حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَقَدْ عَجِبَ رَبُّنَا عَزَّ وَجَلَّ مِنْ قَوْمٍ يُقَادُونَ إِلَى الْجَنَّةِ فِي السَّلاَسِلِ " .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод — яъни Ибн Салама — ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Зиёд хабар берди, деди: Абу Ҳурайрани айтаётганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни айтаётганларини эшитдим: «Роббимиз азза ва жалла занжирлар билан жаннатга (асир ҳолда) етаклаб келинаётган бир қавмдан ҳайратга тушди (уларнинг ҳолига таажжуб билдирди)».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْحَجَّاجِ أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ جُنْدُبِ بْنِ مَكِيثٍ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَبْدَ اللَّهِ بْنَ غَالِبٍ اللَّيْثِيَّ فِي سَرِيَّةٍ وَكُنْتُ فِيهِمْ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَشُنُّوا الْغَارَةَ عَلَى بَنِي الْمُلَوِّحِ بِالْكَدِيدِ فَخَرَجْنَا حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْكَدِيدِ لَقِينَا الْحَارِثَ بْنَ الْبَرْصَاءِ اللَّيْثِيَّ فَأَخَذْنَاهُ فَقَالَ إِنَّمَا جِئْتُ أُرِيدُ الإِسْلاَمَ وَإِنَّمَا خَرَجْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا إِنْ تَكُنْ مُسْلِمًا لَمْ يَضُرَّكَ رِبَاطُنَا يَوْمًا وَلَيْلَةً وَإِنْ تَكُنْ غَيْرَ ذَلِكَ نَسْتَوْثِقْ مِنْكَ فَشَدَدْنَاهُ وِثَاقًا .
Бизга Абдуллаҳ ибн Амр ибн Абул-Ҳажжож Абу Маъмар ривоят қилди, бизга Абдулворис ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Ишоқ Яъқуб ибн Утбадан, у Муслим ибн Абдуллаҳдан, у Жундаб ибн Макисдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Абдуллаҳ ибн Ғолиб ал-Лайсийни бир сарийяга (саркарда қилиб) юбордилар ва мен ҳам улар орасида эдим. У уларга Кадид (деган жой)да Банул-Мулаввиҳ (қабиласи)га тўсатдан босқин қилишни буюрди. Биз чиқдик, охири Кадидга етганимизда ал-Ҳорис ибн ал-Барсо ал-Лайсийни учратиб, уни қўлга олдик. У: ‹Мен фақат Исломни хоҳлаб келдим, мен фақат Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам олдига (кетгани) чиққан эдим› деди. Биз: ‹Агар мусулмон бўлсанг, бизнинг бир кун-бир кеча боғлаб қўйишимиз сенга зарар қилмайди; агар бошқача бўлсанг, биз сендан эҳтиёт бўламиз (ҳимояланамиз)› дедик ва уни маҳкам боғладик.
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيُّ، وَقُتَيْبَةُ، قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ سَيِّدُ أَهْلِ الْيَمَامَةِ فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ فَخَرَجَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَاذَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ " . قَالَ عِنْدِي يَا مُحَمَّدُ خَيْرٌ إِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ وَإِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ تُعْطَ مِنْهُ مَا شِئْتَ . فَتَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ الْغَدُ ثُمَّ قَالَ لَهُ " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ " . فَأَعَادَ مِثْلَ هَذَا الْكَلاَمِ فَتَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَانَ بَعْدَ الْغَدِ فَذَكَرَ مِثْلَ هَذَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ " . فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ فَاغْتَسَلَ فِيهِ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ . قَالَ عِيسَى أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ وَقَالَ ذَا ذِمٍّ .
Бизга Исо ибн Ҳаммод ал-Мисрий ва Қутайба ривоят қилди; Қутайба деди: бизга Лайс ибн Саъд Саъид ибн Абу Саъиддан ривоят қилдики, у Абу Ҳурайрани айтаётганини эшитди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Нажд томон отлиқлар юбордилар. Улар Бану Ҳанифадан Сумома ибн Усол исмли, Ямома аҳлининг саййиди (каттаси) бўлган бир кишини олиб келдилар ва уни масжид устунларидан бирига боғлаб қўйдилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг олдига чиқиб: «Сенда нима (гап) бор, эй Сумома?» дедилар. У: ‹Менде, эй Муҳаммад, яхшилик бор. Агар ўлдирсанг, қони (қасос талаб қилинадиган) кишини ўлдирасан; агар инъом қилсанг (кечирсанг), шукр қилувчига инъом қилган бўласан; агар мол истасанг, сўра, ундан хоҳлаганингча берилади› деди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни (шу ҳолда) қолдирдилар, охири эртаси кун бўлганида унга: «Сенда нима бор, эй Сумома?» дедилар. У яна шу гапни қайтарди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уни яна қолдирдилар, охири индинга бўлганида у яна шуни айтди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Сумомани қўйиб юборинглар» дедилар. У масжидга яқин бир хурмозорга бориб, у ерда ғусл қилди, сўнг масжидга кириб: ‹Гувоҳлик бераманки, Аллаҳдан бошқа илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва Расулидир› деди. Ва ҳадисни (охиригача) келтирди. Исо деди: Бизга Лайс хабар берди ва у ‹зо зимм (зимма эгаси)› деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الرَّازِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ - عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعْدِ بْنِ زُرَارَةَ، قَالَ قُدِمَ بِالأُسَارَى حِينَ قُدِمَ بِهِمْ وَسَوْدَةُ بِنْتُ زَمْعَةَ عِنْدَ آلِ عَفْرَاءَ فِي مُنَاخِهِمْ عَلَى عَوْفٍ وَمُعَوِّذٍ ابْنَىْ عَفْرَاءَ قَالَ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُضْرَبَ عَلَيْهِنَّ الْحِجَابُ قَالَ تَقُولُ سَوْدَةُ وَاللَّهِ إِنِّي لَعِنْدَهُمْ إِذْ أَتَيْتُ فَقِيلَ هَؤُلاَءِ الأُسَارَى قَدْ أُتِيَ بِهِمْ . فَرَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِ وَإِذَا أَبُو يَزِيدَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فِي نَاحِيَةِ الْحُجْرَةِ مَجْمُوعَةٌ يَدَاهُ إِلَى عُنُقِهِ بِحَبْلٍ . ثُمَّ ذَكَرَ الْحَدِيثَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُمَا قَتَلاَ أَبَا جَهْلِ بْنَ هِشَامٍ وَكَانَا انْتَدَبَا لَهُ وَلَمْ يَعْرِفَاهُ وَقُتِلاَ يَوْمَ بَدْرٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Амр ар-Розий ривоят қилди, деди: бизга Салама — яъни ибнул-Фазл — Ибн Исъҳоқдан ривоят қилди, деди: менга Абдуллаҳ ибн Абу Бакр Яҳё ибн Абдуллаҳ ибн Абдурроҳман ибн Саъд ибн Зурорадан ривоят қилди, у деди: Асирлар олиб келинганида — улар келтирилган пайтда — Савда бинти Замъа Афроонинг оиласи ҳузурида, уларнинг тушадиган жойида, Афроонинг икки ўғли Авф ва Муъаввиз ҳузурида эди. У деди: Бу ҳижоб (парда) улар устига фарз қилинишидан олдин эди. У деди: Савда айтади: «Валлаҳи, мен уларнинг ҳузурида эдим, шунда мен келдим ва ‹Мана бу асирлар келтирилди› дейилди. Мен уйимга қайтдим, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уйда эди, ва Абу Язид Суҳайл ибн Амр ҳужранинг бир томонида, икки қўли бўйнига арқон билан боғланган ҳолда эди.» Кейин у ҳадисни зикр қилди. Абу Довуд деди: Бу иккиси Абу Жаҳл ибн Ҳишомни ўлдирган эди, улар унга қарши кўнгилли бўлиб чиққан эдилар, лекин уни танимас эдилар ва улар Бадр куни ўлдирилдилар.