حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، أَنَّ أَبَا رَافِعٍ، أَخْبَرَهُ قَالَ بَعَثَتْنِي قُرَيْشٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُلْقِيَ فِي قَلْبِيَ الإِسْلاَمُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لاَ أَرْجِعُ إِلَيْهِمْ أَبَدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لاَ أَخِيسُ بِالْعَهْدِ وَلاَ أَحْبِسُ الْبُرُدَ وَلَكِنِ ارْجِعْ فَإِنْ كَانَ فِي نَفْسِكَ الَّذِي فِي نَفْسِكَ الآنَ فَارْجِعْ " . قَالَ فَذَهَبْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمْتُ . قَالَ بُكَيْرٌ وَأَخْبَرَنِي أَنَّ أَبَا رَافِعٍ كَانَ قِبْطِيًّا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا كَانَ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ فَأَمَّا الْيَوْمَ فَلاَ يَصْلُحُ .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Vahb rivoyat qildi, menga Amr Bukayr ibn al-Ashajjdan, u al-Hasan ibn Aliy ibn Abu Rofi'dan xabar berdi: Abu Rofi' unga xabar berdi, u dedi: Quraysh meni Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning huzuriga (elchi qilib) jo'natdi. Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamni ko'rganimda, qalbimga Islom solindi va: «Ey Allahning Rasuli, Allahga qasamki, men ularga endi hech qachon qaytmayman» dedim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Men ahdni buzmayman va elchilarni ushlab qolmayman, lekin sen qayt. Agar hozir qalbingda bo'lgan narsa (Islom) kelajakda ham qalbingda bo'lsa, shunda qaytib kel» dedilar. U dedi: Men ketdim, so'ng Payg'ambar sollallahu alayhi vasallamning huzuriga keldim va Islomni qabul qildim. Bukayr dedi: U menga Abu Rofi' qibtiy (misrlik) bo'lganini xabar berdi. Abu Dovud dedi: Bu o'sha zamonda (joiz) edi, ammo bugun bunday qilish to'g'ri kelmaydi.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي الْفَيْضِ، عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ، - رَجُلٍ مِنْ حِمْيَرَ - قَالَ كَانَ بَيْنَ مُعَاوِيَةَ وَبَيْنَ الرُّومِ عَهْدٌ وَكَانَ يَسِيرُ نَحْوَ بِلاَدِهِمْ حَتَّى إِذَا انْقَضَى الْعَهْدُ غَزَاهُمْ فَجَاءَ رَجُلٌ عَلَى فَرَسٍ أَوْ بِرْذَوْنٍ وَهُوَ يَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ وَفَاءٌ لاَ غَدْرٌ فَنَظَرُوا فَإِذَا عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ مُعَاوِيَةُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَوْمٍ عَهْدٌ فَلاَ يَشُدُّ عُقْدَةً وَلاَ يَحُلُّهَا حَتَّى يَنْقَضِيَ أَمَدُهَا أَوْ يَنْبِذَ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ " . فَرَجَعَ مُعَاوِيَةُ .
Bizga Hafs ibn Umar an-Namariy rivoyat qildi, dedi: Bizga Shu'ba Abu al-Fayzdan, u Sulaym ibn Omirdan — Himyardan bo'lgan bir kishi — rivoyat qildi, u dedi: Muoviya bilan Rum o'rtasida ahd bor edi. U (Muoviya) ularning yurtlari tomon yurib borar edi — ahd tugagach, ularga g'azot qilmoqchi bo'lib. Shu payt bir kishi ot yoki birzavn (yuk oti) ustida: «Allahu Akbar, Allahu Akbar! Ahdga vafo, xiyonat emas!» deb kelib qoldi. Qarashsa, u Amr ibn Abasa ekan. Muoviya unga odam yuborib, undan so'radi. U dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shunday deganlarini eshitganman: «Kimki o'zi bilan bir qavm o'rtasida ahd bo'lsa, uning muddati tugaguncha yoki teng (ravishda, oldindan ogohlantirib) ularga ahdni qaytarib bermaguncha, hech bir tugunni mahkamlamasin va yechmasin (ahd holatini o'zgartirmasin)». Shunda Muoviya (yurtiga) qaytdi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عُيَيْنَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَتَلَ مُعَاهِدًا فِي غَيْرِ كُنْهِهِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ " .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Vakiy' rivoyat qildi, u Uyayna ibn Abdurrahmondan, u otasidan, u Abu Bakradan rivoyat qilib, dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Kimki ahd egasi (zimmiy)ni noo'rin ravishda o'ldirsa, Allah unga jannatni harom qiladi».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ كَانَ مُسَيْلِمَةُ كَتَبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ وَقَدْ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ شَيْخٍ مِنْ أَشْجَعَ يُقَالُ لَهُ سَعْدُ بْنُ طَارِقٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ نُعَيْمِ بْنِ مَسْعُودٍ الأَشْجَعِيِّ عَنْ أَبِيهِ نُعَيْمٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لَهُمَا حِينَ قَرَآ كِتَابَ مُسَيْلِمَةَ " مَا تَقُولاَنِ أَنْتُمَا " قَالاَ نَقُولُ كَمَا قَالَ . قَالَ " أَمَا وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنَّ الرُّسُلَ لاَ تُقْتَلُ لَضَرَبْتُ أَعْنَاقَكُمَا " .
Bizga Muhammad ibn Amr ar-Roziy rivoyat qildi, bizga Salama — ya'ni ibn al-Fazl — Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qilib dedi: Musaylima Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga xat yozgan edi. Dedi: Menga Muhammad ibn Ishoq Ashja' qabilasidan Sa'd ibn Toriq deb atalgan bir shayxdan, u Salama ibn Nu'aym ibn Mas'ud al-Ashja'iydan, u otasi Nu'aymdan rivoyat qilib dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ikkisiga Musaylimaning xatini o'qishganida shunday deganini eshitdim: «Sizlar nima deysizlar?» Ikkisi: «Biz ham u aytganidek aytamiz» dedilar. U: «Ogoh bo'linglar, Allahga qasamki, agar elchilar o'ldirilmasligi (qoidasi) bo'lmaganida, ikkovingizning bo'yningizni urgan bo'lardim» dedilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ، أَنَّهُ أَتَى عَبْدَ اللَّهِ فَقَالَ مَا بَيْنِي وَبَيْنَ أَحَدٍ مِنَ الْعَرَبِ حِنَةٌ وَإِنِّي مَرَرْتُ بِمَسْجِدٍ لِبَنِي حَنِيفَةَ فَإِذَا هُمْ يُؤْمِنُونَ بِمُسَيْلِمَةَ . فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمْ عَبْدُ اللَّهِ فَجِيءَ بِهِمْ فَاسْتَتَابَهُمْ غَيْرَ ابْنِ النَّوَّاحَةِ قَالَ لَهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَوْلاَ أَنَّكَ رَسُولٌ لَضَرَبْتُ عُنُقَكَ " . فَأَنْتَ الْيَوْمَ لَسْتَ بِرَسُولٍ فَأَمَرَ قَرَظَةَ بْنَ كَعْبٍ فَضَرَبَ عُنُقَهُ فِي السُّوقِ ثُمَّ قَالَ مَنْ أَرَادَ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى ابْنِ النَّوَّاحَةِ قَتِيلاً بِالسُّوقِ .
Bizga Muhammad ibn Kasir rivoyat qildi, bizga Sufyon Abu Ishoqdan, u Horisa ibn Muzarribdan xabar berdiki, u Abdullohning oldiga keldi va dedi: Men bilan arablardan biror kishi orasida adovat yo'q. Men Banu Hanifa masjidi yonidan o'tdim, qarasam ular Musaylimaga iymon keltirayotgan ekanlar. Shunda Abdulloh ularga (odam) yubordi, ular keltirildi va u Ibn an-Navvohadan boshqalarni tavbaga chaqirdi. Unga (Ibn an-Navvohaga) dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shunday deganini eshitganman: «Agar sen elchi bo'lmaganingda, bo'yningni urgan bo'lardim». Sen esa bugun elchi emassan. So'ng u Qaraza ibn Ka'bga buyurdi va u (Ibn an-Navvohaning) bo'ynini bozorda urdi. Keyin dedi: Kim Ibn an-Navvohaga bozorda o'ldirilgan holda qaramoqchi bo'lsa (qarasin).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عِيَاضُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ هَانِئٍ بِنْتُ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّهَا أَجَارَتْ رَجُلاً مِنَ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ " قَدْ أَجَرْنَا مَنْ أَجَرْتِ وَأَمَّنَّا مَنْ أَمَّنْتِ " .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb rivoyat qilib dedi: Menga Iyoz ibn Abdulloh xabar berdi, u Mahrama ibn Sulaymondan, u Kuraybdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilib dedi: Menga Umm Honi' binti Abu Tolib rivoyat qildiki, u Fath kuni mushriklardan bir kishiga omonlik bergan edi. So'ng Nabiy sollallahu alayhi vasallamning oldiga kelib, buni eslatdi. U: «Sen omonlik berganga biz ham omonlik berdik va sen amon berganga biz ham amon berdik» dedilar.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كَانَتِ الْمَرْأَةُ لَتُجِيرُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ فَيَجُوزُ .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Sufyon ibn Uyayna Mansurdan, u Ibrohimdan, u al-Asvaddan, u Oishadan rivoyat qilib dedi: Albatta ayol mo'minlar nomidan omonlik berishi mumkin va u joiz bo'ladi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ ثَوْرٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشَرَةَ مِائَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ الْهَدْىَ وَأَشْعَرَهُ وَأَحْرَمَ بِالْعُمْرَةِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ قَالَ وَسَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ بِالثَّنِيَّةِ الَّتِي يُهْبَطُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا بَرَكَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ فَقَالَ النَّاسُ حَلْ حَلْ خَلأَتِ الْقَصْوَاءُ . مَرَّتَيْنِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا خَلأَتْ وَمَا ذَلِكَ لَهَا بِخُلُقٍ وَلَكِنْ حَبَسَهَا حَابِسُ الْفِيلِ " . ثُمَّ قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يَسْأَلُونِي الْيَوْمَ خُطَّةً يُعَظِّمُونَ بِهَا حُرُمَاتِ اللَّهِ إِلاَّ أَعْطَيْتُهُمْ إِيَّاهَا " . ثُمَّ زَجَرَهَا فَوَثَبَتْ فَعَدَلَ عَنْهُمْ حَتَّى نَزَلَ بِأَقْصَى الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَمَدٍ قَلِيلِ الْمَاءِ فَجَاءَهُ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيُّ ثُمَّ أَتَاهُ - يَعْنِي عُرْوَةَ بْنَ مَسْعُودٍ - فَجَعَلَ يُكَلِّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكُلَّمَا كَلَّمَهُ أَخَذَ بِلِحْيَتِهِ وَالْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَائِمٌ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ السَّيْفُ وَعَلَيْهِ الْمِغْفَرُ فَضَرَبَ يَدَهُ بِنَعْلِ السَّيْفِ وَقَالَ أَخِّرْ يَدَكَ عَنْ لِحْيَتِهِ . فَرَفَعَ عُرْوَةُ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ . فَقَالَ أَىْ غُدَرُ أَوَلَسْتُ أَسْعَى فِي غَدْرَتِكَ وَكَانَ الْمُغِيرَةُ صَحِبَ قَوْمًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَتَلَهُمْ وَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ ثُمَّ جَاءَ فَأَسْلَمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا الإِسْلاَمُ فَقَدْ قَبِلْنَا وَأَمَّا الْمَالُ فَإِنَّهُ مَالُ غَدْرٍ لاَ حَاجَةَ لَنَا فِيهِ " . فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اكْتُبْ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ " . وَقَصَّ الْخَبَرَ فَقَالَ سُهَيْلٌ وَعَلَى أَنَّهُ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا رَجُلٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا . فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قَضِيَّةِ الْكِتَابِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ " قُومُوا فَانْحَرُوا ثُمَّ احْلِقُوا " . ثُمَّ جَاءَ نِسْوَةٌ مُؤْمِنَاتٌ مُهَاجِرَاتٌ الآيَةَ فَنَهَاهُمُ اللَّهُ أَنْ يَرُدُّوهُنَّ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَرُدُّوا الصَّدَاقَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَجَاءَهُ أَبُو بَصِيرٍ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ - يَعْنِي فَأَرْسَلُوا فِي طَلَبِهِ - فَدَفَعَهُ إِلَى الرَّجُلَيْنِ فَخَرَجَا بِهِ حَتَّى إِذَا بَلَغَا ذَا الْحُلَيْفَةِ نَزَلُوا يَأْكُلُونَ مِنْ تَمْرٍ لَهُمْ فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ لأَحَدِ الرَّجُلَيْنِ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرَى سَيْفَكَ هَذَا يَا فُلاَنُ جَيِّدًا . فَاسْتَلَّهُ الآخَرُ فَقَالَ أَجَلْ قَدْ جَرَّبْتُ بِهِ فَقَالَ أَبُو بَصِيرٍ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْهِ فَأَمْكَنَهُ مِنْهُ فَضَرَبَهُ حَتَّى بَرَدَ وَفَرَّ الآخَرُ حَتَّى أَتَى الْمَدِينَةَ فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ يَعْدُو فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ رَأَى هَذَا ذُعْرًا " . فَقَالَ قَدْ قُتِلَ وَاللَّهِ صَاحِبِي وَإِنِّي لَمَقْتُولٌ فَجَاءَ أَبُو بَصِيرٍ فَقَالَ قَدْ أَوْفَى اللَّهُ ذِمَّتَكَ فَقَدْ رَدَدْتَنِي إِلَيْهِمْ ثُمَّ نَجَّانِي اللَّهُ مِنْهُمْ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَيْلَ أُمِّهِ مِسْعَرَ حَرْبٍ لَوْ كَانَ لَهُ أَحَدٌ " . فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ عَرَفَ أَنَّهُ سَيَرُدُّهُ إِلَيْهِمْ فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى سِيفَ الْبَحْرِ وَيَنْفَلِتُ أَبُو جَنْدَلٍ فَلَحِقَ بِأَبِي بَصِيرٍ حَتَّى اجْتَمَعَتْ مِنْهُمْ عِصَابَةٌ .
Bizga Muhammad ibn Ubayd rivoyat qildiki, Muhammad ibn Savr ularga Ma'mardan, u az-Zuhriydan, u Urva ibn az-Zubayrdan, u al-Misvar ibn Mahramadan rivoyat qildi: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Hudaybiya zamonida sahobalaridan o'n bir yuzdan ortiq kishi bilan chiqdilar. Ular Zul-Hulayfaga yetganlarida (qurbonlik) hadyiga belgi qo'ydilar va uni nishonladilar hamda umraga ihrom bog'ladilar. (U) hadisni keltirib dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam yurdilar, ular tushadigan dovon yoniga yetganlarida, ulovlari cho'kib qoldi. Odamlar ikki marta: «Hal! Hal! Qasvo' yurmayapti» dedilar. Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «U yurmagani yo'q, bu uning fe'lida ham yo'q, balki uni filni to'sgan zot to'sib qo'ydi» dedilar. So'ng: «Jonim qo'lida bo'lgan zotga qasamki, bugun ular mendan Allahning hurmatlarini ulug'laydigan biror narsani so'rasalar, albatta men uni ularga beraman» dedilar. Keyin uni hayda(dilar), u sapchib (turdi). So'ng ulardan burilib, Hudaybiyaning eng chetida suvi oz bir hovuz yonida tushdilar. Shunda unga Budayl ibn Varqo' al-Xuzo'iy keldi. Keyin unga — ya'ni Urva ibn Mas'ud — keldi va Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan gaplasha boshladi. U har gaplashganida soqollaridan ushlardi. Mug'iyra ibn Shu'ba Nabiy sollallahu alayhi vasallamning boshlarida turardi, yonida qilich, boshida dubulg'a bor edi. U qilichning dastasi bilan uning qo'liga urib: «Qo'lingni soqollaridan uzoqlashtir» dedi. Urva boshini ko'tarib: «Bu kim?» dedi. Ular: «Mug'iyra ibn Shu'ba» dedilar. U: «Ey xiyonatkor, men sening xiyonatingni tuzatish uchun harakat qilmadimmi?» dedi. Mug'iyra johiliyat davrida bir qavm bilan birga bo'lib, ularni o'ldirgan va mollarini olgan edi. Keyin kelib, Islomni qabul qilgan edi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Islomga kelsak, biz uni qabul qildik. Molga kelsak, u xiyonat moli bo'lib, bizga unda hojat yo'q» dedilar. So'ng u hadisni keltirdi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Yoz: bu narsa ustida Muhammad Rasulullah sulh qildi» dedilar. So'ng xabarni hikoya qildi. Suhayl: «Va shuning ustigaki, sizdan bizga bir kishi kelsa, garchi u sening dininggda bo'lsa ham, uni bizga qaytarishing shart» dedi. Hujjat (sulhnoma) ishini tugatgach, Nabiy sollallahu alayhi vasallam sahobalariga: «Turinglar, (qurbonliklarni) so'yinglar, keyin (sochlaringizni) qiringlar» dedilar. So'ng mo'mina, muhojira ayollar keldi — oyat (nozil bo'ldi). Allah ularni qaytarishdan qaytardi va sadoqni (mahrni) qaytarishni buyurdi. Keyin Madinaga qaytdilar. Shunda unga Quraysh kishilaridan Abu Basir keldi — ya'ni uni qaytarib olishni talab qilib (odam) yubordilar — u (Nabiy sollallahu alayhi vasallam) uni ikki kishiga topshirdilar. Ikkisi uni olib chiqishdi, Zul-Hulayfaga yetganlarida tushib, o'zlarining xurmolaridan yeya boshlashdi. Abu Basir ikki kishidan biriga: «Allahga qasamki, ey falonchi, men sening bu qiliching juda yaxshi deb ko'raman» dedi. Boshqasi uni qinidan sug'urib: «Ha, men u bilan sinab ko'rganman» dedi. Abu Basir: «Menga ko'rsat, qarayin» dedi. U uni unga berdi, shunda u (Abu Basir) uni sovuq qotguncha urdi. Boshqasi qochib, Madinaga keldi va yugurib masjidga kirdi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Bu kishi bir dahshatni ko'ribdi» dedilar. U: «Allahga qasamki, sherigim o'ldirildi va men ham albatta o'ldirilaman» dedi. Keyin Abu Basir keldi va: «Allah sening ahdingni to'liq ado etding — sen meni ularga qaytarding, so'ng Allah meni ulardan qutqardi» dedi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Voy onasiga (alqov), urush o'choqchisi, agar uning yonida (yana) biror kishi bo'lsa edi!» dedilar. U buni eshitganida, (Nabiy) uni yana ularga qaytarishini angladi, shu sababli chiqib, dengiz qirg'og'iga keldi. Abu Jandal ham qochib, Abu Basirga qo'shildi, nihoyat ulardan bir guruh to'plandi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، وَمَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، أَنَّهُمُ اصْطَلَحُوا عَلَى وَضْعِ الْحَرْبِ عَشْرَ سِنِينَ يَأْمَنُ فِيهِنَّ النَّاسُ وَعَلَى أَنَّ بَيْنَنَا عَيْبَةً مَكْفُوفَةً وَأَنَّهُ لاَ إِسْلاَلَ وَلاَ إِغْلاَلَ .
Bizga Muhammad ibn al-Alo' rivoyat qildi, bizga Ibn Idris rivoyat qilib dedi: Men Ibn Ishoqdan eshitdim, u az-Zuhriydan, u Urva ibn az-Zubayrdan, u al-Misvar ibn Mahrama va Marvon ibn al-Hakamdan rivoyat qildiki, ular urushni o'n yilga to'xtatishga sulh qildilar — bu davrda odamlar tinch yashaydilar, bizning oramizda yopiq saqlangan (dushmanlik) bo'lmaydi, yashirin o'g'irlik ham, xiyonat ham bo'lmaydi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، قَالَ مَالَ مَكْحُولٌ وَابْنُ أَبِي زَكَرِيَّاءَ إِلَى خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ وَمِلْتُ مَعَهُمَا فَحَدَّثَنَا عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، قَالَ قَالَ جُبَيْرٌ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى ذِي مِخْبَرٍ - رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - فَأَتَيْنَاهُ فَسَأَلَهُ جُبَيْرٌ عَنِ الْهُدْنَةِ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " سَتُصَالِحُونَ الرُّومَ صُلْحًا آمِنًا وَتَغْزُونَ أَنْتُمْ وَهُمْ عَدُوًّا مِنْ وَرَائِكُمْ " .
Bizga Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy rivoyat qildi, bizga Iso ibn Yunus rivoyat qildi, bizga al-Avzo'iy Hasson ibn Atiyyadan rivoyat qilib dedi: Makhul va Ibn Abu Zakariyo' Xolid ibn Ma'donga moyil bo'ldilar, men ham ular bilan moyil bo'ldim. U bizga Jubayr ibn Nufayrdan rivoyat qilib dedi: Jubayr: «Bizni Zu Mixbarning — Nabiy sollallahu alayhi vasallam sahobalaridan bir kishi — oldiga olib bor» dedi. Biz uning oldiga keldik, Jubayr undan sulh haqida so'radi. U dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shunday deganlarini eshitdim: «Sizlar Rumliklar bilan tinch sulh qilasizlar, so'ng sizlar va ular ortingizdagi bir dushmanga qarshi g'azot qilasizlar».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لِكَعْبِ بْنِ الأَشْرَفِ فَإِنَّهُ قَدْ آذَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ " . فَقَامَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَقَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُحِبُّ أَنْ أَقْتُلَهُ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ فَأْذَنْ لِي أَنْ أَقُولَ شَيْئًا . قَالَ " نَعَمْ قُلْ " . فَأَتَاهُ فَقَالَ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ قَدْ سَأَلَنَا الصَّدَقَةَ وَقَدْ عَنَّانَا قَالَ وَأَيْضًا لَتَمَلُّنَّهُ . قَالَ اتَّبَعْنَاهُ فَنَحْنُ نَكْرَهُ أَنْ نَدَعَهُ حَتَّى نَنْظُرَ إِلَى أَىِّ شَىْءٍ يَصِيرُ أَمْرُهُ وَقَدْ أَرَدْنَا أَنْ تُسْلِفَنَا وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ . قَالَ كَعْبٌ أَىَّ شَىْءٍ تَرْهَنُونِي قَالَ وَمَا تُرِيدُ مِنَّا قَالَ نِسَاءَكُمْ قَالُوا سُبْحَانَ اللَّهِ أَنْتَ أَجْمَلُ الْعَرَبِ نَرْهَنُكَ نِسَاءَنَا فَيَكُونُ ذَلِكَ عَارًا عَلَيْنَا . قَالَ فَتَرْهَنُونِي أَوْلاَدَكُمْ . قَالُوا سُبْحَانَ اللَّهِ يُسَبُّ ابْنُ أَحَدِنَا فَيُقَالُ رُهِنْتَ بِوَسْقٍ أَوْ وَسْقَيْنِ . قَالُوا نَرْهَنُكَ اللأْمَةَ يُرِيدُ السِّلاَحَ قَالَ نَعَمْ . فَلَمَّا أَتَاهُ نَادَاهُ فَخَرَجَ إِلَيْهِ وَهُوَ مُتَطَيِّبٌ يَنْضَخُ رَأْسُهُ فَلَمَّا أَنْ جَلَسَ إِلَيْهِ وَقَدْ كَانَ جَاءَ مَعَهُ بِنَفَرٍ ثَلاَثَةٍ أَوْ أَرْبَعَةٍ فَذَكَرُوا لَهُ قَالَ عِنْدِي فُلاَنَةُ وَهِيَ أَعْطَرُ نِسَاءِ النَّاسِ . قَالَ تَأْذَنُ لِي فَأَشُمُّ قَالَ نَعَمْ . فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي رَأْسِهِ فَشَمَّهُ قَالَ أَعُودُ قَالَ نَعَمْ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي رَأْسِهِ فَلَمَّا اسْتَمْكَنَ مِنْهُ قَالَ دُونَكُمْ . فَضَرَبُوهُ حَتَّى قَتَلُوهُ .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Sufyon Amr ibn Dinordan, u Jobirdan rivoyat qilib dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Ka'b ibn al-Ashrafga (kim chora topadi)? Chunki u Allahga va Uning Rasuliga ozor berdi». Shunda Muhammad ibn Maslama turib: «Men, ey Rasulullah! Uni o'ldirishimni xohlaysizmi?» dedi. U: «Ha» dedilar. U: «Menga (uni aldash uchun) biror narsa aytishimga izn bering» dedi. U: «Ha, ayt» dedilar. So'ng u uning oldiga kelib: «Bu kishi (Rasulullah) bizdan sadaqa so'radi va bizni qiynab qo'ydi» dedi. U: «Hali sizlar undan ko'proq bezasizlar» dedi. U: «Biz unga ergashdik, endi uning ishi nimaga olib borishini ko'rmaguncha uni tashlab ketishni yoqtirmaymiz. Biz sendan bir-ikki vasq qarz olmoqchimiz» dedi. Ka'b: «Menga nima garovga qo'yasizlar?» dedi. U: «Bizdan nima istaysan?» dedi. U: «Ayollaringizni» dedi. Ular: «SubhanAllah, sen arablarning eng go'zalisan, biz senga ayollarimizni garovga qo'yamizmi? Bu bizga or bo'ladi» dedilar. U: «U holda bolalaringizni garovga qo'yinglar» dedi. Ular: «SubhanAllah, birortamizning o'g'limizni so'kib: ‹Sen bir-ikki vasqqa garovga qo'yilgansan› deyilishi (qanday)!» dedilar. Ular: «Senga qurol-yarog'imizni garovga qo'yamiz» dedilar — u qurolni nazarda tutardi. U: «Ha» dedi. U (Ka'b) uning oldiga kelganida, u (Muhammad ibn Maslama) uni chaqirdi. U xushbo'y surtinib, boshi atir hidi sochib chiqdi. Uning oldiga o'tirganida — u o'zi bilan uch yoki to'rt kishini olib kelgan edi — ular unga (gapni) eslatdilar. U: «Mening huzurimda falon (ayol) bor, u odamlarning eng xushbo'yidir» dedi. U (Muhammad): «Menga ruxsat bersang, hidlasam» dedi. U: «Ha» dedi. So'ng u qo'lini uning boshiga kiritib, hidladi. U: «Yana (hidlay)manmi?» dedi. U: «Ha» dedi. So'ng qo'lini uning boshiga kiritdi va undan mustahkam ushlab olganida: «Oling uni!» dedi. Shunda ular uni o'ldirgunlaricha urdilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُزَابَةَ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، - يَعْنِي ابْنَ مَنْصُورٍ - حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ الْهَمْدَانِيُّ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الإِيمَانُ قَيَّدَ الْفَتْكَ لاَ يَفْتِكُ مُؤْمِنٌ " .
Bizga Muhammad ibn Huzoba rivoyat qildi, bizga Ishoq — ya'ni ibn Mansur — rivoyat qildi, bizga Asbot al-Hamdoniy as-Suddiydan, u otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qilib dedi: «Iymon (g'aflatda yotgan kishini) firib bilan o'ldirishni man qiladi. Mo'min firib bilan (kishi) o'ldirmaydi».
حَدَّثَنِي الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَفَلَ مِنْ غَزْوٍ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ يُكَبِّرُ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ مِنَ الأَرْضِ ثَلاَثَ تَكْبِيرَاتٍ وَيَقُولُ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ سَاجِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ صَدَقَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " .
Menga al-Qa'nabiy Molikdan, u Nofi'dan, u Abdulloh ibn Umardan rivoyat qildiki, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam g'azotdan, hajdan yoki umradan qaytayotganlarida yerning har bir balandligida uch marta takbir aytar va shunday derdilar: «La ilaha illallah, vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shay'in qodir. (Biz) qaytguvchi, tavba qilguvchi, ibodat qilguvchi, sajda qilguvchi, Robbimizga hamd aytguvchimiz. Allah va'dasini rost qildi, bandasiga nusrat berdi va ahzobni (ittifoq tuzgan qabilalarni) yolg'iz O'zi tor-mor qildi».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { لاَ يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ } الآيَةَ نَسَخَتْهَا الَّتِي فِي النُّورِ { إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ } إِلَى قَوْلِهِ { غَفُورٌ رَحِيمٌ } .
Bizga Ahmad ibn Muhammad ibn Sobit al-Marvaziy rivoyat qildi, menga Ali ibn Husayn otasidan, u Yazid an-Nahviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilib dedi: «Allahga va oxirat kuniga iymon keltirganlar (jihoddan qolish uchun) sendan izn so'ramaydilar» degan oyat — uni Nur surasidagi «Mo'minlar faqat shularki, ular Allahga va Uning Rasuliga iymon keltirganlar...» (oyati) «G'afurun Rahim» (so'ziga qadar) nasx qildi.
حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ تُرِيحُنِي مِنْ ذِي الْخَلَصَةِ " . فَأَتَاهَا فَحَرَّقَهَا ثُمَّ بَعَثَ رَجُلاً مِنْ أَحْمَسَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُبَشِّرُهُ يُكْنَى أَبَا أَرْطَاةَ .
Bizga Abu Tavba ar-Robi' ibn Nofi' rivoyat qildi, bizga Iso Ismoildan, u Qaysdan, u Jarirdan rivoyat qilib dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam menga: «Zul-Xalasadan (butxonadan) meni rohatlantirmaysanmi?» dedilar. Shunda u (Jarir) unga kelib, uni yondirib yubordi. So'ng Ahmas (qabilasi)dan bir kishini Nabiy sollallahu alayhi vasallamga xushxabar berish uchun yubordi — uning kunyasi Abu Artot edi.
حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ . وَقَصَّ ابْنُ السَّرْحِ الْحَدِيثَ قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلاَمِنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ حَتَّى إِذَا طَالَ عَلَىَّ تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَىَّ السَّلاَمَ ثُمَّ صَلَّيْتُ الصُّبْحَ صَبَاحَ خَمْسِينَ لَيْلَةً عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِنَا فَسَمِعْتُ صَارِخًا يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ أَبْشِرْ . فَلَمَّا جَاءَنِي الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ يُبَشِّرُنِي نَزَعْتُ لَهُ ثَوْبَىَّ فَكَسَوْتُهُمَا إِيَّاهُ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى إِذَا دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ فَقَامَ إِلَىَّ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ يُهَرْوِلُ حَتَّى صَافَحَنِي وَهَنَّأَنِي .
Bizga Ibn as-Sarh rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb xabar berdi, menga Yunus Ibn Shihobdan xabar berib dedi: Menga Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Ka'b ibn Molik xabar berdiki, Abdulloh ibn Ka'b dedi: Men Ka'b ibn Molikdan eshitdim, u dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam safardan qaytganlarida avval masjiddan boshlab, unda ikki rak'at o'qirdilar, so'ng odamlar uchun o'tirardilar. Ibn as-Sarh hadisni hikoya qildi: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam musulmonlarni biz uchovimiz bilan gaplashishdan qaytardilar. Nihoyat menga (bu) uzun cho'zilganida, amakimning o'g'li Abu Qatodaning bog' devoriga oshib o'tdim va unga salom berdim. Allahga qasamki, u menga salomimni qaytarmadi. So'ng ellik kecha (o'tib), uylarimizdan bir uyning tomida bomdod namozini o'qib turganimda, bir baqiruvchining: «Ey Ka'b ibn Molik, suyunchla!» deganini eshitdim. Ovozini eshitganim, menga suyunchi olib kelgan kishi yonimga kelganida, men ikki kiyimimni yechib unga kiydirdim. So'ng yo'lga chiqib, masjidga kirganimda, qarasam Rasulullah sollallahu alayhi vasallam o'tirgan ekanlar. Shunda Talha ibn Ubaydulloh yugurib oldimga kelib, men bilan qo'l olishib, meni tabrikladi.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، بَكَّارِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ أَخْبَرَنِي أَبِي عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا جَاءَهُ أَمْرُ سُرُورٍ أَوْ بُشِّرَ بِهِ خَرَّ سَاجِدًا شَاكِرًا لِلَّهِ .
Bizga Maxlad ibn Xolid rivoyat qildi, bizga Abu Osim Abu Bakra Bakkor ibn Abdulazizdan rivoyat qildi: Menga otam Abdulaziz xabar berdi, u Abu Bakradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildiki, U (Nabiy) bir suyunchli ish kelganida yoki bunday xushxabar berilganida, Allahga shukr qilib sajdaga yiqilar edilar.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ، عَنِ ابْنِ عُثْمَانَقَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ يَحْيَى بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَكَّةَ نُرِيدُ الْمَدِينَةَ فَلَمَّا كُنَّا قَرِيبًا مِنْ عَزْوَرَا نَزَلَ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ فَدَعَا اللَّهَ سَاعَةً ثُمَّ خَرَّ سَاجِدًا فَمَكَثَ طَوِيلاً ثُمَّ قَامَ فَرَفَعَ يَدَيْهِ فَدَعَا اللَّهَ سَاعَةً ثُمَّ خَرَّ سَاجِدًا فَمَكَثَ طَوِيلاً ثُمَّ قَامَ فَرَفَعَ يَدَيْهِ سَاعَةً ثُمَّ خَرَّ سَاجِدًا ذَكَرَهُ أَحْمَدُ ثَلاَثًا قَالَ " إِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي وَشَفَعْتُ لأُمَّتِي فَأَعْطَانِي ثُلُثَ أُمَّتِي فَخَرَرْتُ سَاجِدًا شُكْرًا لِرَبِّي ثُمَّ رَفَعْتُ رَأْسِي فَسَأَلْتُ رَبِّي لأُمَّتِي فَأَعْطَانِي ثُلُثَ أُمَّتِي فَخَرَرْتُ سَاجِدًا لِرَبِّي شُكْرًا ثُمَّ رَفَعْتُ رَأْسِي فَسَأَلْتُ رَبِّي لأُمَّتِي فَأَعْطَانِي الثُّلُثَ الآخَرَ فَخَرَرْتُ سَاجِدًا لِرَبِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَشْعَثُ بْنُ إِسْحَاقَ أَسْقَطَهُ أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ حِينَ حَدَّثَنَا بِهِ فَحَدَّثَنِي بِهِ عَنْهُ مُوسَى بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Ibn Abu Fudayk rivoyat qildi, menga Muso ibn Ya'qub Ibn Usmondan rivoyat qildi — Abu Dovud dedi: u Yahyo ibn al-Hasan ibn Usmondir — u al-Ash'as ibn Ishoq ibn Sa'ddan, u Omir ibn Sa'ddan, u otasidan rivoyat qilib dedi: Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan Makkadan Madinani ko'zlab chiqdik. Azvaroga yaqinlashganimizda U tushdilar, so'ng qo'llarini ko'tarib, bir muddat Allahga duo qildilar, keyin sajdaga yiqilib, uzoq turdilar. Keyin turib, qo'llarini ko'tarib, bir muddat Allahga duo qildilar, so'ng sajdaga yiqilib, uzoq turdilar. Keyin turib, qo'llarini bir muddat ko'tardilar, so'ng sajdaga yiqildilar — Ahmad uni uch marta zikr qildi. U: «Men Robbimdan so'radim va ummatim uchun shafoat qildim, U menga ummatimning uchdan birini berdi, shu sababli Robbimga shukr qilib sajdaga yiqildim. Keyin boshimni ko'tarib, Robbimdan ummatim uchun so'radim, U menga ummatimning uchdan birini berdi, shu sababli Robbimga shukr qilib sajdaga yiqildim. Keyin boshimni ko'tarib, Robbimdan ummatim uchun so'radim, U menga oxirgi uchdan birini berdi, shu sababli Robbimga sajdaga yiqildim» dedilar. Abu Dovud dedi: al-Ash'as ibn Ishoqni Ahmad ibn Solih bizga uni rivoyat qilganida tushirib qoldirdi, so'ng menga uni undan Muso ibn Sahl ar-Romliy rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَكْرَهُ أَنْ يَأْتِيَ الرَّجُلُ أَهْلَهُ طُرُوقًا .
Bizga Hafs ibn Umar va Muslim ibn Ibrohim rivoyat qilib dedilar: Bizga Shu'ba Muhorib ibn Disordan, u Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilib dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam kishi (safardan qaytib) ahli yoniga tunda kutilmaganda kelishini yoqtirmas edilar.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَحْسَنَ مَا دَخَلَ الرَّجُلُ عَلَى أَهْلِهِ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ أَوَّلَ اللَّيْلِ " .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Jarir Mug'iyradan, u ash-Sha'biydan, u Jobirdan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qilib dedi: «Albatta kishi safardan qaytganida ahli yoniga kirishining eng yaxshisi kechaning avvalida (kirishidir)».