حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ - حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ غَالِبٍ التَّمَّارِ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الأَصَابِعُ سَوَاءٌ عَشْرٌ عَشْرٌ مِنَ الإِبِلِ " .
Бизга Ишоқ ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Абда — яъни Ибн Сулаймон — ривоят қилди, бизга Саъид ибн Абу Аруба ривоят қилди, у Ғолиб ат-Таммордан, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Масруқ ибн Авсдан, у Абу Мусодан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилдики, у киши: «Бармоқлар тенг, ҳар бири ўнтадан туя (диятга эга)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ غَالِبٍ التَّمَّارِ، عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ، عَنِ الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الأَصَابِعُ سَوَاءٌ " . قُلْتُ عَشْرٌ عَشْرٌ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ غَالِبٍ قَالَ سَمِعْتُ مَسْرُوقَ بْنَ أَوْسٍ وَرَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي غَالِبٌ التَّمَّارُ بِإِسْنَادِ أَبِي الْوَلِيدِ وَرَوَاهُ حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي صَفِيَّةَ عَنْ غَالِبٍ بِإِسْنَادِ إِسْمَاعِيلَ .
Бизга Абул-Валид ривоят қилди, бизга Шуъба ривоят қилди, у Ғолиб ат-Таммордан, у Масруқ ибн Авсдан, у Ашъарийдан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилдики, у киши: «Бармоқлар тенг», дедилар. Мен: «Ўнтадан-ўнтаданми?», дедим. У: «Ҳа», дедилар. Абу Довуд деди: Буни Муҳаммад ибн Жаъфар Шуъбадан, у Ғолибдан ривоят қилиб: «Мен Масруқ ибн Авсни эшитдим», деди. Ва уни Исмоил: «Менга Ғолиб ат-Таммор Абул-Валиднинг исноди билан ривоят қилди», деб ривоят қилди. Ва уни Ҳанзала ибн Абу Сафийя Ғолибдан Исмоилнинг исноди билан ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، كُلُّهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ " . قَالَ يَعْنِي الإِبْهَامَ وَالْخِنْصَرَ .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Ибн Муъоз ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Наср ибн Али ривоят қилди, бизга Язид ибн Зурайъ хабар берди — ҳаммаси Шуъбадан, у Қатодадан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилиб дедилар: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бу ҳам, бу ҳам тенг», дедилар. (Ривоятчи) деди: Яъни бош бармоқ ва жимжилоқни назарда тутди.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الأَصَابِعُ سَوَاءٌ وَالأَسْنَانُ سَوَاءٌ الثَّنِيَّةُ وَالضِّرْسُ سَوَاءٌ هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ عَنْ شُعْبَةَ بِمَعْنَى عَبْدِ الصَّمَدِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَاهُ الدَّارِمِيُّ عَنِ النَّضْرِ .
Бизга Аббос ал-Анбарий ривоят қилди, бизга Абдуссамад ибн Абдулворис ривоят қилди, менга Шуъба ривоят қилди, у Қатодадан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Бармоқлар тенг, тишлар тенг, олдинги тиш ва озиқ тиш тенг, бу ҳам, бу ҳам тенг», дедилар. Абу Довуд деди: Буни Назр ибн Шумайл Шуъбадан Абдуссамаднинг маъноси билан ривоят қилди. Абу Довуд деди: Буни бизга Доримий Назрдан ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الأَسْنَانُ سَوَاءٌ وَالأَصَابِعُ سَوَاءٌ " .
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Базиъ ривоят қилди, бизга Али ибн Ҳасан ривоят қилди, бизга Абу Ҳамза хабар берди, у Язид ан-Наҳвийдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Тишлар тенг, бармоқлар тенг», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَ الْيَدَيْنِ وَالرِّجْلَيْنِ سَوَاءً .
Бизга Абдуллаҳ ибн Умар ибн Муҳаммад ибн Абон ривоят қилди, бизга Абу Тумайла Ҳусайн ал-Муаллимдан, у Язид ан-Наҳвийдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам икки қўл ва икки оёқ бармоқларини (диятда) тенг қилдилар.
حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي خُطْبَتِهِ وَهُوَ مُسْنِدٌ ظَهْرَهُ إِلَى الْكَعْبَةِ " فِي الأَصَابِعِ عَشْرٌ عَشْرٌ " .
Бизга Ҳудба ибн Холид ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Ҳусайн ал-Муаллим Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам орқаларини Каъбага суяб хутбаларида дедилар: «Бармоқларда — ҳар бирида ўн (туя).»
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ أَبُو خَيْثَمَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونُ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فِي الأَسْنَانِ خَمْسٌ خَمْسٌ " .
Бизга Зуҳайр ибн Ҳарб Абу Хайсама ривоят қилди, бизга Язид ибн Ҳорун ривоят қилди, бизга Ҳусайн ал-Муаллим Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. У дедилар: «Тишларда — ҳар бирида беш (туя).»
قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي عَنْ شَيْبَانَ، - وَلَمْ أَسْمَعْهُ مِنْهُ - فَحَدَّثْنَاهُ أَبُو بَكْرٍ، - صَاحِبٌ لَنَا ثِقَةٌ - قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ رَاشِدٍ - عَنْ سُلَيْمَانَ، - يَعْنِي ابْنَ مُوسَى - عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَوِّمُ دِيَةَ الْخَطَإِ عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عَدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ يُقَوِّمُهَا عَلَى أَثْمَانِ الإِبِلِ فَإِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قِيمَتِهَا وَإِذَا هَاجَتْ رُخْصًا نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا وَبَلَغَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ أَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانِمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عَدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ ثَمَانِيَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَىْ بَقَرَةٍ وَمَنْ كَانَ دِيَةُ عَقْلِهِ فِي الشَّاءِ فَأَلْفَىْ شَاةٍ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْعَقْلَ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ عَلَى قَرَابَتِهِمْ فَمَا فَضَلَ فَلِلْعَصَبَةِ " . قَالَ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الأَنْفِ إِذَا جُدِعَ الدِّيَةَ كَامِلَةً وَإِنْ جُدِعَتْ ثَنْدُوَتُهُ فَنِصْفُ الْعَقْلِ خَمْسُونَ مِنَ الإِبِلِ أَوْ عَدْلُهَا مِنَ الذَّهَبِ أَوِ الْوَرِقِ أَوْ مِائَةُ بَقَرَةٍ أَوْ أَلْفُ شَاةٍ وَفِي الْيَدِ إِذَا قُطِعَتْ نِصْفُ الْعَقْلِ وَفِي الرِّجْلِ نِصْفُ الْعَقْلِ وَفِي الْمَأْمُومَةِ ثُلُثُ الْعَقْلِ ثَلاَثٌ وَثَلاَثُونَ مِنَ الإِبِلِ وَثُلْثٌ أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ أَوِ الْوَرِقِ أَوِ الْبَقَرِ أَوِ الشَّاءِ وَالْجَائِفَةُ مِثْلُ ذَلِكَ وَفِي الأَصَابِعِ فِي كُلِّ أُصْبُعٍ عَشْرٌ مِنَ الإِبِلِ وَفِي الأَسْنَانِ فِي كُلِّ سِنٍّ خَمْسٌ مِنَ الإِبِلِ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ عَقْلَ الْمَرْأَةِ بَيْنَ عَصَبَتِهَا مَنْ كَانُوا لاَ يَرِثُونَ مِنْهَا شَيْئًا إِلاَّ مَا فَضَلَ عَنْ وَرَثَتِهَا فَإِنْ قُتِلَتْ فَعَقْلُهَا بَيْنَ وَرَثَتِهَا وَهُمْ يَقْتُلُونَ قَاتِلَهُمْ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ لِلْقَاتِلِ شَىْءٌ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَارِثٌ فَوَارِثُهُ أَقْرَبُ النَّاسِ إِلَيْهِ وَلاَ يَرِثُ الْقَاتِلُ شَيْئًا " . قَالَ مُحَمَّدٌ هَذَا كُلُّهُ حَدَّثَنِي بِهِ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ مِنْ أَهْلِ دِمَشْقَ هَرَبَ إِلَى الْبَصْرَةِ مِنَ الْقَتْلِ .
Абу Довуд деди: Мен китобимда Шайбондан топдим — аммо уни ундан эшитмадим — бас, бизга буни Абу Бакр — бизнинг ишончли шеригимиз — ривоят қилди, деди: бизга Шайбон ривоят қилди, бизга Муҳаммад — яъни Ибн Рошид — Сулаймондан — яъни Ибн Мусодан — у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қишлоқ аҳли учун хато (қотиллик) диятини тўрт юз динор ёки унинг кумушдан бўлган бадалига белгилар эдилар; уни туя нархларига қараб баҳолар эдилар; бас, агар (туя нархи) қимматлашса, унинг қийматини оширар, агар арзонлашса, қийматидан камайтирар эдилар. У Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида тўрт юз динордан саккиз юз диноргача ёки унинг кумушдан бўлган бадали — саккиз минг дирҳамгача етар эди. Ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам мол (қорамол) эгаларига икки юз қорамол ҳукм қилдилар; кимнинг ақли (дияти) қўйларда бўлса, икки минг қўй. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Албатта, ақл (дият) ўлдирилганнинг ворислари орасида уларнинг қариндошлигига кўра мерос бўлади; нимаики ортиб қолса, у асабага (отадан томон эркак қариндошларга) тегишлидир.» У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бурун ҳақида — агар у (бутунлай) кесилса, тўлиқ дият ҳукм қилдилар; агар унинг учи кесилса, ақлнинг ярми — эллик туя ёки унинг олтиндан ёки кумушдан бадали, ёки юз қорамол, ёки минг қўй. Қўл ҳақида — агар кесилса, ақлнинг ярми; оёқ ҳақида — ақлнинг ярми; мия пардасига етадиган жароҳатда — ақлнинг учдан бири, ўттиз уч туя ва учдан бир; ёки унинг олтиндан, кумушдан, қорамолдан ёки қўйдан қиймати; қоринни тешиб ўтадиган жароҳат ҳам шунақа. Бармоқларда — ҳар бир бармоқда ўн туя. Тишларда — ҳар бир тишда беш туя. Ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам аёлнинг ақли (дияти) унинг асабаси (эркак қариндошлари) орасида бўлишини ҳукм қилдилар — улар ундан ҳеч нарса мерос олмаганлар, магар унинг ворисларидан ортиб қолганидан бошқа. Бас, агар у ўлдирилса, унинг ақли (дияти) ворислари орасида бўлади ва улар ўз қотилларини ўлдирадилар (қасос оладилар). Ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Қотил учун (меросдан) ҳеч нарса йўқ; агар унинг (ўлдирилганнинг) вориси бўлмаса, унинг вориси унга энг яқин одамдир; қотил ҳеч нарса мерос олмайди.» Муҳаммад деди: Бунинг ҳаммасини менга Сулаймон ибн Мусо Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди. Абу Довуд деди: Муҳаммад ибн Рошид Димашқ аҳлидан бўлиб, қотилликдан Басрага қочган эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ الْعَامِلِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ رَاشِدٍ - عَنْ سُلَيْمَانَ، - يَعْنِي ابْنَ مُوسَى - عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عَقْلُ شِبْهِ الْعَمْدِ مُغَلَّظٌ مِثْلُ عَقْلِ الْعَمْدِ وَلاَ يُقْتَلُ صَاحِبُهُ " . قَالَ وَزَادَنَا خَلِيلٌ عَنِ ابْنِ رَاشِدٍ " وَذَلِكَ أَنْ يَنْزُوَ الشَّيْطَانُ بَيْنَ النَّاسِ فَتَكُونَ دِمَاءٌ فِي عِمِّيَّا فِي غَيْرِ ضَغِينَةٍ وَلاَ حَمْلِ سِلاَحٍ " .
Бизга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Баккор ибн Билол ал-Омилий ривоят қилди, бизга Муҳаммад — яъни Ибн Рошид — Сулаймондан — яъни Ибн Мусодан — у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан хабар бердики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Шибҳи амд (қасдга ўхшаш) қотилликнинг ақли (дияти) оғирлаштирилган бўлиб, амд (қасддан) қотилликнинг ақлидай; унинг эгаси ўлдирилмайди.» У деди: Бизга Халил Ибн Рошиддан зиёда қилиб (шуни келтирди): «Бу шу сабабданки, шайтон одамлар орасига (уруш) солгани учун кўр-кўрона, адоватсиз ва қурол кўтармасдан қонлар тўкилади.»
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ أَنَّ خَالِدَ بْنَ الْحَارِثِ، حَدَّثَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنَا حُسَيْنٌ، - يَعْنِي الْمُعَلِّمَ - عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فِي الْمَوَاضِحِ خَمْسٌ " .
Бизга Абу Комил Фузайл ибн Ҳусайн ривоят қилдики, уларга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилиб деди: бизга Ҳусайн — яъни ал-Муаллим — Амр ибн Шуайбдан хабар бердики, отаси унга Абдуллаҳ ибн Амрдан хабар берди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Суякка етиб оқартирган жароҳатларда — беш (туя).»
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنِي الْعَلاَءُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْعَيْنِ الْقَائِمَةِ السَّادَّةِ لِمَكَانِهَا بِثُلُثِ الدِّيَةِ .
Бизга Маҳмуд ибн Холид ас-Суламий ривоят қилди, бизга Марвон — яъни Ибн Муҳаммад — ривоят қилди, бизга Ҳайсам ибн Ҳумайд ривоят қилди, менга ал-Ало ибн ал-Ҳорис ривоят қилди, менга Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилди. У деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўз ўрнида турган, аммо кўрмайдиган (қотиб қолган) кўз ҳақида диятнинг учдан бири билан ҳукм қилдилар.