باب فِي التَّوَلِّي يَوْمَ الزَّحْفِ
حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خِرِّيتٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَزَلَتْ { إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ } فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ حِينَ فَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ أَنْ لاَ يَفِرَّ وَاحِدٌ مِنْ عَشَرَةٍ ثُمَّ إِنَّهُ جَاءَ تَخْفِيفٌ فَقَالَ { الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ } قَرَأَ أَبُو تَوْبَةَ إِلَى قَوْلِهِ { يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ } قَالَ فَلَمَّا خَفَّفَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمْ مِنَ الْعِدَّةِ نَقَصَ مِنَ الصَّبْرِ بِقَدْرِ مَا خَفَّفَ عَنْهُمْ .
Бизга Абу Тавба ар-Рабиъ ибн Нофиъ ривоят қилди, бизга Ибн Муборак Жарир ибн Ҳозимдан, у Зубайр ибн Хирритдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: ‹Агар сиздан йигирмата сабрли киши бўлса, икки юзтасини енгади› (ояти) нозил бўлди. Бу мусулмонларга оғир келди, чунки Аллаҳ уларга ўн кишидан бирортаси қочмаслигини фарз қилди. Сўнг енгиллик келди ва Аллаҳ: ‹Энди Аллаҳ сиздан енгиллаштирди› деди. Абу Тавба ‹икки юзтасини енгади› деган сўзигача ўқиди. У деди: Қачонки Аллаҳ таоло улардан сондан енгиллаштиргач, сабрдан ҳам уларга енгиллаштиргани миқдорида камайтирди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، كَانَ فِي سَرِيَّةٍ مِنْ سَرَايَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَحَاصَ النَّاسُ حَيْصَةً فَكُنْتُ فِيمَنْ حَاصَ - قَالَ - فَلَمَّا بَرَزْنَا قُلْنَا كَيْفَ نَصْنَعُ وَقَدْ فَرَرْنَا مِنَ الزَّحْفِ وَبُؤْنَا بِالْغَضَبِ فَقُلْنَا نَدْخُلُ الْمَدِينَةَ فَنَتَثَبَّتُ فِيهَا وَنَذْهَبُ وَلاَ يَرَانَا أَحَدٌ - قَالَ - فَدَخَلْنَا فَقُلْنَا لَوْ عَرَضْنَا أَنْفُسَنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنْ كَانَتْ لَنَا تَوْبَةٌ أَقَمْنَا وَإِنْ كَانَ غَيْرَ ذَلِكَ ذَهَبْنَا - قَالَ - فَجَلَسْنَا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ صَلاَةِ الْفَجْرِ فَلَمَّا خَرَجَ قُمْنَا إِلَيْهِ فَقُلْنَا نَحْنُ الْفَرَّارُونَ فَأَقْبَلَ إِلَيْنَا فَقَالَ " لاَ بَلْ أَنْتُمُ الْعَكَّارُونَ " . قَالَ فَدَنَوْنَا فَقَبَّلْنَا يَدَهُ فَقَالَ " أَنَا فِئَةُ الْمُسْلِمِينَ " .
Бизга Аҳмад ибн Юнус ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, бизга Язид ибн Абу Зиёд ривоят қилди: Абдурроҳмон ибн Абу Лайло унга ривоят қилишича, Абдуллаҳ ибн Умар унга ривоят қилди. У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг сарийяларидан бирида эди. У деди: Одамлар тўсатдан кўчиб (чекиниб) кетишди, мен ҳам чекинганлар орасида эдим. У деди: Биз (жангдан) чиқиб келганимизда: ‹Энди нима қиламиз? Биз жангдан қочдик ва Аллаҳнинг ғазабига учрадик› дедик. Кейин: ‹Мадинага кириб, у ерда яшириниб турамиз, ҳеч ким бизни кўрмайди ва кетамиз› дедик. У деди: Биз кирдик ва: ‹Агар ўзимизни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга кўрсатсак, бизга тавба бўлса қоламиз, бошқача бўлса кетамиз› дедик. У деди: Бомдод намозидан олдин Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни кутиб ўтирдик. У чиққанида унга қараб турдик ва: ‹Биз қочоқлармиз› дедик. У бизга юзланиб: «Йўқ, балки сизлар (яна жангга) қайтувчиларсиз» дедилар. У деди: Биз яқинлашиб унинг қўлини ўпдик. У: «Мен мусулмонларнинг паноҳиман (қайтиб келадиган қўшиниман)» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ نَزَلَتْ فِي يَوْمِ بَدْرٍ { وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ } .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳишом ал-Мисрий ривоят қилди, бизга Бишр ибн ал-Муфаддал ривоят қилди, бизга Довуд Абу Назрадан, у Абу Саъиддан ривоят қилди. У деди: ‹Ким ўша куни уларга орқасини ўгирса (қочса)› (ояти) Бадр кунида нозил бўлди.