حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا تَمِيمُ بْنُ الْمُنْتَصِرِ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، - يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ - عَنْ شَرِيكٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَقَالَ، إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، وَالأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدِّهِ " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ سُفْيَانَ وَحَدِيثُ إِسْرَائِيلَ لَمْ يُفَسِّرْهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ وَيَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ وَعَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ شُعْبَةُ كَانَ يُنْكِرُ هَذَا الْحَدِيثَ - حَدِيثَ أَبِي إِسْحَاقَ - أَنْ يَكُونَ مَرْفُوعًا .
Бизга Муҳаммад ибн Касир ривоят қилди, бизга Суфён хабар берди, (ҳ) ва бизга Аҳмад ибн Юнус ривоят қилди, бизга Зойида ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Абу Аҳвас ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Муҳаммад ибн Убайд Муҳорибий ва Зиёд ибн Айюб ривоят қилдилар, улар: Бизга Умар ибн Убайд Танофисий ривоят қилди, дедилар, (ҳ) ва бизга Тамим ибн Мунтасир ривоят қилди, бизга Ишоқ, яъни ибн Юсуф, Шарийкдан хабар берди, (ҳ) ва бизга Аҳмад ибн Маниъ ривоят қилди, бизга Ҳусайн ибн Муҳаммад ривоят қилди, бизга Исроил ривоят қилди — уларнинг барчаси Абу Ишоқдан, у Абу Аҳвасдан, у Абдуллаҳдан (ривоят қилдилар). Исроил эса: Абу Аҳвас ва Асваддан, улар Абдуллаҳдан, деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўнгига ва чапига, юзларининг оқлиги кўринадиган даражада салом берар эдилар: «Ассаламу алайкум вараҳматуллаҳ, Ассаламу алайкум вараҳматуллаҳ». Абу Довуд айтди: Бу Суфён ҳадисининг лафзи, Исроил ҳадисида эса уни тафсир қилмаган. Абу Довуд айтди: Уни Зуҳайр Абу Ишоқдан, ва Яҳё ибн Одам Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Абдурраҳмон ибн Асваддан, у отасидан ва Алқамадан, улар Абдуллаҳдан ривоят қилдилар. Абу Довуд айтди: Шуъба бу ҳадисни — Абу Ишоқ ҳадисини — марфуъ (Пайғамбарга нисбатан) бўлишини инкор этарди.
حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ قَيْسٍ الْحَضْرَمِيُّ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ " . وَعَنْ شِمَالِهِ " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ " .
Бизга Абда ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, бизга Мусо ибн Қайс Ҳазрамий Салама ибн Куҳайлдан, у Алқама ибн Воилдан, у отасидан ривоят қилди. У айтди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам билан намоз ўқидим, у ўнгига: «Ассаламу алайкум вараҳматуллаҳи вабаракотуҳ» деб, чапига: «Ассаламу алайкум вараҳматуллаҳ» деб салом берар эди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا، وَوَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ابْنِ الْقِبْطِيَّةِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ أَحَدُنَا أَشَارَ بِيَدِهِ مِنْ عَنْ يَمِينِهِ وَمِنْ عَنْ يَسَارِهِ فَلَمَّا صَلَّى قَالَ " مَا بَالُ أَحَدِكُمْ يَرْمِي بِيَدِهِ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ خَيْلٍ شُمْسٍ إِنَّمَا يَكْفِي أَحَدَكُمْ - أَوْ أَلاَ يَكْفِي أَحَدَكُمْ - أَنْ يَقُولَ هَكَذَا " . وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ " يُسَلِّمُ عَلَى أَخِيهِ مَنْ عَنْ يَمِينِهِ وَمَنْ عَنْ شِمَالِهِ " .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Закариё ва Вакийъ Мисъардан, у Убайдуллаҳ ибн Қибтийядан, у Жобир ибн Самурадан ривоят қилдилар. У айтди: Биз Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг орқасида намоз ўқиганимизда, биримиз салом берганда қўли билан ўнгидан ва чапидан ишора қилар эди. Намозни ўқиб бўлгач, у деди: «Сизларнинг бирингизга нима бўляптики, қўлини гўё асов отларнинг думларидек силкитади? Бирингизга шундай дейиш — ёки: бирингизга шундай дейиш кифоя эмасми?» Ва бармоғи билан ишора қилди: «Ўнгидаги ва чапидаги биродарига салом бериши».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ مِسْعَرٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ " أَمَا يَكْفِي أَحَدَكُمْ - أَوْ أَحَدَهُمْ - أَنْ يَضَعَ يَدَهُ عَلَى فَخِذِهِ ثُمَّ يُسَلِّمُ عَلَى أَخِيهِ مَنْ عَنْ يَمِينِهِ وَمَنْ عَنْ شِمَالِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Сулаймон Анборий ривоят қилди, бизга Абу Нуъайм Мисъардан ўз исноди ва маъноси билан ривоят қилди. У айтди: «Бирингизга — ёки улардан бирига — қўлини сонига қўйиб, сўнг ўнгидаги ва чапидаги биродарига салом бериши кифоя эмасми?»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ تَمِيمٍ الطَّائِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ رَافِعُو أَيْدِيهِمْ - قَالَ زُهَيْرٌ أُرَاهُ قَالَ - فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ " مَا لِي أَرَاكُمْ رَافِعِي أَيْدِيكُمْ كَأَنَّهَا أَذْنَابُ خَيْلٍ شُمْسٍ اسْكُنُوا فِي الصَّلاَةِ " .
Бизга Абдуллаҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, бизга ал-Аъмаш ривоят қилди, ал-Мусайяб ибн Рофиъдан, у Тамим ат-Тоийдан, у Жобир ибн Самурадан ривоят қилди. У айтди: Бизнинг олдимизга Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам кирди, одамлар эса қўлларини кўтарган эдилар — Зуҳайр айтди: «Ўйлайманки, у намозда деди» — шунда у: «Нима бўлдики, сизларни қўлларингизни худди серсовуқ отларнинг думларидек кўтарганингизни кўряпман? Намозда осойишта бўлинглар» деди.