حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ مِنَ السُّنَّةِ أَنْ تَخْرُجَ، إِلَى الْعِيدِ مَاشِيًا وَأَنْ تَأْكُلَ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يَخْرُجَ الرَّجُلُ إِلَى الْعِيدِ مَاشِيًا وَأَنْ يَأْكُلَ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ لِصَلاَةِ الْفِطْرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَيُسْتَحَبُّ أَنْ لاَ يَرْكَبَ إِلاَّ مِنْ عُذْرٍ .
Бизга Исмоил ибн Мусо ал-Фазорий ривоят қилди, бизга Шарик ривоят қилди, Абу Ишоқдан, у ал-Ҳорисдан, у Али ибн Абу Толиб (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: ҳайитга пиёда чиқишинг ва чиқишингдан олдин бирор нарса ейишинг суннатдандир. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасандир. Кўпчилик илм аҳли ҳузурида бу ҳадисга амал қилинади: улар киши ҳайитга пиёда чиқишини ва Фитр намозига чиқишидан олдин бирор нарса ейишини мустаҳаб (деб) санайдилар. Абу Исо (Термизий) деди: узр бўлмаса, (уловга) минмаслик мустаҳабдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، هُوَ ابْنُ عُمَرَ بْنِ حَفْصِ بْنِ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يُصَلُّونَ فِي الْعِيدَيْنِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ ثُمَّ يَخْطُبُونَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ صَلاَةَ الْعِيدَيْنِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ . وَيُقَالُ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ خَطَبَ قَبْلَ الصَّلاَةِ مَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Абу Усома ривоят қилди, Убайдуллоҳ — у Ибн Умар ибн Ҳафс ибн Осим ибн Умар ибн ал-Хаттобдир — Нофедан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам), Абу Бакр ва Умар икки ҳайитда хутбадан олдин намоз ўқир, сўнг хутба қилар эдилар. У деди: бу бобда Жобир ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Умар ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқаларидан илм аҳли ҳузурида амал шунга (биноан)дир, яъни икки ҳайит намози хутбадан олдиндир. Айтилишича, намоздан олдин хутба қилган биринчи (киши) Марвон ибн ал-Ҳакам (бўлган).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْعِيدَيْنِ غَيْرَ مَرَّةٍ وَلاَ مَرَّتَيْنِ بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلاَ إِقَامَةٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّهُ لاَ يُؤَذَّنُ لِصَلاَةِ الْعِيدَيْنِ وَلاَ لِشَيْءٍ مِنَ النَّوَافِلِ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абул-Аҳвас ривоят қилди, Симок ибн Ҳарбдан, у Жобир ибн Самура (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилди), у деди: мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан икки ҳайитни бир ва икки марта эмас, (балки кўп марта) азонсиз ва иқоматсиз ўқидим. У деди: бу бобда Жобир ибн Абдуллоҳ ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Жобир ибн Самура ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқаларидан илм аҳли ҳузурида унга амал қилинади: икки ҳайит намозига ҳам, нафл (намоз)ларнинг бирортасига ҳам азон айтилмайди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْعِيدَيْنِ وَفِي الْجُمُعَةِ بِـ ( سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ) وَ (هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ ) وَرُبَّمَا اجْتَمَعَا فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ فَيَقْرَأُ بِهِمَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي وَاقِدٍ وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمِسْعَرٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي عَوَانَةَ . وَأَمَّا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ فَيُخْتَلَفُ عَلَيْهِ فِي الرِّوَايَةِ يُرْوَى عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ . وَلاَ نَعْرِفُ لِحَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ رِوَايَةً عَنْ أَبِيهِ . وَحَبِيبُ بْنُ سَالِمٍ هُوَ مَوْلَى النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَرَوَى عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ أَحَادِيثَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ نَحْوُ رِوَايَةِ هَؤُلاَءِ . وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْعِيدَيْنِ بِـ (اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ ) وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, бизга Абу Авона ривоят қилди, Иброҳим ибн Муҳаммад ибн ал-Мунташирдан, у отасидан, у Ҳабиб ибн Солимдан, у ан-Нуъмон ибн Башир (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилди), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки ҳайитда ва жумада «Саббиҳисма роббикал-аъло» (Саббиҳ сураси) ва «Ҳал атока ҳадисул-ғошия» (Ғошия сураси)ни ўқир эдилар. Баъзан улар (жума ва ҳайит) бир кунда жам бўлиб қоларди, у (иккаласида) шу (сураларни) ўқирди. У деди: бу бобда Абу Воқид, Самура ибн Жундаб ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: ан-Нуъмон ибн Башир ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Суфён ас-Саврий ва Мисъар ҳам Иброҳим ибн Муҳаммад ибн ал-Мунташирдан Абу Авона ҳадисига ўхшаш ривоят қилдилар. Суфён ибн Уяйнага келсак, ундаги ривоятда ихтилоф қилинган: ундан Иброҳим ибн Муҳаммад ибн ал-Мунташирдан, у отасидан, у Ҳабиб ибн Солимдан, у отасидан, у ан-Нуъмон ибн Баширдан (деб) ривоят қилинади. Биз Ҳабиб ибн Солимнинг отасидан ривоятини билмаймиз. Ҳабиб ибн Солим ан-Нуъмон ибн Баширнинг озод қилинган қули (мавлоси) бўлиб, ан-Нуъмон ибн Баширдан ҳадислар ривоят қилган. Ибн Уяйнадан Иброҳим ибн Муҳаммад ибн ал-Мунташирдан буларнинг ривоятига ўхшаш (ривоят) ҳам қилинган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинишича, у икки ҳайит намозида «Иқтарабатис-соа» (Қамар сураси)ни ўқир эдилар. Аш-Шофеий ҳам шуни айтади.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ سَعِيدٍ الْمَازِنِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، سَأَلَ أَبَا وَاقِدٍ اللَّيْثِيَّ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ بِهِ فِي الْفِطْرِ وَالأَضْحَى قَالَ كَانَ يَقْرَأُ بـــ(ق والقرآنِ الْمَجِيدِ ) (اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий ривоят қилди, бизга Маън ибн Исо ривоят қилди, бизга Молик ибн Анас ривоят қилди, Замра ибн Саид ал-Мозинийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан (ривоят қилдики), Умар ибн ал-Хаттоб Абу Воқид ал-Лайсийдан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фитр ва Азҳода нима ўқир эдилар?» деб сўради. У: «(Расулуллаҳ) «Қоф. Вал-қуръанил-мажид» (Қоф сураси) ва «Иқтарабатис-соату ваншаққал-қамар» (Қамар сураси)ни ўқир эдилар,» деди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ سَعِيدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو وَاقِدٍ اللَّيْثِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ عَوْفٍ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Суфён ибн Уяйна ривоят қилди, Замра ибн Саиддан, шу иснод билан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Абу Исо (Термизий) деди: Абу Воқид ал-Лайсийнинг исми ал-Ҳорис ибн Авфдир.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ عَمْرٍو أَبُو عَمْرٍو الْحَذَّاءُ الْمَدِينِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَبَّرَ فِي الْعِيدَيْنِ فِي الأُولَى سَبْعًا قَبْلَ الْقِرَاءَةِ وَفِي الآخِرَةِ خَمْسًا قَبْلَ الْقِرَاءَةِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَدِّ كَثِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ أَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ عَنِ النَّبِيِّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَاسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عَوْفٍ الْمُزَنِيُّ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُ صَلَّى بِالْمَدِينَةِ نَحْوَ هَذِهِ الصَّلاَةِ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ . وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ فِي التَّكْبِيرِ فِي الْعِيدَيْنِ تِسْعَ تَكْبِيرَاتٍ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى خَمْسًا قَبْلَ الْقِرَاءَةِ وَفِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ يَبْدَأُ بِالْقِرَاءَةِ ثُمَّ يُكَبِّرُ أَرْبَعًا مَعَ تَكْبِيرَةِ الرُّكُوعِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ .
Бизга Муслим ибн Амр Абу Амр ал-Ҳаззо ал-Мадиний ривоят қилди, бизга Абдуллоҳ ибн Нофеъ ас-Соиғ ривоят қилди, Касир ибн Абдуллоҳдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки ҳайитда биринчи (ракат)да қироатдан олдин етти (марта), охирги (ракат)да қироатдан олдин беш (марта) такбир айтдилар. У деди: бу бобда Оиша, Ибн Умар ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Касирнинг бобоси (ҳақидаги) ҳадис ҳасан ҳадисдир, у бу бобда Набий (алайҳиссалом)дан ривоят қилинган энг яхши нарсадир; унинг (бобосининг) исми Амр ибн Авф ал-Музанийдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқаларидан баъзи илм аҳли ҳузурида амал шунга (биноан)дир. Абу Ҳурайрадан ҳам ривоят қилинишича, у Мадинада шу намозга ўхшаш (намоз) ўқиган, бу Мадина аҳлининг сўзидир. Молик ибн Анас, аш-Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтади. Абдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилинишича, у икки ҳайитдаги такбир ҳақида: биринчи ракатда қироатдан олдин бешта, иккинчи ракатда эса қироатдан бошланади, сўнг рукуъ такбири билан бирга тўртта — тўққизта такбир (айтилади), деган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан бир нечаларидан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган, бу Куфа аҳлининг сўзидир, Суфён ас-Саврий ҳам шуни айтади.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمَ الْفِطْرِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ لَمْ يُصَلِّ قَبْلَهَا وَلاَ بَعْدَهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي سَعِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَدْ رَأَى طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الصَّلاَةَ بَعْدَ صَلاَةِ الْعِيدَيْنِ وَقَبْلَهَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Абу Довуд ат-Таёлисий ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, Адий ибн Собитдан, у деди: мен Саид ибн Жубайрнинг Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо)дан ҳадис ривоят қилаётганини эшитдим: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фитр куни (мусаллага) чиқиб, икки ракат ўқидилар, ундан олдин ҳам, кейин ҳам (бошқа намоз) ўқимадилар. У деди: бу бобда Абдуллоҳ ибн Умар, Абдуллоҳ ибн Амр ва Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: Ибн Аббос ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқаларидан баъзи илм аҳли ҳузурида унга амал қилинади, аш-Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтади. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқаларидан бир тоифа илм аҳли икки ҳайит намозидан кейин ва ундан олдин намоз (ўқишни жоиз) кўрган. Биринчи сўз эса саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أَبَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصٍ، وَهُوَ ابْنُ عُمَرَ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ خَرَجَ فِي يَوْمِ عِيدٍ فَلَمْ يُصَلِّ قَبْلَهَا وَلاَ بَعْدَهَا وَذَكَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَعَلَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Бизга Абу Аммор ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ривоят қилди, бизга Вакииъ ривоят қилди, Абон ибн Абдуллоҳ ал-Бажалийдан, у Абу Бакр ибн Ҳафсдан — у Ибн Умар ибн Саъд ибн Абу Ваққосдир — у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилдики), у ҳайит куни (мусаллага) чиқди, ундан олдин ҳам, кейин ҳам (намоз) ўқимади ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай қилганларини зикр қилди. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ، وَهُوَ ابْنُ زَاذَانَ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُخْرِجُ الأَبْكَارَ وَالْعَوَاتِقَ وَذَوَاتِ الْخُدُورِ وَالْحُيَّضَ فِي الْعِيدَيْنِ فَأَمَّا الْحُيَّضُ فَيَعْتَزِلْنَ الْمُصَلَّى وَيَشْهَدْنَ دَعْوَةَ الْمُسْلِمِينَ قَالَتْ إِحْدَاهُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا جِلْبَابٌ قَالَ " فَلْتُعِرْهَا أُخْتُهَا مِنْ جَلاَبِيبِهَا " .
Бизга Аҳмад ибн Манеиъ ривоят қилди, бизга Ҳушайм ривоят қилди, бизга Мансур — у Ибн Зазондир — хабар берди, Ибн Сириндан, у Умму Атийя (розияллаҳу анҳо)дан (ривоят қилдики), Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) икки ҳайитда қиз болаларни, балоғатга етган қизларни, парда ортидаги (уй) қизларини ва ҳайзли аёлларни (мусаллага) чиқарар эдилар. Ҳайзли (аёллар)га келсак, улар мусалладан четда туриб, мусулмонларнинг дуосида (жамоасида) ҳозир бўлар эдилар. Улардан бири: «Ё Расулуллаҳ, агар унинг жилбоби бўлмаса-чи?» деди. У: «Синглиси унга ўз жилбобларидан бирини бериб турсин,» дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، بِنَحْوِهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَجَابِرٍ، . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ عَطِيَّةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ وَرَخَّصَ لِلنِّسَاءِ فِي الْخُرُوجِ إِلَى الْعِيدَيْنِ وَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ أَكْرَهُ الْيَوْمَ الْخُرُوجَ لِلنِّسَاءِ فِي الْعِيدَيْنِ فَإِنْ أَبَتِ الْمَرْأَةُ إِلاَّ أَنْ تَخْرُجَ فَلْيَأْذَنْ لَهَا زَوْجُهَا أَنْ تَخْرُجَ فِي أَطْمَارِهَا الْخُلْقَانِ وَلاَ تَتَزَيَّنْ فَإِنْ أَبَتْ أَنْ تَخْرُجَ كَذَلِكَ فَلِلزَّوْجِ أَنْ يَمْنَعَهَا عَنِ الْخُرُوجِ . وَيُرْوَى عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها قَالَتْ لَوْ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَحْدَثَ النِّسَاءُ لَمَنَعَهُنَّ الْمَسْجِدَ كَمَا مُنِعَتْ نِسَاءُ بَنِي إِسْرَائِيلَ . وَيُرْوَى عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ أَنَّهُ كَرِهَ الْيَوْمَ الْخُرُوجَ لِلنِّسَاءِ إِلَى الْعِيدِ .
Бизга Аҳмад ибн Манииъ ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, Ҳишом ибн Ҳассондан, у Ҳафса бинти Сириндан, у Умму Атийядан шунга ўхшаш (ҳадисни) (ривоят қилди). У (Абу Исо) деди: бу бобда Ибн Аббос ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо деди: Умму Атийя ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳли шу ҳадисга эргашиб, аёлларнинг икки ҳайит (намози)га чиқишига рухсат бердилар, баъзилари эса буни макруҳ санадилар. Абдуллоҳ ибн Муборакдан ривоят қилинишича, у: «Мен бугун аёлларнинг икки ҳайитга чиқишини макруҳ санайман. Агар аёл чиқишдан бошқасига кўнмаса, эри унга эски-туски кийимларида, безанмаган ҳолда чиқишига рухсат берсин. Агар шу тарзда чиқишни хоҳламаса, эрнинг уни чиқишдан тўсишга ҳаққи бор,» деган. Оиша (розияллаҳу анҳо)дан ривоят қилинишича, у: «Агар Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) аёллар (кейинчалик) пайдо қилган (янгиликлар)ни кўрганларида эди, Бани Исроил аёллари масжиддан тўсилгани каби уларни ҳам (масжиддан) тўсган бўлардилар,» деган. Суфён ас-Саврийдан ривоят қилинишича, у бугун аёлларнинг ҳайитга чиқишини макруҳ санаган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، وَأَبُو زُرْعَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ، عَنْ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَرَجَ يَوْمَ الْعِيدِ فِي طَرِيقٍ رَجَعَ فِي غَيْرِهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَأَبِي رَافِعٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى أَبُو تُمَيْلَةَ وَيُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ وَقَدِ اسْتَحَبَّ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لِلإِمَامِ إِذَا خَرَجَ فِي طَرِيقٍ أَنْ يَرْجِعَ فِي غَيْرِهِ اتِّبَاعًا لِهَذَا الْحَدِيثِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ . وَحَدِيثُ جَابِرٍ كَأَنَّهُ أَصَحُّ .
Бизга Абдул-Аъло ибн Восил ибн Абдил-Аъло ал-Куфий ва Абу Зуръа ривоят қилиб, улар дедилар: бизга Муҳаммад ибн ас-Салт ривоят қилди, Фулайҳ ибн Сулаймондан, у Саид ибн ал-Ҳорисдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳайит куни бир йўлдан чиқсалар, бошқа йўлдан қайтар эдилар. У (Абу Исо) деди: бу бобда Абдуллоҳ ибн Умар ва Абу Рофиъдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо деди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир. Абу Тумайла ва Юнус ибн Муҳаммад бу ҳадисни Фулайҳ ибн Сулаймондан, у Саид ибн ал-Ҳорисдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилдилар). У деди: баъзи илм аҳли шу ҳадисга эргашиб, имом бир йўлдан чиқса, бошқа йўлдан қайтишини мустаҳаб санадилар. Бу Шофеийнинг сўзидир. Жобир ҳадиси гўё (бундан) кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، عَنْ ثَوَابِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَخْرُجُ يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يَطْعَمَ وَلاَ يَطْعَمُ يَوْمَ الأَضْحَى حَتَّى يُصَلِّيَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بُرَيْدَةَ بْنِ حُصَيْبٍ الأَسْلَمِيِّ حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَالَ مُحَمَّدٌ لاَ أَعْرِفُ لِثَوَابِ بْنِ عُتْبَةَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ . وَقَدِ اسْتَحَبَّ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لاَ يَخْرُجَ يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يَطْعَمَ شَيْئًا وَيُسْتَحَبُّ لَهُ أَنْ يُفْطِرَ عَلَى تَمْرٍ وَلاَ يَطْعَمَ يَوْمَ الأَضْحَى حَتَّى يَرْجِعَ .
Бизга ал-Ҳасан ибн ас-Саббоҳ ал-Баззор ал-Бағдодий ривоят қилди, у деди: бизга Абдус-Самад ибн Абдил-Ворис ривоят қилди, Савоб ибн Утбадан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у отасидан (ривоят қилдики), у деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фитр (Ийд ал-Фитр) куни (бирор нарса) емагунча чиқмас, Азъҳо (Ийд ал-Азъҳо) куни эса намоз ўқимагунча емас эдилар. У (Абу Исо) деди: бу бобда Алий ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо деди: Бурайда ибн Ҳусайб ал-Асламий ҳадиси ғариб ҳадисдир. Муҳаммад (ал-Бухорий) деди: мен Савоб ибн Утба учун бу ҳадисдан бошқасини билмайман. Илм аҳлидан бир гуруҳ Фитр куни бирор нарса емагунча чиқмасликни ва хурмо билан оғиз очишни мустаҳаб санадилар; Азъҳо куни эса (намоздан) қайтмагунча емаслик мустаҳаб (деб билдилар).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُفْطِرُ عَلَى تَمَرَاتٍ يَوْمَ الْفِطْرِ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى الْمُصَلَّى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Бизга Қутайба ривоят қилди, у деди: бизга Ҳушайм ривоят қилди, Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Ҳафс ибн Убайдиллоҳ ибн Анасдан, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Фитр куни мусаллога (ҳайитгоҳга) чиқишдан олдин бир нечта хурмо билан оғиз очар эдилар. Абу Исо деди: бу ҳасан ғариб саҳиҳ ҳадисдир.