حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي خُبَيْبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَسْعُودِ بْنِ نِيَارٍ، يَقُولُ جَاءَ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ إِلَى مَجْلِسِنَا فَحَدَّثَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ " إِذَا خَرَصْتُمْ فَخُذُوا وَدَعُوا الثُّلُثَ فَإِنْ لَمْ تَدَعُوا الثُّلُثَ فَدَعُوا الرُّبُعَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَعَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى حَدِيثِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْخَرْصِ وَبِحَدِيثِ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَالْخَرْصُ إِذَا أَدْرَكَتِ الثِّمَارُ مِنَ الرُّطَبِ وَالْعِنَبِ مِمَّا فِيهِ الزَّكَاةُ بَعَثَ السُّلْطَانُ خَارِصًا يَخْرُصُ عَلَيْهِمْ . وَالْخَرْصُ أَنْ يَنْظُرَ مَنْ يُبْصِرُ ذَلِكَ فَيَقُولُ يَخْرُجُ مِنْ هَذَا مِنَ الزَّبِيبِ كَذَا وَكَذَا وَمِنَ التَّمْرِ كَذَا وَكَذَا فَيُحْصَى عَلَيْهِمْ وَيَنْظُرُ مَبْلَغَ الْعُشْرِ مِنْ ذَلِكَ فَيُثْبِتُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ يُخَلِّي بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الثِّمَارِ فَيَصْنَعُونَ مَا أَحَبُّوا فَإِذَا أَدْرَكَتِ الثِّمَارُ أُخِذَ مِنْهُمُ الْعُشْرُ . هَكَذَا فَسَّرَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهَذَا يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Бизга Маҳмуд ибн Ғайлон ривоят қилди, у деди: бизга Абу Довуд ат-Таёлисий ривоят қилди, у деди: бизга Шуъба хабар берди, у деди: менга Хубайб ибн Абдураҳмон хабар берди, у деди: мен Абдураҳмон ибн Масъуд ибн Ниёрнинг шундай деяётганини эшитдим: Саҳл ибн Абу Ҳасма мажлисимизга келди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) шундай дердилар, деб ривоят қилди: «Қачон (экин ҳосилини) чамалаб ўлчасангизлар, (закотни) олинглар-да, учдан бирини қолдиринглар; агар учдан бирини қолдирмасангизлар, тўртдан бирини қолдиринглар.» (Рови) деди: бу бобда Оиша, Аттоб ибн Асид ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо (Термизий) деди: чамалаб ўлчаш масаласида илм аҳлининг аксарияти ҳузурида Саҳл ибн Абу Ҳасма ҳадисига амал қилинади ва Саҳл ибн Абу Ҳасма ҳадиси билан Аҳмад ва Ишоқ айтишади. Чамалаб ўлчаш (харс) шуки: ҳурмо (хурмо) ва узум каби закот вожиб бўладиган мевалар етилганда, султон (ҳоким) бир чамаловчини юбориб, улар устида (ҳосилни) чамалаб ўлчайди. Чамалаб ўлчаш шуки, буни биладиган киши қараб: «Бундан шунча майиз ва шунча ҳурмо чиқади,» дейди-да, улар ҳисоблаб чиқилади; ундан ушр (ўндан бир) миқдори қаралиб, улар зиммасига белгиланади. Сўнг улар билан мевалар орасини бўш қўяди (ихтиёрларига топширади), улар хоҳлаганларини қиладилар; мевалар етилганда эса улардан ушр олинади. Баъзи илм аҳли буни шундай тафсир қилган ва буни Молик, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқ айтишади.