حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ الشَّيْبَانِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنِ ابْنِ حُجَيْرَةَ، هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُجَيْرَةَ الْمِصْرِيُّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَدَّيْتَ زَكَاةَ مَالِكَ فَقَدْ قَضَيْتَ مَا عَلَيْكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ أَنَّهُ ذَكَرَ الزَّكَاةَ . فَقَالَ رَجَلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ عَلَىَّ غَيْرُهَا فَقَالَ " لاَ إِلاَّ أَنْ تَتَطَوَّعَ " .
Бизга Умар ибн Ҳафс аш-Шайбоний ал-Басрий ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб ривоят қилди, бизга Амр ибн ал-Ҳорис хабар берди, Даррождан, у Ибн Ҳужайрадан — у Абдурраҳмон ибн Ҳужайра ал-Мисрий — у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Молингнинг закотини адА қилган бўлсанг, зиммангдагини бажо келтирибсан,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан бир неча йўл билан ривоят қилинганки, улар закотни зикр қилдилар. Шунда бир киши: «Эй Расулуллаҳ, менинг зиммамда ундан бошқаси борми?» деди. У: «Йўқ, фақат ўзинг ихтиёрий (нафл) қилсанг бундан мустасно,» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كُنَّا نَتَمَنَّى أَنْ يَأْتِيَ، الأَعْرَابِيُّ الْعَاقِلُ فَيَسْأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ عِنْدَهُ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ إِذْ أَتَاهُ أَعْرَابِيٌّ فَجَثَا بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَسُولَكَ أَتَانَا فَزَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَكَ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَبِالَّذِي رَفَعَ السَّمَاءَ وَبَسَطَ الأَرْضَ وَنَصَبَ الْجِبَالَ آللَّهُ أَرْسَلَكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا صَوْمَ شَهْرٍ فِي السَّنَةِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَدَقَ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا فِي أَمْوَالِنَا الزَّكَاةَ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَدَقَ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا الْحَجَّ إِلَى الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . فَقَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ أَدَعُ مِنْهُنَّ شَيْئًا وَلاَ أُجَاوِزُهُنَّ . ثُمَّ وَثَبَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنْ صَدَقَ الأَعْرَابِيُّ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الْقِرَاءَةَ عَلَى الْعَالِمِ وَالْعَرْضَ عَلَيْهِ جَائِزٌ مِثْلُ السَّمَاعِ . وَاحْتَجَّ بِأَنَّ الأَعْرَابِيَّ عَرَضَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَقَرَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Муҳаммад ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Али ибн Абдулҳамид ал-Куфий ривоят қилди, бизга Сулаймон ибн ал-Муғира ривоят қилди, Собитдан, у Анасдан (ривоят қилдики), у деди: биз ақлли бир бадавий келиб, биз унинг ҳузурида эканимизда Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (савол) сўрашини орзу қилардик. Биз шундай ҳолатда эканмиз, бирдан бир бадавий келиб, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдиларида чўккалади ва: «Эй Муҳаммад, сенинг элчинг бизга келди ва у бизга сен Аллаҳ сени (пайғамбар қилиб) юборган деб даъво қилаётганингни айтди,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа,» дедилар. У: «Осмонни кўтарган, ерни ёйган ва тоғларни ўрнатган Зот ила (сўрайман): Аллаҳ сени (ҳақиқатан) юбордими?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа,» дедилар. У: «Сенинг элчинг бизга, сен бизнинг зиммамизда бир кеча-кундузда беш (вақт) намоз бор деб даъво қилаётганингни айтди,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа,» дедилар. У: «Сени юборган Зот ила (сўрайман): Аллаҳ сенга буни амр қилдими?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа,» дедилар. У: «Сенинг элчинг бизга, сен бизнинг зиммамизда йилига бир ой рўза бор деб даъво қилаётганингни айтди,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рост айтди,» дедилар. У: «Сени юборган Зот ила (сўрайман): Аллаҳ сенга буни амр қилдими?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа,» дедилар. У: «Сенинг элчинг бизга, сен бизнинг молларимизда закот бор деб даъво қилаётганингни айтди,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Рост айтди,» дедилар. У: «Сени юборган Зот ила (сўрайман): Аллаҳ сенга буни амр қилдими?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа,» дедилар. У: «Сенинг элчинг бизга, сен бизнинг зиммамизда — йўлга қодир бўлган кишига — Байтга (Каъбага) ҳаж қилиш бор деб даъво қилаётганингни айтди,» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа,» дедилар. У: «Сени юборган Зот ила (сўрайман): Аллаҳ сенга буни амр қилдими?» деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Ҳа,» дедилар. Шунда у: «Сени ҳақ ила юборган Зот ила қасамки, мен булардан бирор нарсани тарк этмайман ва уларга (қўшимча қилиб) ҳам ўтмайман,» деди. Сўнг (ўрнидан) сапчиб турди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Агар бадавий рост сўзлаган бўлса, жаннатга киради,» дедилар. Абу Исо (Термизий) деди: бу ҳадис бу йўл жиҳатдан ҳасан ғарибдир, бу йўлдан бошқа (йўл билан) ҳам Анасдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинган. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг (ал-Бухорий) шундай деганини эшитдим: баъзи илм аҳли айтдики, бу ҳадиснинг фиқҳи шуки, олимга (матнни) ўқиб бериш ва унга тақдим қилиш, эшитиш (самаъ) каби жоиздир. У бунга, бадавий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (сўзларини) тақдим қилгани ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буни иқрор қилганлари билан далил келтирди.