حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ بُدَيْلٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي عَامِرٍ الْهَوْزَنِيِّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ لُحَىٍّ، عَنِ الْمِقْدَامِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَرَكَ كَلاًّ فَإِلَىَّ " . وَرُبَّمَا قَالَ " إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ " . " وَمَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ وَأَنَا وَارِثُ مَنْ لاَ وَارِثَ لَهُ أَعْقِلُ لَهُ وَأَرِثُهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لاَ وَارِثَ لَهُ يَعْقِلُ عَنْهُ وَيَرِثُهُ " .
Бизга Ҳафс ибн Умар ривоят қилди, бизга Шуъба Будайлдан, у Алий ибн Абу Талҳадан, у Рошид ибн Саъддан, у Абу Омир ал-Ҳавзаний Абдуллаҳ ибн Луҳаййдан, у Миқдомдан ривоят қилди, деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Ким қарамоқ қолдирса, у менга (масъулдир).» Баъзан: «Аллаҳга ва Унинг Расулига» дерди. «Ким мол қолдирса, у унинг ворисларига. Мен вориси бўлмаганнинг ворисидирман, унинг номидан дият тўлайман ва унга мерос бўламан. Тоға эса вориси бўлмаганнинг ворисидир, унинг номидан дият тўлайди ва унга мерос бўлади.»
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، - فِي آخَرِينَ - قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ بُدَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ مَيْسَرَةَ - عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي عَامِرٍ الْهَوْزَنِيِّ، عَنِ الْمِقْدَامِ الْكِنْدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ فَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضَيْعَةً فَإِلَىَّ وَمَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ وَأَنَا مَوْلَى مَنْ لاَ مَوْلَى لَهُ أَرِثُ مَالَهُ وَأَفُكُّ عَانَهُ وَالْخَالُ مَوْلَى مَنْ لاَ مَوْلَى لَهُ يَرِثُ مَالَهُ وَيَفُكُّ عَانَهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الزُّبَيْدِيُّ عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ عَائِذٍ عَنِ الْمِقْدَامِ وَرَوَاهُ مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ رَاشِدٍ قَالَ سَمِعْتُ الْمِقْدَامَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَقُولُ الضَّيْعَةُ مَعْنَاهُ عِيَالٌ .
Бизга Сулаймон ибн Ҳарб ва бошқалар ривоят қилди, дедилар: Бизга Ҳаммод Будайлдан — яъни ибн Майсара — у Алий ибн Абу Талҳадан, у Рошид ибн Саъддан, у Абу Омир ал-Ҳавзанийдан, у Миқдом ал-Киндийдан ривоят қилди, деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Мен ҳар бир мўминга унинг ўзидан кўра ҳақлироқман. Ким қарз ёки ожиз оила қолдирса, у менга. Ким мол қолдирса, у унинг ворисларига. Мен эгаси бўлмаганнинг эгасиман, унинг молини мерос оламан ва унинг асирлигини халос қиламан. Тоға эса эгаси бўлмаганнинг эгасидир, унинг молини мерос олади ва унинг асирлигини халос қилади.» Абу Довуд деди: Уни Зубайдий Рошид ибн Саъддан, у Ибн Оиздан, у Миқдомдан ривоят қилди. Ва Муовия ибн Солиҳ Рошиддан ривоят қилди, деди: Мен Миқдомдан эшитдим. Абу Довуд деди: «Зайяъа» маъноси оила демакдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ عَتِيقٍ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ حُجْرٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَنَا وَارِثُ مَنْ لاَ وَارِثَ لَهُ أَفُكُّ عَانِيَهُ وَأَرِثُ مَالَهُ وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لاَ وَارِثَ لَهُ يَفُكُّ عَانِيَهُ وَيَرِثُ مَالَهُ " .
Бизга Абдуссалом ибн Атиқ ад-Димашқий ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Муборак, бизга Исмоил ибн Айёш Язид ибн Ҳужрдан, у Солиҳ ибн Яҳё ибн Миқдомдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилди, деди: Мен Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Мен вориси бўлмаганнинг ворисидирман, унинг асирлигини халос қиламан ва унинг молини мерос оламан. Тоға эса вориси бўлмаганнинг ворисидир, унинг асирлигини халос қилади ва унинг молини мерос олади.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ سُفْيَانَ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ الأَصْبَهَانِيِّ، عَنْ مُجَاهِدِ بْنِ وَرْدَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ مَوْلًى، لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَاتَ وَتَرَكَ شَيْئًا وَلَمْ يَدَعْ وَلَدًا وَلاَ حَمِيمًا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَعْطُوا مِيرَاثَهُ رَجُلاً مِنْ أَهْلِ قَرْيَتِهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ سُفْيَانَ أَتَمُّ وَقَالَ مُسَدَّدٌ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ أَرْضِهِ " . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ " فَأَعْطُوهُ مِيرَاثَهُ " .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё, бизга Шуъба (ҳ) ва бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Вакиъ ибн Жарроҳ Суфёндан, иккаласи Ибн Асбаҳонийдан, у Мужоҳид ибн Вардондан, у Урвадан, у Оиша розияллаҳу анҳодан ривоят қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг бир мавлоси вафот этди ва бирор нарса қолдирди, фарзанд ҳам, қариндош ҳам қолдирмади. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унинг меросини қишлоғи аҳлидан бўлган бир кишига беринглар» деди. Абу Довуд деди: Суфённинг ҳадиси тўлиқроқ. Мусаддад деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу ерда унинг юрти аҳлидан бирор киши борми?» деди. Улар: «Ҳа» дедилар. У: «Унга меросини беринглар» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ جِبْرِيلَ بْنِ أَحْمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي مِيرَاثَ رَجُلٍ مِنَ الأَزْدِ وَلَسْتُ أَجِدُ أَزْدِيًّا أَدْفَعُهُ إِلَيْهِ . قَالَ " اذْهَبْ فَالْتَمِسْ أَزْدِيًّا حَوْلاً " . قَالَ فَأَتَاهُ بَعْدَ الْحَوْلِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ أَجِدْ أَزْدِيًّا أَدْفَعُهُ إِلَيْهِ . قَالَ " فَانْطَلِقْ فَانْظُرْ أَوَّلَ خُزَاعِيٍّ تَلْقَاهُ فَادْفَعْهُ إِلَيْهِ " . فَلَمَّا وَلَّى قَالَ " عَلَىَّ الرَّجُلَ " . فَلَمَّا جَاءَ قَالَ " انْظُرْ كُبْرَ خُزَاعَةَ فَادْفَعْهُ إِلَيْهِ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Саъид ал-Киндий ривоят қилди, бизга Муҳорибий Жибрил ибн Аҳмардан, у Абдуллаҳ ибн Бурайдадан, у отасидан ривоят қилди, деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдиларига бир киши келиб деди: «Менда Азд қабиласидан бўлган бир кишининг мероси бор, мен уни топширадиган аздлик топа олмаяпман.» У: «Бор, бир йил аздликни изла» деди. Сўнг бир йилдан кейин унинг олдига келиб деди: «Эй Аллаҳнинг Расули, мен топширадиган аздликни топмадим.» У: «Бор, учратган биринчи хузўаликка қара ва унга топшир» деди. У бурилиб кетганида: «Менга у кишини (қайтаринглар)» деди. У келганида: «Хузўанинг каттасига қара ва унга топшир» деди.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَسْوَدَ الْعِجْلِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ جِبْرِيلَ بْنِ أَحْمَرَ أَبِي بَكْرٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَاتَ رَجُلٌ مِنْ خُزَاعَةَ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمِيرَاثِهِ فَقَالَ " الْتَمِسُوا لَهُ وَارِثًا أَوْ ذَا رَحِمٍ " . فَلَمْ يَجِدُوا لَهُ وَارِثًا وَلاَ ذَا رَحِمٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَعْطُوهُ الْكُبْرَ مِنْ خُزَاعَةَ " . قَالَ يَحْيَى قَدْ سَمِعْتُهُ مَرَّةً يَقُولُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ " انْظُرُوا أَكْبَرَ رَجُلٍ مِنْ خُزَاعَةَ " .
Бизга Ҳусайн ибн Асвад ал-Ижлий ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам, бизга Шарик Жибрил ибн Аҳмар Абу Бакрдан, у Ибн Бурайдадан, у отасидан ривоят қилди, деди: Хузўадан бўлган бир киши вафот этди, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдиларига унинг мероси келтирилди. У: «Унга ворис ёки қариндош изланглар» деди. Улар унга ворис ҳам, қариндош ҳам топмадилар. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Уни Хузўанинг каттасига беринглар» деди. Яҳё деди: Мен уни бир марта бу ҳадисда: «Хузўадан энг катта кишига қаранглар» деганини эшитганман.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَوْسَجَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مَاتَ وَلَمْ يَدَعْ وَارِثًا إِلاَّ غُلاَمًا لَهُ كَانَ أَعْتَقَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ لَهُ أَحَدٌ " . قَالُوا لاَ إِلاَّ غُلاَمًا لَهُ كَانَ أَعْتَقَهُ . فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِيرَاثَهُ لَهُ .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод, бизга Амр ибн Динор хабар берди, у Авсажадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди: Бир киши вафот этди ва ўзи озод қилган бир қулидан бошқа ворис қолдирмади. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Унинг бирортаси борми?» деди. Улар: «Йўқ, фақат ўзи озод қилган бир қули бор» дедилар. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг меросини унга (қулга) қилди.