حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ سَمْعَانَ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ بَنِي فُلاَنٍ " . فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ ثُمَّ قَالَ " هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ بَنِي فُلاَنٍ " . فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ ثُمَّ قَالَ " هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ بَنِي فُلاَنٍ " . فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ صلى الله عليه وسلم " مَا مَنَعَكَ أَنْ تُجِيبَنِي فِي الْمَرَّتَيْنِ الأُولَيَيْنِ أَمَا إِنِّي لَمْ أُنَوِّهْ بِكُمْ إِلاَّ خَيْرًا إِنَّ صَاحِبَكُمْ مَأْسُورٌ بِدَيْنِهِ " . فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ أَدَّى عَنْهُ حَتَّى مَا بَقِيَ أَحَدٌ يَطْلُبُهُ بِشَىْءٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمْعَانُ بْنُ مُشَنَّجٍ .
Бизга Саъид ибн Мансур ривоят қилди, бизга Абулаҳвас, Саъид ибн Масруқдан, у Шаъбийдан, у Самъондан, у Самурадан ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга хутба қилиб дедилар: «Бу ерда фалон ўғилларидан бирор киши борми?» Ҳеч ким жавоб бермади. Сўнг дедилар: «Бу ерда фалон ўғилларидан бирор киши борми?» Ҳеч ким жавоб бермади. Сўнг дедилар: «Бу ерда фалон ўғилларидан бирор киши борми?» Шунда бир киши туриб деди: «Мен, ё Расулуллаҳ». У соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Аввалги икки мартада менга жавоб беришингдан сени нима тўсди? Мен сизларни фақат яхшилик билан тилга олдим. Албатта, шеригингиз ўз қарзи сабабли ушланиб (маҳбус) қолган». Мен уни кўрдим, у (шеригининг) қарзини тўлади, ҳатто ундан бирор нарса талаб қиладиган ҳеч ким қолмади. Абу Довуд деди: Самъон ибн Мушаннаждир.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الْقُرَشِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ بْنَ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيَّ، يَقُولُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِنَّ أَعْظَمَ الذُّنُوبِ عِنْدَ اللَّهِ أَنْ يَلْقَاهُ بِهَا عَبْدٌ - بَعْدَ الْكَبَائِرِ الَّتِي نَهَى اللَّهُ عَنْهَا - أَنْ يَمُوتَ رَجُلٌ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ لاَ يَدَعُ لَهُ قَضَاءً " .
Бизга Сулаймон ибн Довуд Маҳрий ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Саъид ибн Абу Айюб ривоят қилдики, у Абу Абдуллаҳ Қурашийни шундай деганини эшитди: мен Абу Бурда ибн Абу Мусо Ашъарийни ўз отасидан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилиб шундай деганини эшитдим, у дедилар: «Албатта, Аллаҳ наҳй қилган кабира гуноҳлардан кейин Аллаҳ ҳузурида энг катта гуноҳлардан бири — банда Аллаҳга уни келтириб учрашуви — кишининг қарзи бўла туриб, уни тўлайдиган нарса қолдирмасдан ўлишидир».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُتَوَكِّلِ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُصَلِّي عَلَى رَجُلٍ مَاتَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ فَأُتِيَ بِمَيِّتٍ فَقَالَ " أَعَلَيْهِ دَيْنٌ " . قَالُوا نَعَمْ دِينَارَانِ . قَالَ " صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ " . فَقَالَ أَبُو قَتَادَةَ الأَنْصَارِيُّ هُمَا عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ فَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا فَعَلَىَّ قَضَاؤُهُ وَمَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ " .
Бизга Муҳаммад ибн Мутаваккил Асқалоний ривоят қилди, бизга Абдурраззоқ ривоят қилди, бизга Маъмар, Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Жобирдан хабар бериб деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қарзи бўла туриб ўлган кишига (жаноза) намози ўқимас эдилар. Бир марра маййит келтирилди, у дедилар: «Бунга қарз борми?» Улар: «Ҳа, икки динор» дедилар. У дедилар: «Шеригингизга (ўзларингиз) намоз ўқинглар». Шунда Абу Қатода Ансорий деди: «Улар мен зиммамга (қарз), ё Расулуллаҳ». Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга намоз ўқидилар. Аллаҳ Расули соллаллаҳу алайҳи васалламга (ғалабалар) очиб бергач, у дедилар: «Мен ҳар бир мўминга ўз нафсидан кўра ҳақлироқман. Ким қарз қолдирса, уни тўлаш мен зиммамда, ким мол қолдирса, у ворисларига».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، رَفَعَهُ - قَالَ عُثْمَانُ وَحَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، - عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ قَالَ اشْتَرَى مِنْ عِيرٍ تَبِيعًا وَلَيْسَ عِنْدَهُ ثَمَنُهُ فَأُرْبِحَ فِيهِ فَبَاعَهُ فَتَصَدَّقَ بِالرِّبْحِ عَلَى أَرَامِلِ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَقَالَ لاَ أَشْتَرِي بَعْدَهَا شَيْئًا إِلاَّ وَعِنْدِي ثَمَنُهُ .
Бизга Усмон ибн Абу Шайба ва Қутайба ибн Саъид, Шарикдан, у Симокдан, у Икримадан ривоят қилдилар, уни марфуъ қилди — Усмон деди: ва бизга Вакиъ, Шарикдан, у Симокдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан шунга ўхшаш ривоят қилди — у деди: У бир карвондан нақди пули бўлмаган ҳолда юк сотиб олди, ундан фойда олди ва уни сотди, фойдани Бани Абдулмутталибнинг бева аёлларига садақа қилди ва деди: «Бундан кейин мен ёнимда нархи бўлмасдан бирор нарса сотиб олмайман».