كتاب الجهاد
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ : سَمِعْتُ مِنْ أَبِي وَائِلٍ، حَدِيثًا أَعْجَبَنِي . فَذَكَرَ مَعْنَاهُ .
Bizga Ali ibn Muslim rivoyat qildi, bizga Abu Dovud Shu'badan, u Amrdan rivoyat qildi. U dedi: Men Abu Voildan menga yoqqan bir hadisni eshitdim. So'ng uning ma'nosini keltirdi.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ حَاتِمٍ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْوَضَّاحِ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ حَنَانِ بْنِ خَارِجَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو : يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَنِ الْجِهَادِ، وَالْغَزْوِفَقَالَ : " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، إِنْ قَاتَلْتَ صَابِرًا مُحْتَسِبًا بَعَثَكَ اللَّهُ صَابِرًا مُحْتَسِبًا، وَإِنْ قَاتَلْتَ مُرَائِيًا مُكَاثِرًا بَعَثَكَ اللَّهُ مُرَائِيًا مُكَاثِرًا، يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، عَلَى أَىِّ حَالٍ قَاتَلْتَ أَوْ قُتِلْتَ بَعَثَكَ اللَّهُ عَلَى تِيكَ الْحَالِ " .
Bizga Muslim ibn Hotim al-Ansoriy rivoyat qildi, bizga Abdurrahmon ibn Mahdiy rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Abul Vazzoh Alo ibn Abdulloh ibn Rofi'dan, u Hanon ibn Xorijadan, u Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qildi. U dedi: Abdulloh ibn Amr dedi: Ey Rasulullah, menga jihod va g'azot haqida xabar bering. Shunda u dedi: «Ey Abdulloh ibn Amr, agar sabr qilib, (ajrni Allahdan) umid qilib jang qilsang, Allah seni sabr qiluvchi, (ajr) umid qiluvchi holda tiriltiradi. Agar riyo qilib, mol-koplikni ko'zlab jang qilsang, Allah seni riyokor, mol-koplikni ko'zlovchi holda tiriltiradi. Ey Abdulloh ibn Amr, qaysi holatda jang qilsang yoki o'ldirilsang, Allah seni o'sha holatda tiriltiradi.»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " لَمَّا أُصِيبَ إِخْوَانُكُمْ بِأُحُدٍ جَعَلَ اللَّهُ أَرْوَاحَهُمْ فِي جَوْفِ طَيْرٍ خُضْرٍ تَرِدُ أَنْهَارَ الْجَنَّةِ، تَأْكُلُ مِنْ ثِمَارِهَا، وَتَأْوِي إِلَى قَنَادِيلَ مِنْ ذَهَبٍ مُعَلَّقَةٍ فِي ظِلِّ الْعَرْشِ، فَلَمَّا وَجَدُوا طِيبَ مَأْكَلِهِمْ وَمَشْرَبِهِمْ وَمَقِيلِهِمْ قَالُوا : مَنْ يُبَلِّغُ إِخْوَانَنَا عَنَّا أَنَّا أَحْيَاءٌ فِي الْجَنَّةِ نُرْزَقُ لِئَلاَّ يَزْهَدُوا فِي الْجِهَادِ وَلاَ يَنْكُلُوا عِنْدَ الْحَرْبِ فَقَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ : أَنَا أُبَلِّغُهُمْ عَنْكُمْ . قَالَ : فَأَنْزَلَ اللَّهُ { وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا } " . إِلَى آخِرِ الآيَةِ .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Idris rivoyat qildi, u Muhammad ibn Ishoqdan, u Ismoil ibn Umayyadan, u Abu Zubayrdan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Birodarlaringiz Uhudda halok bo'lganlarida, Allah ularning ruhlarini yashil qushlarning ichiga joyladi. Ular jannat daryolaridan suv ichadi, uning mevalaridan yeydi va Arsh soyasida osilgan oltindan bo'lgan qandillarga makon tutadi. Ular yeyimlik, ichimlik va dam olish joyining yoqimliligini topganlarida dedilar: ‹Kim birodarlarimizga bizdan yetkazadiki, biz jannatda tirikmiz, rizqlanyapmiz, toki ular jihoddan voz kechmasinlar va urush vaqtida orqaga chekinmasinlar?› Shunda Allah subhonahu dedi: ‹Men sizdan ularga yetkazaman.› Rovi dedi: Shunda Allah: ‹Allah yo'lida o'ldirilganlarni o'lik deb o'ylamagin› oyatini oxirigacha nozil qildi.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، حَدَّثَتْنَا حَسْنَاءُ بِنْتُ مُعَاوِيَةَ الصَّرِيمِيَّةُ، قَالَتْ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم : مَنْ فِي الْجَنَّةِ قَالَ : " النَّبِيُّ فِي الْجَنَّةِ، وَالشَّهِيدُ فِي الْجَنَّةِ، وَالْمَوْلُودُ فِي الْجَنَّةِ، وَالْوَئِيدُ فِي الْجَنَّةِ " .
Bizga Musaddad rivoyat qildi, bizga Yazid ibn Zuray rivoyat qildi, bizga Avf rivoyat qildi, bizga Hasno bint Muoviya as-Sarimiyya rivoyat qildi. U dedi: Bizga amakim rivoyat qildi, u dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamga dedim: Jannatda kim bor? U dedilar: «Nabiy jannatda, shahid jannatda, chaqaloq jannatda va tiriklayin ko'milgan qiz bola jannatda.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ رَبَاحٍ الذِّمَارِيُّ، حَدَّثَنِي عَمِّي، : نِمْرَانُ بْنُ عُتْبَةَ الذِّمَارِيُّ قَالَ : دَخَلْنَا عَلَى أُمِّ الدَّرْدَاءِ وَنَحْنُ أَيْتَامٌ فَقَالَتْ : أَبْشِرُوا فَإِنِّي سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " يُشَفَّعُ الشَّهِيدُ فِي سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : صَوَابُهُ رَبَاحُ بْنُ الْوَلِيدِ .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Hasson rivoyat qildi, bizga Valid ibn Raboh az-Zimoriy rivoyat qildi, menga amakim Nimron ibn Utba az-Zimoriy rivoyat qildi. U dedi: Biz yetimlar bo'lib Ummud-Dardo huzuriga kirdik. U dedi: Suyunchilang, chunki men Abud-Dardoni shunday deganini eshitdim: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Shahid o'z ahli baytidan yetmish kishiga shafoat qiladi.» Abu Dovud dedi: To'g'risi Raboh ibn Valid.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ : لَمَّا مَاتَ النَّجَاشِيُّ كُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّهُ لاَ يَزَالُ يُرَى عَلَى قَبْرِهِ نُورٌ .
Bizga Muhammad ibn Amr ar-Roziy rivoyat qildi, bizga Salama — ya'ni Ibn Fazl — rivoyat qildi, u Muhammad ibn Ishoqdan, menga Yazid ibn Rumon rivoyat qildi, u Urvadan, u Oishadan rivoyat qildi. U dedi: Najoshiy vafot etganida, biz uning qabri ustida doimo nur ko'rilib turishini gaplashar edik.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رُبَيِّعَةَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ خَالِدٍ السُّلَمِيِّ، قَالَ : آخَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ رَجُلَيْنِ فَقُتِلَ أَحَدُهُمَا وَمَاتَ الآخَرُ بَعْدَهُ بِجُمُعَةٍ أَوْ نَحْوِهَا، فَصَلَّيْنَا عَلَيْهِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " مَا قُلْتُمْ " . فَقُلْنَا : دَعَوْنَا لَهُ، وَقُلْنَا : اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَأَلْحِقْهُ بِصَاحِبِهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " فَأَيْنَ صَلاَتُهُ بَعْدَ صَلاَتِهِ وَصَوْمُهُ بَعْدَ صَوْمِهِ " . شَكَّ شُعْبَةُ فِي صَوْمِهِ : " وَعَمَلُهُ بَعْدَ عَمَلِهِ إِنَّ بَيْنَهُمَا كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ " .
Bizga Muhammad ibn Kasir rivoyat qildi, bizga Shu'ba xabar berdi, u Amr ibn Murradan, u dedi: Men Amr ibn Maymunni eshitdim, u Abdulloh ibn Rubayyadan, u Ubayd ibn Xolid as-Sulamiydan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ikki kishini birodar qilib qo'ydilar. Ulardan biri o'ldirildi, ikkinchisi esa undan bir hafta yoki shunga yaqin vaqtdan keyin vafot etdi. Biz unga janoza o'qidik. Shunda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Nima dedingiz?» Biz dedik: Biz unga duo qildik va dedik: Allahim, uni mag'firat qil va uni o'rtog'iga qo'shgin. Shunda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Uning namozidan keyingi namozi va ro'zasidan keyingi ro'zasi qayerda?» — Shu'ba ro'za haqida shubha qildi — «va amalidan keyingi amali qayerda? Albatta ular orasi osmon bilan yer orasidagi kabidir.»
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا ح، وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، - الْمَعْنَى وَأَنَا لِحَدِيثِهِ، أَتْقَنُ - عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، : سُلَيْمَانَ بْنِ سُلَيْمٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ جَابِرٍ الطَّائِيِّ، عَنِ ابْنِ أَخِي أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ : " سَتُفْتَحُ عَلَيْكُمُ الأَمْصَارُ، وَسَتَكُونُ جُنُودٌ مُجَنَّدَةٌ تُقْطَعُ عَلَيْكُمْ فِيهَا بُعُوثٌ فَيَكْرَهُ الرَّجُلُ مِنْكُمُ الْبَعْثَ فِيهَا فَيَتَخَلَّصُ مِنْ قَوْمِهِ ثُمَّ يَتَصَفَّحُ الْقَبَائِلَ يَعْرِضُ نَفْسَهُ عَلَيْهِمْ يَقُولُ : مَنْ أَكْفِيهِ بَعْثَ كَذَا، مَنْ أَكْفِيهِ بَعْثَ كَذَا أَلاَ وَذَلِكَ الأَجِيرُ إِلَى آخِرِ قَطْرَةٍ مِنْ دَمِهِ " .
Bizga Ibrohim ibn Muso ar-Roziy xabar berdi (h), va bizga Amr ibn Usmon rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Harb rivoyat qildi — ma'no bir, men uning hadisini puxtaroq bilaman — u Abu Salama Sulaymon ibn Sulaymdan, u Yahyo ibn Jobir at-Toiydan, u Abu Ayyub al-Ansoriyning jiyanidan, u Abu Ayyubdan rivoyat qildi. U Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shunday deyayotganini eshitdi: «Sizlarga shaharlar fath qilib beriladi, qo'shinlar tuziladi, sizlarga ulardan harbiy guruhlar ajratiladi. Sizdan biringiz undagi safarbarlikni yoqtirmay, o'z qavmidan qutulib chiqadi, so'ng qabilalarni ko'zdan kechirib, o'zini ularga taklif qiladi va deydi: ‹Kimning falon safarbarligini men o'rniga ado etib beray, kimning falon safarbarligini men o'rniga ado etib beray?› Bilingki, u o'z qonining oxirgi tomchisigacha (ish haqi olgan) ishchidir.»
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنِ ابْنِ شُفَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " لِلْغَازِي أَجْرُهُ، وَلِلْجَاعِلِ أَجْرُهُ وَأَجْرُ الْغَازِي " .
Bizga Ibrohim ibn Hasan al-Misisiy rivoyat qildi, bizga Hajjoj — ya'ni Ibn Muhammad — rivoyat qildi (h), va bizga Abdulmalik ibn Shuayb rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb rivoyat qildi, u Lays ibn Sa'ddan, u Hayva ibn Shurayhdan, u Ibn Shufaydan, u otasidan, u Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «G'oziyga o'z ajri bor, jihodga jihozlovchiga ham o'z ajri va g'oziyning ajri bor.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَاصِمُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ، أَنَّ يَعْلَى بْنَ مُنْيَةَ، قَالَ : آذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْغَزْوِ وَأَنَا شَيْخٌ كَبِيرٌ لَيْسَ لِي خَادِمٌ، فَالْتَمَسْتُ أَجِيرًا يَكْفِينِي وَأُجْرِي لَهُ سَهْمَهُ، فَوَجَدْتُ رَجُلاً، فَلَمَّا دَنَا الرَّحِيلُ أَتَانِي فَقَالَ : مَا أَدْرِي مَا السُّهْمَانُ وَمَا يَبْلُغُ سَهْمِي فَسَمِّ لِي شَيْئًا كَانَ السَّهْمُ أَوْ لَمْ يَكُنْ . فَسَمَّيْتُ لَهُ ثَلاَثَةَ دَنَانِيرَ، فَلَمَّا حَضَرَتْ غَنِيمَتُهُ أَرَدْتُ أَنْ أُجْرِيَ لَهُ سَهْمَهُ، فَذَكَرْتُ الدَّنَانِيرَ، فَجِئْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ لَهُ أَمْرَهُ، فَقَالَ : " مَا أَجِدُ لَهُ فِي غَزْوَتِهِ هَذِهِ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ إِلاَّ دَنَانِيرَهُ الَّتِي سَمَّى " .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Vahb rivoyat qildi, menga Osim ibn Hakim xabar berdi, u Yahyo ibn Abu Amr as-Sayboniydan, u Abdulloh ibn ad-Daylamiydan rivoyat qildi: Ya'lo ibn Munya dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam g'azotga chiqishni e'lon qildilar. Men keksa, qari odam edim, xizmatchim yo'q edi. Men o'rnimga yetadigan bir ishchi izladim, uning ulushini o'zim unga beradigan qilib. Bir kishini topdim. Yo'lga chiqish vaqti yaqinlashganda, u oldimga kelib dedi: Ulushlar nima ekanini va menga qancha ulush tegishini bilmayman, menga aniq bir narsa belgilab ber, ulush bo'lsa ham, bo'lmasa ham. Men unga uch dinor belgiladim. O'ljasi yetib kelganida, men unga ulushini berishni istab, dinorlarni esladim. Nabiy sollallahu alayhi vasallam huzuriga kelib, uning ishini aytdim. U dedilar: «Men uning bu g'azotida dunyo va oxiratda o'zi belgilagan dinorlaridan boshqa hech narsa topa olmayapman.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : جِئْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى الْهِجْرَةِ وَتَرَكْتُ أَبَوَىَّ يَبْكِيَانِ . فَقَالَ : " ارْجِعْ عَلَيْهِمَا فَأَضْحِكْهُمَا كَمَا أَبْكَيْتَهُمَا " .
Bizga Muhammad ibn Kasir rivoyat qildi, bizga Sufyon xabar berdi, bizga Ato ibn Soib rivoyat qildi, u otasidan, u Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qildi. U dedi: Bir kishi Rasulullah sollallahu alayhi vasallam huzuriga kelib dedi: Men sizga hijrat qilish uchun bay'at qilgani keldim, ota-onamni yig'lagan holda tashlab. U dedilar: «Ularning oldiga qaytgin va ularni yig'latganing kabi, ularni kuldirgin.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ أُجَاهِدُ قَالَ : " أَلَكَ أَبَوَانِ " . قَالَ : نَعَمْ . قَالَ : " فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : أَبُو الْعَبَّاسِ هَذَا الشَّاعِرُ اسْمُهُ السَّائِبُ بْنُ فَرُّوخَ .
Bizga Muhammad ibn Kasir rivoyat qildi, bizga Sufyon xabar berdi, u Habib ibn Abu Sobitdan, u Abul-Abbosdan, u Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qildi. U dedi: Bir kishi Nabiy sollallahu alayhi vasallam huzuriga kelib dedi: Yo Rasulullah, jihod qilaymi? U dedilar: «Ota-onang bormi?» U dedi: Ha. U dedilar: «Bas, ularning yo'lida jihod qilgin.» Abu Dovud dedi: Bu Abul-Abbos shoir bo'lib, ismi Soib ibn Farruxdir.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ دَرَّاجًا أَبَا السَّمْحِ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، : أَنَّ رَجُلاً، هَاجَرَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْيَمَنِ، فَقَالَ : " هَلْ لَكَ أَحَدٌ بِالْيَمَنِ " . قَالَ : أَبَوَاىَ . قَالَ : " أَذِنَا لَكَ " . قَالَ : لاَ . قَالَ : " ارْجِعْ إِلَيْهِمَا فَاسْتَأْذِنْهُمَا، فَإِنْ أَذِنَا لَكَ فَجَاهِدْ، وَإِلاَّ فَبِرَّهُمَا " .
Bizga Said ibn Mansur rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Vahb rivoyat qildi, menga Amr ibn Horis xabar berdi, unga Darroj Abus-Samh rivoyat qildi, u Abul-Haysamdan, u Abu Said al-Xudriydan rivoyat qildi: Bir kishi Yamandan Rasulullah sollallahu alayhi vasallam huzuriga hijrat qildi. U dedilar: «Yamanda biror kishing bormi?» U dedi: Ota-onam. U dedilar: «Senga ruxsat berdilarmi?» U dedi: Yo'q. U dedilar: «Ularning oldiga qaytib, ulardan ruxsat so'ragin. Agar senga ruxsat bersalar, jihod qilgin, aks holda ularga yaxshilik qilgin.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهِّرٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْزُو بِأُمِّ سُلَيْمٍ وَنِسْوَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ لِيَسْقِينَ الْمَاءَ وَيُدَاوِينَ الْجَرْحَى .
Bizga Abdussalom ibn Mutahhar rivoyat qildi, bizga Ja'far ibn Sulaymon rivoyat qildi, u Sobitdan, u Anasdan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Ummu Sulaym va ansorlardan bir necha ayollar bilan g'azotga chiqar edilar, ular suv quyib berish va yaradorlarni davolash uchun edi.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي نُشْبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " ثَلاَثَةٌ مِنْ أَصْلِ الإِيمَانِ : الْكَفُّ عَمَّنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ تُكَفِّرْهُ بِذَنْبٍ وَلاَ تُخْرِجْهُ مِنَ الإِسْلاَمِ بِعَمَلٍ، وَالْجِهَادُ مَاضٍ مُنْذُ بَعَثَنِيَ اللَّهُ إِلَى أَنْ يُقَاتِلَ آخِرُ أُمَّتِي الدَّجَّالَ لاَ يُبْطِلُهُ جَوْرُ جَائِرٍ وَلاَ عَدْلُ عَادِلٍ، وَالإِيمَانُ بِالأَقْدَارِ " .
Bizga Said ibn Mansur rivoyat qildi, bizga Abu Muoviya rivoyat qildi, bizga Ja'far ibn Burqon rivoyat qildi, u Yazid ibn Abu Nushbadan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Uch narsa iymonning aslidandir: ‹La ilaha illallah› degan kishidan qo'l tortish — uni gunoh sababli kofirga chiqarmaslik va uni biror amal sababli Islomdan chiqarmaslik; jihod Allah meni yuborganidan boshlab to ummatimning oxirgisi Dajjol bilan jang qilgunga qadar davom etadi, uni biror zolimning zulmi ham, biror odilning adli ham botil qila olmaydi; va taqdirlarga iymon keltirish.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " الْجِهَادُ وَاجِبٌ عَلَيْكُمْ مَعَ كُلِّ أَمِيرٍ بَرًّا كَانَ أَوْ فَاجِرًا، وَالصَّلاَةُ وَاجِبَةٌ عَلَيْكُمْ خَلْفَ كُلِّ مُسْلِمٍ بَرًّا كَانَ أَوْ فَاجِرًا وَإِنْ عَمِلَ الْكَبَائِرَ، وَالصَّلاَةُ وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ بَرًّا كَانَ أَوْ فَاجِرًا وَإِنْ عَمِلَ الْكَبَائِرَ " .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb rivoyat qildi, menga Muoviya ibn Solih rivoyat qildi, u Alo ibn al-Horisdan, u Makhuldan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Jihod sizlarga har bir amir bilan birga vojibdir — u yaxshi bo'ladimi yoki fojir; namoz sizlarga har bir musulmon ortida vojibdir — u yaxshi bo'ladimi yoki fojir, agar katta gunohlar qilgan bo'lsa ham; va namoz har bir musulmonga vojibdir — u yaxshi bo'ladimi yoki fojir, agar katta gunohlar qilgan bo'lsa ham.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ نُبَيْحٍ الْعَنَزِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ أَرَادَ أَنْ يَغْزُوَ فَقَالَ : " يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ، إِنَّ مِنْ إِخْوَانِكُمْ قَوْمًا لَيْسَ لَهُمْ مَالٌ وَلاَ عَشِيرَةٌ فَلْيَضُمَّ أَحَدُكُمْ إِلَيْهِ الرَّجُلَيْنِ أَوِ الثَّلاَثَةَ فَمَا لأَحَدِنَا مِنْ ظَهْرٍ يَحْمِلُهُ إِلاَّ عُقْبَةٌ كَعُقْبَةِ " . يَعْنِي أَحَدِهِمْ . فَضَمَمْتُ إِلَىَّ اثْنَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً، قَالَ : مَا لِي إِلاَّ عُقْبَةٌ كَعُقْبَةِ أَحَدِهِمْ مِنْ جَمَلِي .
Bizga Muhammad ibn Sulaymon al-Anboriy rivoyat qildi, bizga Abida ibn Humayd rivoyat qildi, u Asvad ibn Qaysdan, u Nubayh al-Anaziydan, u Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qildi. U Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildiki, u g'azotga chiqishni xohlab dedilar: «Ey muhojirlar va ansorlar guruhi! Birodarlaringizdan shunday qavm borki, ularning na moli, na qabilasi bor. Bas, biringiz o'ziga ikki yoki uch kishini qo'shib olsin. Bizdan birovning ulovi yo'q, faqat birimiznikiga galma-galiga minishdek navbat bordir.» — ya'ni ulardan biri. Shunda men o'zimga ikki yoki uch kishini qo'shib oldim. U dedi: Mening tuyamga ulardan birining galma-galiga minishdek navbatigina bor edi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنِي ضَمْرَةُ، أَنَّ ابْنَ زُغْبٍ الإِيَادِيَّ، حَدَّثَهُ قَالَ : نَزَلَ عَلَىَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَوَالَةَ الأَزْدِيُّ فَقَالَ لِي : بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَغْنَمَ عَلَى أَقْدَامِنَا فَرَجَعْنَا فَلَمْ نَغْنَمْ شَيْئًا وَعَرَفَ الْجُهْدَ فِي وُجُوهِنَا فَقَامَ فِينَا فَقَالَ : " اللَّهُمَّ لاَ تَكِلْهُمْ إِلَىَّ فَأَضْعُفَ عَنْهُمْ، وَلاَ تَكِلْهُمْ إِلَى أَنْفُسِهِمْ فَيَعْجِزُوا عَنْهَا، وَلاَ تَكِلْهُمْ إِلَى النَّاسِ فَيَسْتَأْثِرُوا عَلَيْهِمْ " . ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رَأْسِي - أَوْ قَالَ : عَلَى هَامَتِي - ثُمَّ قَالَ : " يَا ابْنَ حَوَالَةَ إِذَا رَأَيْتَ الْخِلاَفَةَ قَدْ نَزَلَتْ أَرْضَ الْمُقَدَّسَةِ فَقَدْ دَنَتِ الزَّلاَزِلُ وَالْبَلاَبِلُ وَالأُمُورُ الْعِظَامُ، وَالسَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنَ النَّاسِ مِنْ يَدِي هَذِهِ مِنْ رَأْسِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَوَالَةَ حِمْصِيٌّ .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Asad ibn Muso rivoyat qildi, bizga Muoviya ibn Solih rivoyat qildi, menga Zamra rivoyat qildi, unga Ibn Zug'b al-Iyodiy rivoyat qildi. U dedi: Mening huzurimga Abdulloh ibn Havola al-Azdiy tushdi va menga dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bizni piyoda o'lja olishimiz uchun yubordilar. Biz qaytdik, ammo hech narsa o'lja olmadik va u yuzlarimizdagi charchoqni bildi. Shunda u oramizda turib dedi: «Allahim, ularni menga topshirmagin, men ularga kuchim yetmaydi; ularni o'zlariga ham topshirmagin, ular o'zlaridan ojiz qoladi; ularni odamlarga ham topshirmagin, ular ularga nisbatan o'zlarini afzal ko'radi.» So'ng qo'lini boshimga qo'ydi — yoki dedi: tepamga — keyin dedi: «Ey Ibn Havola, qachon xilofat muqaddas zaminga tushganini ko'rsang, bilki zilzilalar, vahimalar va katta ishlar yaqinlashibdi. O'sha kunda Qiyomat odamlarga mening bu qo'lim boshingga yaqin bo'lganidan ham yaqindir.» Abu Dovud dedi: Abdulloh ibn Havola himsliklik edi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " عَجِبَ رَبُّنَا مِنْ رَجُلٍ غَزَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَانْهَزَمَ " . يَعْنِي أَصْحَابَهُ : " فَعَلِمَ مَا عَلَيْهِ فَرَجَعَ حَتَّى أُهْرِيقَ دَمُهُ، فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى لِمَلاَئِكَتِهِ : انْظُرُوا إِلَى عَبْدِي رَجَعَ رَغْبَةً فِيمَا عِنْدِي وَشَفَقَةً مِمَّا عِنْدِي حَتَّى أُهَرِيقَ دَمُهُ " .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, bizga Ato ibn Soib xabar berdi, u Murra al-Hamdoniydan, u Abdulloh ibn Mas'uddan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedilar: «Robbimiz Allah yo'lida g'azot qilib, so'ng yengilib chekingan bir kishidan ajablandi» — ya'ni uning sheriklari — «keyin u o'ziga nima lozimligini bilib, qaytdi, toki qoni to'kilguncha. Shunda Allah taolo farishtalariga aytadi: ‹Bandamga qaranglar, u mening huzurimdagiga rag'bat va mening huzurimdagidan qo'rqib qaytdi, toki qoni to'kilguncha.›»
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ أُقَيْشٍ، كَانَ لَهُ رِبًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَكَرِهَ أَنْ يُسْلِمَ حَتَّى يَأْخُذَهُ فَجَاءَ يَوْمَ أُحُدٍ . فَقَالَ : أَيْنَ بَنُو عَمِّي قَالُوا : بِأُحُدٍ . قَالَ : أَيْنَ فُلاَنٌ قَالُوا : بِأُحُدٍ . قَالَ : أَيْنَ فُلاَنٌ قَالُوا : بِأُحُدٍ . فَلَبِسَ لأْمَتَهُ وَرَكِبَ فَرَسَهُ ثُمَّ تَوَجَّهَ قِبَلَهُمْ، فَلَمَّا رَآهُ الْمُسْلِمُونَ قَالُوا : إِلَيْكَ عَنَّا يَا عَمْرُو . قَالَ : إِنِّي قَدْ آمَنْتُ . فَقَاتَلَ حَتَّى جُرِحَ، فَحُمِلَ إِلَى أَهْلِهِ جَرِيحًا، فَجَاءَهُ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ لأُخْتِهِ : سَلِيهِ حَمِيَّةً لِقَوْمِكَ أَوْ غَضَبًا لَهُمْ أَمْ غَضَبًا لِلَّهِ فَقَالَ : بَلْ غَضَبًا لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ فَمَاتَ . فَدَخَلَ الْجَنَّةَ وَمَا صَلَّى لِلَّهِ صَلاَةً .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Amr xabar berdi, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi: Amr ibn Uqaysh johiliyatda ribosi bor edi. U uni olmaguncha Islomga kirishni yoqtirmadi. Uhud kuni kelib dedi: Amakimning o'g'illari qayerda? Ular dedi: Uhudda. U dedi: Falonchi qayerda? Ular dedi: Uhudda. U dedi: Falonchi qayerda? Ular dedi: Uhudda. Shunda u sovutini kiyib, otiga mindi va ularga qarab yo'l oldi. Musulmonlar uni ko'rganlarida dedilar: Bizdan nari turgin, ey Amr. U dedi: Men iymon keltirdim. So'ng u jang qildi, toki yaralandi. Yaralangan holda ahliga olib borildi. Sa'd ibn Muoz uning oldiga kelib, opasiga dedi: Undan so'ragin: qavming uchun himiyat (qabila g'ururi) tufaylimi yoki ular uchun g'azab tufaylimi, yoki Allah uchun g'azab tufaylimi? U dedi: Yo'q, balki Allah va Rasuli uchun g'azab tufayli. So'ng u vafot etdi. Bas, u Allahga bir vaqt ham namoz o'qimagani holda jannatga kirdi.