Фитналар китоби

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، أَشْرَفَ يَوْمَ الدَّارِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمُ اللَّهَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ زِنًا بَعْدَ إِحْصَانٍ أَوِ ارْتِدَادٍ بَعْدَ إِسْلاَمٍ أَوْ قَتْلِ نَفْسٍ بِغَيْرِ حَقٍّ فَقُتِلَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلاَ فِي إِسْلاَمٍ وَلاَ ارْتَدَدْتُ مُنْذُ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ قَتَلْتُ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ فَبِمَ تَقْتُلُونَنِي قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ فَرَفَعَهُ ‏.‏ وَرَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ هَذَا الْحَدِيثَ فَأَوْقَفُوهُ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُثْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَرْفُوعًا ‏

Бизга Аҳмад ибн Абда аз-Заббий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, Яҳё ибн Саиддан, у Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайфдан (ривоят қилдики), Усмон ибн Аффон ҳисор (қамал) кунида (халққа) қараб туриб деди: «Аллаҳ номи билан сизлардан сўрайман, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг: «Мусулмон кишининг қони фақат уч (ҳолатдан) бири билан ҳалол бўлади: иҳсондан (уйлангандан) кейин зино қилиш, Исломдан кейин (диндан) қайтиш, ёки ноҳақ жон олиш — бунда у (қотил) ўша (қатл) сабабли қатл қилинади,» деганларини биласизми? Аллоҳга қасамки, мен на жоҳилиятда, на Исломда зино қилганман, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га байъат берганимдан бери (диндан) қайтмадим, на Аллаҳ ҳаром қилган жонни олдим. Бас, нима учун мени ўлдирмоқчисизлар?» Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Ибн Масъуд, Оиша ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир. Уни Ҳаммод ибн Салама Яҳё ибн Саиддан ривоят қилиб, марфуъ (Пайғамбарга кўтарибк) қилди. Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ва бошқа кўплар эса бу ҳадисни Яҳё ибн Саиддан ривоят қилиб, уни мавқуф қилдилар ва марфуъ қилмадилар. Бу ҳадис бир неча йўл билан Усмондан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан марфуъ қилиб ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَمْرِو بْنِ الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي حِجَّةِ الْوَدَاعِ لِلنَّاسِ ‏"‏ أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ بَيْنَكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ لاَ يَجْنِي جَانٍ إِلاَّ عَلَى نَفْسِهِ أَلاَ لاَ يَجْنِي جَانٍ عَلَى وَلَدِهِ وَلاَ مَوْلُودٌ عَلَى وَالِدِهِ أَلاَ وَإِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ أَيِسَ مِنْ أَنْ يُعْبَدَ فِي بِلاَدِكُمْ هَذِهِ أَبَدًا وَلَكِنْ سَتَكُونُ لَهُ طَاعَةٌ فِيمَا تَحْتَقِرُونَ مِنْ أَعْمَالِكُمْ فَسَيَرْضَى بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَحُذَيْمِ بْنِ عَمْرٍو السَّعْدِيِّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَرَوَى زَائِدَةُ عَنْ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ نَحْوَهُ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, Шабиб ибн Ғарқададан, у Сулаймон ибн Амр ибн ал-Аҳвасдан, у отасидан (ривоят қилди), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг видолашув ҳажжида одамларга: «Бу қайси кун?» деганларини эшитдим. Улар: «Ҳажжи акбар (катта ҳаж) куни,» дедилар. У: «Албатта сизларнинг қонларингиз, мол-мулкларингиз ва ор-номусларингиз ўзаро шу шаҳарингиздаги шу кунингизнинг ҳурмати каби ҳаромдир (муқаддасдир). Огоҳ бўлинглар, жиноятчи фақат ўзига (қарши) жиноят қилади (ўзи жавобгар). Огоҳ бўлинглар, жиноятчи ўз фарзандига (юкланадиган) жиноят қилмайди, на фарзанд отасига (юкланадиган жиноят қилади). Огоҳ бўлинглар, албатта шайтон шу шаҳарларингизда абадий ибодат қилинишидан умидини узди, лекин сизлар арзимас деб ҳисоблайдиган амалларингизда унга итоат бўлади, бас у шунга рози бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Бакра, Ибн Аббос, Жобир ва Ҳузайм ибн Амр ас-Саъдийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир. Зоида Шабиб ибн Ғарқададан шунга ўхшашини ривоят қилган, ва биз уни фақат Шабиб ибн Ғарқада ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ يَأْخُذْ أَحَدُكُمْ عَصَا أَخِيهِ لاَعِبًا أَوْ جَادًّا فَمَنْ أَخَذَ عَصَا أَخِيهِ فَلْيَرُدَّهَا إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَسُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدَ وَجَعْدَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ ‏.‏ وَالسَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ لَهُ صُحْبَةٌ قَدْ سَمِعَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَادِيثَ وَهُوَ غُلاَمٌ وَقُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ ابْنُ سَبْعِ سِنِينَ وَوَالِدُهُ يَزِيدُ بْنُ السَّائِبِ لَهُ أَحَادِيثُ هُوَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالسَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ هُوَ ابْنُ أُخْتِ نَمِرٍ

Бизга Бундор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн ас-Соиб ибн Язид ривоят қилди, отасидан, у бобосидан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бирортангиз биродарининг ҳассасини — ҳазиллашибми ёки жиддийми — олмасин. Ким биродарининг ҳассасини олган бўлса, уни унга қайтариб берсин,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Ибн Умар, Сулаймон ибн Сурад, Жаъда ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан, ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Зиъб ҳадисидан биламиз. Соиб ибн Язид суҳбат (саҳобалик) шарафига эга бўлиб, у бола эди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳадислар эшитган; Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) вафот этганларида у етти ёшда эди. Унинг отаси Язид ибн ас-Соибнинг ҳам ҳадислари бор, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бўлиб, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган. Соиб ибн Язид эса Намирнинг синглисининг ўғлидир.

‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ حَجَّ يَزِيدُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَجَّةَ الْوَدَاعِ وَأَنَا ابْنُ سَبْعِ سِنِينَ ‏.‏ فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ثَبْتًا صَاحِبَ حَدِيثٍ وَكَانَ السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ جَدَّهُ وَكَانَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ يَقُولُ حَدَّثَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ وَهُوَ جَدِّي مِنْ قِبَلِ أُمِّي ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ҳотим ибн Исмоил ривоят қилди, Муҳаммад ибн Юсуфдан, у Соиб ибн Язиддан (ривоят қилди), у деди: Язид Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан видолашув ҳажжини адо этди, мен эса етти ёшда эдим. Али ибн ал-Мадиний Яҳё ибн Саид ал-Қаттондан (ривоят қилиб) деди: Муҳаммад ибн Юсуф ишонарли (собит) ҳадис соҳиби эди, Соиб ибн Язид эса унинг бобоси эди. Муҳаммад ибн Юсуф: «Менга Соиб ибн Язид ривоят қилди, у менинг она томонимдан бобомдир,» дерди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ الْعَطَّارُ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا مَحْبُوبُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَشَارَ عَلَى أَخِيهِ بِحَدِيدَةٍ لَعَنَتْهُ الْمَلاَئِكَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ‏.‏ وَرَوَاهُ أَيُّوبُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ لأَبِيهِ وَأُمِّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ بِهَذَا ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн ас-Саббоҳ ал-Аттор ал-Ҳошимий ривоят қилди, бизга Маҳбуб ибн ал-Ҳасан ривоят қилди, бизга Холид ал-Ҳаззо ривоят қилди, Муҳаммад ибн Сириндан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у дедилар: «Ким биродарига темир (қурол) билан ишора қилса, фаришталар уни лаънатлайдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Бакра, Оиша ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир, шу йўлдан келган бўлиб, Холид ал-Ҳаззо ҳадисидан ғариб саналади. Уни Айюб Муҳаммад ибн Сириндан, у Абу Ҳурайрадан шунга ўхшаш ривоят қилиб, марфуъ қилмади ва унда: «Гарчи ота-онаси бир (туғишган) биродари бўлса ҳам,» (деган зиёдани) қўшди. (Термизий) деди: буни бизга Қутайба хабар берди, бизга Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан шу (мазмунда) ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُتَعَاطَى السَّيْفُ مَسْلُولاً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ بَنَّةَ الْجُهَنِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَحَدِيثُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عِنْدِي أَصَحُّ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Муовия ал-Жумаҳий ал-Басрий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қинидан суғурилган қилични (қўлдан-қўлга) узатишдан қайтардилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Бакрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Ҳаммод ибн Салама ҳадисидан ҳасан, ғарибдир. Ибн Лаҳиъа бу ҳадисни Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Банна ал-Жуҳанийдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган. Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадиси менинг наздимда саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا مَعْدِيُّ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهُوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ فَلاَ يُتْبِعَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنْ ذِمَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جُنْدَبٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Бундор ривоят қилди, бизга Маъди ибн Сулаймон ривоят қилди, бизга Ибн Ажлон ривоят қилди, отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), у дедилар: «Ким субҳ (бомдод) намозини ўқиса, у Аллаҳнинг зиммаси (ҳимояси) дадир. Бас, Аллаҳ ўз зиммасидан (бўлган) ҳеч нарса тўғрисида сизлардан (ҳисоб) талаб қилмасин (яъни Аллаҳнинг зиммасига хиёнат қилманглар).» Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Жундаб ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан, ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو الْمُغِيرَةِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ خَطَبَنَا عُمَرُ بِالْجَابِيَةِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي قُمْتُ فِيكُمْ كَمَقَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِينَا فَقَالَ ‏ "‏ أُوصِيكُمْ بِأَصْحَابِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَفْشُو الْكَذِبُ حَتَّى يَحْلِفَ الرَّجُلُ وَلاَ يُسْتَحْلَفُ وَيَشْهَدَ الشَّاهِدُ وَلاَ يُسْتَشْهَدُ أَلاَ لاَ يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلاَّ كَانَ ثَالِثَهُمَا الشَّيْطَانُ عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ الْوَاحِدِ وَهُوَ مِنَ الاِثْنَيْنِ أَبْعَدُ مَنْ أَرَادَ بُحْبُوحَةَ الْجَنَّةِ فَلْيَلْزَمِ الْجَمَاعَةَ مَنْ سَرَّتْهُ حَسَنَتُهُ وَسَاءَتْهُ سَيِّئَتُهُ فَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رَوَاهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга ан-Назр ибн Исмоил Абул-Муғира ривоят қилди, Муҳаммад ибн Суқадан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: Умар бизга Жобияда хутба ўқиб деди: «Эй одамлар, мен сизлар орасида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биз орасида турган ўринда турдим. У (Расулуллаҳ) дедилар: «Сизларга ашобларимни (сақлашни), сўнг улардан кейингиларни, сўнг улардан кейингиларни тавсия қиламан. Сўнгра ёлғон тарқалиб, киши ўзидан қасам талаб қилинмаса ҳам қасам ичадиган ва гувоҳ ундан гувоҳлик сўралмаса ҳам гувоҳлик берадиган (замон келади). Огоҳ бўлинглар, эркак бегона аёл билан ёлғиз қолмасин, чунки учинчиси шайтондир. Жамоатни маҳкам тутинглар ва тарқоқликдан сақланинглар, чунки шайтон ёлғиз (киши) билан бирга бўлади, икки (киши)дан эса узоқроқдир. Ким жаннатнинг ўртасини (энг яхши жойини) истаса, жамоатга ёпишсин. Кимни яхши иши хурсанд қилса ва ёмон иши хафа қилса, ана ўша мўминдир,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир. Уни Ибн ал-Муборак Муҳаммад ибн Суқадан ривоят қилган. Бу ҳадис бир неча йўл билан Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْمُونٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَدُ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Маймун хабар берди, Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳнинг қўли жамоат билан биргадир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан, ғарибдир, биз уни Ибн Аббос ҳадисидан фақат шу йўл билан биламиз.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنِي الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَجْمَعُ أُمَّتِي - أَوْ قَالَ أُمَّةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم - عَلَى ضَلاَلَةٍ وَيَدُ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ وَمَنْ شَذَّ شَذَّ إِلَى النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَسُلَيْمَانُ الْمَدَنِيُّ هُوَ عِنْدِي سُلَيْمَانُ بْنُ سُفْيَانَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَتَفْسِيرُ الْجَمَاعَةِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ هُمْ أَهْلُ الْفِقْهِ وَالْعِلْمِ وَالْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ الْجَارُودَ بْنَ مُعَاذٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ مَنِ الْجَمَاعَةُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ‏.‏ قِيلَ لَهُ قَدْ مَاتَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ‏.‏ قَالَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ ‏.‏ قِيلَ لَهُ قَدْ مَاتَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَبُو حَمْزَةَ السُّكَّرِيُّ جَمَاعَةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو حَمْزَةَ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ وَكَانَ شَيْخًا صَالِحًا وَإِنَّمَا قَالَ هَذَا فِي حَيَاتِهِ عِنْدَنَا ‏.‏

Бизга Абу Бакр ибн Нофиъ ал-Басрий ривоят қилди, у деди: менга ал-Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ал-Маданий ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳ менинг умматимни — ёки: Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) умматини, деди — залолат устида жам қилмайди. Аллаҳнинг Қўли жамоа билан биргадир. Ким (жамоадан) ажралиб чиқса, у оловга ажралиб чиқибди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл билан ғарибдир. Сулаймон ал-Маданий менинг наздимда Сулаймон ибн Суфёндир, ундан Абу Довуд ат-Таёлисий, Абу Омир ал-Ақадий ва илм аҳлидан бир нечалари ривоят қилишган. Абу Исо деди: илм аҳли наздида жамоанинг тафсири — улар фиқҳ, илм ва ҳадис аҳлидир. У деди: мен Жоруд ибн Муъознинг шундай деганини эшитдим: мен Али ибн ал-Ҳасаннинг шундай деганини эшитдим: мен Абдуллоҳ ибн ал-Муборакдан: «Жамоа ким?» деб сўрадим. У: «Абу Бакр ва Умар,» деди. Унга: «Абу Бакр ва Умар вафот этишган-ку,» дейилди. У: «Фалон ва фалон,» деди. Унга: «Фалон ва фалон ҳам вафот этишган-ку,» дейилди. Шунда Абдуллоҳ ибн ал-Муборак: «Абу Ҳамза ас-Суккарий жамоадир,» деди. Абу Исо деди: Абу Ҳамза — бу Муҳаммад ибн Маймундир, у солиҳ шайх эди. Бизнинг наздимизда у буни (Абу Ҳамза) ҳаёт вақтида айтган эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَنَّهُ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الآيَةَ ‏:‏ ‏(‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لاَ يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ‏)‏ وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوُا الظَّالِمَ فَلَمْ يَأْخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ، وَأُمِّ سَلَمَةَ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَحُذَيْفَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ، وَاحِدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، نَحْوَ حَدِيثِ يَزِيدَ وَرَفَعَهُ بَعْضُهُمْ عَنْ إِسْمَاعِيلَ، وَأَوْقَفَهُ، بَعْضُهُمْ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Абу Холид хабар берди, у Қайс ибн Абу Ҳозимдан, у Абу Бакр ас-Сиддиқдан (ривоят қилдики), у: «Эй инсонлар! Сизлар бу оятни ўқийсизлар: «Эй иймон келтирганлар! Ўзингизни (эҳтиёт) қилингиз. Агар сиз ҳидоят топган бўлсангиз, адашган киши сизга зарар етказа олмайди» (Моида сураси, 105). Мен эса Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитганман: «Албатта инсонлар золимни кўриб, унинг қўлидан ушлаб (қўймаса)лар, Аллаҳ ўз ҳузуридан уларнинг ҳаммасини азоб билан қамраб олиши яқиндир,» дедилар. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун, Исмоил ибн Абу Холиддан шунга ўхшаш ривоят қилди. Абу Исо деди: бу бобда Оиша, Умму Салама, Нуъмон ибн Башир, Абдуллоҳ ибн Умар ва Ҳузайфадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу саҳиҳ ҳадисдир. Шу тарзда бир нечтаси Исмоилдан, Язидднинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилишган. Уларнинг баъзилари уни Исмоилдан марфуъ қилишган, баъзилари эса мавқуф қилишган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْهُ ثُمَّ تَدْعُونَهُ فَلاَ يُسْتَجَابُ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Амр ибн Абу Амрдан, у Абдуллоҳ ал-Ансорийдан, у Ҳузайфа ибн ал-Ямондан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, сиз албатта яхшиликка буюрасиз ва ёмонликдан қайтарасиз, ёки Аллаҳ устингизга ўз ҳузуридан азоб юбориши яқиндир, сўнг сиз Унга дуо қиласиз, аммо сизларга ижобат этилмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Жаъфар хабар берди, у Амр ибн Абу Амрдан, шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيُّ الأَشْهَلِيُّ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَقْتُلُوا إِمَامَكُمْ وَتَجْتَلِدُوا بِأَسْيَافِكُمْ وَيَرِثَ دُنْيَاكُمْ شِرَارُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Амр ибн Абу Амрдан, у Абдуллоҳ — у Ибн Абдураҳмон ал-Ансорий ал-Ашҳалийдир — дан, у Ҳузайфа ибн ал-Ямондан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, сиз ўз имомингизни ўлдирмагунингизча, қиличларингиз билан бир-бирингизни чопмагунингизча ва дунёнгизга энг ёмонларингиз ворис бўлмагунча қиёмат қоим бўлмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Амр ибн Абу Амрнинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ الْجَيْشَ الَّذِي يُخْسَفُ بِهِمْ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ لَعَلَّ فِيهِمُ الْمُكْرَهَ ‏.‏ قَالَ ‏ "‏ إِنَّهُمْ يُبْعَثُونَ عَلَى نِيَّاتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عَائِشَةَ أَيْضًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Наср ибн Али ал-Жаҳзамий ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Сувқадан, у Нофиъ ибн Жубайрдан, у Умму Саламадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у (Набий) ерга ютдириладиган қўшинни зикр қилдилар. Шунда Умму Салама: «Балки уларнинг орасида (қўшилишга) мажбур қилинган киши бордир?» деди. У (Набий): «Албатта улар ўз ниятларига кўра қайтарилади (тирилтирилади),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл билан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Нофиъ ибн Жубайрдан, у Оишадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَوَّلُ مَنْ قَدَّمَ الْخُطْبَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ مَرْوَانُ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ لِمَرْوَانَ خَالَفْتَ السُّنَّةَ ‏.‏ فَقَالَ يَا فُلاَنُ تُرِكَ مَا هُنَالِكَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَمَّا هَذَا فَقَدْ قَضَى مَا عَلَيْهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَنْ رَأَى مُنْكَرًا فَلْيُنْكِرْهُ بِيَدِهِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ وَذَلِكَ أَضْعَفُ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Бундор ривоят қилди, бизга Абдураҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Қайс ибн Муслимдан, у Ториқ ибн Шиҳобдан (ривоят қилиб) деди: намоздан олдин хутбани биринчи бўлиб олдинга сурган киши Марвон эди. Шунда бир киши туриб, Марвонга: «Сен суннатга хилоф қилдинг,» деди. У: «Эй фалон, ундаги нарса тарк этилди,» деди. Шунда Абу Саид: «Мана бу (киши) эса ўз зиммасидаги вазифани адо этди. Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитганман: «Ким бир ёмонликни кўрса, уни қўли билан ўзгартирсин. Ким (бунга) қодир бўлмаса, тили билан; ким (бунга ҳам) қодир бўлмаса, қалби билан (инкор қилсин). Бу эса иймоннинг энг заифидир,» дедилар,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَثَلُ الْقَائِمِ عَلَى حُدُودِ اللَّهِ وَالْمُدْهِنِ فِيهَا كَمَثَلِ قَوْمٍ اسْتَهَمُوا عَلَى سَفِينَةٍ فِي الْبَحْرِ فَأَصَابَ بَعْضُهُمْ أَعْلاَهَا وَأَصَابَ بَعْضُهُمْ أَسْفَلَهَا فَكَانَ الَّذِينَ فِي أَسْفَلِهَا يَصْعَدُونَ فَيَسْتَقُونَ الْمَاءَ فَيَصُبُّونَ عَلَى الَّذِينَ فِي أَعْلاَهَا فَقَالَ الَّذِينَ فِي أَعْلاَهَا لاَ نَدَعُكُمْ تَصْعَدُونَ فَتُؤْذُونَنَا فَقَالَ الَّذِينَ فِي أَسْفَلِهَا فَإِنَّا نَنْقُبُهَا مِنْ أَسْفَلِهَا فَنَسْتَقِي فَإِنْ أَخَذُوا عَلَى أَيْدِيهِمْ فَمَنَعُوهُمْ نَجَوْا جَمِيعًا وَإِنْ تَرَكُوهُمْ غَرِقُوا جَمِيعًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, у аш-Шаъбийдан, у Нуъмон ибн Баширдан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳнинг ҳадлари (чегаралари) устида турувчи (уни сақловчи) ҳамда ундан воз кечувчининг мисоли, денгиздаги кемада (жой учун) қуръа ташлаган бир қавм кабидир. Уларнинг баъзиларига унинг юқори қисми, баъзиларига эса пастки қисми тегди. Пастки қисмдагилар (сув олиш учун) юқорига чиқар, сув олиб, юқоридагилар устига тўкар эдилар. Шунда юқоридагилар: «Сизларни юқорига чиқиб бизни безовта қилишингизга қўймаймиз,» дедилар. Пастдагилар эса: «Биз унинг пастидан тешиб (сув) оламиз,» дедилар. Агар (юқоридагилар) уларнинг қўлларидан ушлаб, уларни (бундай қилишдан) тўхтатсалар — барчаси қутулади; агар уларни (ўз ҳолига) қўйиб қўйсалар — барчаси ғарқ бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُصْعَبٍ أَبُو يَزِيدَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ مِنْ أَعْظَمِ الْجِهَادِ كَلِمَةَ عَدْلٍ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга ал-Қосим ибн Динор ал-Куфий ривоят қилди, бизга Абдураҳмон ибн Мусъаб Абу Язид ривоят қилди, бизга Исроил ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Жуҳодадан, у Атийядан, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта жиҳоднинг энг улуғларидан бири — золим ҳукмдор олдида (айтилган) адолатли сўздир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис шу йўл билан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ رَاشِدٍ، يُحَدِّثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابِ بْنِ الأَرَتِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةً فَأَطَالَهَا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّيْتَ صَلاَةً لَمْ تَكُنْ تُصَلِّيهَا قَالَ ‏ "‏ أَجَلْ إِنَّهَا صَلاَةُ رَغْبَةٍ وَرَهْبَةٍ إِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ فِيهَا ثَلاَثًا فَأَعْطَانِي اثْنَتَيْنِ وَمَنَعَنِي وَاحِدَةً سَأَلْتُهُ أَنْ لاَ يُهْلِكَ أُمَّتِي بِسَنَةٍ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لاَ يُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ غَيْرِهِمْ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لاَ يُذِيقَ بَعْضَهُمْ بَأْسَ بَعْضٍ فَمَنَعَنِيهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Ваҳб ибн Жарир ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, у деди: мен Нуъмон ибн Рошиднинг аз-Зуҳрийдан, у Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорисдан, у Абдуллоҳ ибн Хаббоб ибн ал-Араттдан, у отасидан ривоят қилиб (айтганини) эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир намозни ўқиб, уни чўзиб юбордилар. (Саҳобалар): «Эй Расулуллаҳ! Сиз одатда ўқимайдиган бир намозни ўқидингиз,» дедилар. У: «Ҳа, албатта у (Аллаҳдан) рағбат (умид) ва қўрқув намози эди. Мен унда Аллаҳдан уч нарсани сўрадим. У менга иккитасини берди ва биттасини бермади. Мен Ундан умматимни очарчилик (қурғоқчилик йили) билан ҳалок қилмаслигини сўрадим — У менга уни берди. Мен Ундан уларга ўзларидан бошқа душманни ҳукмрон қилмаслигини сўрадим — У менга уни берди. Мен Ундан уларнинг баъзиларига баъзиларининг зарарини таттирмаслигини сўрадим — У менга уни бермади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Бу бобда Саъд ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ زَوَى لِيَ الأَرْضَ فَرَأَيْتُ مَشَارِقَهَا وَمَغَارِبَهَا وَإِنَّ أُمَّتِي سَيَبْلُغُ مُلْكُهَا مَا زُوِيَ لِي مِنْهَا وَأُعْطِيتُ الْكَنْزَيْنِ الأَحْمَرَ وَالأَصْفَرَ وَإِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي لأُمَّتِي أَنْ لاَ يُهْلِكَهَا بِسَنَةٍ عَامَّةٍ وَأَنَّ لاَ يُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ سِوَى أَنْفُسِهِمْ فَيَسْتَبِيحَ بَيْضَتَهُمْ وَإِنَّ رَبِّي قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنِّي إِذَا قَضَيْتُ قَضَاءً فَإِنَّهُ لاَ يُرَدُّ وَإِنِّي أَعْطَيْتُكَ لأُمَّتِكَ أَنْ لاَ أُهْلِكَهُمْ بِسَنَةٍ عَامَّةٍ وَأَنْ لاَ أُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ سِوَى أَنْفُسِهِمْ فَيَسْتَبِيحَ بَيْضَتَهُمْ وَلَوِ اجْتَمَعَ عَلَيْهِمْ مَنْ بِأَقْطَارِهَا أَوْ قَالَ مَنْ بَيْنَ أَقْطَارِهَا حَتَّى يَكُونَ بَعْضُهُمْ يُهْلِكُ بَعْضًا وَيَسْبِي بَعْضُهُمْ بَعْضًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Абу Асмў ар-Раҳабийдан, у Савбондан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳ мен учун ерни йиғиб (яқинлаштириб) берди, шунда мен унинг шарқлари ва ғарбларини кўрдим. Албатта умматимнинг ҳукмронлиги мен учун йиғиб берилган (ер)гача етади. Менга икки хазина — қизил ва сариқ (хазина) берилди. Мен Роббимдан умматим учун уларни умумий очарчилик билан ҳалок қилмаслигини ва уларнинг устига ўзларидан бошқа душманни ҳукмрон қилиб, уларнинг бирлигини (асосини) топтаб ташламаслигини сўрадим. Роббим: «Эй Муҳаммад! Албатта Мен бир ҳукм чиқарсам, у қайтарилмайди. Албатта Мен сенга умматинг учун уларни умумий очарчилик билан ҳалок қилмаслигимни ва уларнинг устига ўзларидан бошқа душманни ҳукмрон қилиб, уларнинг бирлигини топтамаслигимни бердим — гарчи (ер)нинг барча томонларидан» — ёки: «унинг томонлари орасидан, деб айтдилар — (душманлар) уларга қарши тўплансалар ҳам. Токи уларнинг баъзилари баъзиларини ҳалок қилмагунча ва баъзилари баъзиларини асир олмагунча,» деди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ أُمِّ مَالِكٍ الْبَهْزِيَّةِ، قَالَتْ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِتْنَةً فَقَرَّبَهَا قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ خَيْرُ النَّاسِ فِيهَا قَالَ ‏ "‏ رَجُلٌ فِي مَاشِيَتِهِ يُؤَدِّي حَقَّهَا وَيَعْبُدُ رَبَّهُ وَرَجُلٌ آخِذٌ بِرَأْسِ فَرَسِهِ يُخِيفُ الْعَدُوَّ وَيُخِيفُونَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ مُبَشِّرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ أُمِّ مَالِكٍ الْبَهْزِيَّةِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Имрон ибн Мусо ал-Қаззоз ал-Басрий ривоят қилди, бизга Абдулворис ибн Саид ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жуҳода ривоят қилди, у бир кишидан, у Товусдан, у Умму Молик ал-Баҳзийядан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир фитнани зикр қилиб, уни яқин (бўлган) деб кўрсатдилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ! Ундаги (фитнадаги) инсонларнинг энг яхшиси ким?» дедим. У: «Мол-қўйи ичидаги, унинг ҳаққини адо этадиган ва Роббига ибодат қиладиган киши; ҳамда отининг бошидан ушлаб, душманни қўрқитадиган ва улар ҳам уни қўрқитадиган киши,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Умму Мубашшир, Абу Саид ал-Худрий ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис шу йўл билан ҳасан ғарибдир. Уни ал-Лайс ибн Абу Сулайм Товусдан, у Умму Молик ал-Баҳзийядан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سِيمِينْ، كُوشْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ تَكُونُ فِتْنَةٌ تَسْتَنْظِفُ الْعَرَبَ قَتْلاَهَا فِي النَّارِ اللِّسَانُ فِيهَا أَشَدُّ مِنَ السَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ لاَ يُعْرَفُ لِزِيَادِ بْنِ سِيمِينَ كُوشْ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ لَيْثٍ فَرَفَعَهُ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ لَيْثٍ فَوَقَفَهُ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Муовия ал-Жумаҳий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, у Лайсдан, у Товусдан, у Зиёд ибн Симин Кушдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Арабларни супуриб кетадиган бир фитна бўлади. Унинг ўлдирилганлари оловдадир. Унда тил қиличдан ҳам қаттиқроқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Зиёд ибн Симин Кушга бу ҳадисдан бошқаси маълум эмас. Уни Ҳаммод ибн Салама Лайсдан ривоят қилиб, марфуъ қилган; Ҳаммод ибн Зайд эса уни Лайсдан ривоят қилиб, мавқуф қилган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَيْنِ قَدْ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ حَدَّثَنَا ‏"‏ أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ ثُمَّ نَزَلَ الْقُرْآنُ فَعَلِمُوا مِنَ الْقُرْآنِ وَعَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِ الأَمَانَةِ فَقَالَ ‏"‏ يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْوَكْتِ ثُمَّ يَنَامُ نَوْمَةً فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْمَجْلِ كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَتْ فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا وَلَيْسَ فِيهِ شَيْءٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَخَذَ حَصَاةً فَدَحْرَجَهَا عَلَى رِجْلِهِ قَالَ ‏"‏ فَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ لاَ يَكَادُ أَحَدُهُمْ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ حَتَّى يُقَالَ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا وَحَتَّى يُقَالَ لِلرَّجُلِ مَا أَجْلَدَهُ وَأَظْرَفَهُ وَأَعْقَلَهُ وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أَيُّكُمْ بَايَعْتُ فِيهِ لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ دِينُهُ وَلَئِنْ كَانَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ فَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ لأُبَايِعَ مِنْكُمْ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абу Муовия ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Зайд ибн Ваҳбдан, у Ҳузайфа ибн ал-Ямондан (ривоят қилиб айтдики): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга икки ҳадис ривоят қилдилар. Улардан бирини мен кўрдим ва иккинчисини кутяпман. У бизга: «Албатта омонат кишиларнинг қалблари тубига тушди. Сўнг Қуръон нозил бўлди, шунда улар Қуръондан билдилар ва суннатдан билдилар,» деб ривоят қилдилар. Сўнг бизга омонатнинг кўтарилиши ҳақида ривоят қилиб: «Киши бир уйқу ухлайди, шунда омонат унинг қалбидан тортиб олинади ва унинг изи хира доғ каби қолади. Сўнг яна бир уйқу ухлайди, шунда омонат унинг қалбидан тортиб олинади ва унинг изи қабариқ (сувчак) каби қолади — гўё чўғни оёғингга думалатиб юборсанг-у, у қабариб, шишиб турганини кўрасан, аммо унинг ичида ҳеч нарса йўқ,» дедилар. Сўнг тош олиб, уни оёғида думалатдилар ва: «Шунда инсонлар шу ҳолга келадилар: улар ўзаро савдо-сотиқ қиладилар, бироқ улардан деярли ҳеч бири омонатни адо этмайди. Ҳатто: «Фалон қабилада ишончли (омонатли) бир киши бор экан,» дейилади ва кишига: «У қанчалик кучли, зийрак ва ақлли!» деб айтилади — ҳолбуки, унинг қалбида хардал донаси миқдорича ҳам иймон йўқ,» дедилар. У (Ҳузайфа) деди: Менга шундай бир замон келдики, мен сизларнинг қайсингиз билан савдо қилишимга парво қилмасдим: агар у мусулмон бўлса, дини уни менга (ҳақимни) қайтаришга ундар эди; агар у яҳудий ёки насроний бўлса, унинг амалдори (волиси) уни менга қайтаришга мажбур қилар эди. Аммо бугун мен сизлардан фақат фалон ва фалон билангина савдо қиламан. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سِنَانِ بْنِ أَبِي سِنَانٍ، عَنْ أَبِي وَاقِدٍ اللَّيْثِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا خَرَجَ إِلَى خَيْبَرَ مَرَّ بِشَجَرَةٍ لِلْمُشْرِكِينَ يُقَالُ لَهَا ذَاتُ أَنْوَاطٍ يُعَلِّقُونَ عَلَيْهَا أَسْلِحَتَهُمْ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ اجْعَلْ لَنَا ذَاتَ أَنْوَاطٍ كَمَا لَهُمْ ذَاتُ أَنْوَاطٍ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ هَذَا كَمَا قَالَ قَوْمُ مُوسَى ‏:‏ ‏(‏اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ ‏)‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَرْكَبُنَّ سُنَّةَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو وَاقِدٍ اللَّيْثِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ عَوْفٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Бизга Саид ибн Абдураҳмон ал-Махзумий ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Синон ибн Абу Синондан, у Абу Воқид ал-Лайсийдан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Хайбарга чиққанларида, мушрикларнинг «Зоту Анвот» деб аталадиган бир дарахти ёнидан ўтдилар — улар қуролларини унга осиб қўяр эдилар. Шунда (саҳобалар): «Эй Расулуллаҳ! Уларда Зоту Анвот бўлгани каби, биз учун ҳам Зоту Анвот тайинланг,» дедилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Субҳоналлаҳ! Бу худди Мусо қавми айтган: «Уларнинг худолари бўлгани каби, бизга ҳам бир худо тайинлаб бер» (Аъроф сураси, 138) (деган сўзга ўхшайди). Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлар албатта ўзингиздан олдингиларнинг йўлидан юрасиз,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Воқид ал-Лайсийнинг исми ал-Ҳорис ибн Авфдир. Бу бобда Абу Саид ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا أَبُو نَضْرَةَ الْعَبْدِيُّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُكَلِّمَ السِّبَاعُ الإِنْسَ وَحَتَّى تُكَلِّمَ الرَّجُلَ عَذَبَةُ سَوْطِهِ وَشِرَاكُ نَعْلِهِ وَتُخْبِرَهُ فَخِذُهُ بِمَا أَحْدَثَ أَهْلُهُ مِنْ بَعْدِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ ‏.‏ وَالْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ ثِقَةٌ مَأْمُونٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَثَّقَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, у ал-Қосим ибн ал-Фазлдан, бизга Абу Назра ал-Абдий ривоят қилди, у Абу Саид ал-Худрийдан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, йиртқич ҳайвонлар инсонлар билан гаплашмагунча, кишига унинг қамчисининг учи ва кафшининг тасмаси гапирмагунча ҳамда сони унга, ундан кейин аҳли қилган ишлар ҳақида хабар бермагунча қиёмат қоим бўлмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат ал-Қосим ибн ал-Фазлнинг ҳадисидан биламиз. Ал-Қосим ибн ал-Фазл ҳадис аҳли наздида ишончли, омонатли (киши)дир; уни Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ва Абдураҳмон ибн Маҳдий ишончли деб баҳолаганлар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ انْفَلَقَ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اشْهَدُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, у Шуъбадан, у ал-Аъмашдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Умардан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонларида ой иккига бўлинди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Гувоҳ бўлинглар!» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Ибн Масъуд, Анас ва Жубайр ибн Мутъимдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ، قَالَ أَشْرَفَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غُرْفَةٍ وَنَحْنُ نَتَذَاكَرُ السَّاعَةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَرَوْا عَشْرَ آيَاتٍ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَيَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَالدَّابَّةُ وَثَلاَثَةُ خُسُوفٍ خَسْفٍ بِالْمَشْرِقِ وَخَسْفٍ بِالْمَغْرِبِ وَخَسْفٍ بِجَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَنَارٌ تَخْرُجُ مِنْ قَعْرِ عَدَنَ تَسُوقُ النَّاسَ أَوْ تَحْشُرُ النَّاسَ فَتَبِيتُ مَعَهُمْ حَيْثُ بَاتُوا وَتَقِيلُ مَعَهُمْ حَيْثُ قَالُوا ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فُرَاتٍ، نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ الدُّخَانَ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ، نَحْوَ حَدِيثِ وَكِيعٍ عَنْ سُفْيَانَ، ‏.‏ حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، عَنْ شُعْبَةَ، وَالْمَسْعُودِيِّ، سَمِعَا مِنْ، فُرَاتٍ الْقَزَّازِ نَحْوَ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ فُرَاتٍ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ الدَّجَّالَ أَوِ الدُّخَانَ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ الْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعِجْلِيُّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ فُرَاتٍ، نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ، وَزَادَ، فِيهِ قَالَ ‏"‏ وَالْعَاشِرَةُ إِمَّا رِيحٌ تَطْرَحُهُمْ فِي الْبَحْرِ وَإِمَّا نُزُولُ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَصَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Бундор ривоят қилди, бизга Абдураҳмон ибн Маҳдий ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Фурот ал-Қаззоздан, у Абут-Туфайлдан, у Ҳузайфа ибн Асиддан (ривоят қилиб) деди: биз қиёмат ҳақида суҳбатлашиб ўтирганимизда, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга бир хонадан мўраладилар. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўн аломатни кўрмагунингизча қиёмат қоим бўлмайди: қуёшнинг ғарбдан чиқиши, Яъжуж ва Маъжуж, Добба (ер жонивори), ва учта чўкиш — шарқда чўкиш, ғарбда чўкиш ва Араб ярим оролида чўкиш, ҳамда Адан тубидан чиқиб, инсонларни ҳайдаб — ёки: инсонларни тўплаб — келадиган олов: улар қаерда тунасалар, у ҳам улар билан тунайди; қаерда қайлула қилсалар (пешин уйқуси), у ҳам улар билан қайлула қилади,» дедилар. Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Вакииъ ривоят қилди, у Суфёндан, у Фуротдан шунга ўхшаш ривоят қилди ва унда «тутун»ни (қўшимча қилиб) зиёда қилди. Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, у Фурот ал-Қаззоздан, Вакииънинг Суфёндан (қилган) ҳадисига ўхшаш ривоят қилди. Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ат-Таёлисий ривоят қилди, у Шуъба ва ал-Масъудийдан — улар Фурот ал-Қаззоздан эшитганлар — Абдураҳмоннинг Суфёндан, у Фуротдан (қилган) ҳадисига ўхшаш ривоят қилди ва унда «Дажжол, ёки тутун»ни зиёда қилди. Бизга Абу Мусо Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Абун-Нуъмон ал-Ҳакам ибн Абдуллоҳ ал-Ижлий ривоят қилди, у Шуъбадан, у Фуротдан, Абу Довуднинг Шуъбадан (қилган) ҳадисига ўхшаш ривоят қилди ва унда зиёда қилиб: «Ўнинчиси эса — ё уларни денгизга улоқтирадиган шамол, ёки Исо ибн Марямнинг тушиши,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Али, Абу Ҳурайра, Умму Салама ва Сафийя бинт Ҳуяйдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْمَرْهَبِيِّ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ صَفْوَانَ، عَنْ صَفِيَّةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَنْتَهِي النَّاسُ عَنْ غَزْوِ هَذَا الْبَيْتِ حَتَّى يَغْزُوَ جَيْشٌ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِالْبَيْدَاءِ أَوْ بِبَيْدَاءَ مِنَ الأَرْضِ خُسِفَ بِأَوَّلِهِمْ وَآخِرِهِمْ وَلَمْ يَنْجُ أَوْسَطُهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَنْ كَرِهَ مِنْهُمْ قَالَ ‏"‏ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ عَلَى مَا فِي أَنْفُسِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Нуайм ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у Салама ибн Куҳайлдан, у Абу Идрис ал-Марҳабийдан, у Муслим ибн Сафвондан, у Сафийядан (ривоят қилиб) деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Инсонлар бу Байт (Каъба)га ҳужум қилишдан тўхтамайдилар, токи бир қўшин унга ҳужум қилади. Улар Байдода — ёки ернинг бир чўлида — бўлганларида, уларнинг аввалидан охиригача ерга ютдирилади ва ўртасидагилари ҳам қутулмайди,» дедилар. Мен: «Эй Расулуллаҳ! Уларнинг орасида (бунга) рози бўлмаганлари-чи?» дедим. У: «Аллаҳ уларни ўз нафсларидаги (ниятлари) бўйича тирилтиради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا صَيْفِيُّ بْنُ رِبْعِيٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَكُونُ فِي آخِرِ هَذِهِ الأُمَّةِ خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَقَذْفٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَهْلِكُ وَفِينَا الصَّالِحُونَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِذَا ظَهَرَ الْخَبَثُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ تَكَلَّمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏

Бизга Абу Курайб ривоят қилди, у деди: бизга Сайфий ибн Рибъий ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Умардан, у Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Қосим ибн Муҳаммаддан, у Оиша (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу умматнинг охирида ерга ботиш, суратни ўзгартириш ва (осмондан) тош отиш бўлади,» дедилар. У деди: «Мен: «Эй Расулуллаҳ, орамизда солиҳлар бўла туриб ҳам ҳалок бўламизми?» дедим. У: «Ҳа, ёмонлик зоҳир бўлганида,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Оиша ҳадисидан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абдуллоҳ ибн Умар ҳақида Яҳё ибн Саид унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) жиҳатидан гапирган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ أَتَدْرِي أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا تَذْهَبُ تَسْتَأْذِنُ فِي السُّجُودِ فَيُؤْذَنُ لَهَا وَكَأَنَّهَا قَدْ قِيلَ لَهَا اطْلُعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَطْلُعُ مِنْ مَغْرِبِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَرَأَ ‏"‏ وَذَلِكَ مُسْتَقَرٌ لَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَذَلِكَ قِرَاءَةُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ وَحُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي مُوسَى ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Иброҳим ат-Таймийдан, у отасидан, у Абу Зардан (ривоят қилдики), у деди: Қуёш ботган пайтда мен масжидга кирдим, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўтирган эдилар. У: «Эй Абу Зар, бу (қуёш) қаерга кетишини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллаҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади,» дедим. У: «Дарҳақиқат, у (қуёш) сажда қилишга изн сўраб боради, унга изн берилади; гўё унга: «Келган томонингдан чиқ,» дейилгандек (бир кун) у ботган томонидан чиқади,» дедилар. Сўнг у: «Ва бу унинг қарор жойидир,» деб тиловат қилдилар. (Рови) деди: бу Абдуллоҳ ибн Масъуднинг қироатидир. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Сафвон ибн Ассол, Ҳузайфа ибн Асид, Анас ва Абу Мусодан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ حَبِيبَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، قَالَتِ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نَوْمٍ مُحْمَرًّا وَجْهُهُ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ يُرَدِّدُهَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَيْلٌ لِلْعَرَبِ مِنْ شَرٍّ قَدِ اقْتَرَبَ فُتِحَ الْيَوْمَ مِنْ رَدْمِ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مِثْلُ هَذِهِ ‏"‏ وَعَقَدَ عَشْرًا ‏.‏ قَالَتْ زَيْنَبُ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَنُهْلَكُ وَفِينَا الصَّالِحُونَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِذَا كَثُرَ الْخَبَثُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ جَوَّدَ سُفْيَانُ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ هَكَذَا رَوَى الْحُمَيْدِيُّ وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَقَالَ الْحُمَيْدِيُّ قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ حَفِظْتُ مِنَ الزُّهْرِيِّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ أَرْبَعَ نِسْوَةٍ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ حَبِيبَةَ وَهُمَا رَبِيبَتَا النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ زَوْجَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَى مَعْمَرٌ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ حَبِيبَةَ وَقَدْ رَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ ابْنِ عُيَيْنَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ ‏.‏

Бизга Саид ибн Абдурраҳмон ал-Махзумий, Абу Бакр ибн Нофиъ ва бошқа бир неча киши ривоят қилдилар, улар дедилар: бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, аз-Зуҳрийдан, у Урва ибн Зубайрдан, у Зайнаб бинти Абу Саламадан, у Ҳабибадан, у Умму Ҳабибадан, у Зайнаб бинти Жаҳш (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уйқудан юзлари қизарган ҳолда уйғондилар ва: «Ла илаҳа иллаллоҳ,» деб буни уч марта такрорлаб: «Яқинлашиб келаётган ёмонликдан арабларга вой бўлсин! Бугун Яъжуж ва Маъжужнинг тўсиғидан мана шунча (жой) очилди,» дедилар ва ўн (рақамини бармоқлари билан) тугдилар. Зайнаб деди: «Мен: «Эй Расулуллаҳ, орамизда солиҳлар бўла туриб ҳалок бўламизми?» дедим. У: «Ҳа, ёмонлик кўпайган пайтда,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Суфён бу ҳадисни яхши (пухта) ривоят қилган. Шу тариқа ал-Ҳумайдий, Али ибн ал-Мадиний ва ҳуффозлардан бошқа бир неча киши Суфён ибн Уяйнадан шунга ўхшаш ривоят қилишган. Ал-Ҳумайдий деди: Суфён ибн Уяйна деди: мен бу ҳадисда аз-Зуҳрийдан тўрт аёлни ёдладим: Зайнаб бинти Абу Салама Ҳабибадан — улар иккалови Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг тарбияланувчилари эдилар — у Умму Ҳабибадан, у Зайнаб бинти Жаҳшдан, (бу иккиси) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг жуфтлари (эдилар). Маъмар ва бошқалар бу ҳадисни аз-Зуҳрийдан ривоят қилиб, унда Ҳабибани зикр қилмаганлар; Ибн Уяйнанинг баъзи шогирдлари ҳам бу ҳадисни Ибн Уяйнадан ривоят қилиб, унда Умму Ҳабибани зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ أَحْدَاثُ الأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَقُولُونَ مِنْ قَوْلِ خَيْرِ الْبَرِيَّةِ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي ذَرٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ فِي غَيْرِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَيْثُ وَصَفَ هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ إِنَّمَا هُمُ الْخَوَارِجُ وَالْحَرُورِيَّةُ وَغَيْرُهُمْ مِنَ الْخَوَارِجِ ‏.‏

Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Ало ривоят қилди, у деди: бизга Абу Бакр ибн Айёш ривоят қилди, Осимдан, у Зиррдан, у Абдуллоҳ ибн Масъуддан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Охирзамонда ёшлари кичик, ақллари енгил-елпи бир қавм чиқади; улар Қуръон ўқийдилар, (аммо ўқиганлари) уларнинг ҳалқумидан ўтмайди; хайрул барийя (халқнинг энг яхшиси)нинг сўзларидан гапирадилар; ўқ нишондан ўтиб кетгани каби улар диндан чиқиб кетадилар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Али, Абу Саид ва Абу Зардан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисдан бошқа (ривоятда) Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинганки, уларнинг сифатини баён қилиб: «Қуръон ўқийдиган, (аммо ўқиганлари) ҳалқумидан ўтмайдиган, ўқ нишондан ўтиб кетгани каби диндан чиқиб кетадиган» бу қавм — айнан хаворижлар, ҳарурийя ва бошқа хаворижлардир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَعْمَلْتَ فُلاَنًا وَلَمْ تَسْتَعْمِلْنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْنِي عَلَى الْحَوْضِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Қатодадан, (у деди:) бизга Анас ибн Молик ривоят қилди, Усайд ибн Ҳузайрдан (ривоят қилдики), ансорлардан бир киши: «Эй Расулуллаҳ, фалончини (амалга) тайинладингиз-у, мени тайинламадингиз,» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, мендан кейин (ўзгаларни) ўзингиздан афзал кўришни (яъни устун қўйишни) кўрасизлар; бас, мени Ҳавз (бўйида) учратгунингизча сабр қилинглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً وَأُمُورًا تُنْكِرُونَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ أَدُّوا إِلَيْهِمْ حَقَّهُمْ وَسَلُوا اللَّهَ الَّذِي لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Зайд ибн Ваҳбдан, у Абдуллоҳ (ибн Масъуд)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Албатта, мендан кейин (ўзгаларни) афзал кўришни ва ўзингиз инкор қиладиган ишларни кўрасизлар,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, бизга нима қилишни буюрасиз?» дедилар. У: «Уларнинг ҳаққини уларга адо этинглар ва ўзингизнинг ҳаққингизни Аллаҳдан сўранглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ الْقُرَشِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا صَلاَةَ الْعَصْرِ بِنَهَارٍ ثُمَّ قَامَ خَطِيبًا فَلَمْ يَدَعْ شَيْئًا يَكُونُ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ أَخْبَرَنَا بِهِ حَفِظَهُ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نَسِيَهُ وَكَانَ فِيمَا قَالَ ‏"‏ إِنَّ الدُّنْيَا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَنَاظِرٌ كَيْفَ تَعْمَلُونَ أَلاَ فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيمَا قَالَ ‏"‏ أَلاَ لاَ يَمْنَعَنَّ رَجُلاً هَيْبَةُ النَّاسِ أَنْ يَقُولَ بِحَقٍّ إِذَا عَلِمَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبَكَى أَبُو سَعِيدٍ فَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ رَأَيْنَا أَشْيَاءَ فَهِبْنَا ‏.‏ وَكَانَ فِيمَا قَالَ ‏"‏ أَلاَ إِنَّهُ يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَدْرِ غَدْرَتِهِ وَلاَ غَدْرَةَ أَعْظَمَ مِنْ غَدْرَةِ إِمَامِ عَامَّةٍ يُرْكَزُ لِوَاؤُهُ عِنْدَ اسْتِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيمَا حَفِظْنَا يَوْمَئِذٍ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ بَنِي آدَمَ خُلِقُوا عَلَى طَبَقَاتٍ شَتَّى فَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ الْبَطِيءَ الْغَضَبِ سَرِيعَ الْفَىْءِ وَمِنْهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ سَرِيعَ الْغَضَبِ بَطِيءَ الْفَىْءِ أَلاَ وَخَيْرُهُمْ بَطِيءُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ بَطِيءُ الْفَىْءِ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ حَسَنَ الْقَضَاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ حَسَنُ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ حَسَنُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ السَّيِّئَ الْقَضَاءِ السَّيِّئَ الطَّلَبِ أَلاَ وَخَيْرُهُمُ الْحَسَنُ الْقَضَاءِ الْحَسَنُ الطَّلَبِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ أَلاَ وَإِنَّ الْغَضَبَ جَمْرَةٌ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ أَمَا رَأَيْتُمْ إِلَى حُمْرَةِ عَيْنَيْهِ وَانْتِفَاخِ أَوْدَاجِهِ فَمَنْ أَحَسَّ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ فَلْيَلْصَقْ بِالأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَجَعَلْنَا نَلْتَفِتُ إِلَى الشَّمْسِ هَلْ بَقِيَ مِنْهَا شَيْءٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا فِيمَا مَضَى مِنْهَا إِلاَّ كَمَا بَقِيَ مِنْ يَوْمِكُمْ هَذَا فِيمَا مَضَى مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي مَرْيَمَ وَأَبِي زَيْدِ بْنِ أَخْطَبَ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَذَكَرُوا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُمَ بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Имрон ибн Мусо ал-Қаззоз ал-Басрий ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у деди: бизга Али ибн Зайд ибн Жудъон ал-Қураший ривоят қилди, Абу Назрадан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни биз билан аср намозини кундузи ўқидилар, сўнг хутба ўқиш учун турдилар ва қиёмат қоим бўлгунча бўладиган бирон нарсани қолдирмай, ҳаммасидан бизни хабардор қилдилар; уни ёдлаган ёдлади, унутган унутди. У айтган (сўзлар) орасида шу (бор эди): «Албатта, дунё ширин ва кўкдир (ёқимлидир); албатта, Аллаҳ сизларни унда ўринбосар қилиб қўйган, қандай амал қилишингизга назар солади. Огоҳ бўлингки, дунёдан сақланинглар ва аёллардан (уларнинг фитнасидан) сақланинглар.» У айтган (сўзлар) орасида (яна шу бор эди): «Огоҳ бўлингки, бирор кишини одамлардан ҳайиқиш билган ҳақни айтишдан тўсмасин.» (Рови) деди: шунда Абу Саид йиғлаб: «Аллаҳга қасамки, биз (кўп) нарсаларни кўриб, (айтишдан) ҳайиқдик,» деди. У айтган (сўзлар) орасида (яна шу бор эди): «Огоҳ бўлингки, қиёмат кунида ҳар бир хиёнатчи учун унинг хиёнати миқдорича байроқ тикилади; жамоанинг етакчисининг (халққа қилган) хиёнатидан каттароқ хиёнат йўқдир, унинг байроғи орқаси (олдида) ўрнатилади.» Ўша куни биз ёдлаган (сўзлар) орасида (яна шу бор эди): «Огоҳ бўлингки, Одам болалари турли тоифаларда яратилганлар: улардан баъзиси мўмин бўлиб туғилади, мўмин бўлиб яшайди ва мўмин бўлиб ўлади; улардан баъзиси кофир бўлиб туғилади, кофир бўлиб яшайди ва кофир бўлиб ўлади; улардан баъзиси мўмин бўлиб туғилади, мўмин бўлиб яшайди-ю, кофир бўлиб ўлади; улардан баъзиси кофир бўлиб туғилади, кофир бўлиб яшайди-ю, мўмин бўлиб ўлади. Огоҳ бўлингки, улардан баъзиси кеч ғазабланади, тез қайтади (юмшайди); баъзиси тез ғазабланади, тез қайтади — бу (бири) у (бири) билан (тенг). Огоҳ бўлингки, улардан баъзиси тез ғазабланади, кеч қайтади. Огоҳ бўлингки, уларнинг энг яхшиси кеч ғазабланиб, тез қайтадиганидир; огоҳ бўлингки, уларнинг энг ёмони тез ғазабланиб, кеч қайтадиганидир. Огоҳ бўлингки, улардан баъзиси (қарзни) яхши адо этади, (ҳаққини) яхши талаб қилади; баъзиси ёмон адо этади, яхши талаб қилади; баъзиси яхши адо этади, ёмон талаб қилади — бу (бири) у (бири) билан (тенг). Огоҳ бўлингки, улардан баъзиси ёмон адо этади, ёмон талаб қилади. Огоҳ бўлингки, уларнинг энг яхшиси яхши адо этиб, яхши талаб қиладиганидир; огоҳ бўлингки, уларнинг энг ёмони ёмон адо этиб, ёмон талаб қиладиганидир. Огоҳ бўлингки, ғазаб Одам боласининг қалбидаги чўғдир; унинг кўзларининг қизариши ва бўйин томирларининг шишишини кўрмадингизми? Бас, ким ўзида шундан бирор нарсани ҳис қилса, ерга ёпишсин (ўтирсин).» (Рови) деди: биз қуёшга қараб, ундан бирор нарса қолганми-йўқми (деб текшира) бошладик. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Огоҳ бўлингки, дунёдан ўтган (вақтга) нисбатан (қолгани) шу кунингиздан ўтган (вақтга) нисбатан қолгани кабигина қолди, холос,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Ҳузайфа, Абу Марям, Абу Зайд ибн Ахтаб ва ал-Муғира ибн Шуъбадан ҳам (ривоятлар) бор; улар Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қиёмат қоим бўлгунча бўладиган нарсаларни уларга гапириб берганини зикр қилганлар. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا فَسَدَ أَهْلُ الشَّامِ فَلاَ خَيْرَ فِيكُمْ لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي مَنْصُورِينَ لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ هُمْ أَصْحَابُ الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوَالَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَأْمُرُنِي قَالَ ‏"‏ هَا هُنَا ‏"‏ ‏.‏ وَنَحَا بِيَدِهِ نَحْوَ الشَّامِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба ривоят қилди, Муовия ибн Қуррадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шом аҳли бузилса, сизларда (ҳам) яхшилик қолмайди. Умматимдан бир тоифа (Аллаҳ томонидан) нусрат берилган ҳолда бўлавериб, уларни хор қилмоқчи бўлганлар қиёмат қоим бўлгунча уларга зарар етказа олмайди,» дедилар. Муҳаммад ибн Исмоил деди: Али ибн ал-Мадиний: «Улар ҳадис аҳлларидир,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абдуллоҳ ибн Ҳавола, Ибн Умар, Зайд ибн Собит ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Баҳз ибн Ҳаким хабар берди, отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), у деди: «Мен: «Эй Расулуллаҳ, менга қаерда (туришни) буюрасиз?» дедим. У: «Мана шу ерда,» деб қўлларини Шом томонга ишора қилдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَجَرِيرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَكُرْزِ بْنِ عَلْقَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ وَالصُّنَابِحِيِّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абу Ҳафс Амр ибн Али ривоят қилди, у деди: бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у деди: бизга Фузайл ибн Ғазвон ривоят қилди, у деди: бизга Икрима ривоят қилди, Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни уриб (ўлдириб), кофирларга қайтиб қолманглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Жарир, Ибн Умар, Курз ибн Алқама, Восила ибн ал-Асқаъ ва ас-Сунобиҳийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ عِنْدَ فِتْنَةِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَشْهَدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ خَيْرٌ مِنَ الْمَاشِي وَالْمَاشِي خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ دَخَلَ عَلَىَّ بَيْتِي وَبَسَطَ يَدَهُ إِلَىَّ لِيَقْتُلَنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كُنْ كَابْنِ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَخَبَّابِ بْنِ الأَرَتِّ وَأَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي وَاقِدٍ وَأَبِي مُوسَى وَخَرَشَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَزَادَ فِي الإِسْنَادِ رَجُلاً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ سَعْدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ривоят қилди, Айёш ибн Аббосдан, у Букайр ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан, у Буср ибн Саиддан (ривоят қилдики), Саъд ибн Абу Ваққос Усмон ибн Аффон фитнаси (вақтида): «Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, фитна бўлади; унда ўтирган турганидан яхшироқ, турган юрганидан яхшироқ, юрган югурганидан яхшироқдир,» дедилар,» деди. (Бир киши:) «Агар (кимдир) уйимга кириб, мени ўлдириш учун қўлини менга чўзса, қандай деб ўйлайсиз?» деди. У (Саъд): «Одамнинг ўғли (Ҳобил) каби бўл,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайра, Хаббоб ибн ал-Аратт, Абу Бакра, Ибн Масъуд, Абу Воқид, Абу Мусо ва Харашадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу ҳадисни ал-Лайс ибн Саъддан ривоят қилиб, иснодга бир кишини зиёда қилганлар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Саъддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан, бу йўлдан бошқа (тариқда) ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ بَادِرُوا بِالأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ أَحَدُهُمْ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنَ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қоронғи туннинг бўлаклари каби (бўлган) фитналар (келишидан) аввал амаллар(ни қилиш)га шошилинглар; (ўшанда) киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади, ёки кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади; уларнинг бири дунё матоси эвазига динини сотади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ هِنْدِ بِنْتِ الْحَارِثِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اسْتَيْقَظَ لَيْلَةً فَقَالَ ‏ "‏ سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنَ الْفِتْنَةِ مَاذَا أُنْزِلَ مِنَ الْخَزَائِنِ مَنْ يُوقِظُ صَوَاحِبَ الْحُجُرَاتِ يَا رُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Сувайд ибн Наср ривоят қилди, у деди: бизга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак ривоят қилди, у деди: бизга Маъмар хабар берди, аз-Зуҳрийдан, у Ҳинд бинти ал-Ҳорисдан, у Умму Салама (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир кечаси уйғониб: «Субҳаналлоҳ! Бу кеча қанчадан-қанча фитналар нозил бўлди! Қанчадан-қанча хазиналар (очилиб) нозил бўлди! Ҳужралар соҳибаларини (аёлларини намозга) ким уйғотади? Эй, дунёда кийинган, охиратда яланғоч (қоладиган) нечалар бор!» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ تَكُونُ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ فِتَنٌ كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ أَقْوَامٌ دِينَهُمْ بِعَرَضٍ مِنَ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجُنْدَبٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَأَبِي مُوسَى ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Саъд ибн Синондан, у Анас ибн Молик (розияллаҳу анҳу)дан, у Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у: «Қиёмат олдидан қоронғи туннинг бўлаклари каби фитналар бўлади; (ўшанда) киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади, ёки кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади; қавмлар дунё матоси эвазига динларини сотадилар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайра, Жундаб, Нуъмон ибн Башир ва Абу Мусодан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ كَانَ يَقُولُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ‏ "‏ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُحَرِّمًا لِدَمِ أَخِيهِ وَعِرْضِهِ وَمَالِهِ وَيُمْسِي مُسْتَحِلاًّ لَهُ وَيُمْسِي مُحَرِّمًا لِدَمِ أَخِيهِ وَعِرْضِهِ وَمَالِهِ وَيُصْبِحُ مُسْتَحِلاًّ لَهُ ‏.‏

Бизга Солиҳ ибн Абдуллоҳ ривоят қилди, у деди: бизга Жаъфар ибн Сулаймон ривоят қилди, Ҳишомдан, у ал-Ҳасандан (ривоят қилдики), у бу ҳадис ҳақида: «Киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади, ёки кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади,» деган (сўзлар тўғрисида) шундай дерди: «Киши эрталаб биродарининг қони, номуси ва молини ҳаром (деб эътиқод қилган) ҳолда туради-ю, кечқурун уни (ўзига) ҳалол (деб) ҳисоблайди; ёки кечқурун биродарининг қони, номуси ва молини ҳаром (деб) туради-ю, эрталаб уни ҳалол (деб) ҳисоблайди,» дерди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجُلٌ سَأَلَهُ فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ عَلَيْنَا أُمَرَاءُ يَمْنَعُونَا حَقَّنَا وَيَسْأَلُونَا حَقَّهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا فَإِنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халол ривоят қилди, у деди: бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, Симок ибн Ҳарбдан, у Алқама ибн Воил ибн Ҳужрдан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни эшитдим, бир киши у зотдан сўраб: «Агар устимизда ҳаққимизни бермайдиган, аммо ўз ҳаққини биздан талаб қиладиган амирлар бўлса, қандай деб ўйлайсиз?» деди. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Эшитинглар ва итоат қилинглар; чунки улар зиммасига юклатилган нарса ўзларига, сизларнинг зиммангизга юклатилган нарса ўзингизгадир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ وَرَائِكُمْ أَيَّامًا يُرْفَعُ فِيهَا الْعِلْمُ وَيَكْثُرُ فِيهَا الْهَرْجُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْهَرْجُ قَالَ ‏"‏ الْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, у деди: бизга Абу Муовия ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Шақиқ ибн Саламадан, у Абу Мусо (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, олдингизда шундай кунлар (келади)ки, унда илм кўтарилади ва унда ҳараж кўпаяди,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, ҳараж нима?» дедилар. У: «Қатл (ўлдириш),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Ҳурайра, Холид ибн ал-Валид ва Маъқил ибн Ясордан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ زِيَادٍ، رَدَّهُ إِلَى مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ رَدَّهُ إِلَى مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ رَدَّهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْعِبَادَةُ فِي الْهَرْجِ كَالْهِجْرَةِ إِلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ الْمُعَلَّى ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, ал-Муъалло ибн Зиёддан — у уни Муовия ибн Қуррага, у Маъқил ибн Ясорга, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га олиб борди (кўтарди) — у: «Ҳараж (ошуб-тартибсизлик) пайтида ибодат (қилиш) менга (қилинган) ҳижрат кабидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир; биз уни фақат Ҳаммод ибн Зайднинг ал-Муъаллодан (қилган) ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا وُضِعَ السَّيْفُ فِي أُمَّتِي لَمْ يُرْفَعْ عَنْهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Абу Асмодан, у Савбон (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Умматимга қилич (қўйилиб жанг) тушгач, қиёмат кунигача ундан кўтарилмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ عُدَيْسَةَ بِنْتِ أُهْبَانَ بْنِ صَيْفِيٍّ الْغِفَارِيِّ، قَالَتْ جَاءَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ إِلَى أَبِي فَدَعَاهُ إِلَى الْخُرُوجِ مَعَهُ فَقَالَ لَهُ أَبِي إِنَّ خَلِيلِي وَابْنَ عَمِّكَ عَهِدَ إِلَىَّ إِذَا اخْتَلَفَ النَّاسُ أَنْ أَتَّخِذَ سَيْفًا مِنْ خَشَبٍ فَقَدِ اتَّخَذْتُهُ فَإِنْ شِئْتَ خَرَجْتُ بِهِ مَعَكَ ‏.‏ قَالَتْ فَتَرَكَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْلَمَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у Абдуллоҳ ибн Убайддан, у Удайса бинти Уҳбон ибн Сайфий ал-Ғифорийдан (ривоят қилдики), у деди: «Али ибн Абу Толиб отамнинг олдига келди ва уни ўзи билан (жангга) чиқишга чақирди. Отам унга: «Менинг дўстим ва сенинг амакинг ўғли (Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам) менга: агар одамлар (ўзаро) ихтилоф қилсалар, ёғочдан қилич тутгин, деб тайинлаган эди. Мен уни аллақачон тутиб олдим. Агар хоҳласанг, мен у билан сен билан бирга чиқаман,» деди.» У (аёл) деди: «Шунда у (Али) уни қўйиб кетди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Муҳаммад ибн Масламадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдуллоҳ ибн Убайд ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَرْوَانَ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ فِي الْفِتْنَةِ ‏ "‏ كَسِّرُوا فِيهَا قِسِيَّكُمْ وَقَطِّعُوا فِيهَا أَوْتَارَكُمْ وَالْزَمُوا فِيهَا أَجْوَافَ بُيُوتِكُمْ وَكُونُوا كَابْنِ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَرْوَانَ هُوَ أَبُو قَيْسٍ الأَوْدِيُّ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, бизга Саҳл ибн Ҳаммод ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жуҳода ривоят қилди, у Абдурраҳмон ибн Сарвондан, у Ҳузайл ибн Шураҳбилдан, у Абу Мусодан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), у фитна ҳақида дедилар: «Унда камонларингизни синдиринглар, ип-торларингизни узинглар, уйларингизнинг ичида (қоим) бўлинглар ва Одамнинг ўғли (Ҳобил) каби бўлинглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абдурраҳмон ибн Сарвон — бу Абу Қайс ал-Авдийдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُحَدِّثُكُمْ أَحَدٌ بَعْدِي أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يُرْفَعَ الْعِلْمُ وَيَظْهَرَ الْجَهْلُ وَيَفْشُوَ الزِّنَا وَتُشْرَبَ الْخَمْرُ وَيَكْثُرَ النِّسَاءُ وَيَقِلَّ الرِّجَالُ حَتَّى يَكُونَ لِخَمْسِينَ امْرَأَةً قَيِّمٌ وَاحِدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مُوسَى وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга ан-Назр ибн Шумайл ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, у Қатодадан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Мен сизларга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган бир ҳадисни айтиб бераман, мендан кейин ҳеч ким уни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитганини сизларга айтиб бера олмайди.» У деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, Қиёмат аломатларидан: илм кўтарилиши, жаҳолат зоҳир бўлиши, зино кенг тарқалиши, ичкилик ичилиши, аёллар кўпайиб, эркаклар камайиб, ҳатто эллик аёлга битта қарор топувчи (боқувчи) бўлиб қолишидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Мусо ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَدِيٍّ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَشَكَوْنَا إِلَيْهِ مَا نَلْقَى مِنَ الْحَجَّاجِ فَقَالَ ‏ "‏ مَا مِنْ عَامٍ إِلاَّ الَّذِي بَعْدَهُ شَرٌّ مِنْهُ حَتَّى تَلْقَوْا رَبَّكُمْ ‏"‏ ‏.‏ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Саид ривоят қилди, у Суфён ас-Саврийдан, у аз-Зубайр ибн Адийдан (ривоят қилдики), у деди: «Биз Анас ибн Моликнинг олдига кирдик.» У деди: «Биз унга Ҳажжождан кўраётган (азоб-уқубатларимиз)дан шикоят қилдик. Шунда у: «Ҳеч бир йил йўқки, ундан кейин келадиган(и) ундан баттарроқ бўлмасин — токи Роббингизга йўлиққунингизгача. Мен буни Набийингиз (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитганман,» деди.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى لاَ يُقَالَ فِي الأَرْضِ اللَّهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга ибн Абу Адий ривоят қилди, у Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ер юзида «Аллаҳ, Аллаҳ» дейилмай қолгунича Қиёмат қоим бўлмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, у Ҳумайддан, у Анасдан шунга ўхшаш (ривоят қилди), аммо уни (Набийга) марфуъ қилмади ва бу биринчи ҳадисдан кўра саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ تَقِيءُ الأَرْضُ أَفْلاَذَ كَبِدِهَا أَمْثَالَ الأُسْطُوَانِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ قَالَ فَيَجِيءُ السَّارِقُ فَيَقُولُ فِي مِثْلِ هَذَا قُطِعَتْ يَدِي وَيَجِيءُ الْقَاتِلُ فَيَقُولُ فِي هَذَا قَتَلْتُ وَيَجِيءُ الْقَاطِعُ فَيَقُولُ فِي هَذَا قَطَعْتُ رَحِمِي ثُمَّ يَدَعُونَهُ فَلاَ يَأْخُذُونَ مِنْهُ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Восил ибн Абдулаъло ал-Куфий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Фузайл ривоят қилди, у отасидан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ер ўз бағридаги хазиналарини — олтин ва кумушдан иборат устунлар мисол — қусиб чиқаради. Шунда ўғри келиб: «Мен шунга ўхшаш нарса учун қўлим кесилган эди-я,» дейди. Қотил келиб: «Мен шу сабабли одам ўлдирган эдим-ку,» дейди. Қариндошлик алоқасини узган киши келиб: «Мен шу сабабли қариндошлигимни узган эдим-да,» дейди. Сўнгра уни қолдириб кетадилар ва ундан ҳеч нарса олмайдилар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат шу йўл(иснод) билан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيُّ الأَشْهَلِيُّ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَكُونَ أَسْعَدَ النَّاسِ بِالدُّنْيَا لُكَعُ ابْنُ لُكَعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у Амр ибн Абу Амрдан (ривоят қилди). (Термизий) деди: Бизга Али ибн Ҳужр ҳам ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Жаъфар хабар берди, у Амр ибн Абу Амрдан, у Абдуллоҳдан — у ибн Абдурраҳмон ал-Ансорий ал-Ашҳалийдир — у Ҳузайфа ибн ал-Ямондан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одамларнинг энг бахтлиси дунё (молу мулки) билан пасткаш(нинг) ўғли пасткаш бўлмагунча Қиёмат қоим бўлмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Амр ибн Абу Амр ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ التِّرْمِذِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ أَبُو فَضَالَةَ الشَّامِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا فَعَلَتْ أُمَّتِي خَمْسَ عَشْرَةَ خَصْلَةً حَلَّ بِهَا الْبَلاَءُ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ وَمَا هُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ الْمَغْنَمُ دُوَلاً وَالأَمَانَةُ مَغْنَمًا وَالزَّكَاةُ مَغْرَمًا وَأَطَاعَ الرَّجُلُ زَوْجَتَهُ وَعَقَّ أُمَّهُ وَبَرَّ صَدِيقَهُ وَجَفَا أَبَاهُ وَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ فِي الْمَسَاجِدِ وَكَانَ زَعِيمُ الْقَوْمِ أَرْذَلَهُمْ وَأُكْرِمَ الرَّجُلُ مَخَافَةَ شَرِّهِ وَشُرِبَتِ الْخُمُورُ وَلُبِسَ الْحَرِيرُ وَاتُّخِذَتِ الْقَيْنَاتُ وَالْمَعَازِفُ وَلَعَنَ آخِرُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَوَّلَهَا فَلْيَرْتَقِبُوا عِنْدَ ذَلِكَ رِيحًا حَمْرَاءَ أَوْ خَسْفًا وَمَسْخًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ غَيْرَ الْفَرَجِ بْنِ فَضَالَةَ ‏.‏ وَالْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ قَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَضَعَّفَهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَقَدْ رَوَاهُ عَنْهُ وَكِيعٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ ‏.‏

Бизга Солиҳ ибн Абдуллоҳ ат-Термизий ривоят қилди, бизга ал-Фараж ибн Фазола Абу Фазола аш-Шомий ривоят қилди, у Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Амр ибн Алидан, у Али ибн Абу Толибдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг умматим ўн беш хислатни қилса, уларга бало нозил бўлади,» дедилар. «Улар нималар, эй Расулуллаҳ?» деб сўралди. У: «Қачонки ўлжа(ғанимат) (фақат айрим кишилар орасида) айланадиган (мулк), омонат (таланадиган) ўлжа, закот (жарима каби) зиён, киши хотинига итоат этиб, онасига оқ бўлса, дўстига яқин бўлиб, отасига жафо қилса, масжидларда овозлар кўтарилса, қавмнинг бошлиғи уларнинг энг разили бўлса, киши ёмонлигидан қўрқиб ҳурмат қилинса, ичкиликлар ичилса, ипак (эркакларга) кийилса, куйловчи чўрилар ва чолғу асбоблари тутилса, бу умматнинг охирги (авлоди) аввалгисини лаънатласа — шунда улар қизил шамол ёки (ерга) чўкиб кетиш ё (суратнинг) ўзгартирилишини кутсинлар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни Али ибн Абу Толиб ҳадисидан фақат шу йўл билан биламиз ва ал-Фараж ибн Фазоладан бошқа ҳеч ким буни Яҳё ибн Саид ал-Ансорийдан ривоят қилганини билмаймиз. Ал-Фараж ибн Фазола ҳақида баъзи ҳадис аҳли (танқидий) сўз айтиб, уни ҳофизаси(хотираси) томонидан заиф санаган, аммо ундан Вакииъ ва имомлардан бири эмас балки кўплари ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ، عَنِ الْمُسْتَلِمِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ رُمَيْحٍ الْجُذَامِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا اتُّخِذَ الْفَىْءُ دُوَلاً وَالأَمَانَةُ مَغْنَمًا وَالزَّكَاةُ مَغْرَمًا وَتُعُلِّمَ لِغَيْرِ الدِّينِ وَأَطَاعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ وَعَقَّ أُمَّهُ وَأَدْنَى صَدِيقَهُ وَأَقْصَى أَبَاهُ وَظَهَرَتِ الأَصْوَاتُ فِي الْمَسَاجِدِ وَسَادَ الْقَبِيلَةَ فَاسِقُهُمْ وَكَانَ زَعِيمُ الْقَوْمِ أَرْذَلَهُمْ وَأُكْرِمَ الرَّجُلُ مَخَافَةَ شَرِّهِ وَظَهَرَتِ الْقَيْنَاتُ وَالْمَعَازِفُ وَشُرِبَتِ الْخُمُورُ وَلَعَنَ آخِرُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَوَّلَهَا فَلْيَرْتَقِبُوا عِنْدَ ذَلِكَ رِيحًا حَمْرَاءَ وَزَلْزَلَةً وَخَسْفًا وَمَسْخًا وَقَذْفًا وَآيَاتٍ تَتَابَعُ كَنِظَامٍ بَالٍ قُطِعَ سِلْكُهُ فَتَتَابَعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Язид ал-Воситий ривоят қилди, у ал-Мусталим ибн Саиддан, у Румайҳ ал-Жузомийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қачонки ўлжа (фақат айрим кишилар орасида) айланадиган (мулк) қилинса, омонат ўлжа, закот зиён (саналса), (илм) диндан бошқа (мақсад) учун ўрганилса, киши хотинига итоат этиб, онасига оқ бўлса, дўстини яқин тутиб, отасини узоқ қилса, масжидларда овозлар зоҳир бўлса, қабиланинг фосиғи унга сардор бўлса, қавмнинг бошлиғи уларнинг энг разили бўлса, киши ёмонлигидан қўрқиб ҳурмат қилинса, куйловчи чўрилар ва чолғу асбоблари зоҳир бўлса, ичкиликлар ичилса, бу умматнинг охирги (авлоди) аввалгисини лаънатласа — шунда улар қизил шамол, зилзила, (ерга) чўкиб кетиш, (суратнинг) ўзгартирилиши, (осмондан) тош ёғиши ва — ипи узилган эски марварид (шода)си доналари кетма-кет тўкилганидек — кетма-кет келадиган аломатларни кутсинлар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз.

حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْقُدُّوسِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَقَذْفٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَتَى ذَاكَ قَالَ ‏"‏ إِذَا ظَهَرَتِ الْقَيْنَاتُ وَالْمَعَازِفُ وَشُرِبَتِ الْخُمُورُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Аббод ибн Яъқуб ал-Куфий ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн Абдулқуддус ривоят қилди, у ал-Аъмашдан, у Ҳилол ибн Йисофдан, у Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бу умматда (ерга) чўкиб кетиш, (суратнинг) ўзгартирилиши ва (осмондан) тош ёғиши (бўлади),» дедилар. Шунда мусулмонлардан бир киши: «Эй Расулуллаҳ, бу қачон (бўлади)?» деди. У: «Қачонки куйловчи чўрилар ва чолғу асбоблари зоҳир бўлиб, ичкиликлар ичилса,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ал-Аъмашдан, у Абдурраҳмон ибн Собитдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан мурсал тарзда ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ هَيَّاجٍ الأَسَدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَرْحَبِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدَةُ بْنُ الأَسْوَدِ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ، رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ بُعِثْتُ فِي نَفَسِ السَّاعَةِ فَسَبَقْتُهَا كَمَا سَبَقَتْ هَذِهِ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ لإِصْبُعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Умар ибн Ҳайёж ал-Асадий ал-Куфий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Абдурраҳмон ал-Арҳабий ривоят қилди, бизга Убайда ибн ал-Асвад ривоят қилди, у Мужолиддан, у Қайс ибн Абу Ҳозимдан, у ал-Муставрид ибн Шаддод ал-Фиҳрийдан (ривоят қилдики), у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилиб деди: У: «Мен Қиёматга яқин (замонда) юборилдим, буниси бунисидан ўтиб турганидек, мен ундан ўтиб (олдинроқ келдим),» дедилар — икки бармоғини, кўрсаткич ва ўрта бармоғини (ишора қилиб). Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ал-Муставрид ибн Шаддод ҳадисидан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةَ كَهَاتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَشَارَ أَبُو دَاوُدَ بِالسَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى فَمَا فَضْلُ إِحْدَاهُمَا عَلَى الأُخْرَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Шуъба хабар берди, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен ва Қиёмат мана шу иккиси каби (бирга) юборилдик,» дедилар — Абу Довуд (ривоятчи) кўрсаткич ва ўрта бармоғи билан ишора қилди — бири иккинчисидан қанчалик ортиқ(узун)? Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ تَغْلِبَ وَمُعَاوِيَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Саид ибн Абдурраҳмон ал-Махзумий ва Абдулжаббор ибн ал-Ало ривоят қилиб, иккаласи дедилар: бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Оёқ кийимлари жундан (ясалган) бир қавм билан жанг қилмагунингизча Қиёмат қоим бўлмайди ва юзлари худди (чарм билан) қопланган қалқонлар каби бир қавм билан жанг қилмагунингизча Қиёмат қоим бўлмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Абу Бакр ас-Сиддиқ, Бурайда, Абу Саид, Амр ибн Тағлиб ва Муовиядан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا هَلَكَ كِسْرَى فَلاَ كِسْرَى بَعْدَهُ وَإِذَا هَلَكَ قَيْصَرُ فَلاَ قَيْصَرَ بَعْدَهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتُنْفَقَنَّ كُنُوزُهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Саид ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, бизга Суфён ривоят қилди, у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қачонки Кисро (Эрон шоҳи) ҳалок бўлса, ундан кейин Кисро бўлмайди ва қачонки Қайсар (Рум императори) ҳалок бўлса, ундан кейин Қайсар бўлмайди. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлар уларнинг иккаласининг хазиналарини Аллаҳ йўлида сарфлайсизлар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَتَخْرُجُ نَارٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ أَوْ مِنْ نَحْوِ حَضْرَمَوْتَ قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ تَحْشُرُ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِالشَّامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Ҳусайн ибн Муҳаммад ал-Бағдодий ривоят қилди, бизга Шайбон ривоят қилди, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Қилобадан, у Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қиёмат кунидан олдин Ҳазрамавтдан ёки Ҳазрамавт томонидан бир ўт чиқиб, одамларни (бир жойга) тўплайди,» дедилар. Улар: «Эй Расулуллаҳ, бизга нима буюрасиз?» дедилар. У: «Шомга (Сурия томонга) ёпишинглар,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Ҳузайфа ибн Асид, Анас, Абу Ҳурайра ва Абу Зардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ибн Умар ҳадисидан ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَنْبَعِثَ دَجَّالُونَ كَذَّابُونَ قَرِيبٌ مِنْ ثَلاَثِينَ كُلُّهُمْ يَزْعُمُ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар хабар берди, у Ҳаммом ибн Мунаббиҳдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳаммаси ўзини Расулуллаҳ деб даъво қиладиган, тахминан ўттизтача дажжол-ёлғончилар пайдо бўлмагунча Қиёмат қоим бўлмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Жобир ибн Самура ва ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَلْحَقَ قَبَائِلُ مِنْ أُمَّتِي بِالْمُشْرِكِينَ وَحَتَّى يَعْبُدُوا الأَوْثَانَ وَإِنَّهُ سَيَكُونُ فِي أُمَّتِي ثَلاَثُونَ كَذَّابُونَ كُلُّهُمْ يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ وَأَنَا خَاتَمُ النَّبِيِّينَ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Абу Асмо ар-Раҳабийдан, у Савбондан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Умматимдан баъзи қабилалар мушрикларга қўшилмагунча ва улар бутларга сиғинмагунча Қиёмат қоим бўлмайди. Албатта, умматимда ўттизта ёлғончи бўлади, уларнинг ҳар бири ўзини пайғамбар деб даъво қилади. Ҳолбуки мен пайғамбарларнинг сўнггисиман, мендан кейин пайғамбар йўқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُصْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ فِي ثَقِيفٍ كَذَّابٌ وَمُبِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى يُقَالُ الْكَذَّابُ الْمُخْتَارُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ وَالْمُبِيرُ الْحَجَّاجُ بْنُ يُوسُفَ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ سَلْمٍ الْبَلْخِيُّ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ قَالَ أَحْصَوْا مَا قَتَلَ الْحَجَّاجُ صَبْرًا فَبَلَغَ مِائَةَ أَلْفٍ وَعِشْرِينَ أَلْفَ قَتِيلٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، نَحْوَهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ ‏.‏ وَشَرِيكٌ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُصْمٍ وَإِسْرَائِيلُ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَصْمَةَ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга ал-Фазл ибн Мусо ривоят қилди, у Шарик ибн Абдуллоҳдан, у Абдуллоҳ ибн Усмдан, у ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сақиф (қабиласи)да бир ёлғончи ва бир ҳалок қилувчи (золим) бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: айтиладики, ёлғончи — ал-Мухтор ибн Абу Убайд, ҳалок қилувчи эса — ал-Ҳажжож ибн Юсуфдир. Бизга Абу Довуд Сулаймон ибн Салм ал-Балхий ривоят қилди, бизга ан-Назр ибн Шумайл хабар берди, у Ҳишом ибн Ҳассондан (ривоят қилдики), у деди: Ҳажжож асир ҳолида (боғлаб) ўлдирган кишиларни санаб чиқишди, улар бир юз йигирма минг мақтул (ўлик)га етди. Абу Исо (Термизий) деди: бу бобда Асмо бинти Абу Бакрдан ҳам (ривоят) бор. Бизга Абдурраҳмон ибн Воқид ривоят қилди, бизга Шарик шунга ўхшаш, шу иснод билан ривоят қилди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Шарик ҳадисидан биламиз. Шарик «Абдуллоҳ ибн Усм» дейди, Исроил эса «Абдуллоҳ ибн Асма» дейди.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِهِمْ قَوْمٌ يَتَسَمَّنُونَ وَيُحِبُّونَ السِّمَنَ يُعْطُونَ الشَّهَادَةَ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلُوهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَلِيَّ بْنَ مُدْرِكٍ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ عِنْدِي مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Восил ибн Абдул-Аъло ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн ал-Фузайл ривоят қилди, ал-Аъмашдан, у Али ибн Мудрикдан, у Ҳилол ибн Ясофдан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: «Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Одамларнинг энг яхшиси менинг авлодимдир, сўнг улардан кейин келадиганлар, сўнг улардан кейин келадиганлар. Сўнг улардан кейин шундай бир қавм келадики, улар семириб кетади ва семизликни яхши кўради, ундан сўралмасдан туриб гувоҳлик беради,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: «Муҳаммад ибн Фузайл бу ҳадисни ал-Аъмашдан, у Али ибн Мудрикдан, у Ҳилол ибн Ясофдан шундай ривоят қилди. Ҳуффозлардан бир нечтаси эса бу ҳадисни ал-Аъмашдан, у Ҳилол ибн Ясофдан ривоят қилиб, унда Али ибн Мудрикни зикр қилмаганлар.» У деди: Бизга Ҳусайн ибн Ҳурайс ҳам ривоят қилди, бизга Вакииъ ривоят қилди, ал-Аъмашдан, бизга Ҳилол ибн Ясоф ривоят қилди, Имрон ибн Ҳусайндан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан — ва шунга ўхшашини зикр қилди. Менинг наздимда бу Муҳаммад ибн Фузайл ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир. Бу (ҳадис) Имрон ибн Ҳусайндан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча йўл билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَيْرُ أُمَّتِي الْقَرْنُ الَّذِي بُعِثْتُ فِيهِمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَلاَ أَعْلَمُ ذَكَرَ الثَّالِثَ أَمْ لاَ ‏"‏ ثُمَّ يَنْشَأُ أَقْوَامٌ يَشْهَدُونَ وَلاَ يُسْتَشْهَدُونَ وَيَخُونُونَ وَلاَ يُؤْتَمَنُونَ وَيَفْشُو فِيهِمُ السِّمَنُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Абу Авона ривоят қилди, Қатодадан, у Зуроро ибн Авфодан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг умматимнинг энг яхшиси мен улар орасига юборилган авлоддир, сўнг улардан кейин келадиганлардир,» дедилар. (Рови) деди: «Учинчисини зикр қилдиларми ёки йўқми, билмайман: «Сўнг шундай қавмлар пайдо бўладики, улар сўралмагани ҳолда гувоҳлик беради, хиёнат қилади ва уларга ишонилмайди, уларнинг орасида семизлик тарқалади,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَكُونُ مِنْ بَعْدِي اثْنَا عَشَرَ أَمِيرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ تَكَلَّمَ بِشَيْءٍ لَمْ أَفْهَمْهُ فَسَأَلْتُ الَّذِي يَلِينِي فَقَالَ قَالَ ‏"‏ كُلُّهُمْ مِنْ قُرَيْشٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ هَذَا الْحَدِيثِ وقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏

Бизга Абу Курайб Муҳаммад ибн ал-Ало ривоят қилди, бизга Умар ибн Убайд ат-Танофисий ривоят қилди, Симок ибн Ҳарбдан, у Жобир ибн Самура (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мендан кейин ўн икки амир бўлади,» дедилар. (Жобир) деди: Сўнг (Расулуллаҳ) мен тушунмаган бир нарсани айтдилар, мен ёнимдагидан сўрадим, у деди: «(Расулуллаҳ): «Уларнинг барчаси Қурайшдандир,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.» Бизга Абу Курайб ривоят қилди, бизга Умар ибн Убайд ривоят қилди, отасидан, у Абу Бакр ибн Абу Мусодан, у Жобир ибн Самурадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шу ҳадиснинг ўхшашини (ривоят қилди). Бу (ҳадис) Жобир ибн Самурадан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, у Абу Бакр ибн Абу Мусонинг Жобир ибн Самурадан (қилган) ҳадиси сифатида ғариб (кам тарқалган) ҳисобланади.» Бу бобда Ибн Масъуд ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مِهْرَانَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ كُسَيْبٍ الْعَدَوِيِّ، قَالَ كُنْتُ مَعَ أَبِي بَكْرَةَ تَحْتَ مِنْبَرِ ابْنِ عَامِرٍ وَهُوَ يَخْطُبُ وَعَلَيْهِ ثِيَابٌ رِقَاقٌ فَقَالَ أَبُو بِلاَلٍ انْظُرُوا إِلَى أَمِيرِنَا يَلْبَسُ ثِيَابَ الْفُسَّاقِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرَةَ اسْكُتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ مَنْ أَهَانَ سُلْطَانَ اللَّهِ فِي الأَرْضِ أَهَانَهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Бундор ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Ҳумайд ибн Миҳрон ривоят қилди, Саъд ибн Авсдан, у Зиёд ибн Кусайб ал-Адавийдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Абу Бакра билан бирга Ибн Амирнинг минбари остида эдим, у хутба қилаётган эди ва унинг эгнида юпқа кийим бор эди. Абу Билол: «Амиримизга қаранг, фосиқлар кийимини кийяпти,» деди. Абу Бакра: «Жим бўл! Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитганман: «Ким ер юзида Аллаҳнинг султонини хор қилса, Аллаҳ уни хор қилади,» дедилар,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.»

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قِيلَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ لَوِ اسْتَخْلَفْتَ قَالَ إِنْ أَسْتَخْلِفْ فَقَدِ اسْتَخْلَفَ أَبُو بَكْرٍ وَإِنْ لَمْ أَسْتَخْلِفْ لَمْ يَسْتَخْلِفْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар хабар берди, Зуҳрийдан, у Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Умар ибн ал-Хаттобга: «Бировни ўзингдан кейин халифа қилиб қолдирсанг (яхши бўларди),» дейилди. У деди: «Агар халифа тайинласам, Абу Бакр ҳам халифа тайинлаган эди; агар халифа тайинламасам, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳам халифа тайинламаган эдилар.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадисда узун бир воқеа бор. Бу саҳиҳ ҳадисдир, Ибн Умардан бир неча йўл билан ривоят қилинган.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَشْرَجُ بْنُ نُبَاتَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُمْهَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي سَفِينَةُ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ الْخِلاَفَةُ فِي أُمَّتِي ثَلاَثُونَ سَنَةً ثُمَّ مُلْكٌ بَعْدَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي سَفِينَةُ أَمْسِكْ خِلاَفَةَ أَبِي بَكْرٍ وَخِلاَفَةَ عُمَرَ وَخِلاَفَةَ عُثْمَانَ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي أَمْسِكْ خِلاَفَةَ عَلِيٍّ ‏.‏ قَالَ فَوَجَدْنَاهَا ثَلاَثِينَ سَنَةً ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ بَنِي أُمَيَّةَ يَزْعُمُونَ أَنَّ الْخِلاَفَةَ فِيهِمْ ‏.‏ قَالَ كَذَبُوا بَنُو الزَّرْقَاءِ بَلْ هُمْ مُلُوكٌ مِنْ شَرِّ الْمُلُوكِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ قَالاَ لَمْ يَعْهَدِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الْخِلاَفَةِ شَيْئًا ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُمْهَانَ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سَعِيدِ بْنِ جُمْهَانَ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга Сурайж ибн ан-Нуъмон ривоят қилди, бизга Ҳашраж ибн Нубота ривоят қилди, Саид ибн Жумҳондан (ривоят қилдики), у деди: Менга Сафина ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг умматимда халифалик ўттиз йилдир, сўнг бундан кейин подшоҳлик (бўлади),» дедилар. Сўнг Сафина менга деди: «Абу Бакрнинг халифалигини, Умарнинг халифалигини ва Усмоннинг халифалигини сана.» Сўнг менга деди: «Алининг халифалигини ҳам сана.» (Саид) деди: Биз уни ўттиз йил деб топдик. Саид деди: Мен унга: «Бану Умайя халифалик уларда деб даъво қиляпти,» дедим. У деди: «Бануз-Зарқо (Умайялар) ёлғон айтди, балки улар подшоҳлардир, подшоҳларнинг энг ёмонларидандир.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу бобда Умар ва Алидан ҳам (ривоят) бор, иккови: «Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) халифалик ҳақида ҳеч нарса амр қилмадилар,» дедилар. Бу ҳасан ҳадисдир, уни Саид ибн Жумҳондан бир неча киши ривоят қилган, биз уни фақат Саид ибн Жумҳоннинг ҳадиси сифатида биламиз.»

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي الْهُذَيْلِ، يَقُولُ كَانَ نَاسٌ مِنْ رَبِيعَةَ عِنْدَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَكْرِ بْنِ وَائِلٍ لَتَنْتَهِيَنَّ قُرَيْشٌ أَوْ لَيَجْعَلَنَّ اللَّهُ هَذَا الأَمْرَ فِي جُمْهُورٍ مِنَ الْعَرَبِ غَيْرِهِمْ ‏.‏ فَقَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِي كَذَبْتَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ قُرَيْشٌ وُلاَةُ النَّاسِ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ҳусайн ибн Муҳаммад ал-Басрий ривоят қилди, бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, Ҳабиб ибн аз-Зубайрдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Абдуллоҳ ибн Абул-Ҳузайлнинг шундай деганларини эшитдим: Рабиа (қабиласи)дан бўлган бир неча киши Амр ибн ал-Ос ҳузурида эди. Бакр ибн Воил (қабиласи)дан бир киши: «Албатта, Қурайш (зулмидан) тўхтайди ёки Аллаҳ бу ишни (халифаликни) улардан бошқа арабларнинг кўпчилигига беради,» деди. Шунда Амр ибн ал-Ос деди: «Ёлғон айтдинг! Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитганман: «Қурайш қиёмат кунигача яхшиликда ҳам, ёмонликда ҳам одамларнинг бошлиқларидир,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу бобда Ибн Масъуд, Ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ يَذْهَبُ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ حَتَّى يَمْلِكَ رَجُلٌ مِنَ الْمَوَالِي يُقَالُ لَهُ جَهْجَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ал-Абдий ривоят қилди, бизга Абу Бакр ал-Ҳанафий ривоят қилди, Абдулҳамид ибн Жаъфардан, у Умар ибн ал-Ҳакамдан (ривоят қилдики), у деди: Мен Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)нинг шундай деганларини эшитдим: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Тун ва кун ўтиб кетмайди, токи маволилардан Жаҳжоҳ деб аталадиган бир киши (Араблар устидан) подшоҳлик қилмагунча,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.»

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِي الأَئِمَّةَ الْمُضِلِّينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ يَخْذُلُهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ يَقُولُ وَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرِينَ عَلَى الْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ هُمْ أَهْلُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Бизга Қутайба ибн Саид ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Абу Асмо ар-Раҳабийдан, у Савбон (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен умматим ҳақида фақатгина адаштирувчи имомлардан қўрқаман,» дедилар. (Савбон) деди: Ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Менинг умматимдан бир тоифа Аллаҳнинг амри (қиёмат) келгунча ҳақ узра зоҳир (ғолиб) бўлиб тураверади, уларни ёрдамсиз қолдирганлар уларга зарар етказа олмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.» (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганларини эшитдим: Мен Али ибн ал-Мадинийнинг шундай деганларини эшитдим — у бу ҳадисни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан зикр қилиб: «Менинг умматимдан бир тоифа ҳақ узра зоҳир (ғолиб) бўлиб тураверади,» (деган эди). Шунда Али: «Улар ҳадис аҳлларидир,» деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَذْهَبُ الدُّنْيَا حَتَّى يَمْلِكَ الْعَرَبَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Убайд ибн Асбот ибн Муҳаммад ал-Қураший ал-Куфий ривоят қилди, у деди: Менга отам ривоят қилди, бизга Суфён ас-Саврий ривоят қилди, Осим ибн Баҳдаладан, у Зиррдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Дунё ўтиб кетмайди, токи менинг аҳли байтимдан исми менинг исмимга мувофиқ келадиган бир киши Араблар устидан подшоҳлик қилмагунча,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу бобда Али, Абу Саид, Умм Салама ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ يَلِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَاصِمٌ وَأَخْبَرَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلاَّ يَوْمٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ حَتَّى يَلِيَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абдул-Жаббор ибн ал-Ало ибн Абдул-Жаббор ал-Аттор ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, Осимдан, у Зиррдан, у Абдуллоҳ (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), (Набий) дедилар: «Менинг аҳли байтимдан исми менинг исмимга мувофиқ келадиган бир киши (иш бошига) келади.» Осим деди: Бизга Абу Солиҳ хабар берди, Абу Ҳурайрадан, у деди: «Агар дунёдан бир кунгина қолса ҳам, Аллаҳ ўша кунни узайтиради, токи у (иш бошига) келгунча.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدًا الْعَمِّيَّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الصِّدِّيقِ النَّاجِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَشِينَا أَنْ يَكُونَ، بَعْدَ نَبِيِّنَا حَدَثٌ فَسَأَلْنَا نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي أُمَّتِي الْمَهْدِيَّ يَخْرُجُ يَعِيشُ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا أَوْ تِسْعًا ‏"‏ ‏.‏ زَيْدٌ الشَّاكُّ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا وَمَا ذَاكَ قَالَ ‏"‏ سِنِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَجِيءُ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَيَقُولُ يَا مَهْدِيُّ أَعْطِنِي أَعْطِنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَحْثِي لَهُ فِي ثَوْبِهِ مَا اسْتَطَاعَ أَنْ يَحْمِلَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَأَبُو الصِّدِّيقِ النَّاجِيُّ اسْمُهُ بَكْرُ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ بَكْرُ بْنُ قَيْسٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, у деди: Мен Зайд ал-Аммийнинг шундай деганларини эшитдим: Мен Абус-Сиддиқ ан-Нажийнинг Абу Саид ал-Худрий (розияллаҳу анҳу)дан ривоят қилаётганини эшитдим, (Абу Саид) деди: Биз Пайғамбаримиздан кейин бир ҳодиса юз беришидан қўрқдик, шу сабабли Аллаҳнинг Набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан сўрадик. У: «Албатта, менинг умматимда Маҳдий бўлади, у (зуҳур қилиб) беш ёки етти ёки тўққиз (йил) яшайди,» дедилар. — Шак (қилган) Зайддир. — (Абу Саид) деди: Биз: «У нима?» дедик. У: «Йиллар,» дедилар. (Абу Саид) деди: (Набий) дедилар: «Сўнг унга бир киши келиб: «Эй Маҳдий! Менга бер, менга бер!» дейди. Шунда у (Маҳдий) унинг кийимига кўтара олганича (мол) солиб беради.» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасандир, у Абу Саиддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абус-Сиддиқ ан-Нажийнинг исми Бакр ибн Амр, яна Бакр ибн Қайс ҳам дейилади.»

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَيُوشِكَنَّ أَنْ يَنْزِلَ فِيكُمُ ابْنُ مَرْيَمَ حَكَمًا مُقْسِطًا فَيَكْسِرَ الصَّلِيبَ وَيَقْتُلَ الْخِنْزِيرَ وَيَضَعَ الْجِزْيَةَ وَيَفِيضَ الْمَالُ حَتَّى لاَ يَقْبَلَهُ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс ибн Саъд ривоят қилди, Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайра (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Жоним Қўлида бўлган Зот билан қасамки, албатта яқинда сизларнинг ораларингизга Марям ўғли (Исо) адолатли ҳукмрон сифатида тушади. У хочни синдиради, чўчқани ўлдиради, жизяни бекор қилади ва мол шу қадар мўл бўладики, уни ҳеч ким қабул қилмайди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ بَعْدَ نُوحٍ إِلاَّ قَدْ أَنْذَرَ الدَّجَّالَ قَوْمَهُ وَإِنِّي أُنْذِرُكُمُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَوَصَفَهُ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّهُ سَيُدْرِكُهُ بَعْضُ مَنْ رَآنِي أَوْ سَمِعَ كَلاَمِي ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ قُلُوبُنَا يَوْمَئِذٍ قَالَ ‏"‏ مِثْلُهَا يَعْنِي الْيَوْمَ أَوْ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جُزَىٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ أَيْضًا عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ‏.‏ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْجَرَّاحِ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Муовия ал-Жумаҳий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама ривоят қилди, Холид ал-Ҳаззодан, у Абдуллоҳ ибн Шақиқдан, у Абдуллоҳ ибн Суроқадан, у Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта, Нуҳдан кейин ҳар бир пайғамбар ўз қавмини Дажжолдан огоҳлантирган, мен ҳам сизларни ундан огоҳлантираман,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уни бизга таърифладилар ва: «Эҳтимол, мени кўрган ёки сўзимни эшитганлардан баъзилари унга етишар,» дедилар. (Саҳобалар): «Эй Расулуллаҳ, ўша куни қалбларимиз қандай бўлади?» дедилар. У: «Бугунгидекдир ёки яхшироқ,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу бобда Абдуллоҳ ибн Буср, Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Жузай, Абдуллоҳ ибн Муғаффал ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Абу Убайда ибн ал-Жарроҳнинг ҳадиси сифатида ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Холид ал-Ҳаззонинг ҳадиси сифатида биламиз. Уни Шуъба ҳам Холид ал-Ҳаззодан ривоят қилган. Абу Убайда ибн ал-Жарроҳнинг исми Омир ибн Абдуллоҳ ибн ал-Жарроҳдир.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ ذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لأُنْذِرُكُمُوهُ وَمَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ وَلَقَدْ أَنْذَرَهُ نُوحٌ قَوْمَهُ وَلَكِنِّي سَأَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلاً لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِأَعْوَرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بَعْضُ، أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَئِذٍ لِلنَّاسِ وَهُوَ يُحَذِّرُهُمْ فِتْنَتَهُ ‏"‏ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ لَنْ يَرَى أَحَدٌ مِنْكُمْ رَبَّهُ حَتَّى يَمُوتَ وَإِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ ك ف ر يَقْرَأُهُ مَنْ كَرِهَ عَمَلَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга Маъмар хабар берди, Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) одамлар орасида туриб, Аллаҳга лойиқ бўлганича ҳамд айтдилар, сўнг Дажжолни зикр қилиб: «Албатта, мен сизларни ундан огоҳлантираман. Ҳар бир пайғамбар ўз қавмини (ундан) огоҳлантирган, Нуҳ ҳам ўз қавмини огоҳлантирган. Лекин мен сизларга у ҳақида ҳеч бир пайғамбар ўз қавмига айтмаган бир сўзни айтаман: билингларки, у кўзи кўрдир, Аллаҳ эса кўзи кўр эмасдир,» дедилар. Зуҳрий деди: Менга Умар ибн Собит ал-Ансорий хабар бердики, унга Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг баъзи саҳобалари хабар беришганки, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўша куни одамларни унинг фитнасидан огоҳлантириб шундай дедилар: «Билингларки, сизлардан ҳеч бирингиз Роббингизни ўлмагунингизча кўрмайсиз. Ва албатта, унинг (Дажжолнинг) икки кўзи орасида «кофир» (деб) ёзилган; унинг амалини ёмон кўрган ҳар бир киши уни ўқийди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу ҳадис саҳиҳдир.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ تُقَاتِلُكُمُ الْيَهُودُ فَتُسَلَّطُونَ عَلَيْهِمْ حَتَّى يَقُولَ الْحَجَرُ يَا مُسْلِمُ هَذَا يَهُودِيٌّ وَرَائِي فَاقْتُلْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар хабар берди, Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Яҳудийлар сизлар билан жанг қилади, сизлар эса уларнинг устидан ғалаба қозонасиз, ҳатто тош: «Эй мусулмон! Мана орқамда яҳудий бор, уни ўлдир!» дейди,» дедилар. (Абу Исо) деди: «Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الدَّجَّالُ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتْبَعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَوْذَبٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي التَّيَّاحِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ва Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилиб, иккови деди: Бизга Равҳ ибн Убода ривоят қилди, бизга Саид ибн Абу Аруба ривоят қилди, Абут-Тайёҳдан, у ал-Муғийра ибн Субайъдан, у Амр ибн Ҳуррайсдан, у Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Бизга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ривоят қилиб дедилар: «Дажжол машриқдаги Хуросон деб аталадиган бир ердан чиқади. Унга шундай қавмлар эргашадики, уларнинг юзлари гўё чарм билан қопланган қалқонлардир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: «Бу бобда Абу Ҳурайра ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Уни Абдуллоҳ ибн Шавзаб ва бошқа бир нечтаси Абут-Тайёҳдан ривоят қилган, биз уни фақат Абут-Тайёҳнинг ҳадиси сифатида биламиз.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ سُفْيَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ قُطَيْبٍ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ، صَاحِبِ مُعَاذٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْمَلْحَمَةُ الْعُظْمَى وَفَتْحُ الْقُسْطَنْطِينِيَّةِ وَخُرُوجُ الدَّجَّالِ فِي سَبْعَةِ أَشْهُرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ривоят қилди, бизга ал-Ҳакам ибн ал-Муборак хабар берди, бизга ал-Валид ибн Муслим ривоят қилди, Абу Бакр ибн Абу Марямдан, у ал-Валид ибн Суфёндан, у Язид ибн Қутайб ас-Сакунийдан, у Муознинг саҳоби Абу Баҳрийядан, у Муоз ибн Жабал (розияллаҳу анҳу)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), (Набий) дедилар: «Буюк малҳама (катта жанг), Костантиниянинг фатҳ этилиши ва Дажжолнинг чиқиши етти ой ичида (бўлади).» Абу Исо (Термизий) деди: «Бу бобда Саъб ибн Жассома, Абдуллоҳ ибн Буср, Абдуллоҳ ибн Масъуд ва Абу Саид ал-Худрийдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз.»

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ فَتْحُ الْقُسْطُنْطِينِيَّةِ مَعَ قِيَامِ السَّاعَةِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَالْقُسْطَنْطِينِيَّةُ هِيَ مَدِينَةُ الرُّومِ تُفْتَحُ عِنْدَ خُرُوجِ الدَّجَّالِ وَالْقُسْطَنْطِينِيَّةُ قَدْ فُتِحَتْ فِي زَمَانِ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд, Шуъбадан, у Яҳё ибн Саиддан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: «Қустантинийянинг фатҳ этилиши Соат (қиёмат)нинг қоим бўлиши билан (бирга) бўлади.» (Абу Исо) деди: бу ғариб ҳадисдир. Қустантинийя эса Рум шаҳридир, у Дажжол чиққанда фатҳ этилади; (лекин) Қустантинийя Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг баъзи саҳобалари замонида (аллақачон) фатҳ этилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، دَخَلَ حَدِيثُ أَحَدِهِمَا فِي حَدِيثِ الآخَرِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ جَابِرٍ الطَّائِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ الْكِلاَبِيِّ قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الدَّجَّالَ ذَاتَ غَدَاةٍ فَخَفَّضَ فِيهِ وَرَفَّعَ حَتَّى ظَنَنَّاهُ فِي طَائِفَةِ النَّخْلِ ‏.‏ قَالَ فَانْصَرَفْنَا مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَيْهِ فَعَرَفَ ذَلِكَ فِينَا فَقَالَ ‏"‏ مَا شَأْنُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَكَرْتَ الدَّجَّالَ الْغَدَاةَ فَخَفَّضْتَ فِيهِ وَرَفَّعْتَ حَتَّى ظَنَنَّاهُ فِي طَائِفَةِ النَّخْلِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ غَيْرُ الدَّجَّالِ أَخْوَفُ لِي عَلَيْكُمْ إِنْ يَخْرُجْ وَأَنَا فِيكُمْ فَأَنَا حَجِيجُهُ دُونَكُمْ وَإِنْ يَخْرُجْ وَلَسْتُ فِيكُمْ فَامْرُؤٌ حَجِيجُ نَفْسِهِ وَاللَّهُ خَلِيفَتِي عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ إِنَّهُ شَابٌّ قَطَطٌ عَيْنُهُ قَائِمَةٌ شَبِيهٌ بِعَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قَطَنٍ فَمَنْ رَآهُ مِنْكُمْ فَلْيَقْرَأْ فَوَاتِحَ سُورَةِ أَصْحَابِ الْكَهْفِ قَالَ يَخْرُجُ مَا بَيْنَ الشَّامِ وَالْعِرَاقِ فَعَاثَ يَمِينًا وَشِمَالاً يَا عِبَادَ اللَّهِ اثْبُتُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا لُبْثُهُ فِي الأَرْضِ قَالَ ‏"‏ أَرْبَعِينَ يَوْمًا يَوْمٌ كَسَنَةٍ وَيَوْمٌ كَشَهْرٍ وَيَوْمٌ كَجُمُعَةٍ وَسَائِرُ أَيَّامِهُ كَأَيَّامِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ الْيَوْمَ الَّذِي كَالسَّنَةِ أَتَكْفِينَا فِيهِ صَلاَةُ يَوْمٍ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنِ اقْدُرُوا لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا سُرْعَتُهُ فِي الأَرْضِ قَالَ ‏"‏ كَالْغَيْثِ اسْتَدْبَرَتْهُ الرِّيحُ فَيَأْتِي الْقَوْمَ فَيَدْعُوهُمْ فَيُكَذِّبُونَهُ وَيَرُدُّونَ عَلَيْهِ قَوْلَهُ فَيَنْصَرِفُ عَنْهُمْ فَتَتْبَعُهُ أَمْوَالُهُمْ فَيُصْبِحُونَ لَيْسَ بِأَيْدِيهِمْ شَيْءٌ ثُمَّ يَأْتِي الْقَوْمَ فَيَدْعُوهُمْ فَيَسْتَجِيبُونَ لَهُ وَيُصَدِّقُونَهُ فَيَأْمُرُ السَّمَاءَ أَنْ تُمْطِرَ فَتُمْطِرَ وَيَأْمُرُ الأَرْضَ أَنْ تُنْبِتَ فَتُنْبِتَ فَتَرُوحُ عَلَيْهِمْ سَارِحَتُهُمْ كَأَطْوَلِ مَا كَانَتْ ذُرًى وَأَمَدِّهِ خَوَاصِرَ وَأَدَرِّهِ ضُرُوعًا قَالَ ثُمَّ يَأْتِي الْخَرِبَةَ فَيَقُولُ لَهَا أَخْرِجِي كُنُوزَكِ فَيَنْصَرِفُ مِنْهَا فَتَتْبَعُهُ كَيَعَاسِيبِ النَّحْلِ ثُمَّ يَدْعُو رَجُلاً شَابًّا مُمْتَلِئًا شَبَابًا فَيَضْرِبُهُ بِالسَّيْفِ فَيَقْطَعُهُ جِزْلَتَيْنِ ثُمَّ يَدْعُوهُ فَيُقْبِلُ يَتَهَلَّلُ وَجْهُهُ يَضْحَكُ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ هَبَطَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِشَرْقِيِّ دِمَشْقَ عِنْدَ الْمَنَارَةِ الْبَيْضَاءِ بَيْنَ مَهْرُودَتَيْنِ وَاضِعًا يَدَيْهِ عَلَى أَجْنِحَةِ مَلَكَيْنِ إِذَا طَأْطَأَ رَأْسَهُ قَطَرَ وَإِذَا رَفَعَهُ تَحَدَّرَ مِنْهُ جُمَانٌ كَاللُّؤْلُؤِ قَالَ وَلاَ يَجِدُ رِيحَ نَفَسِهِ يَعْنِي أَحَدٌ إِلاَّ مَاتَ وَرِيحُ نَفَسِهِ مُنْتَهَى بَصَرِهِ قَالَ فَيَطْلُبُهُ حَتَّى يُدْرِكَهُ بِبَابِ لُدٍّ فَيَقْتُلَهُ قَالَ فَيَلْبَثُ كَذَلِكَ مَا شَاءَ اللَّهُ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ يُوحِي اللَّهُ إِلَيْهِ أَنْ حَرِّزْ عِبَادِي إِلَى الطُّورِ فَإِنِّي قَدْ أَنْزَلْتُ عِبَادًا لِي لاَ يَدَانِ لأَحَدٍ بِقِتَالِهِمْ ‏.‏ قَالَ وَيَبْعَثُ اللَّهُ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ وَهُمْ كَمَا قَالَ اللَّهُ‏:‏ ‏(‏ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ فَيَمُرُّ أَوَّلُهُمْ بِبُحَيْرَةِ الطَّبَرِيَّةِ فَيَشْرَبُ مَا فِيهَا ثُمَّ يَمُرُّ بِهَا آخِرُهُمْ فَيَقُولُ لَقَدْ كَانَ بِهَذِهِ مَرَّةً مَاءٌ ثُمَّ يَسِيرُونَ حَتَّى يَنْتَهُوا إِلَى جَبَلِ بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَيَقُولُونَ لَقَدْ قَتَلْنَا مَنْ فِي الأَرْضِ هَلُمَّ فَلْنَقْتُلْ مَنْ فِي السَّمَاءِ ‏.‏ فَيَرْمُونَ بِنُشَّابِهِمْ إِلَى السَّمَاءِ فَيَرُدُّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ نُشَّابَهُمْ مُحْمَرًّا دَمًا وَيُحَاصَرُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَأَصْحَابُهُ حَتَّى يَكُونَ رَأْسُ الثَّوْرِ يَوْمَئِذٍ خَيْرًا لأَحَدِهِمْ مِنْ مِائَةِ دِينَارٍ لأَحَدِكُمُ الْيَوْمَ ‏.‏ قَالَ فَيَرْغَبُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ إِلَى اللَّهِ وَأَصْحَابُهُ قَالَ فَيُرْسِلُ اللَّهُ إِلَيْهِمُ النَّغَفَ فِي رِقَابِهِمْ فَيُصْبِحُونَ فَرْسَى مَوْتَى كَمَوْتِ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ قَالَ وَيَهْبِطُ عِيسَى وَأَصْحَابُهُ فَلاَ يَجِدُ مَوْضِعَ شِبْرٍ إِلاَّ وَقَدْ مَلأَتْهُ زَهَمَتُهُمْ وَنَتَنُهُمْ وَدِمَاؤُهُمْ قَالَ فَيَرْغَب�� عِيسَى إِلَى اللَّهِ وَأَصْحَابُهُ قَالَ فَيُرْسِلُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ طَيْرًا كَأَعْنَاقِ الْبُخْتِ قَالَ فَتَحْمِلُهُمْ فَتَطْرَحُهُمْ بِالْمَهْبِلِ وَيَسْتَوْقِدُ الْمُسْلِمُونَ مِنْ قِسِيِّهِمْ وَنُشَّابِهِمْ وَجِعَابِهِمْ سَبْعَ سِنِينَ قَالَ وَيُرْسِلُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَطَرًا لاَ يَكُنُّ مِنْهُ بَيْتُ وَبَرٍ وَلاَ مَدَرٍ قَالَ فَيَغْسِلُ الأَرْضَ فَيَتْرُكُهَا كَالزَّلَفَةِ قَالَ ثُمَّ يُقَالُ لِلأَرْضِ أَخْرِجِي ثَمَرَتَكِ وَرُدِّي بَرَكَتَكِ ‏.‏ فَيَوْمَئِذٍ تَأْكُلُ الْعِصَابَةُ مِنَ الرُّمَّانَةِ وَيَسْتَظِلُّونَ بِقِحْفِهَا وَيُبَارَكُ فِي الرِّسْلِ حَتَّى إِنَّ الْفِئَامَ مِنَ النَّاسِ لَيَكْتَفُونَ بِاللَّقْحَةِ مِنَ الإِبِلِ وَإِنَّ الْقَبِيلَةَ لَيَكْتَفُونَ بِاللَّقْحَةِ مِنَ الْبَقَرِ وَإِنَّ الْفَخِذَ لَيَكْتَفُونَ بِاللَّقْحَةِ مِنَ الْغَنَمِ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ بَعَثَ اللَّهُ رِيحًا فَقَبَضَتْ رُوحَ كُلِّ مُؤْمِنٍ وَيَبْقَى سَائِرُ النَّاسِ يَتَهَارَجُونَ كَمَا تَتَهَارَجُ الْحُمُرُ فَعَلَيْهِمْ تَقُومُ السَّاعَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ ‏.‏

Бизга Али ибн Ҳужр ривоят қилди, бизга ал-Валид ибн Муслим ва Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Язид ибн Жобир хабар берди — уларнинг бирининг ҳадиси иккинчисининг ҳадисига қўшилиб кетди — Абдурраҳмон ибн Язид ибн Жобирдан, у Яҳё ибн Жобир ат-Тоийдан, у Абдурраҳмон ибн Жубайрдан, у отаси Жубайр ибн Нуфайрдан, у Наввос ибн Самъон ал-Килобийдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бир куни эрталаб Дажжол ҳақида сўз юритдилар; (уни гоҳ) паст (қилиб) гоҳ улуғвор (қилиб) таърифладилар, ҳатто биз уни хурмозорлар орасидадир деб ўйладик. (Ровий) деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларидан кетдик, сўнг яна уларнинг олдиларига қайтдик; (юзимиздаги) ўша (хавотирни) танидилар-да: «Сизларга нима бўлди?» дедилар. Биз: «Ё Расулуллаҳ, сиз бугун эрталаб Дажжол ҳақида сўз юритдингиз, уни гоҳ паст гоҳ улуғвор (қилиб) таърифладингиз, ҳатто биз уни хурмозорлар орасидадир деб ўйладик,» дедик. У: «Мен сизларга нисбатан Дажжолдан бошқасидан кўпроқ қўрқаман. Агар у мен сизларнинг ораларингизда эканимда чиқса, мен сизлардан ташқари унинг хусуматчиси (ҳимоячиси) бўламан. Агар у мен сизларнинг ораларингизда йўғимда чиқса, ҳар киши ўзининг хусуматчиси (ҳимоячиси)дир, Аллаҳ эса ҳар бир мусулмон устида менинг ўринбосаримдир. У ёш, жингалак сочли, кўзи туртиб чиққан, Абдул-Уззо ибн Қатанга ўхшаш (кишидир). Сизлардан ким уни кўрса, Каҳф эгалари сурасининг бошларини (бошланғич оятларини) ўқисин. У Шом билан Ироқ орасидан чиқади ва ўнг-у сўлга бузғунчилик қилади. Эй Аллаҳнинг бандалари, собит туринглар!» дедилар. Биз: «Ё Расулуллаҳ, унинг ерда туриши қанча (давом этади)?» дедик. У: «Қирқ кун: бир куни бир йилдек, бир куни бир ойдек, бир куни бир ҳафтадек, қолган кунлари эса сизларнинг кунларингиздек,» дедилар. Биз: «Ё Расулуллаҳ, айтинг-чи, ўша бир йилдек (узун) кунда бизга бир кунлик намоз кифоя қиладими?» дедик. У: «Йўқ, балки уни (вақтни) ўлчаб (тақсимлаб) туринглар,» дедилар. Биз: «Ё Расулуллаҳ, унинг ердаги (ҳаракат) тезлиги қанақа?» дедик. У: «Шамол орқасидан ҳайдаб келаётган ёмғирдек. У бир қавмга келади ва уларни (ўзига) чақиради, улар эса уни ёлғонга чиқарадилар ва сўзини рад қиладилар; шунда у улардан юз ўгиради, мол-мулклари эса унга эргашиб кетади, улар қўлларида ҳеч нарса қолмаган ҳолда субҳга чиқадилар. Сўнг у (бошқа) бир қавмга келади ва уларни чақиради, улар унга ижобат қиладилар ва уни тасдиқлайдилар; шунда у осмонга ёмғир ёғдиришни амр қилади, у ёмғир ёғдиради, ерга (ўсимлик) ундиришни амр қилади, у ундиради; чорвалари уларнинг олдига энг баланд ўркачли, энг тўқ биқинли ва энг серсут елинли ҳолида қайтиб келади. Сўнг у вайронага келади-да, унга: «Хазиналарингни чиқар!» дейди; сўнг ундан кетади, (хазиналар) асалари маликаларидек унга эргашади. Сўнг у ёш, навқирон бир кишини чақириб, уни қилич билан уради ва икки бўлакка кесиб ташлайди. Сўнг уни (яна) чақиради, у эса юзи нурланиб, кулиб (қайтиб) келади. У шу ҳолатда турганида, Марям ўғли Исо (алайҳиссалом) Дамашқнинг шарқида, оппоқ минора ёнида икки заъфарон рангли либосда, қўлларини икки фариштанинг қанотларига қўйган ҳолда тушади; бошини эгса (сочларидан томчи) томади, кўтарса ундан марвариддек дур (доналари) юмалаб тушади. Унинг (Исонинг) нафаси етган ҳар бир кофир муқаррар ўлади, унинг нафаси эса кўзи етган (жойгача) етади. У (Дажжолни) таъқиб қилиб, уни Лудд дарвозаси олдида қувиб етади ва уни ўлдиради. Сўнг у Аллаҳ хоҳлаганча шундай (ҳолатда) туради. Сўнг Аллаҳ унга: «Бандаларимни Тур (тоғи)га олиб чиқиб ҳимоя қил, чунки мен шундай бандаларни туширдимки, уларга қарши жанг қилишга ҳеч кимнинг қўли етмайди,» деб ваҳий қилади. Сўнг Аллаҳ Яъжуж ва Маъжужни юборади; улар Аллаҳ айтганидек: «(Улар) ҳар бир баландликдан оқиб (чиқиб) келадилар.» Уларнинг биринчилари Табарийя кўлига учрайди ва ундаги (сувни) ичиб (қуригизиб) қўяди, сўнг охиргилари унга учрайди-да: «Бу (кўл)да бир вақтлар сув бор эди,» дейди. Сўнг улар Байтул-Мақдис тоғига етиб боргунларича юрадилар ва: «Ердагиларни ўлдирдик, келинглар, энди осмондагиларни ўлдирайлик,» дейдилар. Шунда улар ўқларини осмонга отадилар, Аллаҳ эса ўқларини қонга бўялган ҳолда уларга қайтаради. Марям ўғли Исо ва унинг саҳобалари (жангчилари) қамалда қоладилар, ҳатто ўша кунда бирингиз учун бир ҳўкизнинг боши бугунги кунда сизлардан бирингиз учун юз динордан ҳам яхшироқ бўлиб қолади. Сўнг Марям ўғли Исо ва саҳобалари Аллаҳга (илтижо қилиб) кўнгил боғлайдилар; шунда Аллаҳ уларнинг (Яъжуж-Маъжужнинг) бўйинларига нағаф (қурт) юборади, улар бир жоннинг ўлимидек ҳалок бўлиб субҳга чиқадилар. Сўнг Исо ва саҳобалари тушадилар, лекин уларнинг саси, бадбўйи ва қонлари тўлдириб ташламаган бир қарич жой ҳам топмайдилар. Сўнг Исо ва саҳобалари Аллаҳга кўнгил боғлайдилар; шунда Аллаҳ уларга бухти туяларининг бўйнидек (йўғон бўйинли) қушларни юборади, улар уларни (жасадларни) кўтариб чуқурликка (жарга) ташлайди. Мусулмонлар етти йил уларнинг камонлари, ўқлари ва ўқ-донсаларидан ўт ёқадилар (ёқилғи қиладилар). Сўнг Аллаҳ уларга шундай ёмғир юборадики, ундан на жунли (уйли) на лой (гилли) уй паноҳ (ҳимоя) бўла олмайди; у ерни ювиб, уни кўзгудек силлиқ қолдиради. Сўнг ерга: «Мевангни чиқар, баракангни қайтар!» дейилади. Ўша кунда бир гуруҳ (одам) битта анордан еб тўяди ва унинг пўстлоғида сояланадилар; сутда барака бўлади, ҳатто бир катта жамоа одам битта соғин туянинг (сути) билан, бир қабила битта соғин сигирнинг (сути) билан, бир (кичик) уруғ битта соғин қўйнинг (сути) билан кифояланади. Улар шу ҳолатда турганларида, Аллаҳ бир шамол юборади ва у ҳар бир мўминнинг руҳини қабз қилади (олади); қолган одамлар эса эшаклар жуфтлашганидек ошкора жуфтлашиб қоладилар — қиёмат айнан уларнинг устида қоим бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат Абдурраҳмон ибн Язид ибн Жобирнинг ҳадиси орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الدَّجَّالِ فَقَالَ ‏ "‏ أَلاَ إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ أَلاَ وَإِنَّهُ أَعْوَرُ عَيْنُهُ الْيُمْنَى كَأَنَّهَا عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَحُذَيْفَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَسْمَاءَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي بَكْرَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْفَلَتَانِ بْنِ عَاصِمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Абдул-Аъло ас-Санъоний ривоят қилди, бизга ал-Муътамир ибн Сулаймон, Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофедан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У Дажжол ҳақида сўралганда: «Огоҳ бўлингки, Роббингиз бир кўзи кўр эмас. Огоҳ бўлингки, у (Дажжол) бир кўзи кўрдир, унинг ўнг кўзи гўё (сув юзида) сузиб юрган узум донасидек,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Саъд, Ҳузайфа, Абу Ҳурайра, Асмо, Жобир ибн Абдуллоҳ, Абу Бакра, Оиша, Анас, Ибн Аббос ва ал-Фалатон ибн Осимдан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Убайдуллоҳ ибн Умарнинг ҳадиси (жиҳатидан) саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَأْتِي الدَّجَّالُ الْمَدِينَةَ فَيَجِدُ الْمَلاَئِكَةَ يَحْرُسُونَهَا فَلاَ يَدْخُلُهَا الطَّاعُونُ وَلاَ الدَّجَّالُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَفَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَمِحْجَنٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абда ибн Абдуллоҳ ал-Хузоий ал-Басрий ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун, бизга Шуъба хабар берди, у Қатодадан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Дажжол Мадинага келади ва уни қўриқлаб турган фаришталарни топади; шундай қилиб, Аллаҳ хоҳласа, унга (Мадинага) на вабо на Дажжол киролмайди,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Абу Ҳурайра, Фотима бинт Қайс, Усома ибн Зайд, Самура ибн Жундаб ва Миҳжандан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الإِيمَانُ يَمَانٍ وَالْكُفْرُ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ وَالسَّكِينَةُ لأَهْلِ الْغَنَمِ وَالْفَخْرُ وَالرِّيَاءُ فِي الْفَدَّادِينَ أَهْلِ الْخَيْلِ وَأَهْلِ الْوَبَرِ يَأْتِي الْمَسِيحُ إِذَا جَاءَ دُبُرَ أُحُدٍ صَرَفَتِ الْمَلاَئِكَةُ وَجْهَهُ قِبَلَ الشَّامِ وَهُنَالِكَ يَهْلِكُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдул-Азиз ибн Муҳаммад, ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Иймон яманликдир (Яман томонидан), куфр эса машриқ тарафидандир, сокинлик (вақорлилик) қўй боқувчиларда, кибр-у риё эса от эгалари ва туя (жунидан уй қурувчи) эгалари бўлмиш бақироқлардадир. Масиҳ (Дажжол) келади, у Уҳуд (тоғи)нинг орқа тарафига етганда фаришталар унинг юзини Шом томонга бурадилар ва у ўша ерда ҳалок бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ الأَنْصَارِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ الأَنْصَارِيِّ، مِنْ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَمِّي، مُجَمِّعَ بْنَ جَارِيَةَ الأَنْصَارِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ يَقْتُلُ ابْنُ مَرْيَمَ الدَّجَّالَ بِبَابِ لُدٍّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَنَافِعِ بْنِ عُتْبَةَ وَأَبِي بَرْزَةَ وَحُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَكَيْسَانَ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِي وَجَابِرٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَالنَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ وَعَمْرِو بْنِ عَوْفٍ وَحُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга ал-Лайс, Ибн Шиҳобдан (ривоят қилдики), у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Саълаба ал-Ансорийдан эшитди, у Амр ибн Авф ўғилларидан бўлмиш Абдурраҳмон ибн Язид ал-Ансорийдан ривоят қилиб айтди: мен амаким Мужаммиъ ибн Жория ал-Ансорийдан эшитдим, у: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Марям ўғли (Исо) Дажжолни Лудд дарвозаси олдида ўлдиради,» дедилар,» деб айтди. (Абу Исо) деди: бу бобда Имрон ибн Ҳусайн, Нофеъ ибн Утба, Абу Барза, Ҳузайфа ибн Асид, Абу Ҳурайра, Кайсон, Усмон ибн Абул-Ос, Жобир, Абу Умома, Ибн Масъуд, Абдуллоҳ ибн Амр, Самура ибн Жундаб, Наввос ибн Самъон, Амр ибн Авф ва Ҳузайфа ибнул-Ямондан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَ أُمَّتَهُ الأَعْوَرَ الْكَذَّابَ أَلاَ إِنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ ك ف ر ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар, бизга Шуъба, Қатодадан (ривоят қилди), у деди: мен Анасдан эшитдим, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳеч бир набий йўқки, илло ўз умматини бир кўзи кўр каззобдан (ёлғончидан) огоҳлантирган бўлмасин. Огоҳ бўлингки, у бир кўзи кўрдир, сизларнинг Роббингиз эса бир кўзи кўр эмас; унинг икки кўзи орасига «коф-фо-ро» (кофир) деб ёзилгандир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ صَحِبَنِي ابْنُ صَائِدٍ إِمَّا حُجَّاجًا وَإِمَّا مُعْتَمِرِينَ فَانْطَلَقَ النَّاسُ وَتُرِكْتُ أَنَا وَهُوَ فَلَمَّا خَلَصْتُ بِهِ اقْشَعْرَرْتُ مِنْهُ وَاسْتَوْحَشْتُ مِنْهُ مِمَّا يَقُولُ النَّاسُ فِيهِ فَلَمَّا نَزَلْتُ قُلْتُ لَهُ ضَعْ مَتَاعَكَ حَيْثُ تِلْكَ الشَّجَرَةِ ‏.‏ قَالَ فَأَبْصَرَ غَنَمًا فَأَخَذَ الْقَدَحَ فَانْطَلَقَ فَاسْتَحْلَبَ ثُمَّ أَتَانِي بِلَبَنٍ فَقَالَ لِي يَا أَبَا سَعِيدٍ اشْرَبْ ‏.‏ فَكَرِهْتُ أَنْ أَشْرَبَ مِنْ يَدِهِ شَيْئًا لِمَا يَقُولُ النَّاسُ فِيهِ فَقُلْتُ لَهُ هَذَا الْيَوْمُ يَوْمٌ صَائِفٌ وَإِنِّي أَكْرَهُ فِيهِ اللَّبَنَ ‏.‏ قَالَ لِي يَا أَبَا سَعِيدٍ هَمَمْتُ أَنْ آخُذَ حَبْلاً فَأُوثِقَهُ إِلَى شَجَرَةٍ ثُمَّ أَخْتَنِقُ لِمَا يَقُولُ النَّاسُ لِي وَفِيَّ أَرَأَيْتَ مَنْ خَفِيَ عَلَيْهِ حَدِيثِي فَلَنْ يَخْفَى عَلَيْكُمْ أَلَسْتُمْ أَعْلَمَ النَّاسِ بِحَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُ كَافِرٌ وَأَنَا مُسْلِمٌ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُ عَقِيمٌ لاَ يُولَدُ لَهُ وَقَدْ خَلَّفْتُ وَلَدِي بِالْمَدِينَةِ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَدْخُلُ أَوْ لاَ تَحِلُّ لَهُ مَكَّةُ وَالْمَدِينَةُ أَلَسْتُ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَهُوَ ذَا أَنْطَلِقُ مَعَكَ إِلَى مَكَّةَ ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيءُ بِهَذَا حَتَّى قُلْتُ فَلَعَلَّهُ مَكْذُوبٌ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَبَا سَعِيدٍ وَاللَّهِ لأُخْبِرَنَّكَ خَبَرًا حَقًّا وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْرِفُهُ وَأَعْرِفُ وَالِدَهُ وَأَعْرِفُ أَيْنَ هُوَ السَّاعَةَ مِنَ الأَرْضِ ‏.‏ فَقُلْتُ تَبًّا لَكَ سَائِرَ الْيَوْمِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏صَحِيحٌ

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, бизга Абдул-Аъло ибн Абдул-Аъло, ал-Журайлидан, у Абу Назрадан, у Абу Саиддан (ривоят қилди), у деди: Ибн Сойид менга — ё ҳаж қилувчилар ё умра қилувчилар (сафарида) — ҳамроҳ бўлди. Одамлар кетишди-да, мен билан у (ёлғиз) қолдик. У билан ёлғиз қолганимда, одамлар унинг ҳақида айтган (гап)лар туфайли ундан этим жунжикди ва ундан ваҳимага тушдим. Тушлик (манзилга) тушганимда унга: «Юкингни анави дарахт ёнига қўй,» дедим. У бир қўйга кўзи тушиб, идишни олиб борди-да сутини соғди, сўнг менга сут келтириб: «Эй Абу Саид, ич!» деди. Лекин мен, одамлар унинг ҳақида айтган (гап)лар туфайли, унинг қўлидан бирор нарса ичишни ёқтирмадим ва унга: «Бугун иссиқ кун, мен бу (кун)да сутни ёқтирмайман,» дедим. У менга деди: «Эй Абу Саид, одамлар менга ва мен ҳақимда айтаётган (гап)лар туфайли мен бир арқон олиб, уни дарахтга боғлаб, ўзимни осишни ўйладим. Айтинг-чи, менинг ҳадисим (аҳволим) кимга махфий бўлса ҳам, сизларга махфий эмас-ку! Сизлар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳадисларини одамлардан энг яхши билувчилар эмасмисиз?! Эй ансорлар жамоаси! Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У (Дажжол) кофирдир,» демаганмидилар?! Мен эса мусулмонман. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У пуштсиздир, ундан фарзанд бўлмайди,» демаганмидилар?! Мен эса фарзандимни Мадинада қолдириб келганман. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «У Макка ва Мадинага киролмайди (ёки: Макка ва Мадина унга ҳалол бўлмайди),» демаганмидилар?! Мен эса Мадина аҳлидан эмасманми?! Мана, мен сиз билан Макка томон кетмоқдаман.» Аллоҳга қасамки, у шу (гап)ларни айтаверди, ҳатто мен: «Балки унинг ҳақида ёлғон (гап) айтилгандир,» дедим. Сўнг у: «Эй Абу Саид, Аллоҳга қасамки, мен сенга рост хабарни айтаман: Аллоҳга қасамки, мен уни (Дажжолни) биламан, отасини ҳам биламан ва ҳозир у ернинг қайси (жойи)дадир ҳам биламан,» деди. Шунда мен унга: «Кун бўйи сенга ҳалокат бўлсин!» дедим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ لَقِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ابْنَ صَائِدٍ فِي بَعْضِ طُرُقِ الْمَدِينَةِ فَاحْتَبَسَهُ وَهُوَ غُلاَمٌ يَهُودِيٌّ وَلَهُ ذُؤَابَةٌ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَتَشْهَدُ أَنْتَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَرَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَرَى عَرْشًا فَوْقَ الْمَاءِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَرَى عَرْشَ إِبْلِيسَ فَوْقَ الْبَحْرِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا تَرَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَرَى صَادِقًا وَكَاذِبَيْنِ أَوْ صَادِقَيْنِ وَكَاذِبًا ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لُبِّسَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَدَعَاهُ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي ذَرٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَحَفْصَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Суфён ибн Вакииъ ривоят қилди, бизга Абдул-Аъло, ал-Журайлидан, у Абу Назрадан, у Абу Саиддан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Мадинанинг баъзи йўлларидан бирида Ибн Сойидни учратиб қолдилар ва уни тўхтатдилар — у пешонасида бир тутам соч (кокил)и бор яҳудий ўсмир эди. (Расулуллаҳ) билан Абу Бакр ва Умар (ҳам бирга) эдилар. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Мен Аллоҳнинг расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Сен менинг Аллоҳнинг расули эканимга гувоҳлик берасанми?» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, расулларига ва охират кунига иймон келтирдим,» дедилар. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Сен нимани кўрасан?» дедилар. У: «Мен сув устида бир аршни кўраман,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сен Иблиснинг аршини денгиз устида кўраяпсан,» дедилар. (Сўнг) У: «Яна нимани кўрасан?» дедилар. У: «Мен бир ростгўй билан икки ёлғончини — ёки икки ростгўй билан бир ёлғончини — кўраяпман,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Унга (иш) чалкаштириб қўйилган (иш чигаллашган),» дедилар-да, уни (ўз ҳолига) қўйдилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Умар, Ҳусайн ибн Али, Ибн Умар, Абу Зар, Ибн Масъуд, Жобир ва Ҳафсадан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَمْكُثُ أَبُو الدَّجَّالِ وَأُمُّهُ ثَلاَثِينَ عَامًا لاَ يُولَدُ لَهُمَا وَلَدٌ ثُمَّ يُولَدُ لَهُمَا غُلاَمٌ أَعْوَرُ أَضَرُّ شَيْءٍ وَأَقَلُّهُ مَنْفَعَةً تَنَامُ عَيْنَاهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ نَعَتَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَوَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ أَبُوهُ طِوَالٌ ضَرْبُ اللَّحْمِ كَأَنَّ أَنْفَهُ مِنْقَارٌ وَأُمُّهُ امْرَأَةٌ فَرْضَاخِيَّةٌ طَوِيلَةُ الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرَةَ فَسَمِعْنَا بِمَوْلُودٍ فِي الْيَهُودِ بِالْمَدِينَةِ فَذَهَبْتُ أَنَا وَالزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ حَتَّى دَخَلْنَا عَلَى أَبَوَيْهِ فَإِذَا نَعْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِمَا فَقُلْنَا هَلْ لَكُمَا وَلَدٌ فَقَالاَ مَكَثْنَا ثَلاَثِينَ عَامًا لاَ يُولَدُ لَنَا وَلَدٌ ثُمَّ وُلِدَ لَنَا غُلاَمٌ أَعْوَرُ أَضَرُّ شَيْءٍ وَأَقَلُّهُ مَنْفَعَةً تَنَامُ عَيْنَاهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ ‏.‏ قَالَ فَخَرَجْنَا مِنْ عِنْدِهِمَا فَإِذَا هُوَ مُنْجَدِلٌ فِي الشَّمْسِ فِي قَطِيفَةٍ لَهُ وَلَهُ هَمْهَمَةٌ فَكَشَفَ عَنْ رَأْسِهِ فَقَالَ مَا قُلْتُمَا قُلْنَا وَهَلْ سَمِعْتَ مَا قُلْنَا قَالَ نَعَمْ تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏

Бизга Абдуллоҳ ибн Муовия ал-Жумаҳий ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Салама, Али ибн Зайддан, у Абдурраҳмон ибн Абу Бакрадан, у отасидан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Дажжолнинг отаси ва онаси ўттиз йил уларга фарзанд туғилмасдан турадилар, сўнг уларга бир кўзи кўр бола туғилади — энг зиёнли ва энг кам фойдали (мавжудот); кўзлари ухлайди-ю, қалби ухламайди,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга унинг ота-онасини таърифладилар-да: «Отаси новча, ориқ гавдали, бурни гўё (қуш) тумшуғидек (киши); онаси эса кенг-баҳайбат, қўллари узун аёлдир,» дедилар. Абу Бакра деди: Биз Мадинада яҳудийлар ичида бир бола туғилгани ҳақида эшитдик; шунда мен ва Зубайр ибнул-Аввом бориб, унинг ота-онаси ҳузурига кирдик — ана, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг таърифлари уларда (тўлиқ мавжуд) эди. Биз: «Сизларнинг фарзандингиз борми?» дедик. Улар: «Биз ўттиз йил фарзанд туғилмасдан турдик, сўнг бизга бир кўзи кўр бола туғилди — энг зиёнли ва энг кам фойдали (мавжудот); кўзлари ухлайди-ю, қалби ухламайди,» дедилар. (Абу Бакра) деди: Биз уларнинг олдидан чиқаётганимизда, ана, у (бола) ўзининг бир чопон (адёл)ига ўралиб, қуёшда ётган ва вағиллаб (нимадир) деяётган эди. У бошидан (чопонни) очиб: «Нима дединглар?» деди. Биз: «Сен биз айтган (гап)ни эшитдингми?» дедик. У: «Ҳа, кўзларим ухлайди-ю, қалбим ухламайди,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадиси орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِابْنِ صَيَّادٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَهُوَ غُلاَمٌ فَلَمْ يَشْعُرْ حَتَّى ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ابْنُ صَيَّادٍ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ الأُمِّيِّينَ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَتَشْهَدُ أَنْتَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَبِرُسُلِهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا يَأْتِيكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ يَأْتِينِي صَادِقٌ وَكَاذِبٌ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُلِّطَ عَلَيْكَ الأَمْرُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا ‏"‏ ‏.‏ وَخَبَأَ لَهُ ‏:‏ ‏(‏يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ ‏)‏ فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ هُوَ الدُّخُّ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ يَكُ حَقًّا فَلَنْ تُسَلَّطَ عَلَيْهِ وَإِنْ لاَ يَكُنْهُ فَلاَ خَيْرَ لَكَ فِي قَتْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ يَعْنِي الدَّجَّالَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга Маъмар хабар берди, у Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) саҳобаларидан бир гуруҳ — уларнинг ичида Умар ибнул-Хаттоб ҳам бор эди — билан Ибн Сайёднинг ёнидан ўтдилар; у Бани Мағола қалъаси ёнида болалар билан ўйнаётган ўсмир эди. У (Расулуллаҳ келганини) сезмади, ҳатто Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўллари билан унинг елкасига уриб: «Мен Аллоҳнинг расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. Ибн Сайёд унга қараб: «Мен сенинг уммийлар (саводсизлар)нинг расули эканингга гувоҳлик бераман,» деди. Сўнг Ибн Сайёд Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: «Сен менинг Аллоҳнинг расули эканимга гувоҳлик берасанми?» деди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен Аллоҳга ва Унинг расулларига иймон келтирдим,» дедилар. Сўнг Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенга нима келади?» дедилар. Ибн Сайёд: «Менга бир ростгўй ва бир ёлғончи келади,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Сенга иш чалкаштириб қўйилган,» дедилар. Сўнг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мен сен учун бир (сўз) яширдим,» дедилар. Улар у учун: «Осмон очиқ-ойдин тутун келтирадиган кунни (кутгинки)...» (Духон сураси, 10) (оятини) яширган эдилар. Ибн Сайёд: «У «духх» (тутун)дир,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Йўқол! Сен ҳеч қачон ўз миқдорингдан ўтолмайсан,» дедилар. Умар: «Ё Расулуллаҳ, менга рухсат беринг, унинг бўйнини урай,» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар у (Дажжол) бўлса, сен унга мусаллат қилинмайсан; агар у (Дажжол) бўлмаса, уни ўлдиришингда сен учун ҳеч қандай яхшилик йўқ,» дедилар. Абдурраззоқ деди: у (Расулуллаҳ) Дажжолни назарда тутдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَا عَلَى الأَرْضِ نَفْسٌ مَنْفُوسَةٌ - يَعْنِي الْيَوْمَ تَأْتِي عَلَيْهَا مِائَةُ سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَبُرَيْدَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Абу Муовия, ал-Аъмашдан, у Абу Суфёндан, у Жобирдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ер юзида — яъни бугунги (мавжуд) — бир жон йўқки, унга (ҳозирдан бошлаб) юз йил етиб келсин,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Ибн Умар, Абу Саид ва Бурайдадан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَبِي، بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ عَلَى رَأْسِ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَهَلَ النَّاسُ فِي مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ فِيمَا يَتَحَدَّثُونَهُ مِنْ هَذِهِ الأَحَادِيثِ عَنْ مِائَةِ سَنَةٍ وَإِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ أَنْ يَنْخَرِمَ ذَلِكَ الْقَرْنُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ хабар берди, бизга Маъмар хабар берди, у Зуҳрийдан, у Солим ибн Абдуллоҳ ва Абу Бакр ибн Сулаймон — у Ибн Абу Ҳасмадир — дан (ривоят қилдики), Абдуллоҳ ибн Умар деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) умрларининг охирида бир кечаси бизга хуфтон намозини ўқиб бердилар; салом берганларидан сўнг (туриб): «Мана шу кечангизни кўрдингизми? Ундан (бошлаб) юз йилнинг бошида (охирида) ер юзида бугун (мавжуд) бўлганлардан бирорта ҳам (тирик) қолмайди,» дедилар. Ибн Умар деди: Одамлар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ўша сўзларини, бу ҳадислардан сўзловчи (гапларида), юз йил ҳақида (бир нарса деб) адашдилар. Ҳолбуки Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фақат: «Бугун ер юзида (мавжуд) бўлганлардан бирорта ҳам (тирик) қолмайди,» деган эдилар — бунинг билан ўша аср (авлод) тугашини ирода қилган эдилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَسُبُّوا الرِّيحَ فَإِذَا رَأَيْتُمْ مَا تَكْرَهُونَ فَقُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ هَذِهِ الرِّيحِ وَخَيْرِ مَا فِيهَا وَخَيْرِ مَا أُمِرَتْ بِهِ وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ هَذِهِ الرِّيحِ وَشَرِّ مَا فِيهَا وَشَرِّ مَا أُمِرَتْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِي وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Ишоқ ибн Иброҳим ибн Ҳабиб ибнуш-Шаҳид ал-Басрий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Фузайл, бизга ал-Аъмаш, Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Зардан, у Саид ибн Абдурраҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убай ибн Каъбдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Шамолни сўкманглар. Ёқтирмайдиган нарсангизни кўрсангиз, айтинг: «Аллоҳумма, биз Сендан шу шамолнинг яхшилигини, ундаги нарсанинг яхшилигини ва у (шамол) буюрилган нарсанинг яхшилигини сўраймиз; шу шамолнинг ёмонлигидан, ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва у буюрилган нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилаймиз,»» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Оиша, Абу Ҳурайра, Усмон ибн Абул-Ос, Анас, Ибн Аббос ва Жобирдан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَعِدَ الْمِنْبَرَ فَضَحِكَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ حَدَّثَنِي بِحَدِيثٍ فَفَرِحْتُ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدَّثَنِي أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ رَكِبُوا سَفِينَةً فِي الْبَحْرِ فَجَالَتْ بِهِمْ حَتَّى قَذَفَتْهُمْ فِي جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا هُمْ بِدَابَّةٍ لَبَّاسَةٍ نَاشِرَةٍ شَعْرَهَا فَقَالُوا مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ ‏.‏ قَالُوا فَأَخْبِرِينَا ‏.‏ قَالَتْ لاَ أُخْبِرُكُمْ وَلاَ أَسْتَخْبِرُكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِنَّ ثَمَّ مَنْ يُخْبِرُكُمْ وَيَسْتَخْبِرُكُمْ ‏.‏ فَأَتَيْنَا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُوثَقٌ بِسِلْسِلَةٍ فَقَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ عَيْنِ زُغَرَ ‏.‏ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ الْبُحَيْرَةِ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ الَّذِي بَيْنَ الأُرْدُنِّ وَفِلَسْطِينَ هَلْ أَطْعَمَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ النَّبِيِّ هَلْ بُعِثَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي كَيْفَ النَّاسُ إِلَيْهِ قُلْنَا سِرَاعٌ ‏.‏ قَالَ فَنَزَّ نَزْوَةً حَتَّى كَادَ ‏.‏ قُلْنَا فَمَا أَنْتَ قَالَ إِنَّهُ الدَّجَّالُ وَإِنَّهُ يَدْخُلُ الأَمْصَارَ كُلَّهَا إِلاَّ طَيْبَةَ ‏.‏ وَطَيْبَةُ الْمَدِينَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ عَنِ الشَّعْبِيِّ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Муоз ибн Ҳишом, бизга отам, Қатодадан, у Шаъбийдан, у Фотима бинт Қайсдан (ривоят қилдики), Аллоҳнинг набийси (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбарга чиқдилар-да, кулиб: «Тамим ад-Дорий менга бир ҳадис айтиб берди ва мен хурсанд бўлдим, шунинг учун уни сизларга айтиб беришни хоҳладим. У менга шуни айтиб бердики, Фаластин аҳлидан бир неча киши денгизда бир кемага минишди; кема уларни (мавжлар) айлантириб, охири уларни денгиз оролларидан бирига улоқтирди. Ана, улар (у ерда) сочларини ёйиб, жунли (баданли) бир жонзотни кўришди. Улар: «Сен нимасан?» дейишди. У: «Мен Жассосаман,» деди. Улар: «Бизга хабар бер,» дейишди. У: «Мен сизларга хабар ҳам бермайман, сизлардан хабар ҳам сўрамайман, лекин қишлоқнинг энг четига боринглар, чунки у ерда сизларга хабар берадиган ва сизлардан хабар сўрайдиган (кимса) бор,» деди. Биз қишлоқнинг энг четига келдик, ана, занжир билан боғланган бир киши (турарди). У: «Менга Зуғар булоғи ҳақида хабар беринглар,» деди. Биз: «Тўла, оқиб турибди,» дедик. У: «Менга (Табарийя) кўли ҳақида хабар беринглар,» деди. Биз: «Тўла, оқиб турибди,» дедик. У: «Менга Урдун билан Фаластин орасидаги Байсан хурмолари ҳақида хабар беринглар — мева бердими?» деди. Биз: «Ҳа,» дедик. У: «Менга Набий ҳақида хабар беринглар — (пайғамбар қилиб) юборилдими?» деди. Биз: «Ҳа,» дедик. У: «Менга хабар беринглар — одамлар унга (қандай муносабатда)?» деди. Биз: «Шошилиб (келмоқдалар),» дедик. Шунда у шундай бир сапчидики, ҳатто (занжирни узиб чиқиб) кетай деди. Биз: «Сен нимасан?» дедик. У: «Албатта мен Дажжолман, ва мен барча шаҳарларга кираман, фақат Тойбадан бошқа,» деди. Тойба эса Мадинадир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Қатоданинг Шаъбийдан (қилган ривояти) жиҳатидан саҳиҳ ғарибдир; уни Шаъбийдан, у Фотима бинт Қайсдан (деб) бир нечта (ровий) ҳам ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ جُنْدُبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَتَعَرَّضُ مِنَ الْبَلاَءِ لِمَا لاَ يُطِيقُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Амр ибн Осим, бизга Ҳаммод ибн Салама, Али ибн Зайддан, у ал-Ҳасандан, у Жундабдан, у Ҳузайфадан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Мўминга ўзини хор қилиши тўғри келмайди,» дедилар. Улар (саҳобалар): «У ўзини қандай хор қилади?» дейишди. У: «Ўзи бардош беролмайдиган балоға ўзини рўбарў қилади (ташлайди),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُكْتِبُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ انْصُرْ أَخَاكَ ظَالِمًا أَوْ مَظْلُومًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَصَرْتُهُ مَظْلُومًا فَكَيْفَ أَنْصُرُهُ ظَالِمًا قَالَ ‏"‏ تَكُفُّهُ عَنِ الظُّلْمِ فَذَاكَ نَصْرُكَ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ал-Муктиб ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий, бизга Ҳумайд ат-Тавил, Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), У: «Биродарингга — золим бўлсин, мазлум бўлсин — ёрдам бер,» дедилар. Биз: «Ё Расулуллаҳ, мазлум бўлса унга ёрдам бердим; аммо золим бўлса унга қандай ёрдам бераман?» дедик. У: «Уни зулмдан тўсасан, мана шу унга ёрдам беришингдир,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Оишадан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ سَكَنَ الْبَادِيَةَ جَفَا وَمَنِ اتَّبَعَ الصَّيْدَ غَفَلَ وَمَنْ أَتَى أَبْوَابَ السَّلاَطِينِ افْتُتِنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий, бизга Суфён, Абу Мусодан, у Ваҳб ибн Мунаббиҳдан, у Ибн Аббосдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди), У: «Ким саҳрода (бадияда) яшаса, қўполлашади; ким ов ортидан эргашса, ғофил бўлади; ким султонлар эшигига борса, фитнага (синовга) дучор бўлади,» дедилар. (Абу Исо) деди: бу бобда Абу Ҳурайрадан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис Ибн Аббоснинг ҳадиси (жиҳатидан) ҳасан ғарибдир, биз уни фақат ас-Саврийнинг ҳадиси орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِنَّكُمْ مَنْصُورُونَ وَمُصِيبُونَ وَمَفْتُوحٌ لَكُمْ فَمَنْ أَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَلْيَتَّقِ اللَّهَ وَلْيَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَلْيَنْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَمَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Шуъба хабар берди, у Симок ибн Ҳарбдан (ривоят қилдики), у деди: мен Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Масъудни отасидан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта, сизлар (ғалабага) ёрдам берилурсизлар, (мол-ғаниматга) эришурсизлар ва сизларга (юртлар) очиб берилур. Бас, сизлардан ким шунга етишса, Аллаҳдан қўрқсин, яхшиликка буюрсин ва ёмонликдан қайтарсин. Ким менга атайлаб ёлғон тўқиса, дўзахдан ўз жойини тайёрлаб қўяверсин,» деганларини эшитдим. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَحَمَّادٍ، وَعَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، سَمِعُوا أَبَا وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ عُمَرُ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ فَقَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا ‏.‏ قَالَ حُذَيْفَةُ فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ يُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّوْمُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لَسْتُ عَنْ هَذَا أَسْأَلُكَ وَلَكِنْ عَنِ الْفِتْنَةِ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ أَيُفْتَحُ أَمْ يُكْسَرُ قَالَ بَلْ يُكْسَرُ ‏.‏ قَالَ إِذًا لاَ يُغْلَقُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو وَائِلٍ فِي حَدِيثِ حَمَّادٍ فَقُلْتُ لِمَسْرُوقٍ سَلْ حُذَيْفَةَ عَنِ الْبَابِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ عُمَرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ривоят қилди, бизга Шуъба ал-Аъмаш, Ҳаммод ва Осим ибн Баҳдаладан хабар берди, улар Абу Воилдан эшитишди, у Ҳузайфадан (ривоят қилдики), у деди: Умар: «Қайсингиз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) фитна ҳақида нима деганларини ёдда сақлайсиз?» деди. Шунда Ҳузайфа: «Мен,» деди. Ҳузайфа деди: «Кишининг аҳли, моли, боласи ва қўшниси (сабабли бўладиган) фитнасини намоз, рўза, садақа, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш ўчиради.» Шунда Умар: «Мен сендан бу ҳақда сўраётганим йўқ, балки денгиз тўлқини каби тўлқинланадиган фитна ҳақида (сўраяпман),» деди. У: «Эй мўминлар амири! Албатта, сен билан у (фитна)нинг орасида ёпиқ бир эшик бор,» деди. Умар: «У очиладими ёки синдириладими?» деди. У: «Балки синдирилади,» деди. (Умар): «Ундай бўлса, у қиёмат кунигача ҳеч ёпилмайди,» деди. Абу Воил Ҳаммоднинг ҳадисида деди: мен Масруққа: «Ҳузайфадан эшик ҳақида сўра,» дедим. Бас, у сўради. У (Ҳузайфа): «(Ўша эшик) Умардир,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَاصِمٍ الْعَدَوِيِّ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ خَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ تِسْعَةٌ خَمْسَةٌ وَأَرْبَعَةٌ أَحَدُ الْعَدَدَيْنِ مِنَ الْعَرَبِ وَالآخَرُ مِنَ الْعَجَمِ فَقَالَ ‏ "‏ اسْمَعُوا هَلْ سَمِعْتُمْ أَنَّهُ سَيَكُونُ بَعْدِي أُمَرَاءُ فَمَنْ دَخَلَ عَلَيْهِمْ فَصَدَّقَهُمْ بِكَذِبِهِمْ وَأَعَانَهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ فَلَيْسَ مِنِّي وَلَسْتُ مِنْهُ وَلَيْسَ بِوَارِدٍ عَلَىَّ الْحَوْضَ وَمَنْ لَمْ يَدْخُلْ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يُعِنْهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَلَمْ يُصَدِّقْهُمْ بِكَذِبِهِمْ فَهُوَ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ وَهُوَ وَارِدٌ عَلَىَّ الْحَوْضَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ مِسْعَرٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ قَالَ هَارُونُ فَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَاصِمٍ الْعَدَوِيِّ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ هَارُونُ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، وَلَيْسَ، بِالنَّخَعِيِّ عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ مِسْعَرٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ ‏.‏

Бизга Ҳорун ибн Ишоқ ал-Ҳамдоний ривоят қилди, менга Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб ривоят қилди, у Мисъардан, у Абу Ҳусайндан, у аш-Шаъбийдан, у Осим ал-Адавийдан, у Каъб ибн Ужрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг олдимизга чиқдилар, бизлар тўққиз киши эдик: бештамиз ва тўрттамиз; (бу) икки сондан бири араблардан, иккинчиси ажамлардан эди. У: «Эшитинг! Мендан кейин амирлар бўлишини эшитдингизми? Бас, ким уларнинг олдига кириб, ёлғонларини тасдиқласа ва зулмларида уларга ёрдам берса, у мендан эмас ва мен ундан эмасман, у Ҳавз (ҳовузи)га олдимга келмайди. Ким эса уларнинг олдига кирмаса, зулмларида уларга ёрдам бермаса ва ёлғонларини тасдиқламаса, у мендандир ва мен унданман, у Ҳавз (ҳовузи)га олдимга келади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир, биз уни Мисъарнинг ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз. Ҳорун деди: менга Муҳаммад ибн Абдулваҳҳоб Суфёндан, у Абу Ҳусайндан, у аш-Шаъбийдан, у Осим ал-Адавийдан, у Каъб ибн Ужрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилди. Ҳорун деди: менга Муҳаммад Суфёндан, у Зубайддан, у Иброҳимдан — ан-Нахаъий эмас — у Каъб ибн Ужрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Мисъарнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилди. (Абу Исо) деди: бу бобда Ҳузайфадан (ҳам ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ ابْنُ بِنْتِ السُّدِّيِّ الْكُوفِيِّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَاكِرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ الصَّابِرُ فِيهِمْ عَلَى دِينِهِ كَالْقَابِضِ عَلَى الْجَمْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَعُمَرُ بْنُ شَاكِرٍ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ قَدْ رَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏

Бизга Исмоил ибн Мусо ал-Фазорий — ас-Суддий ал-Куфийнинг қиз набираси — ривоят қилди, бизга Умар ибн Шокир ривоят қилди, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Одамларга шундай бир замон келадики, уларнинг ичида динига сабр қилган киши (худди) чўғни қўлида ушлаб тургандай бўлади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл билан ғарибдир. Умар ибн Шокир басралик шайхдир, ундан илм аҳлидан бир нечтаси ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا مَشَتْ أُمَّتِي الْمُطَيْطِيَاءَ وَخَدَمَهَا أَبْنَاءُ الْمُلُوكِ أَبْنَاءُ فَارِسَ وَالرُّومِ سُلِّطَ شِرَارُهَا عَلَى خِيَارِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْوَاسِطِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَلاَ يُعْرَفُ لِحَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَصْلٌ إِنَّمَا الْمَعْرُوفُ حَدِيثُ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Бизга Мусо ибн Абдурраҳмон ал-Киндий ал-Куфий ривоят қилди, бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, менга Мусо ибн Убайда хабар берди, менга Абдуллоҳ ибн Динор ривоят қилди, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Умматим такаббурлик билан мағрурланиб юрганида ва унга подшоҳларнинг болалари — форслар ва румликларнинг болалари хизмат қилганида, уларнинг ёмонлари яхшилари устидан ҳоким қилиб қўйилади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир. Уни Абу Муовия Яҳё ибн Саид ал-Ансорийдан ҳам ривоят қилган. Буни бизга Муҳаммад ибн Исмоил ал-Воситий ривоят қилди, бизга Абу Муовия Яҳё ибн Саиддан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шунга ўхшаш ривоят қилди. Абу Муовиянинг Яҳё ибн Саиддан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (қилган) ҳадисининг асли маълум эмас; балки маълуми Мусо ибн Убайданинг ҳадисидир. Молик ибн Анас бу ҳадисни Яҳё ибн Саиддан мурсал қилиб ривоят қилган ва унда Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (деганини) зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ عَصَمَنِي اللَّهُ بِشَيْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا هَلَكَ كِسْرَى قَالَ ‏"‏ مَنِ اسْتَخْلَفُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ابْنَتَهُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَتْ عَائِشَةُ يَعْنِي الْبَصْرَةَ ذَكَرْتُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَصَمَنِي اللَّهُ بِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, бизга Ҳумайд ат-Тавийл ривоят қилди, у ал-Ҳасандан, у Абу Бакрадан (ривоят қилдики), у деди: Аллаҳ мени Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан эшитган бир нарса билан (хатодан) сақлади. Кисро ҳалок бўлганида, У (Набий): «Кимни ўзларига (вориси қилиб) тайинлашди?» дедилар. Улар: «Унинг қизини,» дейишди. Шунда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ўз ишини аёлга топширган қавм ҳеч ривожланмайди,» дедилар. У (Абу Бакра) деди: Оиша (Басрага) келганида, мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг сўзларини эсладим, бас, Аллаҳ мени у билан (хатодан) сақлади. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَفَ عَلَى أُنَاسٍ جُلُوسٍ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِكُمْ مِنْ شَرِّكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَسَكَتُوا فَقَالَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَقَالَ رَجُلٌ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنَا بِخَيْرِنَا مِنْ شَرِّنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ خَيْرُكُمْ مَنْ يُرْجَى خَيْرُهُ وَيُؤْمَنُ شَرُّهُ وَشَرُّكُمْ مَنْ لاَ يُرْجَى خَيْرُهُ وَلاَ يُؤْمَنُ شَرُّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абдулазиз ибн Муҳаммад ривоят қилди, у ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўтирган бир неча кишиларнинг олдида тўхтаб: «Сизларнинг яхшингизни ёмонингиздан (ажратиб) хабар бермайинми?» дедилар. У деди: улар жим туришди. У (Набий) буни уч марта айтдилар. Шунда бир киши: «Албатта (айтинг), эй Расулуллаҳ, яхшимизни ёмонимиздан (ажратиб) бизга хабар беринг,» деди. У: «Сизнинг яхшингиз яхшилигидан умид қилинадиган ва ёмонлигидан омон бўлинадиган кишидир; сизнинг ёмонингиз эса яхшилигидан умид қилинмайдиган ва ёмонлигидан омон бўлинмайдиган кишидир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخِيَارِ أُمَرَائِكُمْ وَشِرَارِهِمْ خِيَارُهُمُ الَّذِينَ تُحِبُّونَهُمْ وَيُحِبُّونَكُمْ وَتَدْعُونَ لَهُمْ وَيَدْعُونَ لَكُمْ وَشِرَارُ أُمَرَائِكُمُ الَّذِينَ تُبْغِضُونَهُمْ وَيُبْغِضُونَكُمْ وَتَلْعَنُونَهُمْ وَيَلْعَنُونَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حُمَيْدٍ ‏.‏ وَمُحَمَّدٌ يُضَعَّفُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилди, бизга Абу Омир ал-Ақадий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Абу Ҳумайд ривоят қилди, у Зайд ибн Асламдан, у отасидан, у Умар ибн ал-Хаттобдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У деди: «Сизларга амирларингизнинг яхшилари ва ёмонлари ҳақида хабар бермайинми? Уларнинг яхшилари сизлар яхши кўрадиган ва улар сизларни яхши кўрадиган, сизлар уларга дуо қиладиган ва улар сизларга дуо қиладиган кишилардир. Амирларингизнинг ёмонлари эса сизлар ёмон кўрадиган ва улар сизларни ёмон кўрадиган, сизлар уларни лаънатлайдиган ва улар сизларни лаънатлайдиган кишилардир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Муҳаммад ибн Абу Ҳумайднинг ҳадисидангина биламиз. Муҳаммад эса ёдлаши жиҳатидан заиф (деб ҳисобланади).

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ ضَبَّةَ بْنِ مِحْصَنٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ سَيَكُونُ عَلَيْكُمْ أَئِمَّةٌ تَعْرِفُونَ وَتُنْكِرُونَ فَمَنْ أَنْكَرَ فَقَدْ بَرِئَ وَمَنْ كَرِهَ فَقَدْ سَلِمَ وَلَكِنْ مَنْ رَضِيَ وَتَابَعَ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نُقَاتِلُهُمْ قَالَ ‏"‏ لاَ مَا صَلَّوْا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга ал-Ҳасан ибн Али ал-Халлол ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Ҳишом ибн Ҳассон хабар берди, у ал-Ҳасандан, у Дабба ибн Миҳсандан, у Умму Салама (розияллаҳу анҳо)дан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У деди: «Албатта, сизларнинг устингизда шундай имомлар (раҳбарлар) бўладики, (ишларини) ҳам маъқул кўрасиз, ҳам инкор қиласиз. Бас, ким (ёмонлигини) инкор қилса, у покланди; ким ёқтирмаса, у омонда бўлди. Лекин ким рози бўлиб, эргашса (гуноҳкордир),» дедилар. «Эй Расулуллаҳ! Уларга қарши жанг қилмайликми?» дейилди. У: «Йўқ, намоз ўқиб турганларида (жанг қилманг),» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الأَشْقَرُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَهَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، قَالاَ حَدَّثَنَا صَالِحٌ الْمُرِّيُّ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا كَانَ أُمَرَاؤُكُمْ خِيَارَكُمْ وَأَغْنِيَاؤُكُمْ سُمَحَاءَكُمْ وَأُمُورُكُمْ شُورَى بَيْنَكُمْ فَظَهْرُ الأَرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ بَطْنِهَا وَإِذَا كَانَ أُمَرَاؤُكُمْ شِرَارَكُمْ وَأَغْنِيَاؤُكُمْ بُخَلاَءَكُمْ وَأُمُورُكُمْ إِلَى نِسَائِكُمْ فَبَطْنُ الأَرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ ظَهْرِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَالِحٍ الْمُرِّيِّ ‏.‏ وَصَالِحٌ الْمُرِّيُّ فِي حَدِيثِهِ غَرَائِبُ يَنْفَرِدُ بِهَا لاَ يُتَابَعُ عَلَيْهَا وَهُوَ رَجُلٌ صَالِحٌ ‏.‏

Бизга Аҳмад ибн Саид ал-Ашқар ривоят қилди, бизга Юнус ибн Муҳаммад ва Ҳошим ибн ал-Қосим ривоят қилиб, иккиси деди: бизга Солиҳ ал-Муррий ривоят қилди, у Саид ал-Журайрийдан, у Абу Усмон ан-Наҳдийдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Амирларингиз яхшиларингиз, бойларингиз сахийларингиз ва ишларингиз ўзаро маслаҳат билан бўлса, ернинг усти сизлар учун унинг ичидан яхшироқдир. Амирларингиз ёмонларингиз, бойларингиз бахилларингиз ва ишларингиз аёлларингизга (топширилган) бўлса, ернинг ичи сизлар учун унинг устидан яхшироқдир,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Солиҳ ал-Муррийнинг ҳадисидангина биламиз. Солиҳ ал-Муррийнинг ҳадисида ўзи якка ривоят қиладиган ва бошқалар унга (ривоятда) ҳамроҳ бўлмайдиган ғариб (ривоятлар) бор; у солиҳ (яхши) кишидир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجُوزَجَانِيُّ، حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّكُمْ فِي زَمَانٍ مَنْ تَرَكَ مِنْكُمْ عُشْرَ مَا أُمِرَ بِهِ هَلَكَ ثُمَّ يَأْتِي زَمَانٌ مَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ بِعُشْرِ مَا أُمِرَ بِهِ نَجَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ نُعَيْمِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ ‏.‏

Бизга Иброҳим ибн Яъқуб ал-Жузажоний ривоят қилди, бизга Нуъайм ибн Ҳаммод ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, у Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилдики), У деди: «Сизлар шундай бир замондасизки, сизлардан ким буюрилган нарсанинг ўндан бирини тарк қилса, ҳалок бўлади. Сўнгра шундай замон келадики, улардан ким буюрилган нарсанинг ўндан бирини амалга оширса, нажот топади,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Нуъайм ибн Ҳаммоднинг Суфён ибн Уяйнадан (қилган) ҳадисидангина биламиз. (Абу Исо) деди: бу бобда Абу Зар ва Абу Саиддан (ҳам ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏"‏ هَا هُنَا أَرْضُ الْفِتَنِ وَأَشَارَ إِلَى الْمَشْرِقِ حَيْثُ يَطْلُعُ جِذْلُ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Бизга Абд ибн Ҳумайд ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар хабар берди, у аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минбарга кўтарилиб: «Мана бу ер — фитналар еридир,» дедилар ва шарқ томонга ишора қилдилар, «шайтон (қўшини)нинг томири у ердан кўтарилади,» дедилар. Ёки: «Шайтоннинг шохи,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ تَخْرُجُ مِنْ خُرَاسَانَ رَايَاتٌ سُودٌ لاَ يَرُدُّهَا شَيْءٌ حَتَّى تُنْصَبَ بِإِيلِيَاءَ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Ришдин ибн Саъд ривоят қилди, у Юнусдан, у Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрийдан, у Қабиса ибн Зуъайбдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Хуросондан қора байроқлар чиқади, уларни ҳеч нарса қайтара олмайди, то Илиё (Қуддус)да тикилгунича (давом этади),» дедилар. Бу ҳадис ғарибдир.