حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي حَبِيبٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو الْعَامِرِيِّ، قَالَ كُنْتُ فِي مَجْلِسٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَذَاكَرُوا صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو حُمَيْدٍ فَذَكَرَ بَعْضَ هَذَا الْحَدِيثِ وَقَالَ فَإِذَا رَكَعَ أَمْكَنَ كَفَّيْهِ مِنْ رُكْبَتَيْهِ وَفَرَّجَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ ثُمَّ هَصَرَ ظَهْرَهُ غَيْرَ مُقْنِعٍ رَأْسَهُ وَلاَ صَافِحٍ بِخَدِّهِ وَقَالَ فَإِذَا قَعَدَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قَعَدَ عَلَى بَطْنِ قَدَمِهِ الْيُسْرَى وَنَصَبَ الْيُمْنَى فَإِذَا كَانَ فِي الرَّابِعَةِ أَفْضَى بِوَرِكِهِ الْيُسْرَى إِلَى الأَرْضِ وَأَخْرَجَ قَدَمَيْهِ مِنْ نَاحِيَةٍ وَاحِدَةٍ .
Bizga Qutayba ibn Sa'iyd rivoyat qildi, bizga ibn Lahi'a Yazid'dan — ya'ni ibn Abu Habib — u Muhammad ibn Amr ibn Halhala'dan, u Muhammad ibn Amr al-Omiriy'dan rivoyat qildi. U dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning sahobalaridan bir majlisda edim, ular Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning namozini muhokama qildilar. Abu Humayd dedi — va u bu hadisning ba'zisini zikr qildi — va dedi: U zot ruku' qilganlarida kaftlarini tizzalariga to'liq qo'yib, barmoqlari orasini ochar, keyin boshlarini ham egmasdan, yuzlarini ham yonga burmasdan, belini egardilar. Va dedi: Ikki rak'atda o'tirganlarida chap oyog'ining ichi ustiga o'tirib, o'ng oyog'ini tikladilar. To'rtinchi (rak'at)da bo'lganlarida chap bichimini yerga tegizib, ikki oyog'ini bir tomondan chiqarardilar.
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيِّ، وَيَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، نَحْوَ هَذَا قَالَ فَإِذَا سَجَدَ وَضَعَ يَدَيْهِ غَيْرَ مُفْتَرِشٍ وَلاَ قَابِضِهِمَا وَاسْتَقْبَلَ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ الْقِبْلَةَ .
Bizga Iso ibn Ibrohim al-Misriy rivoyat qildi, bizga ibn Vahb al-Lays ibn Sa'd'dan, u Yazid ibn Muhammad al-Qurashiy va Yazid ibn Abu Habib'dan, u Muhammad ibn Amr ibn Halhala'dan, u Muhammad ibn Amr ibn Ato''dan shunga o'xshash rivoyat qildi. U dedi: U zot sajda qilganlarida qo'llarini yerga yoyib ham, yumib ham qo'ymas, barmoqlarining uchlarini qiblaga qaratardilar.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ، حَدَّثَنِي زُهَيْرٌ أَبُو خَيْثَمَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْحُرِّ، حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، أَحَدِ بَنِي مَالِكٍ عَنْ عَبَّاسٍ، - أَوْ عَيَّاشِ - بْنِ سَهْلٍ السَّاعِدِيِّ أَنَّهُ كَانَ فِي مَجْلِسٍ فِيهِ أَبُوهُ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَفِي الْمَجْلِسِ أَبُو هُرَيْرَةَ وَأَبُو حُمَيْدٍ السَّاعِدِيُّ وَأَبُو أُسَيْدٍ بِهَذَا الْخَبَرِ يَزِيدُ أَوْ يَنْقُصُ قَالَ فِيهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ - يَعْنِي مِنَ الرُّكُوعِ - فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ " . وَرَفَعَ يَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُ أَكْبَرُ " . فَسَجَدَ فَانْتَصَبَ عَلَى كَفَّيْهِ وَرُكْبَتَيْهِ وَصُدُورِ قَدَمَيْهِ وَهُوَ سَاجِدٌ ثُمَّ كَبَّرَ فَجَلَسَ فَتَوَرَّكَ وَنَصَبَ قَدَمَهُ الأُخْرَى ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ ثُمَّ كَبَّرَ فَقَامَ وَلَمْ يَتَوَرَّكْ ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ قَالَ ثُمَّ جَلَسَ بَعْدَ الرَّكْعَتَيْنِ حَتَّى إِذَا هُوَ أَرَادَ أَنْ يَنْهَضَ لِلْقِيَامِ قَامَ بِتَكْبِيرَةٍ ثُمَّ رَكَعَ الرَّكْعَتَيْنِ الأُخْرَيَيْنِ وَلَمْ يَذْكُرِ التَّوَرُّكَ فِي التَّشَهُّدِ .
Bizga Aliy ibn al-Husayn ibn Ibrohim rivoyat qildi, bizga Abu Badr rivoyat qildi, menga Zuhayr Abu Xaysama rivoyat qildi, bizga Hasan ibn al-Hurr rivoyat qildi, menga Iso ibn Abdulloh ibn Molik Muhammad ibn Amr ibn Ato''dan — Banu Molikdan biri — u Abbos — yoki Ayyosh — ibn Sahl as-Soidiy'dan rivoyat qildi: U bir majlisda edi, unda otasi ham bor edi, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning sahobalaridan edi. Majlisda Abu Hurayra, Abu Humayd as-Soidiy va Abu Usayd ham bor edi — bu xabar bilan, ortiqcha yoki kamroq. Unda dedi: So'ngra boshlarini ko'tardilar — ya'ni ruku'dan — va «Sami'allahu liman hamidah, Allahumma robbano laka-l-hamd» dedilar. Qo'llarini ko'tardilar, keyin «Allahu akbar» dedilar. So'ngra sajda qilib, kaftlari, tizzalari va oyoqlarining uchlari ustida tik turdilar — sajdada bo'lib. Keyin takbir aytib o'tirdilar, tavarruk qilib boshqa oyog'ini tikladilar. So'ngra takbir aytib sajda qildilar. Keyin takbir aytib, tavarruk qilmasdan turdilar. So'ngra hadisni davom ettirib dedi: Keyin ikki rak'atdan so'ng o'tirdilar, qiyomga turmoqchi bo'lganlarida takbir bilan turdilar. So'ngra qolgan ikki rak'atni o'qidilar. Tashahhuddagi tavarrukni zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، أَخْبَرَنِي فُلَيْحٌ، حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ سَهْلٍ، قَالَ اجْتَمَعَ أَبُو حُمَيْدٍ وَأَبُو أُسَيْدٍ وَسَهْلُ بْنُ سَعْدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَذَكَرُوا صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو حُمَيْدٍ أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ بَعْضَ هَذَا قَالَ ثُمَّ رَكَعَ فَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ كَأَنَّهُ قَابِضٌ عَلَيْهِمَا وَوَتَّرَ يَدَيْهِ فَتَجَافَى عَنْ جَنْبَيْهِ قَالَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَمْكَنَ أَنْفَهُ وَجَبْهَتَهُ وَنَحَّى يَدَيْهِ عَنْ جَنْبَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ حَتَّى رَجَعَ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ حَتَّى فَرَغَ ثُمَّ جَلَسَ فَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَأَقْبَلَ بِصَدْرِ الْيُمْنَى عَلَى قِبْلَتِهِ وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُمْنَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُمْنَى وَكَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُسْرَى وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عُتْبَةُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ لَمْ يَذْكُرِ التَّوَرُّكَ وَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ فُلَيْحٍ وَذَكَرَ الْحَسَنُ بْنُ الْحُرِّ نَحْوَ جِلْسَةِ حَدِيثِ فُلَيْحٍ وَعُتْبَةَ .
Bizga Ahmad ibn Hanbal rivoyat qildi, bizga Abdulmalik ibn Amr rivoyat qildi, menga Fulayh xabar berdi, menga Abbos ibn Sahl rivoyat qildi. U dedi: Abu Humayd, Abu Usayd, Sahl ibn Sa'd va Muhammad ibn Maslama yig'ilishdi, Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning namozini zikr qildilar. Abu Humayd: «Men sizlardan Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning namozini eng yaxshi bilaman» dedi va shuning ba'zisini zikr qildi. U dedi: So'ngra ruku' qildilar, qo'llarini tizzalariga go'yo ularni mahkam ushlagandek qo'ydilar, qo'llarini tarang qilib, ikki yonidan uzoqlashtirardilar. Dedi: So'ngra sajda qilib, burunlari va peshanalarini (yerga) to'liq qo'ydilar, qo'llarini ikki yonidan uzoqlashtirib, kaftlarini yelkalariga to'g'riladilar. Keyin boshlarini har bir suyak o'z joyiga qaytguncha ko'tardilar — tamom bo'lguncha. So'ngra o'tirib, chap oyog'ini yozib, o'ng oyog'ining ko'kragi (uchini) qiblasiga qaratdilar, o'ng kaftini o'ng tizzasiga, chap kaftini chap tizzasiga qo'yib, barmog'i bilan ishora qildilar. Abu Dovud dedi: Bu hadisni Utba ibn Abu Hakim Abdulloh ibn Iso'dan, u Abbos ibn Sahl'dan rivoyat qildi, tavarrukni zikr qilmadi va Fulayhning hadisiga o'xshash zikr qildi. Hasan ibn al-Hurr Fulayh va Utbaning hadisidagi o'tirishga o'xshash zikr qildi.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنِي عُتْبَةُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ السَّاعِدِيِّ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ وَإِذَا سَجَدَ فَرَّجَ بَيْنَ فَخِذَيْهِ غَيْرَ حَامِلٍ بَطْنَهُ عَلَى شَىْءٍ مِنْ فَخِذَيْهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا فُلَيْحٌ سَمِعْتُ عَبَّاسَ بْنَ سَهْلٍ يُحَدِّثُ فَلَمْ أَحْفَظْهُ فَحَدَّثَنِيهِ أُرَاهُ ذَكَرَ عِيسَى بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ قَالَ حَضَرْتُ أَبَا حُمَيْدٍ السَّاعِدِيَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ .
Bizga Amr ibn Usmon rivoyat qildi, bizga Baqiyya rivoyat qildi, menga Utba rivoyat qildi, menga Abdulloh ibn Iso al-Abbos ibn Sahl as-Soidiy'dan, u Abu Humayd'dan shu hadisni rivoyat qildi. U dedi: U zot sajda qilganlarida ikki soni orasini ochar, qornini sonlaridan biror narsaga tashlamas edilar. Abu Dovud dedi: Buni ibn al-Muborak rivoyat qildi: bizga Fulayh xabar berdi, men Abbos ibn Sahlning rivoyat qilayotganini eshitdim, lekin uni yodlay olmadim, keyin menga uni rivoyat qildi — o'ylaymanki, Iso ibn Abdullohni zikr qildi — u uni Abbos ibn Sahl'dan eshitgan, u dedi: Men Abu Humayd as-Soidiy huzurida shu hadis bilan hozir bo'ldim.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فَلَمَّا سَجَدَ وَقَعَتَا رُكْبَتَاهُ إِلَى الأَرْضِ قَبْلَ أَنْ تَقَعَ كَفَّاهُ - قَالَ - فَلَمَّا سَجَدَ وَضَعَ جَبْهَتَهُ بَيْنَ كَفَّيْهِ وَجَافَى عَنْ إِبْطَيْهِ . قَالَ حَجَّاجٌ وَقَالَ هَمَّامٌ وَحَدَّثَنَا شَقِيقٌ حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ هَذَا وَفِي حَدِيثِ أَحَدِهِمَا - وَأَكْبَرُ عِلْمِي أَنَّهُ حَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ - وَإِذَا نَهَضَ نَهَضَ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَاعْتَمَدَ عَلَى فَخِذَيْهِ .
Bizga Muhammad ibn Ma'mar rivoyat qildi, bizga Hajjoj ibn Minhol rivoyat qildi, bizga Hammom rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Juhoda Abduljabbor ibn Voil'dan, u otasidan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan shu hadisda rivoyat qildi. U dedi: U zot sajda qilganlarida tizzalari kaftlaridan oldin yerga tegdi — dedi — sajda qilganlarida peshanalarini ikki kafti orasiga qo'yib, qo'ltiqlaridan uzoqlashtirdilar. Hajjoj dedi: Hammom dedi: Bizga Shaqiq rivoyat qildi, menga Osim ibn Kulayb otasidan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan shunga o'xshash rivoyat qildi. Ulardan birining hadisida — eng kuchli ilmim shuki, u Muhammad ibn Juhodaning hadisidir — : U zot turganlarida tizzalari ustida turar va sonlariga suyanardilar.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ فِطْرٍ، عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْفَعُ إِبْهَامَيْهِ فِي الصَّلاَةِ إِلَى شَحْمَةِ أُذُنَيْهِ .
Bizga Musaddad rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Dovud Fitr'dan, u Abduljabbor ibn Voil'dan, u otasidan rivoyat qildi. U dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning namozda bosh barmoqlarini quloqlarining yumshog'iga (ko'targanlarini) ko'rdim.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَبَّرَ لِلصَّلاَةِ جَعَلَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَإِذَا رَفَعَ لِلسُّجُودِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Bizga Abdulmalik ibn Shu'ayb ibn al-Lays rivoyat qildi, menga otam bobomdan, u Yahyo ibn Ayyub'dan, u Abdulmalik ibn Abdulaziz ibn Jurayj'dan, u ibn Shihob'dan, u Abu Bakr ibn Abdurrohman ibn al-Horis ibn Hishom'dan, u Abu Hurayra'dan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam namozga takbir aytganlarida qo'llarini yelkalariga to'g'rilardilar, ruku' qilganlarida ham xuddi shunday qilar, sajdaga ko'tarilganlarida ham xuddi shunday qilar, ikki rak'atdan turganlarida ham xuddi shunday qilardilar.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي هُبَيْرَةَ، عَنْ مَيْمُونٍ الْمَكِّيِّ، أَنَّهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ وَصَلَّى بِهِمْ يُشِيرُ بِكَفَّيْهِ حِينَ يَقُومُ وَحِينَ يَرْكَعُ وَحِينَ يَسْجُدُ وَحِينَ يَنْهَضُ لِلْقِيَامِ فَيَقُومُ فَيُشِيرُ بِيَدَيْهِ فَانْطَلَقْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ إِنِّي رَأَيْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ صَلَّى صَلاَةً لَمْ أَرَ أَحَدًا يُصَلِّيهَا فَوَصَفْتُ لَهُ هَذِهِ الإِشَارَةَ فَقَالَ إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاقْتَدِ بِصَلاَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ .
Bizga Qutayba ibn Sa'iyd rivoyat qildi, bizga ibn Lahi'a Abu Hubayra'dan, u Maymun al-Makkiy'dan rivoyat qildi: U Abdulloh ibn az-Zubayrni ko'rdi, u ularga namoz o'qib berardi — qiyomga turganda, ruku' qilganda, sajda qilganda va qiyomga ko'tarilib turganda kaftlari bilan ishora qilar, turar va qo'llari bilan ishora qilardi. Men ibn Abbosning oldiga borib: «Men ibn az-Zubayrning bir namoz o'qiganini ko'rdim, hech kimning shunday o'qiganini ko'rmagandim» dedim va unga bu ishorani ta'rifladim. U: «Agar Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning namoziga qaramoqni istasang, Abdulloh ibn az-Zubayrning namoziga ergash» dedi.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ كَثِيرٍ، - يَعْنِي السَّعْدِيَّ - قَالَ صَلَّى إِلَى جَنْبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ فَكَانَ إِذَا سَجَدَ السَّجْدَةَ الأُولَى فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنْهَا رَفَعَ يَدَيْهِ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ فَقُلْتُ لِوُهَيْبِ بْنِ خَالِدٍ فَقَالَ لَهُ وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ تَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ أَرَ أَحَدًا يَصْنَعُهُ فَقَالَ ابْنُ طَاوُسٍ رَأَيْتُ أَبِي يَصْنَعُهُ وَقَالَ أَبِي رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَصْنَعُهُ وَلاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ .
Bizga Qutayba ibn Sa'iyd va Muhammad ibn Abon — ma'no bir — rivoyat qildi. Ikkalasi dedi: bizga an-Nadr ibn Kasir — ya'ni as-Sa'diy — rivoyat qildi. U dedi: Xayf masjidida Abdulloh ibn Tovus mening yonimda namoz o'qidi. U birinchi sajdani qilib, undan boshini ko'targanida qo'llarini yuzi ro'parasiga ko'tardi. Men buni inkor qildim va Vuhayb ibn Xolidga aytdim. Vuhayb ibn Xolid unga: «Sen hech kimning qilganini ko'rmagan bir ishni qilyapsan» dedi. Ibn Tovus: «Men otamning shunday qilganini ko'rganman» dedi va: «Otam ibn Abbosning shunday qilganini ko'rganini, va — bilishimcha — Nabiy sollallahu alayhi vasallam shunday qilar edilar deganini aytgan» dedi.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ وَيَرْفَعُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الصَّحِيحُ قَوْلُ ابْنِ عُمَرَ وَلَيْسَ بِمَرْفُوعٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى بَقِيَّةُ أَوَّلَهُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَسْنَدَهُ وَرَوَاهُ الثَّقَفِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَوْقَفَهُ عَلَى اب��نِ عُمَرَ وَقَالَ فِيهِ وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ يَرْفَعُهُمَا إِلَى ثَدْيَيْهِ وَهَذَا هُوَ الصَّحِيحُ . قال أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَمَالِكٌ وَأَيُّوبُ وَابْنُ جُرَيْجٍ مَوْقُوفًا وَأَسْنَدَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَحْدَهُ عَنْ أَيُّوبَ وَلَمْ يَذْكُرْ أَيُّوبُ وَمَالِكٌ الرَّفْعَ إِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ وَذَكَرَهُ اللَّيْثُ فِي حَدِيثِهِ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ فِيهِ قُلْتُ لِنَافِعٍ أَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَجْعَلُ الأُولَى أَرْفَعَهُنَّ قَالَ لاَ سَوَاءً . قُلْتُ أَشِرْ لِي . فَأَشَارَ إِلَى الثَّدْيَيْنِ أَوْ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ .
Bizga Nasr ibn Aliy rivoyat qildi, bizga Abdul-A'lo xabar berdi, bizga Ubaydulloh Nofi''dan, u ibn Umar'dan rivoyat qildi: U namozga kirganida takbir aytib qo'llarini ko'tarardi, ruku' qilganda, «Sami'allahu liman hamidah» deganda va ikki rak'atdan turganda ham qo'llarini ko'tarardi va buni Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga nisbat berardi. Abu Dovud dedi: To'g'risi ibn Umarning so'zidir, marfu' emas. Abu Dovud dedi: Baqiyya uning avvalini Ubaydulloh'dan rivoyat qilib, uni (Nabiyga) isnod qildi. Saqafiy uni Ubaydulloh'dan rivoyat qilib, ibn Umar so'ziga to'xtatdi va unda: «Ikki rak'atdan turganda qo'llarini ikki ko'kragiga ko'tarardi» dedi. Va to'g'risi shudir. Abu Dovud dedi: Buni al-Lays ibn Sa'd, Molik, Ayyub va ibn Jurayj mavquf (sahobada to'xtab) rivoyat qildilar. Uni faqat Hammod ibn Salama yolg'iz o'zi Ayyub'dan isnod qildi. Ayyub va Molik ikki sajdadan turganda ko'tarishni zikr qilmadilar, al-Lays esa uni hadisida zikr qildi. Ibn Jurayj unda dedi: Men Nofi'ga: «Ibn Umar birinchisini ulardan eng baland qilarmidi?» dedim. U: «Yo'q, barobar edi» dedi. Men: «Menga ishora qil» dedim. U ikki ko'krakka yoki undan pastroqqa ishora qildi.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا ابْتَدَأَ الصَّلاَةَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا دُونَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَذْكُرْ رَفْعَهُمَا دُونَ ذَلِكَ . أَحَدٌ غَيْرَ مَالِكٍ فِيمَا أَعْلَمُ .
Bizga al-Qa'nabiy Molik'dan, u Nofi''dan rivoyat qildi: Abdulloh ibn Umar namozni boshlaganida qo'llarini yelkalariga to'g'rilab ko'tarardi, boshini ruku'dan ko'targanida esa undan pastroq ko'tarardi. Abu Dovud dedi: «Undan pastroq ko'tarish»ni — bilishimcha — Molikdan boshqa hech kim zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba va Muhammad ibn Ubayd al-Muhoribiy rivoyat qildi. Ikkalasi dedi: bizga Muhammad ibn Fudayl Osim ibn Kulayb'dan, u Muhorib ibn Disor'dan, u ibn Umar'dan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ikki rak'atdan turganlarida takbir aytib, qo'llarini ko'tarardilar.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَيَصْنَعُ مِثْلَ ذَلِكَ إِذَا قَضَى قِرَاءَتَهُ وَأَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَيَصْنَعُهُ إِذَا رَفَعَ مِنَ الرُّكُوعِ وَلاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَىْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ قَاعِدٌ وَإِذَا قَامَ مِنَ السَّجْدَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ كَذَلِكَ وَكَبَّرَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي حَدِيثِ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ حِينَ وَصَفَ صَلاَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ كَمَا كَبَّرَ عِنْدَ افْتِتَاحِ الصَّلاَةِ .
Bizga Hasan ibn Aliy rivoyat qildi, bizga Sulaymon ibn Dovud al-Hoshimiy rivoyat qildi, bizga Abdurrohman ibn Abu Zinod Muso ibn Uqba'dan, u Abdulloh ibn al-Fadl ibn Robi'a ibn al-Horis ibn Abdulmuttalib'dan, u Abdurrohman al-A'roj'dan, u Ubaydulloh ibn Abu Rofi''dan, u Aliy ibn Abu Tolib roziyallahu anhu'dan, u Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi: U zot farz namozga turganlarida takbir aytib, qo'llarini yelkalariga to'g'rilab ko'tarar va qiroatini tugatib, ruku' qilmoqchi bo'lganlarida ham xuddi shunday qilar, ruku'dan ko'tarilganlarida ham shunday qilardilar. O'tirgan holda namozlarining hech bir qismida qo'llarini ko'tarmas edilar. Ikki sajdadan turganlarida ham qo'llarini xuddi shunday ko'tarib, takbir aytardilar. Abu Dovud dedi: Abu Humayd as-Soidiyning hadisida — u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning namozini ta'riflaganda — : «Ikki rak'atdan turganlarida takbir aytib, qo'llarini namozni boshlashda takbir aytgandek yelkalariga to'g'rilashguncha ko'tarardilar» (deyilgan).
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِذَا كَبَّرَ وَإِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ حَتَّى يَبْلُغَ بِهِمَا فُرُوعَ أُذُنَيْهِ .
Bizga Hafs ibn Umar rivoyat qildi, bizga Shu'ba Qatoda'dan, u Nasr ibn Osim'dan, u Molik ibn al-Huvayris'dan rivoyat qildi. U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamning takbir aytganlarida, ruku' qilganlarida va boshlarini ruku'dan ko'targanlarida qo'llarini quloqlarining yuqori qismiga yetguncha ko'targanlarini ko'rdim.
حَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ الْمَعْنَى - عَنْ عِمْرَانَ، عَنْ لاَحِقٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ لَوْ كُنْتُ قُدَّامَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَرَأَيْتُ إِبْطَيْهِ . زَادَ ابْنُ مُعَاذٍ قَالَ يَقُولُ لاَحِقٌ أَلاَ تَرَى أَنَّهُ فِي الصَّلاَةِ وَلاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَكُونَ قُدَّامَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَزَادَ مُوسَى يَعْنِي إِذَا كَبَّرَ رَفَعَ يَدَيْهِ .
Bizga ibn Mu'oz rivoyat qildi, bizga otam rivoyat qildi (h), va bizga Muso ibn Marvon rivoyat qildi, bizga Shu'ayb — ya'ni ibn Ishoq, ma'no bir — Imron'dan, u Lohiq'dan, u Bashir ibn Nahik'dan rivoyat qildi. U dedi: Abu Hurayra dedi: Agar men Nabiy sollallahu alayhi vasallamning oldida bo'lganimda, ularning qo'ltiqlarini ko'rgan bo'lardim. Ibn Mu'oz qo'shdi: U dedi: Lohiq aytadi: U zotning namozda ekanini va hech kimning Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning oldida bo'la olmasligini ko'rmaysanmi? Muso esa qo'shdi: Ya'ni takbir aytganlarida qo'llarini ko'tardilar.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ فَكَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَلَمَّا رَكَعَ طَبَّقَ يَدَيْهِ بَيْنَ رُكْبَتَيْهِ قَالَ فَبَلَغَ ذَلِكَ سَعْدًا فَقَالَ صَدَقَ أَخِي قَدْ كُنَّا نَفْعَلُ هَذَا ثُمَّ أُمِرْنَا بِهَذَا يَعْنِي الإِمْسَاكَ عَلَى الرُّكْبَتَيْنِ .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga ibn Idris Osim ibn Kulayb'dan, u Abdurrohman ibn al-Asvad'dan, u Alqama'dan rivoyat qildi. U dedi: Abdulloh dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bizga namozni o'rgatdilar. Takbir aytib, qo'llarini ko'tardilar. Ruku' qilganlarida qo'llarini tizzalari orasiga qo'ydilar (tatbiq). U dedi: Bu Sa'dga yetdi, u: «Ukam rost aytdi, biz buni qilardik, keyin bunga — ya'ni tizzalarni ushlashga — buyurildik» dedi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمٍ، - يَعْنِي ابْنَ كُلَيْبٍ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ أَلاَ أُصَلِّي بِكُمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَصَلَّى فَلَمْ يَرْفَعْ يَدَيْهِ إِلاَّ مَرَّةً . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مُخْتَصَرٌ مِنْ حَدِيثٍ طَوِيلٍ وَلَيْسَ هُوَ بِصَحِيحٍ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Vaki' Sufyon'dan, u Osim'dan — ya'ni ibn Kulayb — u Abdurrohman ibn al-Asvad'dan, u Alqama'dan rivoyat qildi. U dedi: Abdulloh ibn Mas'ud: «Sizlarga Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning namozini o'qib beraymi?» dedi. U dedi: U namoz o'qidi va qo'llarini faqat bir martagina ko'tardi. Abu Dovud dedi: Bu uzun hadisdan qisqartmadir va bu lafzda sahih emas.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، وَخَالِدُ بْنُ عَمْرٍو، وَأَبُو حُذَيْفَةَ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، بِإِسْنَادِهِ بِهَذَا قَالَ فَرَفَعَ يَدَيْهِ فِي أَوَّلِ مَرَّةٍ وَقَالَ بَعْضُهُمْ مَرَّةً وَاحِدَةً .
Bizga Hasan ibn Aliy rivoyat qildi, bizga Muoviya, Xolid ibn Amr va Abu Huzayfa rivoyat qildi. Ular dedi: bizga Sufyon o'z isnodi bilan shuni rivoyat qildi. U dedi: U qo'llarini birinchi martada ko'tardi. Ularning ba'zisi: «Bir martagina» dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ رَفَعَ يَدَيْهِ إِلَى قَرِيبٍ مِنْ أُذُنَيْهِ ثُمَّ لاَ يَعُودُ .
Bizga Muhammad ibn as-Sabboh al-Bazzoz rivoyat qildi, bizga Sharik Yazid ibn Abu Ziyod'dan, u Abdurrohman ibn Abu Layla'dan, u al-Baro''dan rivoyat qildi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam namozni boshlaganlarida qo'llarini quloqlariga yaqin (joyga) ko'tarar, keyin qaytarmas edilar.