كتاب الصلاة
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ بِالطُّورِ فِي الْمَغْرِبِ .
Bizga al-Qa'nabiy rivoyat qildi, u Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Muhammad ibn Jubayr ibn Mut'imdan, u otasidan rivoyat qildiki, u aytdi: «Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shomda (mag'rib) ‹at-Tur› ni qiroat qilayotganlarini eshitdim.»
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ قَالَ لِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مَا لَكَ تَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِطُولَى الطُّولَيَيْنِ قَالَ قُلْتُ مَا طُولَى الطُّولَيَيْنِ قَالَ الأَعْرَافُ وَالأُخْرَى الأَنْعَامُ . قَالَ وَسَأَلْتُ أَنَا ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ فَقَالَ لِي مِنْ قِبَلِ نَفْسِهِ الْمَائِدَةُ وَالأَعْرَافُ .
Bizga Hasan ibn Aliy rivoyat qildi, bizga Abdurrazzoq rivoyat qildi, u Ibn Jurayjdan, menga Ibn Abu Mulayka rivoyat qildi, u Urva ibn az-Zubayrdan, u Marvon ibn al-Hakamdan rivoyat qildi: «Menga Zayd ibn Sobit: ‹Nega sen shomda (mag'rib) mufassalning qisqa (suralarini) qiroat qilasan, holbuki men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shomda ikki uzun (sura)ning eng uzunini qiroat qilayotganlarini ko'rdim?› dedi. Men: ‹Ikki uzunning eng uzuni nima?› dedim. U: ‹al-A'rof›, dedi, ‹ikkinchisi esa al-An'om›. (Urva) aytdi: ‹Men Ibn Abu Mulaykadan ham so'radim, u o'z fikricha menga: al-Moida va al-A'rof, dedi.›»
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْمَغْرِبِ بِنَحْوِ مَا تَقْرَءُونَ { وَالْعَادِيَاتِ } وَنَحْوِهَا مِنَ السُّوَرِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ ذَاكَ مَنْسُوخٌ وَهَذَا أَصَحُّ .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, bizga Hishom ibn Urva xabar berdiki, uning otasi shom (mag'rib) namozida siz qiroat qilayotgan ‹Val-odiyot› va shunga o'xshash suralar chamasida qiroat qilar edi. Abu Dovud aytdi: «Bu, anavisi (uzun suralar) mansux (bekor qilingan) ekanligiga dalolat qiladi va bu sahihroqdir.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ السَّرْخَسِيُّ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ قَالَ مَا مِنَ الْمُفَصَّلِ سُورَةٌ صَغِيرَةٌ وَلاَ كَبِيرَةٌ إِلاَّ وَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَؤُمُّ النَّاسَ بِهَا فِي الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ .
Bizga Ahmad ibn Said as-Saraxsiy rivoyat qildi, bizga Vahb ibn Jarir rivoyat qildi, bizga otam rivoyat qildi: «Men Muhammad ibn Ishoqning Amr ibn Shu'aybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilib aytayotganini eshitdim: ‹Mufassaldan kichik bo'lsin, katta bo'lsin, hech bir sura yo'qki, men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning farz namozda odamlarga imom bo'lib uni qiroat qilayotganlarini eshitmagan bo'lay.›»
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، عَنِ النَّزَّالِ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، أَنَّهُ صَلَّى خَلْفَ ابْنِ مَسْعُودٍ الْمَغْرِبَ فَقَرَأَ بِـ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ } .
Bizga Ubaydulloh ibn Muoz rivoyat qildi, bizga otam rivoyat qildi, bizga Qurra rivoyat qildi, u Nazzol ibn Ammordan, u Abu Usmon an-Nahdiydan rivoyat qildiki, u Ibn Mas'udning orqasida shom (mag'rib)ni o'qidi, u ‹Qul huvallahu ahad› ni qiroat qildi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ جُهَيْنَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الصُّبْحِ { إِذَا زُلْزِلَتِ الأَرْضُ } فِي الرَّكْعَتَيْنِ كِلْتَيْهِمَا فَلاَ أَدْرِي أَنَسِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْ قَرَأَ ذَلِكَ عَمْدًا .
Bizga Ahmad ibn Solih rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb rivoyat qildi, menga Amr xabar berdi, u Ibn Abu Hiloldan, u Muoz ibn Abdulloh al-Juhaniydan rivoyat qildiki, Juhayna(qabilasi)dan bir kishi unga xabar berishicha, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning subh (bomdod)da ikkala rakatda ham ‹Izo zulzilatil-arz› ni qiroat qilayotganlarini eshitgan: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unutib qildilarmi yoki uni qasddan qiroat qildilarmi, bilmayman.»
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَصْبَغَ، مَوْلَى عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، قَالَ كَأَنِّي أَسْمَعُ صَوْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْغَدَاةِ { فَلاَ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ * الْجَوَارِ الْكُنَّسِ } .
Bizga Ibrohim ibn Muso ar-Roziy rivoyat qildi, bizga Iso — ya'ni Ibn Yunus — xabar berdi, u Ismoildan, u Amr ibn Hurays mavlosi Asbag'dan, u Amr ibn Huraysdan rivoyat qildi: «Go'yo men Nabiy sollallahu alayhi vasallamning bomdod namozida ‹Falo uqsimu bil-xunnas, al-javoril-kunnas› ni qiroat qilayotgan ovozlarini eshitgandekman.»
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ أُمِرْنَا أَنْ نَقْرَأَ، بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَمَا تَيَسَّرَ .
Bizga Abul-Valid at-Toyalisiy rivoyat qildi, bizga Hammom rivoyat qildi, u Qatodadan, u Abu Nazradan, u Abu Saiddan rivoyat qildi: «Biz Fotihatul-Kitobni va muyassar bo'lganini qiroat qilishga buyurildik.»
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَيْمُونٍ الْبَصْرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اخْرُجْ فَنَادِ فِي الْمَدِينَةِ أَنَّهُ لاَ صَلاَةَ إِلاَّ بِقُرْآنٍ وَلَوْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَمَا زَادَ " .
Bizga Ibrohim ibn Muso ar-Roziy rivoyat qildi, bizga Iso xabar berdi, u Ja'far ibn Maymun al-Basriydan, bizga Abu Usmon an-Nahdiy rivoyat qildi: «Menga Abu Hurayra rivoyat qildiki, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam menga: «Chiqib Madinada e'lon qilki, Qur'ansiz namoz bo'lmaydi, hatto Fotihatul-Kitob va undan ziyoda bo'lsa ham (o'qilsin)», dedilar.»
حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أُنَادِيَ أَنَّهُ لاَ صَلاَةَ إِلاَّ بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَمَا زَادَ .
Bizga Ibn Bashshor rivoyat qildi, bizga Yahyo rivoyat qildi, bizga Ja'far rivoyat qildi, u Abu Usmondan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam menga: Fotihatul-Kitobni va undan ziyoda(sini) qiroat qilmasdan namoz bo'lmasligini e'lon qilishni buyurdilar.»
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا السَّائِبِ، مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى صَلاَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ " . قَالَ فَقُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ إِنِّي أَكُونُ أَحْيَانًا وَرَاءَ الإِمَامِ . قَالَ فَغَمَزَ ذِرَاعِي وَقَالَ اقْرَأْ بِهَا يَا فَارِسِيُّ فِي نَفْسِكَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى قَسَمْتُ الصَّلاَةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ فَنِصْفُهَا لِي وَنِصْفُهَا لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ " . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْرَءُوا يَقُولُ الْعَبْدُ { الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ } يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَمِدَنِي عَبْدِي يَقُولُ الْعَبْدُ { الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ } يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَثْنَى عَلَىَّ عَبْدِي يَقُولُ الْعَبْدُ { مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ } يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَجَّدَنِي عَبْدِي يَقُولُ الْعَبْدُ { إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ } يَقُولُ اللَّهُ وَهَذِهِ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ يَقُولُ الْعَبْدُ { اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ * صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ } يَقُولُ اللَّهُ فَهَؤُلاَءِ لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ " .
Bizga al-Qa'nabiy rivoyat qildi, u Molikdan, u al-Alo ibn Abdurrahmondan rivoyat qildiki, u Hishom ibn Zuhra mavlosi Abus-Soibni shunday deyayotganini eshitdi: «Men Abu Hurayrani aytayotganini eshitdim: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Kim namoz o'qisa-yu, unda Ummul-Qur'an (Fotiha)ni qiroat qilmasa, u kemtikdir, u kemtikdir, u kemtikdir, to'liq emas», dedilar. (Abus-Soib) aytdi: «Men: ‹Ey Abu Hurayra, men ba'zan imom orqasida bo'laman›, dedim. (Abu Hurayra) bilagimni siqib: ‹Ey forsiy, uni ich-ichingda qiroat qil, chunki men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shunday deyayotganlarini eshitganman: «Allah taolo aytdi: ‹Men namozni O'zim bilan bandam o'rtasida ikkiga bo'ldim, uning yarmi Menga, yarmi bandamga, bandamga so'ragani bordir.› Rasulullah sollallahu alayhi vasallam aytdilar: «Qiroat qilinglar! Banda ‹Alhamdulillahi robbil-olamin› desa, Allah azza va jalla: ‹Bandam Menga hamd aytdi›, deydi. Banda ‹Ar-Rohmanir-Rohim› desa, Allah azza va jalla: ‹Bandam Menga sano aytdi›, deydi. Banda ‹Maliki yavmid-din› desa, Allah azza va jalla: ‹Bandam Meni ulug'ladi›, deydi. Banda ‹Iyyaka na'budu va iyyaka nasta'in› desa, Allah: ‹Bu Men bilan bandam o'rtasidadir, bandamga so'ragani bordir›, deydi. Banda ‹Ihdinas-sirotol-mustaqim, sirotallazina an'amta alayhim g'ayril-mag'zubi alayhim va laz-zollin› desa, Allah: ‹Bular bandamga (atalgan)dir, bandamga so'ragani bordir›, deydi»», dedi.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ السَّرْحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَصَاعِدًا " . قَالَ سُفْيَانُ لِمَنْ يُصَلِّي وَحْدَهُ .
Bizga Qutayba ibn Said va Ibnus-Sarh rivoyat qildi, ikkalasi: bizga Sufyon rivoyat qildi, dedi, u Zuhriydan, u Mahmud ibn ar-Rabidan, u Uboda ibn as-Somitdan, uni Nabiy sollallahu alayhi vasallamga yetkazib aytdi: «Fotihatul-Kitobni va undan ziyodani qiroat qilmagan kishining namozi yo'qdir.» Sufyon aytdi: «Yolg'iz namoz o'qiydigan kishi uchun (bu).»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ كُنَّا خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ فَقَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَثَقُلَتْ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةُ فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ " لَعَلَّكُمْ تَقْرَءُونَ خَلْفَ إِمَامِكُمْ " . قُلْنَا نَعَمْ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " لاَ تَفْعَلُوا إِلاَّ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فَإِنَّهُ لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِهَا " .
Bizga Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Salama rivoyat qildi, u Muhammad ibn Ishoqdan, u Makhuldan, u Mahmud ibn ar-Rabidan, u Uboda ibn as-Somitdan rivoyat qildi: «Biz bomdod namozida Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning orqalarida edik, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam qiroat qildilar, qiroat ularga og'irlik qildi (chunki sahobalar ham o'qiyotgan edi). Tugatgach: «Balki siz imomingiz orqasida qiroat qilarsizlar?» dedilar. Biz: «Ha, shunday, ey Rasulullah», dedik. Dedilar: «Fotihatul-Kitobdan boshqasini qilmanglar, chunki uni qiroat qilmagan kishining namozi yo'qdir.»
حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ نَافِعٌ أَبْطَأَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ عَنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ، فَأَقَامَ أَبُو نُعَيْمٍ الْمُؤَذِّنُ الصَّلاَةَ فَصَلَّى أَبُو نُعَيْمٍ بِالنَّاسِ وَأَقْبَلَ عُبَادَةُ وَأَنَا مَعَهُ، حَتَّى صَفَفْنَا خَلْفَ أَبِي نُعَيْمٍ وَأَبُو نُعَيْمٍ يَجْهَرُ بِالْقِرَاءَةِ فَجَعَلَ عُبَادَةُ يَقْرَأُ بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قُلْتُ لِعُبَادَةَ سَمِعْتُكَ تَقْرَأُ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَأَبُو نُعَيْمٍ يَجْهَرُ قَالَ أَجَلْ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْضَ الصَّلَوَاتِ الَّتِي يَجْهَرُ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ قَالَ فَالْتَبَسَتْ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةُ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ وَقَالَ " هَلْ تَقْرَءُونَ إِذَا جَهَرْتُ بِالْقِرَاءَةِ " . فَقَالَ بَعْضُنَا إِنَّا نَصْنَعُ ذَلِكَ . قَالَ " فَلاَ وَأَنَا أَقُولُ مَا لِي يُنَازَعُنِي الْقُرْآنُ فَلاَ تَقْرَءُوا بِشَىْءٍ مِنَ الْقُرْآنِ إِذَا جَهَرْتُ إِلاَّ بِأُمِّ الْقُرْآنِ " .
Bizga ar-Rabi ibn Sulaymon al-Azdiy rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Yusuf rivoyat qildi, bizga al-Haysam ibn Humayd rivoyat qildi, menga Zayd ibn Voqid xabar berdi, u Makhuldan, u Nofi ibn Mahmud ibn ar-Rabi al-Ansoriydan rivoyat qildi. Nofi aytdi: «Uboda ibn as-Somit subh (bomdod) namoziga kechikdi, mu'azzin Abu Nuaym namozga iqomat aytdi, Abu Nuaym odamlarga (imom bo'lib) namoz o'qidi. Uboda keldi, men u bilan birga edim, biz Abu Nuaymning orqasida saf tortdik. Abu Nuaym qiroatni jahriy (ovoz chiqarib) qilayotgan edi, Uboda esa Ummul-Qur'an (Fotiha)ni qiroat qila boshladi. (Namoz)dan chiqqach, men Ubodaga: ‹Abu Nuaym jahriy qiroat qilayotganida sen Ummul-Qur'anni qiroat qilayotganingni eshitdim›, dedim. U: ‹Ha, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam biz bilan qiroat jahriy qilinadigan namozlardan birini o'qigan edilar, qiroat ularga aralashib ketdi. (Namoz)dan chiqgach, bizga yuzlanib: «Men qiroatni jahriy qilganimda siz qiroat qilasizlarmi?» dedilar. Ba'zilarimiz: ‹Biz shunday qilamiz›, dedi. Dedilar: «Yo'q (qilmanglar)! Men: ‹Menga nima bo'ldi, Qur'an(ni qiroat qilish)da men bilan tortishilyapti?› deyapman. Men jahriy qilganimda Ummul-Qur'andan boshqa Qur'andan hech narsani qiroat qilmanglar», dedilar›, dedi.»
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ ابْنِ جَابِرٍ، وَسَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَلاَءِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عُبَادَةَ، نَحْوَ حَدِيثِ الرَّبِيعِ بْنِ سُلَيْمَانَ قَالُوا فَكَانَ مَكْحُولٌ يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَالصُّبْحِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ سِرًّا . قَالَ مَكْحُولٌ اقْرَأْ بِهَا فِيمَا جَهَرَ بِهِ الإِمَامُ إِذَا قَرَأَ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسَكَتَ سِرًّا فَإِنْ لَمْ يَسْكُتِ اقْرَأْ بِهَا قَبْلَهُ وَمَعَهُ وَبَعْدَهُ لاَ تَتْرُكْهَا عَلَى حَالٍ .
Bizga Aliy ibn Sahl ar-Romliy rivoyat qildi, bizga al-Valid rivoyat qildi, u Ibn Jobirdan, Said ibn Abdulazizdan va Abdulloh ibn al-Alodan, ular Makhuldan, u Ubodadan, ar-Rabi ibn Sulaymon hadisiga o'xshash rivoyat qildi. Ular aytdilar: «Makhul shom (mag'rib), xufton va subh (bomdod)da har bir rakatda Fotihatul-Kitobni maxfiy (ovoz chiqarmasdan) qiroat qilar edi.» Makhul aytdi: «Imom Fotihatul-Kitobni qiroat qilib, maxfiy (jim) tursa, jahriy qilingan (namoz)da uni shu (jim turish) paytida qiroat qil. Agar jim turmasa, uni imomdan oldin, u bilan birga va undan keyin qiroat qil, hech holatda uni tark qilma.»
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنْ صَلاَةٍ جَهَرَ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ فَقَالَ " هَلْ قَرَأَ مَعِي أَحَدٌ مِنْكُمْ آنِفًا " . فَقَالَ رَجُلٌ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " إِنِّي أَقُولُ مَا لِي أُنَازَعُ الْقُرْآنَ " . قَالَ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنِ الْقِرَاءَةِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا جَهَرَ فِيهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْقِرَاءَةِ مِنَ الصَّلَوَاتِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى حَدِيثَ ابْنِ أُكَيْمَةَ هَذَا مَعْمَرٌ وَيُونُسُ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَلَى مَعْنَى مَالِكٍ .
Bizga al-Qa'nabiy rivoyat qildi, u Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Ibn Ukayma al-Laysiydan, u Abu Hurayradan rivoyat qildiki, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam qiroatni jahriy qilgan bir namozdan chiqdilar va: «Hozir sizlardan biror kishi men bilan (birga) qiroat qildimi?» dedilar. Bir kishi: «Ha, ey Rasulullah», dedi. Dedilar: «Men: ‹Menga nima bo'ldi, Qur'an(ni qiroat qilish)da men bilan tortishilyapti?› deyapman.» (Rovi) aytdi: «Shundan keyin odamlar buni Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan eshitganlarida, Nabiy sollallahu alayhi vasallam jahriy qilgan namozlarda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan birga qiroat qilishni to'xtatdilar.» Abu Dovud aytdi: «Bu Ibn Ukayma hadisini Ma'mar, Yunus va Usoma ibn Zayd Zuhriydan Molikning ma'nosida rivoyat qilishgan.»
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ، وَابْنُ السَّرْحِ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَمِعْتُ ابْنَ أُكَيْمَةَ، يُحَدِّثُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةً نَظُنُّ أَنَّهَا الصُّبْحُ بِمَعْنَاهُ إِلَى قَوْلِهِ " مَا لِي أُنَازَعُ الْقُرْآنَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مُسَدَّدٌ فِي حَدِيثِهِ قَالَ مَعْمَرٌ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنِ الْقِرَاءَةِ فِيمَا جَهَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ابْنُ السَّرْحِ فِي حَدِيثِهِ قَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَانْتَهَى النَّاسُ . وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ مِنْ بَيْنِهِمْ قَالَ سُفْيَانُ وَتَكَلَّمَ الزُّهْرِيُّ بِكَلِمَةٍ لَمْ أَسْمَعْهَا فَقَالَ مَعْمَرٌ إِنَّهُ قَالَ فَانْتَهَى النَّاسُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَانْتَهَى حَدِيثُهُ إِلَى قَوْلِهِ " مَا لِي أُنَازَعُ الْقُرْآنَ " . وَرَوَاهُ الأَوْزَاعِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ فِيهِ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَاتَّعَظَ الْمُسْلِمُونَ بِذَلِكَ فَلَمْ يَكُونُوا يَقْرَءُونَ مَعَهُ فِيمَا يَجْهَرُ بِهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ قَالَ قَوْلُهُ فَانْتَهَى النَّاسُ . مِنْ كَلاَمِ الزُّهْرِيِّ .
Bizga Musaddad, Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy, Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Xalaf, Abdulloh ibn Muhammad az-Zuhriy va Ibnus-Sarh rivoyat qildi, ular: bizga Sufyon rivoyat qildi, dedilar, u Zuhriydan: «Men Ibn Ukaymani Said ibn al-Musayyabga rivoyat qilib aytayotganini eshitdim: ‹Men Abu Hurayrani aytayotganini eshitdim: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam biz bilan biror namozni o'qidilar, biz uni subh (bomdod) deb gumon qilamiz›» — xuddi shu ma'noda, to: «Menga nima bo'ldi, Qur'an(da) men bilan tortishilyapti», degan so'zlarigacha. Abu Dovud aytdi: «Musaddad o'z hadisida aytdi: Ma'mar aytdi: ‹Shundan keyin odamlar Rasulullah sollallahu alayhi vasallam jahriy qilgan (namoz)larda qiroat qilishni to'xtatdilar.› Ibnus-Sarh o'z hadisida aytdi: Ma'mar Zuhriydan aytdi: Abu Hurayra aytdi: ‹Shundan keyin odamlar to'xtatdilar.› Abdulloh ibn Muhammad az-Zuhriy ular orasidan: Sufyon aytdi: ‹Zuhriy men eshitmagan bir so'zni aytdi, Ma'mar esa: u: «Shundan keyin odamlar to'xtatdilar», dedi, dedi.› Abu Dovud aytdi: Uni Abdurrahmon ibn Ishoq Zuhriydan rivoyat qildi va uning hadisi: «Menga nima bo'ldi, Qur'an(da) men bilan tortishilyapti», degan so'zigacha tugadi. Uni al-Avzoiy Zuhriydan rivoyat qilib, unda: Zuhriy aytdi: «Musulmonlar bundan pand olib, u sollallahu alayhi vasallam jahriy qilgan (namoz)larda u bilan birga qiroat qilmaydigan bo'ldilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Men Muhammad ibn Yahyo ibn Forisni aytayotganini eshitdim: «Shundan keyin odamlar to'xtatdilar», degani Zuhriyning so'zidandir.»
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ الْعَبْدِيُّ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، - الْمَعْنَى - عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الظُّهْرَ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَرَأَ خَلْفَهُ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ " أَيُّكُمْ قَرَأَ " . قَالُوا رَجُلٌ . قَالَ " قَدْ عَرَفْتُ أَنَّ بَعْضَكُمْ خَالَجَنِيهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ فِي حَدِيثِهِ قَالَ شُعْبَةُ فَقُلْتُ لِقَتَادَةَ أَلَيْسَ قَوْلُ سَعِيدٍ أَنْصِتْ لِلْقُرْآنِ قَالَ ذَاكَ إِذَا جَهَرَ بِهِ . وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ فِي حَدِيثِهِ قَالَ قُلْتُ لِقَتَادَةَ كَأَنَّهُ كَرِهَهُ . قَالَ لَوْ كَرِهَهُ نَهَى عَنْهُ .
Bizga Abul-Valid at-Toyalisiy rivoyat qildi, bizga Shu'ba rivoyat qildi (h) va bizga Muhammad ibn Kasir al-Abdiy rivoyat qildi, bizga Shu'ba xabar berdi — ma'no (bir xil) — u Qatodadan, u Zuroradan, u Imron ibn Husayndan rivoyat qildiki, Nabiy sollallahu alayhi vasallam peshinni o'qidilar, bir kishi kelib ularning orqalarida ‹Sabbihisma robbikal-a'lo› ni qiroat qildi. (Namoz)dan tugagach: «Qaysingiz qiroat qildi?» dedilar. Ular: «Bir kishi», dedilar. Dedilar: «Ba'zilaringiz mendan uni (sura)ni tortib oldi (qiroat aralashdi), deb bildim.» Abu Dovud aytdi: «Abul-Valid o'z hadisida aytdi: Shu'ba aytdi: Men Qatodaga: ‹Saidning «Qur'anga quloq sol» degan so'zi (shu emasmi)?› dedim. U: ‹Bu jahriy qilinganda (shunday)›, dedi. Ibn Kasir o'z hadisida aytdi: Men: ‹Go'yo u (Nabiy) buni yoqtirmadilarmi?› dedim. U (Qatoda): ‹Agar uni yoqtirmaganlarida, undan qaytargan bo'lardilar›, dedi.»
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِهِمُ الظُّهْرَ فَلَمَّا انْفَتَلَ قَالَ " أَيُّكُمْ قَرَأَ بِـ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } " . فَقَالَ رَجُلٌ أَنَا . فَقَالَ " عَلِمْتُ أَنَّ بَعْضَكُمْ خَالَجَنِيهَا " .
Bizga Ibnul-Musanno rivoyat qildi, bizga Ibn Abu Adiy rivoyat qildi, u Saiddan, u Qatodadan, u Zuroradan, u Imron ibn Husayndan rivoyat qildiki, Allahning nabiysi sollallahu alayhi vasallam ular bilan peshinni o'qidilar. (Namoz)dan burilgach: «Qaysingiz ‹Sabbihisma robbikal-a'lo› ni qiroat qildi?» dedilar. Bir kishi: «Men», dedi. Shunda: «Ba'zilaringiz mendan uni tortib oldi (qiroat aralashdi), deb bildim», dedilar.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَفِينَا الأَعْرَابِيُّ وَالأَعْجَمِيُّ فَقَالَ " اقْرَءُوا فَكُلٌّ حَسَنٌ وَسَيَجِيءُ أَقْوَامٌ يُقِيمُونَهُ كَمَا يُقَامُ الْقِدْحُ يَتَعَجَّلُونَهُ وَلاَ يَتَأَجَّلُونَهُ " .
Bizga Vahb ibn Baqiyya rivoyat qildi, bizga Xolid xabar berdi, u Humayd al-A'rajdan, u Muhammad ibnul-Munkadirdan, u Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qildi: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bizning oldimizga chiqdilar, biz Qur'an qiroat qilayotgan edik, oramizda a'robiy (badaviy arab) va a'jamiy (arab bo'lmagan) ham bor edi. Shunda: «Qiroat qilinglar, har biri yaxshidir. Tez orada shunday qavmlar keladiki, ular uni (Qur'anni) o'q to'g'rilangandek to'g'rilaydilar, uning (savobini) dunyoda shoshilib oladilar, oxiratga qoldirmaydilar», dedilar.»