حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ شَكَوْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَشْتَكِي فَقَالَ " طُوفِي مِنْ وَرَاءِ النَّاسِ وَأَنْتِ رَاكِبَةٌ " . قَالَتْ فَطُفْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَئِذٍ يُصَلِّي إِلَى جَنْبِ الْبَيْتِ وَهُوَ يَقْرَأُ بِـ { الطُّورِ * وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ } .
Bizga Qa'nabiy rivoyat qildi, u Molikdan, u Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Navfaldan, u Urva ibnuz-Zubayrdan, u Zaynab binti Abu Salamadan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Ummu Salamadan rivoyat qildi. U dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga kasal ekanligimdan shikoyat qildim. U: «Odamlarning ortidan, ulov ustida bo'lgan holatda tavof qil» dedi. U dedi: Men tavof qildim, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam o'sha paytda Baytning yonida namoz o'qib, ‹Vat-Tur. Va kitobin mastur› (suralarini) qiroat qilardi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ يَعْلَى، عَنْ يَعْلَى، قَالَ طَافَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُضْطَبِعًا بِبُرْدٍ أَخْضَرَ .
Bizga Muhammad ibn Kasir rivoyat qildi, bizga Sufyon xabar berdi, u Ibn Jurayjdan, u Ibn Ya'ladan, u Ya'ladan rivoyat qildi. U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam yashil rido bilan iztibo' qilgan holda (ridoni o'ng qo'ltiq ostidan o'tkazib, uchini chap yelkaga tashlab) tavof qildi.
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابَهُ اعْتَمَرُوا مِنَ الْجِعْرَانَةِ فَرَمَلُوا بِالْبَيْتِ وَجَعَلُوا أَرْدِيَتَهُمْ تَحْتَ آبَاطِهِمْ قَدْ قَذَفُوهَا عَلَى عَوَاتِقِهِمُ الْيُسْرَى .
Bizga Abu Salama Muso rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, u Abdulloh ibn Usmon ibn Xusaymdan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam va uning sahobalari Ji'ronadan umra qildilar va Baytni romal qilib (yelkalarni tebratib chaqqon yurib) tavof qildilar hamda ridolarini qo'ltiqlari ostidan o'tkazib, uchlarini chap yelkalari ustiga tashladilar.
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الْغَنَوِيُّ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ يَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ رَمَلَ بِالْبَيْتِ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ . قَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا . قُلْتُ وَمَا صَدَقُوا وَمَا كَذَبُوا قَالَ صَدَقُوا قَدْ رَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَذَبُوا لَيْسَ بِسُنَّةٍ إِنَّ قُرَيْشًا قَالَتْ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ دَعُوا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ حَتَّى يَمُوتُوا مَوْتَ النَّغَفِ . فَلَمَّا صَالَحُوهُ عَلَى أَنْ يَجِيئُوا مِنَ الْعَاِمِ الْمُقْبِلِ فَيُقِيمُوا بِمَكَّةَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُشْرِكُونَ مِنْ قِبَلِ قُعَيْقِعَانَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " ارْمُلُوا بِالْبَيْتِ ثَلاَثًا " . وَلَيْسَ بِسُنَّةٍ . قُلْتُ يَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَلَى بَعِيرِهِ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ فَقَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا . قُلْتُ مَا صَدَقُوا وَمَا كَذَبُوا قَالَ صَدَقُوا قَدْ طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَلَى بَعِيرِهِ وَكَذَبُوا لَيْسَ بِسُنَّةٍ كَانَ النَّاسُ لاَ يُدْفَعُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ يُصْرَفُونَ عَنْهُ فَطَافَ عَلَى بَعِيرٍ لِيَسْمَعُوا كَلاَمَهُ وَلِيَرَوْا مَكَانَهُ وَلاَ تَنَالَهُ أَيْدِيهِمْ .
Bizga Abu Salama Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, bizga Abu Osim al-G'anaviy rivoyat qildi, u Abut-Tufayldan rivoyat qildi. U dedi: Men Ibn Abbosga: «Sening qavming Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Baytni romal qilgan va bu sunnat deb gumon qilyapti» dedim. U: «Ham rost aytdilar, ham yolg'on aytdilar» dedi. Men: «Nimasi rost-u nimasi yolg'on?» dedim. U dedi: «Rost aytdilar — Rasulullah sollallahu alayhi vasallam romal qilgan; yolg'on aytdilar — bu sunnat emas. Hudaybiya zamonida Quraysh: ‹Muhammad va uning sahobalarini qo'yib beringlar, toki ular nag'af kasaliday o'lib ketsinlar› deyishgan edi. Keyin ular u bilan kelasi yili kelib, Makkada uch kun turishlari shartiga sulh qilganlarida, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam keldi, mushriklar esa Qu'ayqi'on tomonida turishardi. Shunda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam sahobalariga: ‹Baytni uch marta romal qilib aylaninglar› dedi. Bu sunnat emas.» Men: «Sening qavming Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Safo va Marva orasini tuyasi ustida tavof qilgan va bu sunnat deb gumon qilyapti» dedim. U: «Ham rost aytdilar, ham yolg'on aytdilar» dedi. Men: «Nimasi rost-u nimasi yolg'on?» dedim. U dedi: «Rost aytdilar — Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Safo va Marva orasini tuyasi ustida tavof qildi; yolg'on aytdilar — bu sunnat emas. Odamlar Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan uzoqlashtirilmas va undan chetlatilmas edilar, shuning uchun u tuya ustida tavof qildi — toki uning so'zini eshitsinlar, o'rnini ko'rsinlar va qo'llari unga yetmasin.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ حَدَّثَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ وَقَدْ وَهَنَتْهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّهُ يَقْدَمُ عَلَيْكُمْ قَوْمٌ قَدْ وَهَنَتْهُمُ الْحُمَّى وَلَقُوا مِنْهَا شَرًّا فَأَطْلَعَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَا قَالُوهُ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الأَشْوَاطَ الثَّلاَثَةَ وَأَنْ يَمْشُوا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ فَلَمَّا رَأَوْهُمْ رَمَلُوا قَالُوا هَؤُلاَءِ الَّذِينَ ذَكَرْتُمْ أَنَّ الْحُمَّى قَدْ وَهَنَتْهُمْ هَؤُلاَءِ أَجْلَدُ مِنَّا . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَأْمُرْهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الأَشْوَاطَ إِلاَّ إِبْقَاءً عَلَيْهِمْ .
Bizga Musaddad rivoyat qildi, bizga Hammod ibn Zayd rivoyat qildi, u Ayyubdan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Makkaga kelgan paytda Yasrib (Madina) isitmasi ularni holdan toydirgan edi. Shunda mushriklar: «Sizlarning oldingizga isitma holdan toydirgan va undan yomonlik ko'rgan bir qavm kelmoqda» deyishdi. Allah subhonahu Nabiysi sollallahu alayhi vasallamga ularning gaplaridan xabar berdi, shunda u (sahobalarga) uch shavtni romal qilishlarini va ikki Rukn orasida yurishlarini buyurdi. Ular romal qilayotganlarini ko'rishganda, (mushriklar): «Sizlar isitma holdan toydirgan deganlar mana shularmi? Bular bizdan ham baquvvatroq ekan» deyishdi. Ibn Abbos dedi: U (Nabiy) ularga shavtlarni romal qilishni faqat ularni asrab-avaylash uchun buyurgan edi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ فِيمَ الرَّمَلاَنُ الْيَوْمَ وَالْكَشْفُ عَنِ الْمَنَاكِبِ، وَقَدْ أَطَّأَ اللَّهُ الإِسْلاَمَ وَنَفَى الْكُفْرَ وَأَهْلَهُ مَعَ ذَلِكَ لاَ نَدَعُ شَيْئًا كُنَّا نَفْعَلُهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Bizga Ahmad ibn Hanbal rivoyat qildi, bizga Abdulmalik ibn Amr rivoyat qildi, bizga Hishom ibn Sa'd rivoyat qildi, u Zayd ibn Aslamdan, u otasidan rivoyat qildi. U dedi: Men Umar ibn Xattobni shunday deyayotganini eshitdim: «Bugun romal qilish va yelkalarni ochish nima uchun? Holbuki Allah Islomni mustahkam qildi va kufr hamda uning ahlini yo'q qildi. Shunday bo'lsa-da, biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam davrida qilgan biror narsamizni tark etmaymiz.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا جُعِلَ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَرَمْىُ الْجِمَارِ لإِقَامَةِ ذِكْرِ اللَّهِ " .
Bizga Musaddad rivoyat qildi, bizga Iyso ibn Yunus rivoyat qildi, bizga Ubaydulloh ibn Abu Ziyod rivoyat qildi, u Qosimdan, u Oishadan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Baytni tavof qilish, Safo va Marva orasini tavof qilish hamda jamarotga tosh otish faqat Allahni zikr qilishni barpo etish uchun joriy qilingan» dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اضْطَبَعَ فَاسْتَلَمَ وَكَبَّرَ ثُمَّ رَمَلَ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ وَكَانُوا إِذَا بَلَغُوا الرُّكْنَ الْيَمَانِيَ وَتَغَيَّبُوا مِنْ قُرَيْشٍ مَشَوْا ثُمَّ يَطْلُعُونَ عَلَيْهِمْ يَرْمُلُونَ تَقُولُ قُرَيْشٌ كَأَنَّهُمُ الْغِزْلاَنُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَكَانَتْ سُنَّةً .
Bizga Muhammad ibn Sulaymon al-Anboriy rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Sulaym rivoyat qildi, u Ibn Xusaymdan, u Abut-Tufayldan, u Ibn Abbosdan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam iztibo' qildi, istilom qildi, takbir aytdi, so'ng uch shavtni romal qildi. Ular Ruknul Yamoniyga yetib, Qurayshning ko'zidan g'oyib bo'lganlarida oddiy yurar, so'ng (Quraysh) ko'rinishida yana romal qilardilar. Quraysh: «Ular xuddi ohularga o'xshaydi» derdi. Ibn Abbos dedi: Shunday qilib bu sunnat bo'ldi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابَهُ اعْتَمَرُوا مِنَ الْجِعْرَانَةِ فَرَمَلُوا بِالْبَيْتِ ثَلاَثًا وَمَشَوْا أَرْبَعًا .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Usmon ibn Xusaym xabar berdi, u Abut-Tufayldan, u Ibn Abbosdan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam va uning sahobalari Ji'ronadan umra qildilar va Baytni uch (shavt) romal qilib, to'rt (shavt) oddiy yurib tavof qildilar.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ أَخْضَرَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، رَمَلَ مِنَ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ وَذَكَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ ذَلِكَ .
Bizga Abu Komil rivoyat qildi, bizga Sulaym ibn Axzar rivoyat qildi, bizga Ubaydulloh rivoyat qildi, u Nofedan: Ibn Umar Hajardan Hajargacha romal qildi va Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ham shunday qilganini zikr qildi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ مَا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ { رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ } .
Bizga Musaddad rivoyat qildi, bizga Iyso ibn Yunus rivoyat qildi, bizga Ibn Jurayj rivoyat qildi, u Yahyo ibn Ubayddan, u otasidan, u Abdulloh ibnus-Soibdan rivoyat qildi. U dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamni ikki Rukn orasida ‹Robbano otina fid-dunyo hasanatan va fil-oxirati hasanatan va qino azoban-nor› (deb) deyayotganini eshitdim.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا طَافَ فِي الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَوَّلَ مَا يَقْدَمُ فَإِنَّهُ يَسْعَى ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ وَيَمْشِي أَرْبَعًا ثُمَّ يُصَلِّي سَجْدَتَيْنِ .
Bizga Qutayba ibn Said rivoyat qildi, bizga Ya'qub rivoyat qildi, u Muso ibn Uqbadan, u Nofedan, u Ibn Umardan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam haj va umrada, dastlab kelganida tavof qilganda, uch shavtni sa'y qilib (chaqqon yurib) va to'rt shavtni oddiy yurib (tavof qilar), so'ng ikki sajda (rakat) namoz o'qirdi.
حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، وَالْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، - وَهَذَا لَفْظُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَاهْ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَمْنَعُوا أَحَدًا يَطُوفُ بِهَذَا الْبَيْتِ وَيُصَلِّي أَىَّ سَاعَةٍ شَاءَ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ " . قَالَ الْفَضْلُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ لاَ تَمْنَعُوا أَحَدًا " .
Bizga Ibnus-Sarh va Fazl ibn Ya'qub rivoyat qildilar — bu uning (Fazlning) so'zi — ular: bizga Sufyon rivoyat qildi, u Abuz-Zubayrdan, u Abdulloh ibn Bobahdan, u Jubayr ibn Mut'imdan, uni Nabiy sollallahu alayhiga yetkazib, dedilar: «Hech kimni bu Baytni tavof qilishdan va kechami yo kunduzi xohlagan vaqtda namoz o'qishdan to'smanglar.» Fazl dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Ey Abdu Manof bani (avlodlari), hech kimni to'smanglar» dedi.
حَدَّثَنَا ابْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ لَمْ يَطُفِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ أَصْحَابُهُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ إِلاَّ طَوَافًا وَاحِدًا طَوَافَهُ الأَوَّلَ .
Bizga Ibn Hanbal rivoyat qildi, bizga Yahyo rivoyat qildi, u Ibn Jurayjdan. U dedi: Menga Abuz-Zubayr xabar berdi, u dedi: Men Jobir ibn Abdullohni shunday deyayotganini eshitdim: Nabiy sollallahu alayhi vasallam va uning sahobalari Safo va Marva orasini faqat bir marta — birinchi tavoflarini tavof qildilar.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَصْحَابَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِينَ كَانُوا مَعَهُ لَمْ يَطُوفُوا حَتَّى رَمَوُا الْجَمْرَةَ .
Bizga Qutayba ibn Said rivoyat qildi, bizga Molik ibn Anas rivoyat qildi, u Ibn Shihobdan, u Urvadan, u Oishadan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan birga bo'lgan sahobalari Jamraga tosh otmagunlaricha (Baytni) tavof qilmadilar.
حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُؤَذِّنُ، أَخْبَرَنِي الشَّافِعِيُّ، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " طَوَافُكِ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ يَكْفِيكِ لِحَجَّتِكِ وَعُمْرَتِكِ " . قَالَ الشَّافِعِيُّ كَانَ سُفْيَانُ رُبَّمَا قَالَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ عَائِشَةَ . وَرُبَّمَا قَالَ عَنْ عَطَاءٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعَائِشَةَ رضى الله عنها .
Bizga Robiy' ibn Sulaymon al-Muazzin rivoyat qildi, menga Shofeiy xabar berdi, u Ibn Uyaynadan, u Ibn Abu Najihdan, u Atodan, u Oishadan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam unga: «Baytni va Safo va Marva orasini tavof qilishing hajing va umrang uchun yetarli» dedi. Shofeiy dedi: Sufyon ba'zan «Atodan, u Oishadan» derdi, ba'zan esa «Atodan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Oisha roziyallahu anhoga aytdi» derdi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ صَفْوَانَ، قَالَ لَمَّا فَتَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قُلْتُ لأَلْبَسَنَّ ثِيَابِي - وَكَانَتْ دَارِي عَلَى الطَّرِيقِ - فَلأَنْظُرَنَّ كَيْفَ يَصْنَعُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقْتُ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدْ خَرَجَ مِنَ الْكَعْبَةِ هُوَ وَأَصْحَابُهُ وَقَدِ اسْتَلَمُوا الْبَيْتَ مِنَ الْبَابِ إِلَى الْحَطِيمِ وَقَدْ وَضَعُوا خُدُودَهُمْ عَلَى الْبَيْتِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسْطَهُمْ .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Jarir ibn Abdulhamid rivoyat qildi, u Yazid ibn Abu Ziyoddan, u Mujohiddan, u Abdurrahmon ibn Safvondan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Makkani fath qilganida, men: «Albatta kiyimlarimni kiyaman — uyim yo'l ustida edi — va Rasulullah sollallahu alayhi vasallam qanday qilishini ko'raman» dedim. Shunday qilib men yo'lga chiqdim va Nabiy sollallahu alayhi vasallamni sahobalari bilan Ka'badan chiqqanini ko'rdim. Ular Baytni eshikdan Hatimgacha istilom qilgan, yuzlarini Baytga qo'ygan edilar, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam esa ularning o'rtasida edi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ الصَّبَّاحِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ طُفْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا جِئْنَا دُبَرَ الْكَعْبَةِ قُلْتُ أَلاَ تَتَعَوَّذُ . قَالَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ النَّارِ . ثُمَّ مَضَى حَتَّى اسْتَلَمَ الْحَجَرَ وَأَقَامَ بَيْنَ الرُّكْنِ وَالْبَابِ فَوَضَعَ صَدْرَهُ وَوَجْهَهُ وَذِرَاعَيْهِ وَكَفَّيْهِ هَكَذَا وَبَسَطَهُمَا بَسْطًا ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ .
Bizga Musaddad rivoyat qildi, bizga Iyso ibn Yunus rivoyat qildi, bizga Musanno ibnus-Sabboh rivoyat qildi, u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan rivoyat qildi. U dedi: Men Abdulloh bilan tavof qildim. Ka'baning orqasiga kelganimizda, men: «Panoh so'ramaysanmi?» dedim. U: «Allahdan o'tdan panoh so'raymiz» dedi. So'ng yurib borib, Hajarni istilom qildi va Rukn bilan eshik orasida turdi, ko'kragini, yuzini, ikki bilagini va ikki kaftini mana shunday qo'ydi va ularni yoyib qo'ydi, so'ng: «Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamni mana shunday qilayotganini ko'rganman» dedi.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا السَّائِبُ بْنُ عُمَرَ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُودُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَيُقِيمُهُ عِنْدَ الشُّقَّةِ الثَّالِثَةِ مِمَّا يَلِي الرُّكْنَ الَّذِي يَلِي الْحَجَرَ مِمَّا يَلِي الْبَابَ فَيَقُولُ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ أُنْبِئْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي هَا هُنَا فَيَقُولُ " نَعَمْ " . فَيَقُومُ فَيُصَلِّي .
Bizga Ubaydulloh ibn Umar ibn Maysara rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Said rivoyat qildi, bizga Soib ibn Umar al-Maxzumiy rivoyat qildi, menga Muhammad ibn Abdulloh ibnus-Soib rivoyat qildi, u otasidan: U Ibn Abbosni yetaklab borib, uni Hajarga yaqin Ruknga yaqin eshikka yaqin uchinchi qism (devor) oldida turg'izardi. Shunda Ibn Abbos unga: «Menga Rasulullah sollallahu alayhi vasallam mana shu yerda namoz o'qiganini xabar berishdi» derdi. U: «Ha» derdi. So'ng u turib namoz o'qirdi.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا يَوْمَئِذٍ حَدِيثُ السِّنِّ أَرَأَيْتِ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } فَمَا أَرَى عَلَى أَحَدٍ شَيْئًا أَنْ لاَ يَطَّوَّفَ بِهِمَا . قَالَتْ عَائِشَةُ كَلاَّ لَوْ كَانَ كَمَا تَقُولُ كَانَتْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ لاَ يَطَّوَّفَ بِهِمَا إِنَّمَا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي الأَنْصَارِ كَانُوا يُهِلُّونَ لِمَنَاةَ وَكَانَتْ مَنَاةُ حَذْوَ قُدَيْدٍ وَكَانُوا يَتَحَرَّجُونَ أَنْ يَطُوفُوا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَلَمَّا جَاءَ الإِسْلاَمُ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } .
Bizga Qa'nabiy rivoyat qildi, u Molikdan, u Hishom ibn Urvadan; (h) yana bizga Ibnus-Sarh rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb rivoyat qildi, u Molikdan, u Hishom ibn Urvadan, u otasidan rivoyat qildi. U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Oishaga — o'sha kunlarda men yosh edim — dedim: «Allahning ‹Albatta Safo va Marva Allahning sha'oirlaridandir› degan so'zini qanday tushunasiz? Men hech kimga ular orasini tavof qilmaslikda gunoh yo'q deb bilaman.» Oisha dedi: «Yo'q, agar sen aytganingdek bo'lganda, ‹ular orasini tavof qilmasligida gunoh yo'q› deyilgan bo'lardi. Bu oyat ansorlar haqida nozil bo'lgan. Ular Manot (butiga) talbiya aytishardi va Manot Qudayd yaqinida edi. Ular Safo va Marva orasini tavof qilishdan toyinishardi. Islom kelganida, ular Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan bu haqda so'radilar, shunda Allah taolo ‹Albatta Safo va Marva Allahning sha'oirlaridandir› (oyatini) nozil qildi.»