حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ السَّمْتِيُّ، حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَاحِدٌ فِي الْجَنَّةِ وَاثْنَانِ فِي النَّارِ فَأَمَّا الَّذِي فِي الْجَنَّةِ فَرَجُلٌ عَرَفَ الْحَقَّ فَقَضَى بِهِ وَرَجُلٌ عَرَفَ الْحَقَّ فَجَارَ فِي الْحُكْمِ فَهُوَ فِي النَّارِ وَرَجُلٌ قَضَى لِلنَّاسِ عَلَى جَهْلٍ فَهُوَ فِي النَّارِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَصَحُّ شَىْءٍ فِيهِ يَعْنِي حَدِيثَ ابْنِ بُرَيْدَةَ " الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳассон ас-Самтий, бизга Халаф ибн Халифа Абу Ҳошимдан, у Ибн Бурайдадан, у отасидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У: «Қозилар учтадир: биттаси жаннатда, иккитаси дўзахда. Жаннатда бўлгани — ҳақни билиб, унга кўра ҳукм қилган кишидир. Ҳақни билиб, ҳукмда зулм қилган киши дўзахдадир. Ва одамлар орасида жоҳиллик билан ҳукм қилган киши дўзахдадир», дедилар. Абу Довуд деди: Бу борада энг саҳиҳи шу, яъни Ибн Бурайданинг «Қозилар учтадир» ҳадисидир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ، مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ فَأَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ وَإِذَا حَكَمَ فَاجْتَهَدَ فَأَخْطَأَ فَلَهُ أَجْرٌ " . فَحَدَّثْتُ بِهِ أَبَا بَكْرِ بْنَ حَزْمٍ فَقَالَ هَكَذَا حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Бизга Убайдуллаҳ ибн Умар ибн Майсара, бизга Абдулазиз — яъни Ибн Муҳаммад — ривоят қилди, менга Язид ибн Абдуллаҳ ибн Ҳод Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Буср ибн Саиддан, у Амр ибн Оснинг мавлоси Абу Қайсдан, у Амр ибн Осдан хабар берди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ҳоким ҳукм қилса, ижтиҳод қилиб тўғри топса, унга икки ажр бордир. Ҳукм қилиб, ижтиҳод қилиб хато қилса, унга бир ажр бордир», дедилар. Мен буни Абу Бакр ибн Ҳазмга ривоят қилдим, у: «Менга Абу Салама Абу Ҳурайрадан шундай ривоят қилди», деди.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا مُلاَزِمُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ نَجْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ، يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - وَهُوَ أَبُو كَثِيرٍ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ طَلَبَ قَضَاءَ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى يَنَالَهُ ثُمَّ غَلَبَ عَدْلُهُ جَوْرَهُ فَلَهُ الْجَنَّةُ وَمَنْ غَلَبَ جَوْرُهُ عَدْلَهُ فَلَهُ النَّارُ " .
Бизга Аббос ал-Анбарий, бизга Умар ибн Юнус, бизга Мулозим ибн Амр, менга Мусо ибн Нажда бобоси Язид ибн Абдурраҳмондан — у Абу Касирдир — ривоят қилди. У деди: Менга Абу Ҳурайра Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У: «Ким мусулмонларнинг қозолигини талаб қилиб, унга эришса, сўнг унинг адолати зулмидан устун келса, унга жаннат бордир. Кимнинг зулми адолатидан устун келса, унга дўзах бордир», дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ بْنِ أَبِي يَحْيَى الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ } إِلَى قَوْلِهِ { الْفَاسِقُونَ } هَؤُلاَءِ الآيَاتُ الثَّلاَثُ نَزَلَتْ فِي الْيَهُودِ خَاصَّةً فِي قُرَيْظَةَ وَالنَّضِيرِ .
Бизга Иброҳим ибн Ҳамза ибн Абу Яҳё ар-Ромлий, бизга Зайд ибн Абуз Зарқў, бизга Ибн Абуз Зинод отасидан, у Убайдуллаҳ ибн Абдуллаҳ ибн Утбадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У: «Ким Аллаҳ нозил қилган нарса билан ҳукм қилмаса, бас, ана ўшалар кофирлардир» (оятидан) «фосиқлардир» сўзигача (бўлган) бу уч оят яҳудийлар ҳақида, хусусан Қурайза ва Назир (қабилалари) ҳақида нозил бўлди, деди.