حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ فُضَيْلٍ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ أَبِي الْعَوْجَاءِ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أُصِيبَ بِقَتْلٍ أَوْ خَبْلٍ فَإِنَّهُ يَخْتَارُ إِحْدَى ثَلاَثٍ إِمَّا أَنْ يَقْتَصَّ وَإِمَّا أَنْ يَعْفُوَ وَإِمَّا أَنْ يَأْخُذَ الدِّيَةَ فَإِنْ أَرَادَ الرَّابِعَةَ فَخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ وَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ " .
Bizga Muso Ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, bizga Muhammad Ibn Ishoq, Horis Ibn Fuzayldan, u Sufyon Ibn Abul Avjodan, u Abu Shurayh Xuzoiydan xabar berdi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Kim o'ldirilish yoki jarohat bilan musibatga uchrasa, u uch narsadan birini tanlaydi: yo qasos oladi, yo afv qiladi, yo diyat oladi. Agar to'rtinchisini istasa, uning qo'llarini ushlanglar (to'xtatinglar). Kim shundan keyin tajovuz qilsa, unga alamli azob bordir».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رُفِعَ إِلَيْهِ شَىْءٌ فِيهِ قِصَاصٌ إِلاَّ أَمَرَ فِيهِ بِالْعَفْوِ .
Bizga Muso Ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Abdulloh Ibn Bakr Ibn Abdulloh Muzaniy, Ato Ibn Abu Maymunadan, u Anas Ibn Molikdan rivoyat qildi. U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamning huzuriga qasos talab qilinadigan biror ish ko'tarilib, unda afvni buyurmaganini ko'rmadim.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قُتِلَ رَجُلٌ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَفَعَهُ إِلَى وَلِيِّ الْمَقْتُولِ فَقَالَ الْقَاتِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ قَتْلَهُ . قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْوَلِيِّ " أَمَا إِنَّهُ إِنْ كَانَ صَادِقًا ثُمَّ قَتَلْتَهُ دَخَلْتَ النَّارَ " . قَالَ فَخَلَّى سَبِيلَهُ . قَالَ وَكَانَ مَكْتُوفًا بِنِسْعَةٍ فَخَرَجَ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ فَسُمِّيَ ذَا النِّسْعَةِ .
Bizga Usmon Ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Abu Muoviya xabar berdi, bizga A'mash, Abu Solihdan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam davrida bir kishi o'ldirildi, bu ish Nabiy sollallahu alayhi vasallamga ko'tarildi, u uni o'ldirilganning valiysiga (vorisiga) topshirdi. Qotil: Yo Rasulullah, Allahga qasam, men uni o'ldirishni xohlamagandim, dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam valiyga dedi: «Ammo u rost so'zlayotgan bo'lsa-yu, sen uni o'ldirsang, do'zaxga kirasan». Shunda u uni qo'yib yubordi. U tasma bilan bog'langan edi, tasmasini sudrab chiqib ketdi, shuning uchun u «Zun-Nis'a» (tasmali kishi) deb nomlandi.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ الْجُشَمِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَوْفٍ، حَدَّثَنَا حَمْزَةُ أَبُو عُمَرَ الْعَائِذِيُّ، حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلٍ، حَدَّثَنِي وَائِلُ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جِيءَ بِرَجُلٍ قَاتِلٍ فِي عُنُقِهِ النِّسْعَةُ قَالَ فَدَعَا وَلِيَّ الْمَقْتُولِ فَقَالَ " أَتَعْفُو " . قَالَ لاَ . قَالَ " أَفَتَأْخُذُ الدِّيَةَ " . قَالَ لاَ . قَالَ " أَفَتَقْتُلُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " اذْهَبْ بِهِ " . فَلَمَّا وَلَّى قَالَ " أَتَعْفُو " . قَالَ لاَ . قَالَ " أَفَتَأْخُذُ الدِّيَةَ " . قَالَ لاَ . قَالَ " أَفَتَقْتُلُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " اذْهَبْ بِهِ " . فَلَمَّا كَانَ فِي الرَّابِعَةِ قَالَ " أَمَا إِنَّكَ إِنْ عَفَوْتَ عَنْهُ يَبُوءُ بِإِثْمِهِ وَإِثْمِ صَاحِبِهِ " . قَالَ فَعَفَا عَنْهُ . قَالَ فَأَنَا رَأَيْتُهُ يَجُرُّ النِّسْعَةَ .
Bizga Ubaydulloh Ibn Umar Ibn Maysara Jushamiy rivoyat qildi, bizga Yahyo Ibn Said, Avfdan rivoyat qildi, bizga Hamza Abu Umar Oiziy rivoyat qildi, menga Alqama Ibn Voil rivoyat qildi, menga Voil Ibn Hujr rivoyat qildi. U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamning huzurida edim, shunda bo'ynida tasma bog'langan qotil bir kishi keltirildi. U o'ldirilganning valiysini chaqirib dedi: «Afv qilasanmi?» U: Yo'q, dedi. U: «Diyat olasanmi?» dedi. U: Yo'q, dedi. U: «O'ldirasanmi?» dedi. U: Ha, dedi. U: «Uni olib ket» dedi. U yuzini o'girganda, dedi: «Afv qilasanmi?» U: Yo'q, dedi. U: «Diyat olasanmi?» dedi. U: Yo'q, dedi. U: «O'ldirasanmi?» dedi. U: Ha, dedi. U: «Uni olib ket» dedi. To'rtinchisi bo'lganida, dedi: «Ammo agar uni afv qilsang, u o'z gunohi va o'ldirilgan sherigining gunohi bilan qaytadi». Shunda u uni afv qildi. U dedi: Men uni tasmani sudrab ketayotganini ko'rdim.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جَامِعُ بْنُ مَطَرٍ، حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ .
Bizga Ubaydulloh Ibn Umar Ibn Maysara rivoyat qildi, bizga Yahyo Ibn Said rivoyat qildi, dedi: Menga Jomi' Ibn Matar rivoyat qildi, menga Alqama Ibn Voil o'z isnodi va ma'nosi bilan rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ الْحَجَّاجِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ عَطَاءٍ الْوَاسِطِيُّ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِحَبَشِيٍّ فَقَالَ إِنَّ هَذَا قَتَلَ ابْنَ أَخِي . قَالَ " كَيْفَ قَتَلْتَهُ " . قَالَ ضَرَبْتُ رَأْسَهُ بِالْفَأْسِ وَلَمْ أُرِدْ قَتْلَهُ . قَالَ " هَلْ لَكَ مَالٌ تُؤَدِّي دِيَتَهُ " . قَالَ لاَ . قَالَ " أَفَرَأَيْتَ إِنْ أَرْسَلْتُكَ تَسْأَلُ النَّاسَ تَجْمَعُ دِيَتَهُ " . قَالَ لاَ . قَالَ " فَمَوَالِيكَ يُعْطُونَكَ دِيَتَهُ " . قَالَ لاَ . قَالَ لِلرَّجُلِ " خُذْهُ " . فَخَرَجَ بِهِ لِيَقْتُلَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا إِنَّهُ إِنْ قَتَلَهُ كَانَ مِثْلَهُ " . فَبَلَغَ بِهِ الرَّجُلُ حَيْثُ يَسْمَعُ قَوْلَهُ فَقَالَ هُوَ ذَا فَمُرْ فِيهِ مَا شِئْتَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرْسِلْهُ - وَقَالَ مَرَّةً دَعْهُ - يَبُوءُ بِإِثْمِ صَاحِبِهِ وَإِثْمِهِ فَيَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ " . قَالَ فَأَرْسَلَهُ .
Bizga Muhammad Ibn Avf Toiy rivoyat qildi, bizga Abdulquddus Ibn Hajjoj rivoyat qildi, bizga Yazid Ibn Ato Vositiy, Simokdan, u Alqama Ibn Voildan, u otasidan rivoyat qildi. U dedi: Bir kishi Nabiy sollallahu alayhi vasallamning huzuriga bir habashiyni olib keldi va dedi: Bu mening jiyanimni o'ldirdi. U: «Uni qanday o'ldirding?» dedi. U: Boshini bolta bilan urdim, uni o'ldirishni xohlamagandim, dedi. U: «Uning diyatini to'laydigan moling bormi?» dedi. U: Yo'q, dedi. U: «Seni odamlardan so'rab uning diyatini yig'ishga yuborsam-chi?» dedi. U: Yo'q, dedi. U: «Mavlolaring senga uning diyatini berishadimi?» dedi. U: Yo'q, dedi. U haligi kishiga: «Uni ol» dedi. U uni o'ldirish uchun olib chiqdi. Shunda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Ammo agar u uni o'ldirsa, uning o'xshashi bo'ladi». Bu so'zni eshitadigan joyga yetganda, haligi kishi dedi: Mana u, unga nima istasang buyur. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Uni qo'yib yubor — bir safar: uni qo'y, dedi — u sherigining gunohi va o'z gunohi bilan qaytadi va do'zax ahlidan bo'ladi». Shunda u uni qo'yib yubordi.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُثْمَانَ وَهُوَ مَحْصُورٌ فِي الدَّارِ وَكَانَ فِي الدَّارِ مَدْخَلٌ مَنْ دَخَلَهُ سَمِعَ كَلاَمَ مَنْ عَلَى الْبَلاَطِ فَدَخَلَهُ عُثْمَانُ فَخَرَجَ إِلَيْنَا وَهُوَ مُتَغَيِّرٌ لَوْنُهُ فَقَالَ إِنَّهُمْ لَيَتَوَاعَدُونَنِي بِالْقَتْلِ آنِفًا . قُلْنَا يَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ . قَالَ وَلِمَ يَقْتُلُونَنِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ كُفْرٌ بَعْدَ إِسْلاَمٍ أَوْ زِنًا بَعْدَ إِحْصَانٍ أَوْ قَتْلُ نَفْسٍ بِغَيْرِ نَفْسٍ " . فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلاَ إِسْلاَمٍ قَطُّ وَلاَ أَحْبَبْتُ أَنَّ لِي بِدِينِي بَدَلاً مُنْذُ هَدَانِي اللَّهُ وَلاَ قَتَلْتُ نَفْسًا فَبِمَ يَقْتُلُونَنِي قَالَ أَبُو دَاوُدَ عُثْمَانُ وَأَبُو بَكْرٍ رضى الله عنهما تَرَكَا الْخَمْرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ .
Bizga Sulaymon Ibn Harb rivoyat qildi, bizga Hammod Ibn Zayd, Yahyo Ibn Saiddan, u Abu Umoma Ibn Sahldan rivoyat qildi. U dedi: Biz Usmon bilan birga edik, u uyda qamalda edi. Uyda bir kirish joyi bor edi, kim unga kirsa, marmar yo'lda turganlarning gapini eshitar edi. Usmon unga kirdi, so'ng bizning oldimizga rangi o'zgargan holda chiqdi va dedi: Ular hozirgina meni o'ldirish bilan qo'rqitishyapti. Biz: Yo amirul mu'minin, Allah sizni ulardan kifoya qiladi, dedik. U dedi: Nega meni o'ldirishadi? Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning: «Musulmon kishining qoni faqat uch narsadan biri bilan halol bo'ladi: Islomdan keyin kufr, yoki nikohdan (ihsondan) keyin zino, yoki jon evaziga bo'lmagan holda jonni o'ldirish» deganini eshitganman. Allahga qasam, men na johiliyatda, na Islomda hech qachon zino qilmaganman, Allah meni hidoyatga solgandan beri dinimni biror narsaga almashtirishni yoqtirmaganman va hech bir jonni o'ldirmaganman. Bas, nima uchun meni o'ldirishadi? Abu Dovud dedi: Usmon va Abu Bakr roziyallahu anhumo johiliyatda ham xamrni tark qilgan edilar.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، فَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ زِيَادَ بْنَ ضُمَيْرَةَ الضَّمْرِيَّ، ح وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ زِيَادَ بْنَ سَعْدِ بْنِ ضُمَيْرَةَ السُّلَمِيَّ، - وَهَذَا حَدِيثُ وَهْبٍ وَهُوَ أَتَمُّ - يُحَدِّثُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ - قَالَ مُوسَى - وَجَدِّهِ وَكَانَا شَهِدَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُنَيْنًا - ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَى حَدِيثِ وَهْبٍ - أَنَّ مُحَلِّمَ بْنَ جَثَّامَةَ اللَّيْثِيَّ قَتَلَ رَجُلاً مِنْ أَشْجَعَ فِي الإِسْلاَمِ وَذَلِكَ أَوَّلُ غِيَرٍ قَضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَكَلَّمَ عُيَيْنَةُ فِي قَتْلِ الأَشْجَعِيِّ لأَنَّهُ مِنْ غَطَفَانَ وَتَكَلَّمَ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ دُونَ مُحَلِّمٍ لأَنَّهُ مِنْ خِنْدِفَ فَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ وَكَثُرَتِ الْخُصُومَةُ وَاللَّغَطُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عُيَيْنَةُ أَلاَ تَقْبَلُ الْغِيَرَ " . فَقَالَ عُيَيْنَةُ لاَ وَاللَّهِ حَتَّى أُدْخِلَ عَلَى نِسَائِهِ مِنَ الْحَرْبِ وَالْحَزَنِ مَا أَدْخَلَ عَلَى نِسَائِي . قَالَ ثُمَّ ارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ وَكَثُرَتِ الْخُصُومَةُ وَاللَّغَطُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عُيَيْنَةُ أَلاَ تَقْبَلُ الْغِيَرَ " . فَقَالَ عُيَيْنَةُ مِثْلَ ذَلِكَ أَيْضًا إِلَى أَنْ قَامَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي لَيْثٍ يُقَالُ لَهُ مُكَيْتِلٌ عَلَيْهِ شِكَّةٌ وَفِي يَدِهِ دَرَقَةٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَمْ أَجِدْ لِمَا فَعَلَ هَذَا فِي غُرَّةِ الإِسْلاَمِ مَثَلاً إِلاَّ غَنَمًا وَرَدَتْ فَرُمِيَ أَوَّلُهَا فَنَفَرَ آخِرُهَا اسْنُنِ الْيَوْمَ وَغَيِّرْ غَدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَمْسُونَ فِي فَوْرِنَا هَذَا وَخَمْسُونَ إِذَا رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ " . وَذَلِكَ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ وَمُحَلِّمٌ رَجُلٌ طَوِيلٌ آدَمُ وَهُوَ فِي طَرَفِ النَّاسِ فَلَمْ يَزَالُوا حَتَّى تَخَلَّصَ فَجَلَسَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَيْنَاهُ تَدْمَعَانِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ فَعَلْتُ الَّذِي بَلَغَكَ وَإِنِّي أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَقَتَلْتَهُ بِسِلاَحِكَ فِي غُرَّةِ الإِسْلاَمِ اللَّهُمَّ لاَ تَغْفِرْ لِمُحَلِّمٍ " . بِصَوْتٍ عَالٍ زَادَ أَبُو سَلَمَةَ فَقَامَ وَإِنَّهُ لَيَتَلَقَّى دُمُوعَهُ بِطَرَفِ رِدَائِهِ قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ فَزَعَمَ قَوْمُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَغْفَرَ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْغِيَرُ الدِّيَةُ .
Bizga Muso Ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, dedi: bizga Muhammad Ibn Ishoq rivoyat qildi, menga Muhammad Ibn Ja'far Ibn Zubayr rivoyat qildi, dedi: Men Ziyod Ibn Zumayra Zamriyni eshitdim, (h) va bizga Vahb Ibn Bayon va Ahmad Ibn Said Hamdoniy rivoyat qilishdi, ular dedilar: bizga Ibn Vahb rivoyat qildi, menga Abdurrahmon Ibn Abuz Zinod, Abdurrahmon Ibn Horisdan, u Muhammad Ibn Ja'fardan xabar berdi: U Ziyod Ibn Sa'd Ibn Zumayra Sulamiyni — bu Vahbning hadisi va u to'liqroq — Urva Ibn Zubayrga o'z otasidan — Muso dedi: va bobosidan, ular ikkisi Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan Hunaynda hozir bo'lgan edilar — rivoyat qilayotganini eshitdi — so'ng biz Vahbning hadisiga qaytdik: Muhallim Ibn Jassoma Laysiy Islomda Ashja'dan bir kishini o'ldirdi, bu Rasulullah sollallahu alayhi vasallam hukm qilgan birinchi diyat ishi edi. Uyayna Ashja'iyning o'ldirilishi haqida gapirdi, chunki u G'atafondan edi, Aqra' Ibn Hobis esa Muhallim foydasiga gapirdi, chunki u Xindifdan edi. Ovozlar ko'tarildi, janjal va shovqin ko'paydi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Ey Uyayna, diyatni qabul qilmaysanmi?» Uyayna: Yo'q, Allahga qasam, mening ayollarimga urush va qayg'udan yetgan narsani uning ayollariga ham yetkazmagunimcha (qabul qilmayman), dedi. So'ng ovozlar ko'tarildi, janjal va shovqin ko'paydi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Ey Uyayna, diyatni qabul qilmaysanmi?» Uyayna yana xuddi shunday dedi, toki Bani Laysdan Mukaytil deb ataladigan, ustida sovuti va qo'lida qalqoni bo'lgan bir kishi turib dedi: Yo Rasulullah, Islom boshlanishida bu kishi qilgan ishga men faqat suvga kelgan qo'yni misol qila olaman: uning birinchisi otildi, oxirgisi hurkib qochdi. Bugun (qasos) hukmini o'rnat, ertaga (diyatni) o'zgartir. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Bu safarimizda ellik (tuya), Madinaga qaytganimizda ellik (tuya)». Bu uning ba'zi safarlarida edi. Muhallim baland bo'yli, bug'doy rang kishi edi, u odamlarning chetida edi. Ular tinmadilar, toki u (oldinga) o'tdi va Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning huzurida ko'zlari yoshlanib o'tirdi va dedi: Yo Rasulullah, men senga yetgan narsani qildim, men Allah tabaroka va taologa tavba qilaman, men uchun Allah azza va jalladan mag'firat so'ra, yo Rasulullah. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam baland ovoz bilan dedi: «Islom boshlanishida uni o'z quroling bilan o'ldirdingmi? Allahim, Muhallimni mag'firat qilma». Abu Salama ziyoda qildi: U yoshlarini ridosining cheti bilan artib turgan holda turdi. Ibn Ishoq dedi: Uning qavmi gumon qilishicha, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam shundan keyin unga mag'firat so'radi. Abu Dovud dedi: Nazr Ibn Shumayl dedi: «G'iyar» diyatdir.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا شُرَيْحٍ الْكَعْبِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ إِنَّكُمْ يَا مَعْشَرَ خُزَاعَةَ قَتَلْتُمْ هَذَا الْقَتِيلَ مِنْ هُذَيْلٍ وَإِنِّي عَاقِلُهُ فَمَنْ قُتِلَ لَهُ بَعْدَ مَقَالَتِي هَذِهِ قَتِيلٌ فَأَهْلُهُ بَيْنَ خِيرَتَيْنِ أَنْ يَأْخُذُوا الْعَقْلَ أَوْ يَقْتُلُوا " .
Bizga Musaddad Ibn Musarhad rivoyat qildi, bizga Yahyo Ibn Said rivoyat qildi, bizga Ibn Abu Zi'b rivoyat qildi, dedi: Menga Said Ibn Abu Said rivoyat qildi, dedi: Men Abu Shurayh Ka'biyni: «Rasulullah sollallahu alayhi vasallam shunday dedi» deyayotganini eshitdim: «Ogoh bo'linglar, ey Xuzoa jamoasi, sizlar Huzayldan bo'lgan bu o'ldirilganni o'ldirdingiz, men uning diyatini to'lovchiman. Kimning bu so'zimdan keyin biror kishisi o'ldirilsa, uning ahli ikki tanlovdan birini tanlaydi: yo diyatni oladi, yoki (qotilni) o'ldiradi».
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ، أَخْبَرَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي يَحْيَى، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا فُتِحَتْ مَكَّةُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُودَى أَوْ يُقَادَ " . فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ يُقَالُ لَهُ أَبُو شَاهٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اكْتُبْ لِي - قَالَ الْعَبَّاسُ اكْتُبُوا لِي - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ " . وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ أَحْمَدَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ اكْتُبُوا لِي يَعْنِي خُطْبَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Bizga Abbos Ibn Valid Ibn Mazyad rivoyat qildi, bizga otam xabar berdi, bizga Avzoiy rivoyat qildi, menga Yahyo rivoyat qildi, (h) va bizga Ahmad Ibn Ibrohim rivoyat qildi, menga Abu Dovud rivoyat qildi, bizga Harb Ibn Shaddod rivoyat qildi, bizga Yahyo Ibn Abu Kasir rivoyat qildi, menga Abu Salama Ibn Abdurrahmon rivoyat qildi, bizga Abu Hurayra rivoyat qildi. U dedi: Makka fath etilganda, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam turib dedi: «Kimning bir kishisi o'ldirilsa, u ikki tanlovning yaxshisida (erkin): yo diyat to'lanadi, yo qasos olinadi». Shunda Yaman ahlidan Abu Shoh deb ataladigan bir kishi turib dedi: Yo Rasulullah, menga (buni) yozib bering — Abbos dedi: menga yozinglar — Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Abu Shohga yozinglar». Bu Ahmadning hadisi lafzidir. Abu Dovud dedi: «Menga yozinglar» — ya'ni Nabiy sollallahu alayhi vasallamning xutbasini.
حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُقْتَلُ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا دُفِعَ إِلَى أَوْلِيَاءِ الْمَقْتُولِ فَإِنْ شَاءُوا قَتَلُوهُ وَإِنْ شَاءُوا أَخَذُوا الدِّيَةَ " .
Bizga Muslim rivoyat qildi, bizga Muhammad Ibn Roshid rivoyat qildi, bizga Sulaymon Ibn Muso, Amr Ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi. U dedi: «Mo'min kofir evaziga o'ldirilmaydi. Kim bir mo'minni qasddan o'ldirsa, u o'ldirilganning valiylariga topshiriladi: agar xohlasalar, uni o'ldiradilar, agar xohlasalar, diyat oladilar».
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا مَطَرٌ الْوَرَّاقُ، - وَأَحْسَبُهُ - عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ أُعْفِي مَنْ قَتَلَ بَعْدَ أَخْذِهِ الدِّيَةَ " .
Bizga Muso Ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, bizga Matar Varroq xabar berdi — va o'ylaymanki — Hasandan, u Jobir Ibn Abdullohdan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Diyatni olgandan keyin o'ldirgan kishini afv qilmayman».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ امْرَأَةً، يَهُودِيَّةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَاةٍ مَسْمُومَةٍ فَأَكَلَ مِنْهَا فَجِيءَ بِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهَا عَنْ ذَلِكَ فَقَالَتْ أَرَدْتُ لأَقْتُلَكَ . فَقَالَ " مَا كَانَ اللَّهُ لِيُسَلِّطَكِ عَلَى ذَلِكَ " . أَوْ قَالَ " عَلَىَّ " . قَالَ فَقَالُوا أَلاَ نَقْتُلُهَا قَالَ " لاَ " . فَمَا زِلْتُ أَعْرِفُهَا فِي لَهَوَاتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Bizga Yahyo Ibn Habib Ibn Arabiy rivoyat qildi, bizga Xolid Ibn Horis rivoyat qildi, bizga Shu'ba, Hishom Ibn Zayddan, u Anas Ibn Molikdan rivoyat qildi: Bir yahudiy ayol Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga zaharlangan qo'y keltirdi, u undan yedi. So'ng u (ayol) Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning huzuriga keltirildi, u undan bu haqda so'radi. U: Seni o'ldirmoqchi bo'ldim, dedi. U dedi: «Allah seni bunga (yoki: menga) hukmron qilmas edi». U dedi: Ular: Uni o'ldirmaylikmi? deyishdi. U: «Yo'q» dedi. Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning tanglayida (zahar asarini) hamisha bilib turdim.
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبَّاُدُ بْنُ الْعَوَّامِ، ح وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبَّادٌ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، وَأَبِي، سَلَمَةَ - قَالَ هَارُونُ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنَ الْيَهُودِ أَهْدَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَاةً مَسْمُومَةً - قَالَ - فَمَا عَرَضَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذِهِ أُخْتُ مَرْحَبٍ الْيَهُودِيَّةُ الَّتِي سَمَّتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم .
Bizga Dovud Ibn Rushayd rivoyat qildi, bizga Abbod Ibn Avvom rivoyat qildi, (h) va bizga Horun Ibn Abdulloh rivoyat qildi, bizga Said Ibn Sulaymon rivoyat qildi, bizga Abbod, Sufyon Ibn Husayndan, u Zuhriydan, u Saiddan va Abu Salamadan — Horun dedi: — u Abu Hurayradan rivoyat qildi: Yahudiylardan bir ayol Nabiy sollallahu alayhi vasallamga zaharlangan qo'y hadya qildi — u dedi: — Nabiy sollallahu alayhi vasallam unga (ayolga) hech narsa qilmadi. Abu Dovud dedi: Bu Nabiy sollallahu alayhi vasallamni zaharlagan yahudiy ayol Marhabning singlisidir.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ كَانَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ أَنَّ يَهُودِيَّةً، مِنْ أَهْلِ خَيْبَرَ سَمَّتْ شَاةً مَصْلِيَّةً ثُمَّ أَهْدَتْهَا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الذِّرَاعَ فَأَكَلَ مِنْهَا وَأَكَلَ رَهْطٌ مِنْ أَصْحَابِهِ مَعَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ارْفَعُوا أَيْدِيَكُمْ " . وَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَهُودِيَّةِ فَدَعَاهَا فَقَالَ لَهَا " أَسَمَمْتِ هَذِهِ الشَّاةَ " . قَالَتِ الْيَهُودِيَّةُ مَنْ أَخْبَرَكَ قَالَ " أَخْبَرَتْنِي هَذِهِ فِي يَدِي " . لِلذِّرَاعِ . قَالَتْ نَعَمْ . قَالَ " فَمَا أَرَدْتِ إِلَى ذَلِكَ " . قَالَتْ قُلْتُ إِنْ كَانَ نَبِيًّا فَلَنْ يَضُرَّهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنِ اسْتَرَحْنَا مِنْهُ . فَعَفَا عَنْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يُعَاقِبْهَا وَتُوُفِّيَ بَعْضُ أَصْحَابِهِ الَّذِينَ أَكَلُوا مِنَ الشَّاةِ وَاحْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى كَاهِلِهِ مِنْ أَجْلِ الَّذِي أَكَلَ مِنَ الشَّاةِ حَجَمَهُ أَبُو هِنْدٍ بِالْقَرْنِ وَالشَّفْرَةِ وَهُوَ مَوْلًى لِبَنِي بَيَاضَةَ مِنَ الأَنْصَارِ .
Bizga Sulaymon Ibn Dovud Mahriy rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb rivoyat qildi, dedi: Menga Yunus, Ibn Shihobdan xabar berdi. U dedi: Jobir Ibn Abdulloh shunday rivoyat qilar edi: Xaybar ahlidan bir yahudiy ayol qovurilgan qo'yni zaharlab, so'ng uni Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga hadya qildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam (qo'yning) qo'l (kuragi) qismini olib, undan yedi va u bilan birga bir guruh sahobasi ham yedi. So'ng Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ularga: «Qo'llaringizni ko'taringlar» dedi. Va Rasulullah sollallahu alayhi vasallam yahudiy ayolga odam yuborib, uni chaqirdi va unga dedi: «Bu qo'yni zaharladingmi?» Yahudiy ayol: Senga kim xabar berdi? dedi. U: «Menga qo'limdagi mana bu xabar berdi» dedi — qo'l (go'shtini) nazarda tutib. U: Ha, dedi. U: «Bunga seni nima undadi?» dedi. U: Aytdimki, agar payg'ambar bo'lsa, bu unga zarar qilmaydi, agar bo'lmasa, undan qutulamiz, dedi. Shunda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uni afv qildi va uni jazolamadi. Qo'ydan yegan ba'zi sahobalari vafot etdi. Va Rasulullah sollallahu alayhi vasallam qo'ydan yegani sababli yelka ustidan qon oldirdi — uni Abu Hind shox va pichoq bilan hijomat qildi, u Ansordan Bani Bayozaning mavlosi edi.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهْدَتْ لَهُ يَهُودِيَّةٌ بِخَيْبَرَ شَاةً مَصْلِيَّةً نَحْوَ حَدِيثِ جَابِرٍ قَالَ فَمَاتَ بِشْرُ بْنُ الْبَرَاءِ بْنِ مَعْرُورٍ الأَنْصَارِيُّ فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِيَّةِ " مَا حَمَلَكِ عَلَى الَّذِي صَنَعْتِ " . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ جَابِرٍ فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُتِلَتْ وَلَمْ يَذْكُرْ أَمْرَ الْحِجَامَةِ .
Bizga Vahb Ibn Baqiyya rivoyat qildi, bizga Xolid, Muhammad Ibn Amrdan, u Abu Salamadan rivoyat qildi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga Xaybarda bir yahudiy ayol qovurilgan qo'y hadya qildi, Jobirning hadisiga o'xshash. U dedi: So'ng Bishr Ibn Baro Ibn Ma'rur Ansoriy vafot etdi, shunda u yahudiy ayolga odam yuborib: «Seni qilgan ishingga nima undadi?» dedi. So'ng Jobirning hadisiga o'xshash zikr qildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam u haqida buyurdi, u o'ldirildi. U hijomat ishini zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْبَلُ الْهَدِيَّةَ وَلاَ يَأْكُلُ الصَّدَقَةَ . وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ عَنْ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْبَلُ الْهَدِيَّةَ وَلاَ يَأْكُلُ الصَّدَقَةَ . زَادَ فَأَهْدَتْ لَهُ يَهُودِيَّةٌ بِخَيْبَرَ شَاةً مَصْلِيَّةً سَمَّتْهَا فَأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا وَأَكَلَ الْقَوْمُ فَقَالَ " ارْفَعُوا أَيْدِيَكُمْ فَإِنَّهَا أَخْبَرَتْنِي أَنَّهَا مَسْمُومَةٌ " . فَمَاتَ بِشْرُ بْنُ الْبَرَاءِ بْنِ مَعْرُورٍ الأَنْصَارِيُّ فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِيَّةِ " مَا حَمَلَكِ عَلَى الَّذِي صَنَعْتِ " . قَالَتْ إِنْ كُنْتَ نَبِيًّا لَمْ يَضُرَّكَ الَّذِي صَنَعْتُ وَإِنْ كُنْتَ مَلِكًا أَرَحْتُ النَّاسَ مِنْكَ . فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُتِلَتْ ثُمَّ قَالَ فِي وَجَعِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ " مَا زِلْتُ أَجِدُ مِنَ الأَكْلَةِ الَّتِي أَكَلْتُ بِخَيْبَرَ فَهَذَا أَوَانُ قَطَعَتْ أَبْهَرِي " .
Bizga Vahb Ibn Baqiyya, Xoliddan, u Muhammad Ibn Amrdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam hadyani qabul qilar, sadaqani yemas edi. Va bizga Vahb Ibn Baqiyya boshqa bir o'rinda Xoliddan, u Muhammad Ibn Amrdan, u Abu Salamadan rivoyat qildi va Abu Hurayrani zikr qilmadi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam hadyani qabul qilar, sadaqani yemas edi. Va ziyoda qildi: So'ng Xaybarda bir yahudiy ayol unga qovurilgan qo'y hadya qildi, uni zaharlagan edi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam undan yedi, qavm ham yedi. So'ng u dedi: «Qo'llaringizni ko'taringlar, chunki u menga uni zaharlangan deb xabar berdi». So'ng Bishr Ibn Baro Ibn Ma'rur Ansoriy vafot etdi. U yahudiy ayolga odam yuborib: «Seni qilgan ishingga nima undadi?» dedi. U: Agar payg'ambar bo'lsang, qilgan ishim senga zarar qilmaydi, agar podshoh bo'lsang, odamlarni sendan qutqaraman, dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam u haqida buyurdi, u o'ldirildi. So'ng u o'zi vafot etgan kasalligida dedi: «Men Xaybarda yegan o'sha luqmaning (ta'sirini) hamisha sezib keldim, mana bu uning aortamni uzgan vaqtidir».
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أُمَّ مُبَشِّرٍ، قَالَتْ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ مَا يُتَّهَمُ بِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنِّي لاَ أَتَّهِمُ بِابْنِي شَيْئًا إِلاَّ الشَّاةَ الْمَسْمُومَةَ الَّتِي أَكَلَ مَعَكَ بِخَيْبَرَ . وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَأَنَا لاَ أَتَّهِمُ بِنَفْسِي إِلاَّ ذَلِكَ فَهَذَا أَوَانُ قَطَعَتْ أَبْهَرِي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُبَّمَا حَدَّثَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ بِهَذَا الْحَدِيثِ مُرْسَلاً عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرُبَّمَا حَدَّثَ بِهِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَذَكَرَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنَّ مَعْمَرًا كَانَ يُحَدِّثُهُمْ بِالْحَدِيثِ مَرَّةً مُرْسَلاً فَيَكْتُبُونَهُ وَيُحَدِّثُهُمْ مَرَّةً بِهِ فَيُسْنِدُهُ فَيَكْتُبُونَهُ وَكُلٌّ صَحِيحٌ عِنْدَنَا قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ فَلَمَّا قَدِمَ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَلَى مَعْمَرٍ أَسْنَدَ لَهُ مَعْمَرٌ أَحَادِيثَ كَانَ يُوقِفُهَا .
Bizga Maxlad Ibn Xolid rivoyat qildi, bizga Abdurrazzoq rivoyat qildi, bizga Ma'mar, Zuhriydan, u Ibn Ka'b Ibn Molikdan, u otasidan rivoyat qildi: Ummu Mubashshir Nabiy sollallahu alayhi vasallamga u vafot etgan kasalligida dedi: Sizdan biror narsa gumon qilinmaydi, yo Rasulullah, ammo men o'g'lim haqida Xaybarda siz bilan birga yegan zaharlangan qo'ydan boshqa hech narsani gumon qilmayman. Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Men ham o'zim haqimda o'shadan boshqa narsani gumon qilmayman, mana bu uning aortamni uzgan vaqtidir». Abu Dovud dedi: Ba'zan Abdurrazzoq bu hadisni mursal qilib, Ma'mardan, u Zuhriydan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qilar edi, ba'zan esa uni Zuhriydan, u Abdurrahmon Ibn Ka'b Ibn Molikdan rivoyat qilar edi. Abdurrazzoq zikr qildiki, Ma'mar ularga hadisni bir marta mursal qilib aytar, ular uni yozib olishar edi, bir marta esa uni musnad qilib aytar, ular uni (ham) yozib olishar edi va bizning nazdimizda har ikkisi ham sahihdir. Abdurrazzoq dedi: Ibn Muborak Ma'marning oldiga kelganida, Ma'mar unga o'zi (avval) mavquf qilgan hadislarni musnad qilib aytdi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا رَبَاحٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أُمِّهِ، أَنَّ أُمَّ مُبَشِّرٍ، - قَالَ أَبُو سَعِيدِ بْنُ الأَعْرَابِيِّ كَذَا قَالَ عَنْ أُمِّهِ، وَالصَّوَابُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُمِّ مُبَشِّرٍ، - دَخَلَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ مَخْلَدِ بْنِ خَالِدٍ نَحْوَ حَدِيثِ جَابِرٍ قَالَ فَمَاتَ بِشْرُ بْنُ الْبَرَاءِ بْنِ مَعْرُورٍ فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِيَّةِ فَقَالَ " مَا حَمَلَكِ عَلَى الَّذِي صَنَعْتِ " . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ جَابِرٍ فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُتِلَتْ وَلَمْ يَذْكُرِ الْحِجَامَةَ .
Bizga Ahmad Ibn Hanbal rivoyat qildi, bizga Ibrohim Ibn Xolid rivoyat qildi, bizga Roboh, Ma'mardan, u Zuhriydan, u Abdurrahmon Ibn Abdulloh Ibn Ka'b Ibn Molikdan, u onasidan rivoyat qildi: Ummu Mubashshir — Abu Said Ibnul A'robiy dedi: U shunday «onasidan» dedi, lekin to'g'risi «otasidan, u Ummu Mubashshirdan» — Nabiy sollallahu alayhi vasallamning huzuriga kirdi, so'ng Maxlad Ibn Xolidning hadisi ma'nosini, Jobirning hadisiga o'xshash zikr qildi. U dedi: So'ng Bishr Ibn Baro Ibn Ma'rur vafot etdi, u yahudiy ayolga odam yuborib dedi: «Seni qilgan ishingga nima undadi?» So'ng Jobirning hadisiga o'xshash zikr qildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam u haqida buyurdi, u o'ldirildi. U hijomatni zikr qilmadi.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَتَلَ عَبْدَهُ قَتَلْنَاهُ وَمَنْ جَدَعَ عَبْدَهُ جَدَعْنَاهُ " .
Bizga Aliy Ibn Ja'd rivoyat qildi, bizga Shu'ba rivoyat qildi, (h) va bizga Muso Ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod, Qatodadan, u Hasandan, u Samuradan rivoyat qildi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Kim o'z qulini o'ldirsa, biz uni o'ldiramiz, kim o'z qulining (a'zosini) kessa, biz uning (a'zosini) kesamiz».