حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الْغَنَوِيُّ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ يَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ رَمَلَ بِالْبَيْتِ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ . قَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا . قُلْتُ وَمَا صَدَقُوا وَمَا كَذَبُوا قَالَ صَدَقُوا قَدْ رَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَذَبُوا لَيْسَ بِسُنَّةٍ إِنَّ قُرَيْشًا قَالَتْ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ دَعُوا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ حَتَّى يَمُوتُوا مَوْتَ النَّغَفِ . فَلَمَّا صَالَحُوهُ عَلَى أَنْ يَجِيئُوا مِنَ الْعَاِمِ الْمُقْبِلِ فَيُقِيمُوا بِمَكَّةَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُشْرِكُونَ مِنْ قِبَلِ قُعَيْقِعَانَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " ارْمُلُوا بِالْبَيْتِ ثَلاَثًا " . وَلَيْسَ بِسُنَّةٍ . قُلْتُ يَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَلَى بَعِيرِهِ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ فَقَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا . قُلْتُ مَا صَدَقُوا وَمَا كَذَبُوا قَالَ صَدَقُوا قَدْ طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَلَى بَعِيرِهِ وَكَذَبُوا لَيْسَ بِسُنَّةٍ كَانَ النَّاسُ لاَ يُدْفَعُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ يُصْرَفُونَ عَنْهُ فَطَافَ عَلَى بَعِيرٍ لِيَسْمَعُوا كَلاَمَهُ وَلِيَرَوْا مَكَانَهُ وَلاَ تَنَالَهُ أَيْدِيهِمْ .
Бизга Абу Салама Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, бизга Абу Осим ал-Ғанавий ривоят қилди, у Абут-Туфайлдан ривоят қилди. У деди: Мен Ибн Аббосга: «Сенинг қавминг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Байтни ромал қилган ва бу суннат деб гумон қиляпти» дедим. У: «Ҳам рост айтдилар, ҳам ёлғон айтдилар» деди. Мен: «Нимаси рост-у нимаси ёлғон?» дедим. У деди: «Рост айтдилар — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ромал қилган; ёлғон айтдилар — бу суннат эмас. Ҳудайбия замонида Қурайш: ‹Муҳаммад ва унинг саҳобаларини қўйиб беринглар, токи улар нағаф касалидай ўлиб кетсинлар› дейишган эди. Кейин улар у билан келаси йили келиб, Маккада уч кун туришлари шартига сулҳ қилганларида, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам келди, мушриклар эса Қуъайқиъон томонида туришарди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам саҳобаларига: ‹Байтни уч марта ромал қилиб айланинглар› деди. Бу суннат эмас.» Мен: «Сенинг қавминг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Сафо ва Марва орасини туяси устида тавоф қилган ва бу суннат деб гумон қиляпти» дедим. У: «Ҳам рост айтдилар, ҳам ёлғон айтдилар» деди. Мен: «Нимаси рост-у нимаси ёлғон?» дедим. У деди: «Рост айтдилар — Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Сафо ва Марва орасини туяси устида тавоф қилди; ёлғон айтдилар — бу суннат эмас. Одамлар Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан узоқлаштирилмас ва ундан четлатилмас эдилар, шунинг учун у туя устида тавоф қилди — токи унинг сўзини эшитсинлар, ўрнини кўрсинлар ва қўллари унга етмасин.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ حَدَّثَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ وَقَدْ وَهَنَتْهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّهُ يَقْدَمُ عَلَيْكُمْ قَوْمٌ قَدْ وَهَنَتْهُمُ الْحُمَّى وَلَقُوا مِنْهَا شَرًّا فَأَطْلَعَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَا قَالُوهُ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الأَشْوَاطَ الثَّلاَثَةَ وَأَنْ يَمْشُوا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ فَلَمَّا رَأَوْهُمْ رَمَلُوا قَالُوا هَؤُلاَءِ الَّذِينَ ذَكَرْتُمْ أَنَّ الْحُمَّى قَدْ وَهَنَتْهُمْ هَؤُلاَءِ أَجْلَدُ مِنَّا . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَأْمُرْهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الأَشْوَاطَ إِلاَّ إِبْقَاءً عَلَيْهِمْ .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд ривоят қилди, у Айюбдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Маккага келган пайтда Ясриб (Мадина) иситмаси уларни ҳолдан тойдирган эди. Шунда мушриклар: «Сизларнинг олдингизга иситма ҳолдан тойдирган ва ундан ёмонлик кўрган бир қавм келмоқда» дейишди. Аллаҳ субҳонаҳу Набийси соллаллаҳу алайҳи васалламга уларнинг гапларидан хабар берди, шунда у (саҳобаларга) уч шавтни ромал қилишларини ва икки Рукн орасида юришларини буюрди. Улар ромал қилаётганларини кўришганда, (мушриклар): «Сизлар иситма ҳолдан тойдирган деганлар мана шуларми? Булар биздан ҳам бақувватроқ экан» дейишди. Ибн Аббос деди: У (Набий) уларга шавтларни ромал қилишни фақат уларни асраб-авайлаш учун буюрган эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ فِيمَ الرَّمَلاَنُ الْيَوْمَ وَالْكَشْفُ عَنِ الْمَنَاكِبِ، وَقَدْ أَطَّأَ اللَّهُ الإِسْلاَمَ وَنَفَى الْكُفْرَ وَأَهْلَهُ مَعَ ذَلِكَ لاَ نَدَعُ شَيْئًا كُنَّا نَفْعَلُهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Бизга Аҳмад ибн Ҳанбал ривоят қилди, бизга Абдулмалик ибн Амр ривоят қилди, бизга Ҳишом ибн Саъд ривоят қилди, у Зайд ибн Асламдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Мен Умар ибн Хаттобни шундай деяётганини эшитдим: «Бугун ромал қилиш ва елкаларни очиш нима учун? Ҳолбуки Аллаҳ Исломни мустаҳкам қилди ва куфр ҳамда унинг аҳлини йўқ қилди. Шундай бўлса-да, биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида қилган бирор нарсамизни тарк этмаймиз.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا جُعِلَ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَرَمْىُ الْجِمَارِ لإِقَامَةِ ذِكْرِ اللَّهِ " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Ийсо ибн Юнус ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ибн Абу Зиёд ривоят қилди, у Қосимдан, у Оишадан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Байтни тавоф қилиш, Сафо ва Марва орасини тавоф қилиш ҳамда жамаротга тош отиш фақат Аллаҳни зикр қилишни барпо этиш учун жорий қилинган» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اضْطَبَعَ فَاسْتَلَمَ وَكَبَّرَ ثُمَّ رَمَلَ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ وَكَانُوا إِذَا بَلَغُوا الرُّكْنَ الْيَمَانِيَ وَتَغَيَّبُوا مِنْ قُرَيْشٍ مَشَوْا ثُمَّ يَطْلُعُونَ عَلَيْهِمْ يَرْمُلُونَ تَقُولُ قُرَيْشٌ كَأَنَّهُمُ الْغِزْلاَنُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَكَانَتْ سُنَّةً .
Бизга Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Анборий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Сулайм ривоят қилди, у Ибн Хусаймдан, у Абут-Туфайлдан, у Ибн Аббосдан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам изтибў қилди, истилом қилди, такбир айтди, сўнг уч шавтни ромал қилди. Улар Рукнул Ямонийга етиб, Қурайшнинг кўзидан ғойиб бўлганларида оддий юрар, сўнг (Қурайш) кўринишида яна ромал қилардилар. Қурайш: «Улар худди оҳуларга ўхшайди» дерди. Ибн Аббос деди: Шундай қилиб бу суннат бўлди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابَهُ اعْتَمَرُوا مِنَ الْجِعْرَانَةِ فَرَمَلُوا بِالْبَيْتِ ثَلاَثًا وَمَشَوْا أَرْبَعًا .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Усмон ибн Хусайм хабар берди, у Абут-Туфайлдан, у Ибн Аббосдан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ва унинг саҳобалари Жиъронадан умра қилдилар ва Байтни уч (шавт) ромал қилиб, тўрт (шавт) оддий юриб тавоф қилдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ أَخْضَرَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، رَمَلَ مِنَ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ وَذَكَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ ذَلِكَ .
Бизга Абу Комил ривоят қилди, бизга Сулайм ибн Ахзар ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ривоят қилди, у Нофедан: Ибн Умар Ҳажардан Ҳажаргача ромал қилди ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳам шундай қилганини зикр қилди.