حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ الْقُرَشِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا صَلاَةَ الْعَصْرِ بِنَهَارٍ ثُمَّ قَامَ خَطِيبًا فَلَمْ يَدَعْ شَيْئًا يَكُونُ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ أَخْبَرَنَا بِهِ حَفِظَهُ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نَسِيَهُ وَكَانَ فِيمَا قَالَ " إِنَّ الدُّنْيَا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَنَاظِرٌ كَيْفَ تَعْمَلُونَ أَلاَ فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ " . وَكَانَ فِيمَا قَالَ " أَلاَ لاَ يَمْنَعَنَّ رَجُلاً هَيْبَةُ النَّاسِ أَنْ يَقُولَ بِحَقٍّ إِذَا عَلِمَهُ " . قَالَ فَبَكَى أَبُو سَعِيدٍ فَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ رَأَيْنَا أَشْيَاءَ فَهِبْنَا . وَكَانَ فِيمَا قَالَ " أَلاَ إِنَّهُ يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَدْرِ غَدْرَتِهِ وَلاَ غَدْرَةَ أَعْظَمَ مِنْ غَدْرَةِ إِمَامِ عَامَّةٍ يُرْكَزُ لِوَاؤُهُ عِنْدَ اسْتِهِ " . وَكَانَ فِيمَا حَفِظْنَا يَوْمَئِذٍ " أَلاَ إِنَّ بَنِي آدَمَ خُلِقُوا عَلَى طَبَقَاتٍ شَتَّى فَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ الْبَطِيءَ الْغَضَبِ سَرِيعَ الْفَىْءِ وَمِنْهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ سَرِيعَ الْغَضَبِ بَطِيءَ الْفَىْءِ أَلاَ وَخَيْرُهُمْ بَطِيءُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ بَطِيءُ الْفَىْءِ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ حَسَنَ الْقَضَاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ حَسَنُ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ حَسَنُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ السَّيِّئَ الْقَضَاءِ السَّيِّئَ الطَّلَبِ أَلاَ وَخَيْرُهُمُ الْحَسَنُ الْقَضَاءِ الْحَسَنُ الطَّلَبِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ أَلاَ وَإِنَّ الْغَضَبَ جَمْرَةٌ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ أَمَا رَأَيْتُمْ إِلَى حُمْرَةِ عَيْنَيْهِ وَانْتِفَاخِ أَوْدَاجِهِ فَمَنْ أَحَسَّ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ فَلْيَلْصَقْ بِالأَرْضِ " . قَالَ وَجَعَلْنَا نَلْتَفِتُ إِلَى الشَّمْسِ هَلْ بَقِيَ مِنْهَا شَيْءٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا فِيمَا مَضَى مِنْهَا إِلاَّ كَمَا بَقِيَ مِنْ يَوْمِكُمْ هَذَا فِيمَا مَضَى مِنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي مَرْيَمَ وَأَبِي زَيْدِ بْنِ أَخْطَبَ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَذَكَرُوا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُمَ بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Бизга Имрон ибн Мусо ал-Қаззоз ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Зайд ибн Жудъон ал-Қураший ривоят қилди, Абу Назрадан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни биз билан аср намозини кундузи ўқидилар, сўнг хутба ўқиш учун турдилар ва қиёмат қоим бўлгунча бўладиган бирон нарсани қолдирмай, ҳаммасидан бизни хабардор қилдилар; уни ёдлаган ёдлади, унутган унутди. У айтган (сўзлар) орасида шу (бор эди): «Албатта, дунё ширин ва кўкдир (ёқимлидир); албатта, Аллаҳ сизларни унда ўринбосар қилиб қўйган, қандай амал қилишингизга назар солади. Огоҳ бўлингки, дунёдан сақланинглар ва аёллардан (уларнинг фитнасидан) сақланинглар.» У айтган (сўзлар) орасида (яна шу бор эди): «Огоҳ бўлингки, бирор кишини одамлардан ҳайиқиш билган ҳақни айтишдан тўсмасин.» (Рови) деди: шунда Абу Саид йиғлаб: «Аллаҳга қасамки, биз (кўп) нарсаларни кўриб, (айтишдан) ҳайиқдик,» деди. У айтган (сўзлар) орасида (яна шу бор эди): «Огоҳ бўлингки, қиёмат кунида ҳар бир хиёнатчи учун унинг хиёнати миқдорича байроқ тикилади; жамоанинг етакчисининг (халққа қилган) хиёнатидан каттароқ хиёнат йўқдир, унинг байроғи орқаси (олдида) ўрнатилади.» Ўша куни биз ёдлаган (сўзлар) орасида (яна шу бор эди): «Огоҳ бўлингки, Одам болалари турли тоифаларда яратилганлар: улардан баъзиси мўмин бўлиб туғилади, мўмин бўлиб яшайди ва мўмин бўлиб ўлади; улардан баъзиси кофир бўлиб туғилади, кофир бўлиб яшайди ва кофир бўлиб ўлади; улардан баъзиси мўмин бўлиб туғилади, мўмин бўлиб яшайди-ю, кофир бўлиб ўлади; улардан баъзиси кофир бўлиб туғилади, кофир бўлиб яшайди-ю, мўмин бўлиб ўлади. Огоҳ бўлингки, улардан баъзиси кеч ғазабланади, тез қайтади (юмшайди); баъзиси тез ғазабланади, тез қайтади — бу (бири) у (бири) билан (тенг). Огоҳ бўлингки, улардан баъзиси тез ғазабланади, кеч қайтади. Огоҳ бўлингки, уларнинг энг яхшиси кеч ғазабланиб, тез қайтадиганидир; огоҳ бўлингки, уларнинг энг ёмони тез ғазабланиб, кеч қайтадиганидир. Огоҳ бўлингки, улардан баъзиси (қарзни) яхши адо этади, (ҳаққини) яхши талаб қилади; баъзиси ёмон адо этади, яхши талаб қилади; баъзиси яхши адо этади, ёмон талаб қилади — бу (бири) у (бири) билан (тенг). Огоҳ бўлингки, улардан баъзиси ёмон адо этади, ёмон талаб қилади. Огоҳ бўлингки, уларнинг энг яхшиси яхши адо этиб, яхши талаб қиладиганидир; огоҳ бўлингки, уларнинг энг ёмони ёмон адо этиб, ёмон талаб қиладиганидир. Огоҳ бўлингки, ғазаб Одам боласининг қалбидаги чўғдир; унинг кўзларининг қизариши ва бўйин томирларининг шишишини кўрмадингизми? Бас, ким ўзида шундан бирор нарсани ҳис қилса, ерга ёпишсин (ўтирсин).» (Рови) деди: биз қуёшга қараб, ундан бирор нарса қолганми-йўқми (деб текшира) бошладик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Огоҳ бўлингки, дунёдан ўтган (вақтга) нисбатан (қолгани) шу кунингиздан ўтган (вақтга) нисбатан қолгани кабигина қолди, холос,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Ҳузайфа, Абу Марям, Абу Зайд ибн Ахтаб ва ал-Муғира ибн Шуъбадан ҳам (ривоятлар) бор; улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қиёмат қоим бўлгунча бўладиган нарсаларни уларга гапириб берганини зикр қилганлар. Бу ҳадис ҳасандир.