حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَرْبُوعٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الْحَجِّ أَفْضَلُ قَالَ " الْعَجُّ وَالثَّجُّ " .
Бизга Муҳаммад ибн Рофеъ ривоят қилди, бизга Ибн Абу Фудайк ривоят қилди; (бошқа санад билан) яна бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Ибн Абу Фудайк Заҳҳок ибн Усмондан хабар берди, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Абдурраҳмон ибн Ярбуъдан, у Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан: «Қайси ҳаж афзалроқ?» деб сўралди. У: «Овозни (талбия билан) кўтариш ва қон тўкиш (қурбонлик сўйиш),» дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُلَبِّي إِلاَّ لَبَّى مَنْ عَنْ يَمِينِهِ أَوْ عَنْ شِمَالِهِ مِنْ حَجَرٍ أَوْ شَجَرٍ أَوْ مَدَرٍ حَتَّى تَنْقَطِعَ الأَرْضُ مِنْ هَا هُنَا وَهَا هُنَا " . حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي بَكْرٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي فُدَيْكٍ عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ . وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَرْبُوعٍ وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَرْبُوعٍ عَنْ أَبِيهِ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ . وَرَوَى أَبُو نُعَيْمٍ الطَّحَّانُ ضِرَارُ بْنُ صُرَدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي فُدَيْكٍ عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَرْبُوعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَأَخْطَأَ فِيهِ ضِرَارٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ مَنْ قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنِ ابْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَرْبُوعٍ عَنْ أَبِيهِ فَقَدْ أَخْطَأَ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ وَذَكَرْتُ لَهُ حَدِيثَ ضِرَارِ بْنِ صُرَدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي فُدَيْكٍ فَقَالَ هُوَ خَطَأٌ . فَقُلْتُ قَدْ رَوَاهُ غَيْرُهُ عَنِ ابْنِ أَبِي فُدَيْكٍ أَيْضًا مِثْلَ رِوَايَتِهِ . فَقَالَ لاَ شَىْءَ إِنَّمَا رَوَوْهُ عَنِ ابْنِ أَبِي فُدَيْكٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ . وَرَأَيْتُهُ يُضَعِّفُ ضِرَارَ بْنَ صُرَدٍ . وَالْعَجُّ هُوَ رَفْعُ الصَّوْتِ بِالتَّلْبِيَةِ . وَالثَّجُّ هُوَ نَحْرُ الْبُدْنِ .
Бизга Ҳаннод ривоят қилди, бизга Исмоил ибн Айёш ривоят қилди, у Умора ибн Ғазийядан, у Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъд (розияллаҳу анҳу)дан (ривоят қилдики), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси бир мусулмон талбия айтса, унинг ўнг томонида ёки чап томонидаги тош, дарахт ёки кесакдан то ер мана шу ёқдан-у мана шу ёқдан тамом бўлгунига қадар (ҳамма нарса) у билан бирга талбия айтади,» дедилар. Бизга Ҳасан ибн Муҳаммад аз-Заъфароний ва Абдурраҳмон ибн ал-Асвад Абу Амр ал-Басрий ривоят қилиб, иккови деди: бизга Абида ибн Ҳумайд ривоят қилди, у Умора ибн Ғазийядан, у Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан Исмоил ибн Айёш ҳадисига ўхшаш (ривоят қилди). У деди: Бу бобда Ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо (Термизий) деди: Абу Бакр ҳадиси ғариб ҳадисдир, биз уни фақат Ибн Абу Фудайкнинг Заҳҳок ибн Усмондан қилган ривояти орқалигина биламиз. Муҳаммад ибн ал-Мункадир Абдурраҳмон ибн Ярбуъдан эшитмаган; Муҳаммад ибн ал-Мункадир Саид ибн Абдурраҳмон ибн Ярбуъдан, у отасидан, бу ҳадисдан бошқасини ривоят қилган. Абу Нуъайм ат-Таҳҳон Дирор ибн Сурад бу ҳадисни Ибн Абу Фудайкдан, у Заҳҳок ибн Усмондан, у Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Саид ибн Абдурраҳмон ибн Ярбуъдан, у отасидан, у Абу Бакрдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан ривоят қилди. Дирор унда хато қилди. Абу Исо деди: Мен Аҳмад ибн ал-Ҳасаннинг шундай деганини эшитдим: Аҳмад ибн Ҳанбал деди: Ким бу ҳадисда «Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Ибн Абдурраҳмон ибн Ярбуъдан, у отасидан» деса, у хато қилибди. У деди: Мен Муҳаммаднинг (Бухорийнинг) шундай деганини эшитдим — мен унга Дирор ибн Сураднинг Ибн Абу Фудайкдан қилган ҳадисини эслатдим, у: «Бу хато,» деди. Мен: «Буни ундан бошқаси ҳам Ибн Абу Фудайкдан худди унинг ривоятидек ривоят қилган-ку,» дедим. У: «Ҳеч нарса эмас, улар уни Ибн Абу Фудайкдан ривоят қилганлар, лекин унда Саид ибн Абдурраҳмонни зикр қилмаганлар,» деди. Мен уни Дирор ибн Сурадни заиф санаганини кўрдим. «ал-Ажж» — талбия билан овозни кўтаришдир, «ас-Сажж» (ас-Тажж) — қурбонлик туяларини сўйишдир.