حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَدَنِيُّ، - عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنِ الْقَوْمِ، حَتَّى انْتَهَى إِلَىَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، . فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَىَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلاَمٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ . فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلاَةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ " اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي " . فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَىْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ - رضى الله عنه - لَسْنَا نَنْوِي إِلاَّ الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى} فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلاَ أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلاَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} وَ { قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ} ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنَ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ} " أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كَلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " . ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ " لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقِ الْهَدْىَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً " . فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الأُخْرَى وَقَالَ " دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ - مَرَّتَيْنِ - لاَ بَلْ لأَبَدٍ أَبَدٍ " . وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدَ فَاطِمَةَ - رضى الله عنها - مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا . قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ " صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ . قَالَ " فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْىَ فَلاَ تَحِلُّ " . قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْىِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِائَةً - قَالَ - فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلاَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلاً حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلاَّ أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ " إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ كُلُّ شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَىَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لاَ يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ . فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنِ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ . وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ " . قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ . فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ " اللَّهُمَّ اشْهَدِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَذَهَبَتِ الصُّفْرَةُ قَلِيلاً حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى " أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ " . كُلَّمَا أَتَى حَبْلاً مِنَ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلاً حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ - حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ - بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلاً حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّتْ بِهِ ظُعُنٌ يَجْرِينَ فَطَفِقَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهِنَّ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ فَحَوَّلَ الْفَضْلُ وَجْهَهُ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ فَحَوَّلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ يَصْرِفُ وَجْهَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ حَتَّى أَتَى بَطْنَ مُحَسِّرٍ فَحَرَّكَ قَلِيلاً ثُمَّ سَلَكَ الطَّرِيقَ الْوُسْطَى الَّتِي تَخْرُجُ عَلَى الْجَمْرَةِ الْكُبْرَى حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَرَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا مِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ رَمَى مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمَنْحَرِ فَنَحَرَ ثَلاَثًا وَسِتِّينَ بِيَدِهِ ثُمَّ أَعْطَى عَلِيًّا فَنَحَرَ مَا غَبَرَ وَأَشْرَكَهُ فِي هَدْيِهِ ثُمَّ أَمَرَ مِنْ كُلِّ بَدَنَةٍ بِبَضْعَةٍ فَجُعِلَتْ فِي قِدْرٍ فَطُبِخَتْ فَأَكَلاَ مِنْ لَحْمِهَا وَشَرِبَا مِنْ مَرَقِهَا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَفَاضَ إِلَى الْبَيْتِ فَصَلَّى بِمَكَّةَ الظُّهْرَ فَأَتَى بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَسْقُونَ عَلَى زَمْزَمَ فَقَالَ " انْزِعُوا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَوْلاَ أَنْ يَغْلِبَكُمُ النَّاسُ عَلَى سِقَايَتِكُمْ لَنَزَعْتُ مَعَكُمْ " . فَنَاوَلُوهُ دَلْوًا فَشَرِبَ مِنْهُ .
Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн (отам) айтди: Биз Жобир ибн Абдуллаҳнинг ҳузурига кирдик; у қавмдан (кимлигини) сўради, то менга етгунча. Мен: «Мен Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн(ман)» дедим. Бас у қўлини бошимга (чўзди) ва юқори тугмамни ечди, кейин пастки тугмамни ечди, кейин кафтини кўкрагим орасига қўйди — мен ўша кун ёш, навқирон бола эдим. У: «Марҳаба, эй жияним; хоҳлаган нарсангни сўра» деди. Мен ундан сўрадим — у кўзи ожиз эди. Намоз вақти етди; бас у — ўраб олган бир тўқима (мато) ичида — турди; ҳар гал уни елкасига қўйса, кичиклигидан икки учи унга қайтар (тушиб кетар) эди; ридоси эса ёнида илгакда эди. Бас у бизга намоз ўқиди. Мен: «Менга Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳажи ҳақида хабар бер» дедим. Бас у қўли билан (ишора қилиб) тўққизни тугди (санади) ва: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тўққиз йил турди, ҳаж қилмади; кейин ўнинчи (йили) одамлар ичида: ‹Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаж қилувчи› деб эълон қилди. Бас Мадинага кўп одам келди — ҳаммаси Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га иқтидо қилишни (эргашишни) ва у қилган амел каби қилишни истар эди. Биз у билан чиқдик, то Зул-Ҳулайфага келгунча; бас Асма бинт Умайс Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га: ‹Қанай қилай?› деб (одам) юборди. У: ‹Ғусл қил, бир кийим билан (қонни) тўсиб (боғлаб) ол ва эҳром боғла› деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) масжидда намоз ўқиди, кейин Қасво (туяси)га минди, то уни нақаси Байдода (тик туриб) тенглашганида, мен кўз етганича — унинг олдида от-уловли ва пиёда(лар)ни кўрдим; ўнгида ҳам шундай, чапида ҳам шундай, ортида ҳам шундай; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизнинг орамизда эди; унга Қуръан нозил бўлиб турар эди, у унинг таъвилини билар эди; у нима амел қилса, биз ҳам унга амел қилар эдик. Бас у тавҳид билан эҳлол қилди: ‹Лаббайк, Аллаҳумма, лаббайк; лаббайк, Ла шарика лака, лаббайк; иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, Ла шарика лака›. Одамлар ҳам ўзлари айтадиган шу (талбия) билан эҳлол қилдилар; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) улардан унга ҳеч нарсани қайтармади (рад этмади) ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўз талбиясига лозим бўлиб тураверди. Жобир (розияллаҳу анҳу): Биз фақат ҳажни(гина) ният қилар эдик, умрани билмас эдик; то у билан Байтга келганимизда, у Рукнни (Ҳажарул-Асвадни) истилом қилди (тутди); бас (биринчи) уч (айланишда) рамл қилди (елкани қоқиб юрди) ва тўрт (айланишда) (оддий) юрди. Кейин Мақоми Иброҳим (алайҳиссалом)га ўтди ва: {Иброҳим мақомидан намозгоҳ тутинглар} (оятини) ўқиди. Бас Мақомни ўзи билан Байт орасида қилди. Отам: Мен уни фақат Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан(гина) зикр қилганини биламан — у икки ракатда: {Қул ҳуваллаҳу аҳад} ва {Қул ё айюҳал-кафирун}(ни) ўқир эди. Кейин Рукнга қайтди ва уни истилом қилди. Кейин эшикдан Сафога чиқди; Сафога яқинлашганида: {Албатта Сафо ва Марва Аллаҳ шаъоирларидандир} (оятини) ўқиди (ва): ‹Мен Аллаҳ бошлаган нарса билан бошлайман› деди. Бас Сафодан бошлади ва унга чиқди, то Байтни кўргунча; кейин қиблага юзланди, Аллаҳни ягоналаб, такбир айтди ва: ‹Ла илаҳа иллаллаҳ, ваҳдаҳу ла шарика лаҳ; лаҳул-мулк ва лаҳул-ҳамд, ва ҳува ала кулли шайъин қадир; Ла илаҳа иллаллаҳ, ваҳдаҳу; анжаза ваъдаҳ, ва насара абдаҳ, ва ҳазамал-аҳзаба ваҳдаҳ (Ёлғиз Аллаҳдан бошқа илоҳ йўқ, Унга шерик йўқ; мулк Уники ва ҳамд Уники, У ҳар нарсага қодир; ёлғиз Аллаҳдан бошқа илоҳ йўқ; ваъдасини адо этди, бандасига нусрат берди ва гуруҳларни (аҳзобни) ёлғиз Ўзи мағлуб қилди)› деди. Кейин шулар орасида дуо қилди, шу кабини уч марта айтди. Кейин Марвага тушди, то оёқлари водийнинг ичида (пастида)га тушганида, саъй қилди (югурди), то улар (оёқлари) кўтарилганида (оддий) юрди, то Марвага келгунча; бас Марвада — Сафода қилганидек — қилди. То Марвада(ги) охирги тавофи (саъйи) бўлганида: ‹Агар мен ўз ишимдан кейин кўрганимни олдин кўрган бўлсам эди, ҳадяни ҳайдамас эдим ва уни умра қилиб олар эдим; бас сизлардан кимнинг ёнида ҳадя бўлмаса, (эҳромдан) чиқсин ва уни умра қилиб олсин› деди. Бас Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум турди ва: ‹Эй Расулуллаҳ, бу йилимиз учунми ёки абадийми?› деди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бармоқларини бир-бирига киритди (кириштирди) ва: ‹Умра ҳажга кирди — (икки марта) — йўқ, балки абадий-абадий› деди. Али Ямандан Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг баданалари (қурбонликлари) билан келди ва Фотима (розияллаҳу анҳо)ни (эҳромдан) чиқганлардан (бири) ҳолда топди — у рангли (бўяган) кийимлар кийган ва сурма қўйган эди. Бас у буни унга инкор қилди. У: ‹Албатта отам менга шуни буюрди› деди. (Али:) Али Ироқда: ‹Бас мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га — Фотима қилган иш учун унга (норозилик билан) гап қайтариб, у ўзидан зикр қилган нарсада Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан фатво сўраб — бордим; мен унга — буни унга инкор қилганимни — хабар бердим. У: Рост айтди, рост айтди; ҳажни фарз қилганингда (ният қилганингда) нима дединг? деди. Мен: Аллаҳим, мен Расулинг эҳлол қилган нарса билан эҳлол қиламан, дедим. У: Албатта менинг ёнимда ҳадя бор; бас (эҳромдан) чиқма, деди› дер эди. (Жобир:) Али Ямандан келтирган ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) келтирган ҳадянинг жами(сони) юз(та) эди. (Жобир:) Одамларнинг ҳаммаси (эҳромдан) чиқди ва (соч) қисқартирди — фақат Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва ёнида ҳадя бўлганлардан бошқа. Тарвия куни бўлганида, улар Минага юзланди ва ҳаж билан эҳлол қилди; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минди ва у (Минада) пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдодни ўқиди; кейин қуёш чиқгунча озгина турди (кутди) ва Намирада ўзи учун жундан бир чодир тикилишни буюрди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) йўлга тушди — Қурайш у Машъарул-Ҳаромда — Қурайш жоҳилиятда қилганидек — тўхтайди деб шубҳа қилмади; аммо Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўтиб кетди, то Арафага келгунча; бас ўзи учун Намирада тикилган чодирни топди ва унда тушди. То қуёш оғганида (заволдан кейин), Қасвони (тайёрлашни) буюрди; бас унга эгар урилди (тайёрланди). Бас водийнинг ичига (ўртасига) келди ва одамларга хутба қилди ҳамда: ‹Албатта қонларингиз ва молларингиз сизларга — шу ойингизда, шу шаҳрингизда, шу кунингизнинг ҳурмати каби — ҳаромдир. Билингки, жоҳилият ишидан ҳар бир нарса менинг оёқларим остида қўйилган (бекор қилинган); жоҳилият қонлари (қасослари) қўйилган (бекор); ва мен қонларимиздан биринчи бўлиб қўяётган (бекор қилаётган) қон — Ибн Рабиа ибн ал-Ҳориснинг қони — у Бану Саъдда эмизилаётган (чақалоқ) эди, уни Ҳузайл ўлдирган эди. Жоҳилият рибоси (фоизи) қўйилган (бекор); ва мен биринчи бўлиб қўяётган рибомиз — Аббос ибн Абдулмутталибнинг рибоси — у бутунлай қўйилди (бекор). Бас аёллар ҳақида Аллаҳдан қўрқинглар; чунки сизлар уларни Аллаҳнинг омонати билан олдингиз ва уларнинг фаржларини Аллаҳнинг калимаси билан ўзингизга ҳалол қилдингиз; сизнинг улар устингизда(ги ҳаққингиз) — тўшакларингизни сизлар ёқтирмайдиган бирор кимсага топтирмаслиги(дир); агар шундай қилсалар, уларни — қаттиқ бўлмаган (жароҳат етказмайдиган) бир уриш билан — уринглар; уларнинг сиз устингизда(ги ҳаққи) — маъруф (яхшилик) билан ризқлари ва кийимлари(дир). Мен сизларга — ундан кейин адашмайдиган нарсангизни — агар унга маҳкам ёпишсангиз — қолдирдим: Аллаҳнинг Китобини. Ва сизлардан мен ҳақимда сўралади; бас сиз нима дейсиз?› деди. Улар: ‹Биз гувоҳлик берамиз — сен (дини) етказдинг, (омонатни) адо этдинг ва насиҳат қилдинг› дедилар. Бас у кўрсаткич бармоғини — уни осмонга кўтариб ва уни одамларга (қаратиб) тушириб — : ‹Аллаҳим, гувоҳ бўл; Аллаҳим, гувоҳ бўл› деди — уч марта. Кейин азон айтди, кейин иқомат қилди ва пешинни ўқиди, кейин иқомат қилди ва асрни ўқиди; улар орасида (бошқа) ҳеч нарса ўқимади. Кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минди, то Мавқиф (вуқуф жойи)га келгунча; бас Қасво нақасининг қорнини тошларга (қараб) қилди, пиёдалар йўлини (йўл арқонини) олдига қилди ва қиблага юзланди. Бас у — қуёш ботиб, сарғиш (шафақ) озгина кетиб, диск (қуёш) ғойиб бўлгунча — тўхтаб тураверди. Усомани ортига (мингаштириб) олди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (йўлга) тушди; Қасвонинг жиловини шунчалик тортган эдики, унинг боши эгар бўғимига тегар эди; ўнг қўли билан (ишора қилиб): ‹Эй одамлар, сокинлик (осойишталик), сокинлик!› дер эди. Ҳар гал қумтепалардан (ёки тоғлардан) бирига келса, кўтарилиши учун унга озгина (жилов) бўшатар эди, то Муздалифага келгунча; бас у (Муздалифада) шом ва хуфтонни бир азон ва икки иқомат билан ўқиди; улар орасида ҳеч нарса (нафл) ўқимади. Кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — фажр чиқгунча — ёнбошлаб ётди ва бомдодни — унга субҳ (тонг) ойдинлашганида — бир азон ва бир иқомат билан ўқиди. Кейин Қасвога минди, то Машъарул-Ҳаромга келгунча; бас қиблага юзланди, унга (Аллаҳга) дуо қилди, такбир, таҳлил ва тавҳид айтди. Бас — яхши ёришгунча — тўхтаб турди, кейин қуёш чиқмасдан олдин (йўлга) тушди. Фазл ибн Аббосни ортига (мингаштириб) олди — у соч(лари) чиройли, оқ, кўркам киши эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (йўлга) тушганида, ундан аёллар (кажавалари) юриб ўтди; бас Фазл уларга қарай бошлади. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлини Фазлнинг юзига қўйди; Фазл юзини бошқа томонга бурди — қараб (турар эди); Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) қўлини бошқа томондан Фазлнинг юзига қўйди — унинг юзини бошқа томондан бурар эди — у (Фазл) қараб (турар) эди; то Ботни Муҳассирга келгунча. Бас (уловни) озгина ҳаракатлантирди, кейин — Жамратул-Куброга чиқадиган — ўрта йўлни тутди, то дарахт ёнидаги Жамрага келгунча. Бас унга етти тош (майда тошча) билан — ҳар бир тош билан такбир айтиб — отди; (тошлар) чертма тош каби (майда) эди; водий ичидан отди. Кейин Манҳар (сўйиш жойи)га қайтди ва ўз қўли билан олтмиш уч(та туя)ни сўйди; кейин Алига берди — у қолганини сўйди ва уни ўз ҳадясига шерик қилди. Кейин ҳар бир баданадан бир бўлак (гўшт олишни) буюрди; бас (улар) бир қозонга солинди ва пиширилди; иккови унинг гўштидан еди ва шўрвасидан ичди. Кейин Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) минди ва Байтга (ифоза учун) қайтди (тушди) ва Маккада пешинни ўқиди. Кейин Бану Абдулмутталибнинг олдига келди — улар Замзам (суви)дан (ҳожиларга) сув берар эдилар. У: ‹Эй Бану Абдулмутталиб, (сув) тортинг (чиқаринг); агар одамлар сизларни сув бериш (хизмати)да енгиб қўйишидан (қўрқмаганимда) эди, мен ҳам сизлар билан бирга тортар эдим› деди. Бас улар унга бир челак (сув) узатди; у ундан ичди» деди.