حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو الْمُغِيرَةِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ خَطَبَنَا عُمَرُ بِالْجَابِيَةِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي قُمْتُ فِيكُمْ كَمَقَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِينَا فَقَالَ " أُوصِيكُمْ بِأَصْحَابِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَفْشُو الْكَذِبُ حَتَّى يَحْلِفَ الرَّجُلُ وَلاَ يُسْتَحْلَفُ وَيَشْهَدَ الشَّاهِدُ وَلاَ يُسْتَشْهَدُ أَلاَ لاَ يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلاَّ كَانَ ثَالِثَهُمَا الشَّيْطَانُ عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ الْوَاحِدِ وَهُوَ مِنَ الاِثْنَيْنِ أَبْعَدُ مَنْ أَرَادَ بُحْبُوحَةَ الْجَنَّةِ فَلْيَلْزَمِ الْجَمَاعَةَ مَنْ سَرَّتْهُ حَسَنَتُهُ وَسَاءَتْهُ سَيِّئَتُهُ فَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رَوَاهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, бизга ан-Назр ибн Исмоил Абул-Муғира ривоят қилди, Муҳаммад ибн Суқадан, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилди), у деди: Умар бизга Жобияда хутба ўқиб деди: «Эй одамлар, мен сизлар орасида Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) биз орасида турган ўринда турдим. У (Расулуллаҳ) дедилар: «Сизларга ашобларимни (сақлашни), сўнг улардан кейингиларни, сўнг улардан кейингиларни тавсия қиламан. Сўнгра ёлғон тарқалиб, киши ўзидан қасам талаб қилинмаса ҳам қасам ичадиган ва гувоҳ ундан гувоҳлик сўралмаса ҳам гувоҳлик берадиган (замон келади). Огоҳ бўлинглар, эркак бегона аёл билан ёлғиз қолмасин, чунки учинчиси шайтондир. Жамоатни маҳкам тутинглар ва тарқоқликдан сақланинглар, чунки шайтон ёлғиз (киши) билан бирга бўлади, икки (киши)дан эса узоқроқдир. Ким жаннатнинг ўртасини (энг яхши жойини) истаса, жамоатга ёпишсин. Кимни яхши иши хурсанд қилса ва ёмон иши хафа қилса, ана ўша мўминдир,» дедилар.» Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўлдан ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир. Уни Ибн ал-Муборак Муҳаммад ибн Суқадан ривоят қилган. Бу ҳадис бир неча йўл билан Умардан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْمُونٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَدُ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Бизга Яҳё ибн Мусо ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Иброҳим ибн Маймун хабар берди, Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Аллаҳнинг қўли жамоат билан биргадир,» дедилар. Бу ҳадис ҳасан, ғарибдир, биз уни Ибн Аббос ҳадисидан фақат шу йўл билан биламиз.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنِي الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَجْمَعُ أُمَّتِي - أَوْ قَالَ أُمَّةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم - عَلَى ضَلاَلَةٍ وَيَدُ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ وَمَنْ شَذَّ شَذَّ إِلَى النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَسُلَيْمَانُ الْمَدَنِيُّ هُوَ عِنْدِي سُلَيْمَانُ بْنُ سُفْيَانَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَتَفْسِيرُ الْجَمَاعَةِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ هُمْ أَهْلُ الْفِقْهِ وَالْعِلْمِ وَالْحَدِيثِ . قَالَ وَسَمِعْتُ الْجَارُودَ بْنَ مُعَاذٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ مَنِ الْجَمَاعَةُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ . قِيلَ لَهُ قَدْ مَاتَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ . قَالَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ . قِيلَ لَهُ قَدْ مَاتَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَبُو حَمْزَةَ السُّكَّرِيُّ جَمَاعَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو حَمْزَةَ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ وَكَانَ شَيْخًا صَالِحًا وَإِنَّمَا قَالَ هَذَا فِي حَيَاتِهِ عِنْدَنَا .
Бизга Абу Бакр ибн Нофиъ ал-Басрий ривоят қилди, у деди: менга ал-Муътамир ибн Сулаймон ривоят қилди, у деди: бизга Сулаймон ал-Маданий ривоят қилди, у Абдуллаҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Албатта Аллаҳ менинг умматимни — ёки: Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам) умматини, деди — залолат устида жам қилмайди. Аллаҳнинг Қўли жамоа билан биргадир. Ким (жамоадан) ажралиб чиқса, у оловга ажралиб чиқибди,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис шу йўл билан ғарибдир. Сулаймон ал-Маданий менинг наздимда Сулаймон ибн Суфёндир, ундан Абу Довуд ат-Таёлисий, Абу Омир ал-Ақадий ва илм аҳлидан бир нечалари ривоят қилишган. Абу Исо деди: илм аҳли наздида жамоанинг тафсири — улар фиқҳ, илм ва ҳадис аҳлидир. У деди: мен Жоруд ибн Муъознинг шундай деганини эшитдим: мен Али ибн ал-Ҳасаннинг шундай деганини эшитдим: мен Абдуллаҳ ибн ал-Муборакдан: «Жамоа ким?» деб сўрадим. У: «Абу Бакр ва Умар,» деди. Унга: «Абу Бакр ва Умар вафот этишган-ку,» дейилди. У: «Фалон ва фалон,» деди. Унга: «Фалон ва фалон ҳам вафот этишган-ку,» дейилди. Шунда Абдуллаҳ ибн ал-Муборак: «Абу Ҳамза ас-Суккарий жамоадир,» деди. Абу Исо деди: Абу Ҳамза — бу Муҳаммад ибн Маймундир, у солиҳ шайх эди. Бизнинг наздимизда у буни (Абу Ҳамза) ҳаёт вақтида айтган эди.