَوْكِ طَلْحٍ مِنَ الْجُبْنِ أَتَاهُ سَهْمٌ غَرْبٌ فَقَتَلَهُ فَهُوَ فِي الدَّرَجَةِ الثَّانِيَةِ وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ خَلَطَ عَمَلاً صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ فِي الدَّرَجَةِ الثَّالِثَةِ وَرَجُلٌ مُؤْمِنٌ أَسْرَفَ عَلَى نَفْسِهِ لَقِيَ الْعَدُوَّ فَصَدَقَ اللَّهَ حَتَّى قُتِلَ فَذَلِكَ فِي الدَّرَجَةِ الرَّابِعَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءِ بْنِ دِينَارٍ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ قَدْ رَوَى سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ دِينَارٍ وَقَالَ عَنْ أَشْيَاخٍ مِنْ خَوْلاَنَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي يَزِيدَ . وَقَالَ عَطَاءُ بْنُ دِينَارٍ لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Лаҳиа ривоят қилди, Ато ибн Динордан, у Абу Язид ал-Хавлонийдан (ривоят қилдики), у Фазола ибн Убайднинг шундай деганини эшитди: мен Умар ибнул-Хаттобнинг шундай деганини эшитдим: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Шаҳидлар тўрт (хил)дир: имони яхши бўлган мўмин киши душман билан тўқнашиб, ўлдирилгунча Аллаҳ (ваъдаси)ни содиқ (адо) қилди — ана шу, қиёмат кунида одамлар кўзларини унга мана шундай кўтарадиган кишидир.» Ва у бошларини кўтардилар, ҳатто қалпоқлари ерга тушиб кетди. (Рови) деди: билмадим, у Умарнинг қалпоғини назарда тутдими ёки Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг қалпоғини. У дедилар: «Ва имони яхши бўлган мўмин киши душман билан тўқнашди, қўрқоқлик туфайли гўё терисига тикан ботгандек (қалтираб) турганида, кутилмаган бир ўқ келиб уни ўлдирди — бу иккинчи даражададир. Ва солиҳ амал билан бошқа ёмон (амал)ни аралаштириб юборган мўмин киши душман билан тўқнашиб, ўлдирилгунча Аллаҳ (ваъдаси)ни содиқ (адо) қилди — бу учинчи даражададир. Ва ўзига (гуноҳда) исроф қилган (ҳаддидан ошган) мўмин киши душман билан тўқнашиб, ўлдирилгунча Аллаҳ (ваъдаси)ни содиқ (адо) қилди — бу тўртинчи даражададир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ато ибн Динорнинг ҳадиси орқали биламиз. (Термизий) деди: мен Муҳаммаднинг шундай деганини эшитдим: «Саид ибн Абу Айюб бу ҳадисни Ато ибн Динордан ривоят қилиб: ‹Хавлонлик шайхлардан,› деди ва унда ‹Абу Язиддан,› деб зикр қилмади.» Ва у: «Ато ибн Динорда зарар йўқ (ишончли),» деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ فَتُطْعِمُهُ وَكَانَتْ أُمُّ حَرَامٍ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ وَجَلَسَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ مُلُوكٌ عَلَى الأَسِرَّةِ أَوْ مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ . فَدَعَا لَهَا ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . نَحْوَ مَا قَالَ فِي الأَوَّلِ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ . قَالَ " أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ " . قَالَ فَرَكِبَتْ أُمُّ حَرَامٍ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ فَهَلَكَتْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأُمُّ حَرَامٍ بِنْتُ مِلْحَانَ هِيَ أُخْتُ أُمِّ سُلَيْمٍ وَهِيَ خَالَةُ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, у деди: бизга Маън ривоят қилди, у деди: бизга Молик ривоят қилди, Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан, у Анас ибн Моликдан эшитдики, у шундай дерди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Умм Ҳаром бинти Милҳоннинг олдига кириб турардилар, у (Умм Ҳаром) У зотни таомлантирарди. Умм Ҳаром Убада ибн ас-Сомитнинг (никоҳида) эди. Бир куни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унинг олдига кирдилар, у У зотни таомлантирди ва бошларини (титиб) тараб ўтирди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ухлаб қолдилар, сўнг кулиб уйғондилар. (Умм Ҳаром) деди: мен: «Сизни нима кулдирди, эй Расулуллаҳ?» дедим. У: «Умматимдан бир неча киши Аллаҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди; улар бу денгизнинг тўлқинларини ёриб (кемада) сузаётган, тахтлардаги шоҳлар каби — ёки тахтлардаги шоҳларга ўхшаш эдилар,» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ, Аллаҳга мени улардан қилишини дуо қилинг,» дедим. У унга дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйиб ухладилар, кейин яна кулиб уйғондилар. (Умм Ҳаром) деди: мен унга: «Сизни нима кулдирди, эй Расулуллаҳ?» дедим. У: «Умматимдан бир неча киши Аллаҳ йўлида ғазот қилувчилар бўлиб менга кўрсатилди,» деб аввалгисида айтганига ўхшаш (гапни) айтдилар. (Умм Ҳаром) деди: мен: «Эй Расулуллаҳ, Аллаҳга мени улардан қилишини дуо қилинг,» дедим. У: «Сен аввалгилардан (биринчи гуруҳдан)сан,» дедилар. (Рови) деди: Умм Ҳаром Муовия ибн Абу Суфён замонида денгизга (ғазотга) чиқди. Денгиздан чиққанида уловидан йиқилиб, ҳалок бўлди (вафот этди). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Умм Ҳаром бинти Милҳон — Умм Сулаймнинг синглиси бўлиб, Анас ибн Моликнинг холасидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الرَّجُلِ يُقَاتِلُ شَجَاعَةً وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً وَيُقَاتِلُ رِيَاءً فَأَىُّ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ " مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Шақиқ ибн Саламадан, у Абу Мусодан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: бир киши ботирлигини кўрсатиш учун жанг қилади, (ўз қабиласи ёки ўзини) ҳимоя қилиб жанг қилади ва риё (кўз-кўз қилиш) учун жанг қилади — буларнинг қайси бири Аллаҳ йўлида бўлади? деб сўралди. У: «Ким Аллаҳнинг калимаси олий (энг устун) бўлиши учун жанг қилса, ана шу Аллаҳ йўлидадир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Умардан (ҳам ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ وَإِنَّمَا لاِمْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ هَذَا عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ . قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ يَنْبَغِي أَنْ نَضَعَ هَذَا الْحَدِيثَ فِي كُلِّ بَابٍ .
Бизга Муҳаммад ибнул-Мусанно ривоят қилди, у деди: бизга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Алқама ибн Ваққос ал-Лайсийдан, у Умар ибнул-Хаттобдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Амаллар фақат ният биландир ва киши учун фақат ният қилгани бордир. Кимнинг ҳижрати Аллаҳ ва Расулига (қараб) бўлса, унинг ҳижрати Аллаҳ ва Расулигадир. Кимнинг ҳижрати эришадиган дунёсига ёки уйланадиган аёлга (қараб) бўлса, унинг ҳижрати нимага ҳижрат қилган бўлса, ўшангадир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Молик ибн Анас, Суфён ас-Саврий ва имомлардан бирортаси буни Яҳё ибн Саиддан ривоят қилишган, биз уни фақат Яҳё ибн Саид ал-Ансорийнинг ҳадиси орқали биламиз. Абдурраҳмон ибн Маҳдий деди: «Бу ҳадисни ҳар бир бобга қўйишимиз керак.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ الْمَخْزُومِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَمَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأَنَسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Аттоф ибн Холид ал-Махзумий ривоят қилди, у Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ йўлида бир эрталаб (юриш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир, жаннатдаги бир қамчи ўрни эса дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Абу Айюб ва Анасдан (ҳам) (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو حَازِمٍ الَّذِي رَوَى عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ هُوَ أَبُو حَازِمٍ الزَّاهِدُ وَهُوَ مَدَنِيٌّ وَاسْمُهُ سَلَمَةُ بْنُ دِينَارٍ . وَأَبُو حَازِمٍ هَذَا الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ هُوَ أَبُو حَازِمٍ الأَشْجَعِيُّ الْكُوفِيُّ وَاسْمُهُ سَلْمَانُ وَهُوَ مَوْلَى عَزَّةَ الأَشْجَعِيَّةِ .
Бизга Абу Саид ал-Ашажж ривоят қилди, у деди: бизга Абу Холид ал-Аҳмар ривоят қилди, у Ибн Ажлондан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан; ва ал-Ҳажжож ал-Ҳакамдан, у Миқсамдан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Аллаҳ йўлида бир эрталаб ёки бир кечки (юриш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Саҳл ибн Саъддан ривоят қилган Абу Ҳозим — бу Абу Ҳозим аз-Зоҳид бўлиб, у мадиналикдир, исми Салама ибн Динордир. Абу Ҳурайрадан ривоят қилган ушбу Абу Ҳозим эса — бу Абу Ҳозим ал-Ашжаъий ал-Куфий бўлиб, исми Салмондир, у Азза ал-Ашжаъиянинг озод қилинган қулидир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذُبَابٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مَرَّ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشِعْبٍ فِيهِ عُيَيْنَةٌ مِنْ مَاءٍ عَذْبَةٌ فَأَعْجَبَتْهُ لِطِيبِهَا فَقَالَ لَوِ اعْتَزَلْتُ النَّاسَ فَأَقَمْتُ فِي هَذَا الشِّعْبِ وَلَنْ أَفْعَلَ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَذَكَرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ تَفْعَلْ فَإِنَّ مَقَامَ أَحَدِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنْ صَلاَتِهِ فِي بَيْتِهِ سَبْعِينَ عَامًا أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَيُدْخِلَكُمُ الْجَنَّةَ اغْزُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فُوَاقَ نَاقَةٍ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Убайд ибн Асбот ибн Муҳаммад ал-Қураший ал-Куфий ривоят қилди, у деди: бизга отам ривоят қилди, у Ҳишом ибн Саъддан, у Саид ибн Абу Ҳилолдан, у Ибн Абу Зубобдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир киши ичида тоза чучук сувли булоқча бўлган бир тоғ дарасидан ўтди ва унинг ёқимлилиги унга хуш келди. Шунда у: «Кишилардан четланиб, шу дарада туриб қолсам (қандай бўларкин), лекин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан рухсат сўрамагунча буни қилмайман,» деди. Сўнг буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди. У: «Бундай қилма, чунки бирортангизнинг Аллаҳ йўлида туриши етмиш йил уйида намоз ўқишидан афзалдир. Аллаҳ сизларни мағфират қилиши ва жаннатга киритишини истамайсизларми? Аллаҳ йўлида жиҳод қилинглар. Ким Аллаҳ йўлида туя соғиладиган вақт чамаси (қисқа фурсат) жанг қилса, унга жаннат вожиб бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَغَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَلَقَابُ قَوْسِ أَحَدِكُمْ أَوْ مَوْضِعُ يَدِهِ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَلَوْ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ اطَّلَعَتْ إِلَى الأَرْضِ لأَضَاءَتْ مَا بَيْنَهُمَا وَلَمَلأَتْ مَا بَيْنَهُمَا رِيحًا وَلَنَصِيفُهَا عَلَى رَأْسِهَا خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга Исмоил ибн Жаъфар ривоят қилди, у Ҳумайддан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ йўлида бир эрталаб ёки бир кечки (юриш) дунё ва ундаги нарсалардан, албатта, яхшироқдир. Бирортангизнинг камони миқдорича ёки қўли ўрнича жаннатдаги (жой) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир. Агар жаннат аҳлининг аёлларидан бири ер (аҳли)га кўринса, у иккиси (осмон билан ер) орасини ёритиб юборар ва иккисининг орасини хушбўй ҳидга тўлдириб юборарди, унинг бошидаги рўмоли эса дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ النَّاسِ رَجُلٌ مُمْسِكٌ بِعِنَانِ فَرَسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِالَّذِي يَتْلُوهُ رَجُلٌ مُعْتَزِلٌ فِي غُنَيْمَةٍ لَهُ يُؤَدِّي حَقَّ اللَّهِ فِيهَا أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِشَرِّ النَّاسِ رَجُلٌ يُسْأَلُ بِاللَّهِ وَلاَ يُعْطِي بِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَيُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Лаҳиъа ривоят қилди, у Букайр ибн Абдуллаҳ ибн ал-Ашажждан, у Ато ибн Ясордан, у Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сизларга кишиларнинг энг яхшисини хабар бермайми? (У) Аллаҳ йўлида отининг жиловини ушлаб турган кишидир. Сизларга ундан кейин келадиганини хабар бермайми? (У) қўйчивонлигида (халқдан) четланиб, ундаги Аллаҳнинг ҳаққини адо этган кишидир. Сизларга кишиларнинг энг ёмонини хабар бермайми? (У) Аллаҳ (номи) билан (ёрдам) сўралиб ҳам, Унинг (йўлида) бермайдиган кишидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир ва бу ҳадис Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа йўл(лар) билан ҳам ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَهْلَ بْنَ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ مِنْ قَلْبِهِ صَادِقًا بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُرَيْحٍ . وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُرَيْحٍ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ يُكْنَى أَبَا شُرَيْحٍ وَهُوَ إِسْكَنْدَرَانِيٌّ . وَفِي الْبَابِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Саҳл ибн Аскар ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга ал-Қосим ибн Касир ал-Мисрий ривоят қилди, у деди: бизга Абдураҳмон ибн Шурайҳ ривоят қилдики, у Саҳл ибн Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайфнинг отасидан, у бобосидан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилаётганини эшитди: «Ким Аллаҳдан чин дилидан шаҳидликни сўраса, гарчи тўшагида ўлса-да, Аллаҳ уни шаҳидлар даражаларига етказади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: Саҳл ибн Ҳунайф ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир, биз уни фақат Абдураҳмон ибн Шурайҳ ҳадисидан биламиз. Уни Абдуллаҳ ибн Солиҳ Абдураҳмон ибн Шурайҳдан (ҳам) ривоят қилган. Абдураҳмон ибн Шурайҳнинг куняси Абу Шурайҳ бўлиб, у искандарияликдир. Бу бобда Муоз ибн Жабалдан (ҳам) (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ مَالِكِ بْنِ يُخَامِرَ السَّكْسَكِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الْقَتْلَ فِي سَبِيلِهِ صَادِقًا مِنْ قَلْبِهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ أَجْرَ الشَّهِيدِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Маниъ ривоят қилди, у деди: бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у Сулаймон ибн Мусодан, у Молик ибн Юхомир ас-Саксакийдан, у Муоз ибн Жабал (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким Аллаҳдан чин дилидан Унинг йўлида ўлдирилишни (шаҳид бўлишни) сўраса, Аллаҳ унга шаҳид ажрини беради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثَةٌ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ عَوْنُهُمُ الْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُكَاتَبُ الَّذِي يُرِيدُ الأَدَاءَ وَالنَّاكِحُ الَّذِي يُرِيدُ الْعَفَافَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, у Ибн Ажлондан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Уч (тоифага) ёрдам бериш Аллаҳ зиммасидаги ҳақдир: Аллаҳ йўлида жиҳод қилувчи мужоҳид, (келишув пулини) тўлашни истаган мукотаб (озодлик шартномаси тузган қул) ва иффатни истаб уйланувчи киши,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يُكْلَمُ أَحَدٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُكْلَمُ فِي سَبِيلِهِ إِلاَّ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ اللَّوْنُ لَوْنُ الدَّمِ وَالرِّيحُ رِيحُ الْمِسْكِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ йўлида ҳеч ким яраланмайдики — Аллаҳ ўз йўлида ким яраланганини яхши билади — Қиёмат кунида унинг ранги қон ранги, ҳиди эса мушк ҳиди бўлиб келмасин (яъни шундай бўлиб келади),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа йўл(лар) билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ مَالِكِ بْنِ يُخَامِرَ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مِنْ رَجُلٍ مُسْلِمٍ فُوَاقَ نَاقَةٍ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَمَنْ جُرِحَ جُرْحًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ نُكِبَ نَكْبَةً فَإِنَّهَا تَجِئُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَأَغْزَرِ مَا كَانَتْ لَوْنُهَا الزَّعْفَرَانُ وَرِيحُهَا كَالْمِسْكِ " . هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Бизга Аҳмад ибн Маниъ ривоят қилди, у деди: бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, у деди: бизга Ибн Журайж ривоят қилди, у Сулаймон ибн Мусодан, у Молик ибн Юхомирдан, у Муоз ибн Жабал (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Ким мусулмон киши сифатида Аллаҳ йўлида туя соғиладиган вақт чамаси жанг қилса, унга жаннат вожиб бўлади. Ким Аллаҳ йўлида бир жароҳат олса ёки бир мусибатга учраса, у (жароҳат) Қиёмат кунида энг кўп оқаётган ҳолатидагидек, ранги заъфарон, ҳиди мушкдек бўлиб келади,» дедилар. Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ أَوْ أَىُّ الأَعْمَالِ خَيْرٌ قَالَ " إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ " . قِيلَ ثُمَّ أَىُّ شَيْءٍ قَالَ " الْجِهَادُ سَنَامُ الْعَمَلِ " . قِيلَ ثُمَّ أَىُّ شَيْءٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " ثُمَّ حَجٌّ مَبْرُورٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Абда ибн Сулаймон ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Амрдан (ривоят қилди), (у деди:) бизга Абу Салама ривоят қилди, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Амалларнинг қайси бири афзалроқ?» ёки «Амалларнинг қайси бири яхшироқ?» деб сўралди. У: «Аллаҳга ва Унинг Расулига имон келтириш,» дедилар. «Сўнг қайси нарса?» дейилди. У: «Жиҳод — амалнинг чўққисидир,» дедилар. «Сўнг қайси нарса, эй Аллаҳнинг Расули?» дейилди. У: «Сўнг (қабул бўлган) мабрур ҳаж,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бошқа йўл(лар) билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بِحَضْرَةِ الْعَدُوِّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَبْوَابَ الْجَنَّةِ تَحْتَ ظِلاَلِ السُّيُوفِ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ رَثُّ الْهَيْئَةِ أَأَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُهُ قَالَ نَعَمْ . فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَقْرَأُ عَلَيْكُمُ السَّلاَمَ . وَكَسَرَ جَفْنَ سَيْفِهِ فَضَرَبَ بِهِ حَتَّى قُتِلَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيِّ . وَأَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ حَبِيبٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مُوسَى قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ هُوَ اسْمُهُ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Сулаймон аз-Зубаъий ривоят қилди, у Абу Имрон ал-Жавнийдан, у Абу Бакр ибн Абу Муса ал-Ашъарийдан (ривоят қилди), у деди: отамнинг душман ҳузурида шундай деяётганини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, жаннат эшиклари қиличлар соялари остидадир,» дедилар. Шунда қавмдан эски-туски кўринишдаги бир киши: «Сен буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан, у (шундай) деяётганларини эшитдингми?» деди. У: «Ҳа,» деди. Сўнг у ўз ҳамроҳлари олдига қайтиб: «Мен сизларга салом йўллайман,» деди-да, қиличининг қинини синдирди ва у билан ўлдирилгунча жанг қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Жаъфар ибн Сулаймон аз-Зубаъий ҳадисидан биламиз. Абу Имрон ал-Жавнийнинг исми Абдулмалик ибн Ҳабибдир. Абу Бакр ибн Абу Муса ҳақида Аҳмад ибн Ҳанбал: «Бу унинг исмидир,» деган.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ النَّاسِ أَفْضَلُ قَالَ " رَجُلٌ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالُوا ثُمَّ مَنْ قَالَ " ثُمَّ مُؤْمِنٌ فِي شِعْبٍ مِنَ الشِّعَابِ يَتَّقِي رَبَّهُ وَيَدَعُ النَّاسَ مِنْ شَرِّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абу Аммор ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, у ал-Авзўийдан (ривоят қилди), (у деди:) бизга аз-Зуҳрий ривоят қилди, у Ато ибн Язид ал-Лайсийдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Кишиларнинг қайси бири афзалроқ?» деб сўралди. У: «Аллаҳ йўлида жиҳод қилувчи киши,» дедилар. Улар: «Сўнг ким?» дейишди. У: «Сўнг даралардан биридаги, Роббисидан қўрқиб, кишиларни ўз ёмонлигидан сақлайдиган мўмин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا غَيْرُ الشَّهِيدِ فَإِنَّهُ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا يَقُولُ حَتَّى أُقْتَلَ عَشْرَ مَرَّاتٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مِمَّا يَرَى مِمَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الْكَرَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муоз ибн Ҳишом ривоят қилди, у деди: менга отам ривоят қилди, у Қатодадан (ривоят қилди), (у деди:) бизга Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу) ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жаннат аҳлидан ҳеч бир киши шаҳиддан бошқаси дунёга қайтишни хуш кўрмайди. У эса, Аллаҳ унга ато этган кароматдан кўргани сабабли, дунёга қайтишни ва: ‹Аллаҳ йўлида ўн марта ўлдирилсам (қани эди)› дейишни хуш кўради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, у Қатодадан, у Анас (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан — юқоридагига ўхшаш, шу маънода (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لِلشَّهِيدِ عِنْدَ اللَّهِ سِتُّ خِصَالٍ يُغْفَرُ لَهُ فِي أَوَّلِ دَفْعَةٍ وَيَرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَيُجَارُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَيَأْمَنُ مِنَ الْفَزَعِ الأَكْبَرِ وَيُوضَعُ عَلَى رَأْسِهِ تَاجُ الْوَقَارِ الْيَاقُوتَةُ مِنْهَا خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَيُزَوَّجُ اثْنَتَيْنِ وَسَبْعِينَ زَوْجَةً مِنَ الْحُورِ الْعِينِ وَيُشَفَّعُ فِي سَبْعِينَ مِنْ أَقَارِبِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Абдуллаҳ ибн Абдураҳмон ривоят қилди, у деди: бизга Нуъайм ибн Ҳаммод ривоят қилди, у деди: бизга Бақийя ибн ал-Валид ривоят қилди, у Баҳир ибн Саъддан, у Холид ибн Маъдондан, у ал-Миқдом ибн Маъдикариб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шаҳид учун Аллаҳ ҳузурида олти хислат бор: биринчи қон томчисида (тўкилишидаёқ) унга (гуноҳлари) мағфират қилинади, жаннатдаги ўрнини кўради, қабр азобидан асралади, энг катта даҳшатдан омон бўлади, бошига виқор тожи кийдирилади — унинг бир ёқути дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир, ҳурул-ийндан етмиш икки жуфтга уйлантирилади ва яқинларидан етмиш кишига шафоат қилишига рухсат берилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي النَّضْرِ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَمَوْضِعُ سَوْطِ أَحَدِكُمْ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَلَرَوْحَةٌ يَرُوحُهَا الْعَبْدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ لَغَدْوَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Назр ривоят қилди, у деди: бизга Абу Назр ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга Абдураҳмон ибн Абдуллаҳ ибн Динор ривоят қилди, у Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳ йўлида бир кун (чегарада) рибот (қўриқлаш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир. Бирортангизнинг қамчиси ўрни жаннатда дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир. Банда Аллаҳ йўлида борадиган бир кечки ёки бир эрталабки (юриш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ مَرَّ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ بِشُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ وَهُوَ فِي مُرَابَطٍ لَهُ وَقَدْ شَقَّ عَلَيْهِ وَعَلَى أَصْحَابِهِ قَالَ أَلاَ أُحَدِّثُكَ يَا ابْنَ السِّمْطِ بِحَدِيثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَلَى . قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ وَرُبَّمَا قَالَ خَيْرٌ مِنْ صِيَامِ شَهْرٍ وَقِيَامِهِ وَمَنْ مَاتَ فِيهِ وُقِيَ فِتْنَةَ الْقَبْرِ وَنُمِّيَ لَهُ عَمَلُهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, у деди: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн ал-Мункадир ривоят қилди, у деди: Салмон ал-Форисий (розияллаҳу анҳу) Шураҳбил ибн ас-Симтнинг ёнидан ўтди, у ўзининг бир риботгоҳида (чегара қўриқлаш жойида) эди ва бу унга ҳамда ҳамроҳларига оғир келган эди. (Салмон): «Эй Ибн ас-Симт, сенга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган бир ҳадисни айтиб бермайми?» деди. У: «Албатта (айт),» деди. (Салмон) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Аллаҳ йўлида бир кун рибот (қўриқлаш) — афзалроқдир,» — эҳтимол у: «бир ой рўза тутиб, (тунларини) қоим бўлиб (намозда) ўтказгандан яхшироқдир,» дегандир. «Ким унда (риботда) ўлса, қабр фитнасидан асралади ва унинг амали Қиёмат кунигача (узлуксиз) кўпайтирилиб турилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَقِيَ اللَّهَ بِغَيْرِ أَثَرٍ مِنْ جِهَادٍ لَقِيَ اللَّهَ وَفِيهِ ثُلْمَةٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ . وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ رَافِعٍ قَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ هُوَ ثِقَةٌ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَحَدِيثُ سَلْمَانَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِمُتَّصِلٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ لَمْ يُدْرِكْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيَّ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ عَنْ سَلْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, у Исмоил ибн Рофиъдан, у Сумаййдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ким Аллаҳга жиҳоддан бирор асар олиб бормай йўлиқса, Аллаҳга (динида) раҳна (камчилик) билан йўлиқибди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ал-Валид ибн Муслимнинг Исмоил ибн Рофиъдан (қилган) ривояти жиҳатидан ғарибдир. Исмоил ибн Рофиъни ҳадис аҳлининг баъзилари заъиф санаган. У деди: мен Муҳаммаднинг: «У ишончли, ҳадиси мақбулдир,» деганини эшитдим. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Салмоннинг ҳадиси эса исноди муттасил эмас; Муҳаммад ибн ал-Мункадир Салмон ал-Форсийга етишмаган. Бу ҳадис Айюб ибн Мусодан, у Макҳулдан, у Шураҳбил ибн ас-Симтдан, у Салмондан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي أَبُو عَقِيلٍ، زُهْرَةُ بْنُ مَعْبَدٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ، مَوْلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ قَالَ سَمِعْتُ عُثْمَانَ، وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ إِنِّي كَتَمْتُكُمْ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَرَاهِيَةَ تَفَرُّقِكُمْ عَنِّي ثُمَّ بَدَا لِي أَنْ أُحَدِّثَكُمُوهُ لِيَخْتَارَ امْرُؤٌ لِنَفْسِهِ مَا بَدَا لَهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ يَوْمٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَنَازِلِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو صَالِحٍ مَوْلَى عُثْمَانَ اسْمُهُ تُرْكَانُ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлийл ривоят қилди, у деди: бизга Ҳишом ибн Абдулмалик ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, у деди: менга Абу Ақил Зуҳра ибн Маъбад ривоят қилди, у Усмон ибн Аффоннинг озод қилган қули Абу Солиҳдан (ривоят қилдики), у деди: мен Усмоннинг минбар устида туриб шундай деганини эшитдим: «Мен сизлардан бир ҳадисни — уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган эдим — сизлар мендан тарқалиб кетишингизни ёқтирмаганим учун яширган эдим. Кейин ҳар киши ўзига маъқул кўрганини танласин деб, уни сизларга баён қилишни лозим кўрдим. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Аллаҳ йўлида бир кун рибот тутиш (чегарани қўриқлаш) ундан бошқа манзилларда (ўтказилган) минг кундан яхшироқдир,» деганларини эшитдим.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил деди: Усмоннинг озод қилган қули Абу Солиҳнинг исми Туркондир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا يَجِدُ الشَّهِيدُ مِنْ مَسِّ الْقَتْلِ إِلاَّ كَمَا يَجِدُ أَحَدُكُمْ مِنْ مَسِّ الْقَرْصَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Башшор ва Аҳмад ибн Наср ан-Найсобурий ҳамда бошқа бир нечалари ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Сафвон ибн Исо ривоят қилди, у деди: бизга Муҳаммад ибн Ажлон ривоят қилди, у ал-Қаъқў ибн Ҳакимдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шаҳид ўлдирилиш (қатл)нинг оғриғини, сизлардан бирингиз чимчилашнинг оғриғини сезганидек (кичкина) сезади, холос,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ الْفِلَسْطِينِيُّ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ شَيْءٌ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنْ قَطْرَتَيْنِ وَأَثَرَيْنِ قَطْرَةٌ مِنْ دُمُوعٍ فِي خَشْيَةِ اللَّهِ وَقَطْرَةُ دَمٍ تُهَرَاقُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ . وَأَمَّا الأَثَرَانِ فَأَثَرٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَثَرٌ فِي فَرِيضَةٍ مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Бизга Зиёд ибн Айюб ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга ал-Валид ибн Жамил ал-Филастиний хабар берди, у ал-Қосим Абу Абдурраҳмондан, у Абу Умомадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у дедилар: «Аллаҳнинг ҳузурида икки томчи ва икки асардан кўра суюклироқ нарса йўқдир: Аллаҳдан қўрқиб (тўкилган) кўз ёши томчиси ва Аллаҳ йўлида тўкилган қон томчиси. Икки асарга келсак: Аллаҳ йўлидаги (қолдирилган) асар ва Аллаҳнинг фарзларидан бир фарзни (адо этишдаги) асар.» У (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.