حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ النَّيْسَابُورِيُّ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَارِظٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَسَعْدٍ وَشَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ وَثَوْبَانَ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَعَائِشَةَ وَمَعْقِلِ بْنِ سِنَانٍ وَيُقَالُ ابْنُ يَسَارٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي مُوسَى وَبِلاَلٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَذُكِرَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ أَنَّهُ قَالَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ . وَذُكِرَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ حَدِيثُ ثَوْبَانَ وَشَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ لأَنَّ يَحْيَى بْنَ أَبِي كَثِيرٍ رَوَى عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا حَدِيثَ ثَوْبَانَ وَحَدِيثَ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ . وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمُ الْحِجَامَةَ لِلصَّائِمِ حَتَّى أَنَّ بَعْضَ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ بِاللَّيْلِ مِنْهُمْ أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ وَابْنُ عُمَرَ وَبِهَذَا يَقُولُ ابْنُ الْمُبَارَكِ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْتُ إِسْحَاقَ بْنَ مَنْصُورٍ يَقُولُ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ مَنِ احْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ فَعَلَيْهِ الْقَضَاءُ . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ وَهَكَذَا قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ . وَقَالَ أَبُو عِيسَى وَأَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ قَالَ قَالَ الشَّافِعِيُّ قَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ احْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ " . وَلاَ أَعْلَمُ وَاحِدًا مِنْ هَذَيْنِ الْحَدِيثَيْنِ ثَابِتًا وَلَوْ تَوَقَّى رَجُلٌ الْحِجَامَةَ وَهُوَ صَائِمٌ كَانَ أَحَبَّ إِلَىَّ وَلَوِ احْتَجَمَ صَائِمٌ لَمْ أَرَ ذَلِكَ أَنْ يُفْطِرَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا كَانَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ بِبَغْدَادَ وَأَمَّا بِمِصْرَ فَمَالَ إِلَى الرُّخْصَةِ وَلَمْ يَرَ بِالْحِجَامَةِ لِلصَّائِمِ بَأْسًا وَاحْتَجَّ بِأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهُوَ مُحْرِمٌ صَائِمٌ .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё, Муҳаммад ибн Рофиъ ан-Найсабурий, Маҳмуд ибн Ғайлон ва Яҳё ибн Мусо ривоят қилиб, улар дедилар: бизга Абдурраззоқ, Маъмардан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Иброҳим ибн Абдуллаҳ ибн Қориздан, у Соиб ибн Язиддан, у Рофиъ ибн Хадиждан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди. У: «Қон олувчи ҳам, қон олдирувчи ҳам (рўзасини) бузди,» дедилар. Абу Исо деди: бу бобда Али, Саъд, Шаддод ибн Авс, Савбон, Усома ибн Зайд, Оиша, Маъқил ибн Синон — уни Ибн Ясор ҳам дейилади — Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Абу Мусо ва Билоллдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо деди: Рофиъ ибн Хадиж ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Аҳмад ибн Ҳанбалдан ривоят қилинишича, у: «Бу бобда энг саҳиҳ нарса Рофиъ ибн Хадиж ҳадисидир,» деган. Али ибн Абдуллаҳдан ривоят қилинишича, у: «Бу бобда энг саҳиҳ нарса Савбон ва Шаддод ибн Авс ҳадисидир, чунки Яҳё ибн Абу Касир Абу Қилобадан ҳар иккала ҳадисни — Савбон ҳадисини ҳам, Шаддод ибн Авс ҳадисини ҳам — ривоят қилган,» деган. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган бир гуруҳ илм аҳли рўзадор учун қон олдиришни макруҳ санаганлар, ҳатто Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг баъзи саҳобалари — улар орасида Абу Мусо ал-Ашъарий ва Ибн Умар — кечаси қон олдирганлар. Ибнул-Муборак ҳам шундай дейди. Абу Исо деди: мен Ишоқ ибн Мансурдан эшитдим, у: «Абдурраҳмон ибн Маҳдий дедики: ким рўзадор ҳолида қон олдирса, унга (рўзани) қазо қилиш лозим,» деди. Ишоқ ибн Мансур деди: Аҳмад ибн Ҳанбал ва Ишоқ ибн Иброҳим ҳам шундай деган. Абу Исо деди: менга Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний хабар бериб дедики: Шофиъий деди: Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинишича, у рўзадор ҳолида қон олдирган; яна Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилинишича, у: «Қон олувчи ҳам, қон олдирувчи ҳам (рўзасини) бузди,» деган. Мен бу икки ҳадиснинг бирортасини ҳам собит (саҳиҳ) деб билмайман. Бир киши рўзадор ҳолида қон олдиришдан сақланса, бу менга кўпроқ ёқади; аммо рўзадор қон олдирса, мен буни унинг рўзасини бузади деб кўрмайман. Абу Исо деди: Шофиъийнинг Бағдоддаги сўзи шундай эди; Мисрда эса у рухсат (томон)га мойил бўлиб, рўзадор учун қон олдиришда зарар йўқ деб кўрди ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг Видолашув ҳажжида эҳром ва рўзадор ҳолида қон олдиргани билан далил келтирди.