حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، ح وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ مَنْ قُتِلَ خَطَأً فَدِيَتُهُ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ ثَلاَثُونَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَثَلاَثُونَ بِنْتَ لَبُونٍ وَثَلاَثُونَ حِقَّةً وَعَشْرَةٌ بَنِي لَبُونٍ ذَكَرٍ .
Бизга Муслим ибн Иброҳим ривоят қилди, дедики, бизга Муҳаммад ибн Рошид ривоят қилди, (ҳ) ва бизга Ҳорун ибн Зайд ибн Абу Зарқо ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Рошид ривоят қилди, у Сулаймон ибн Мусодан, у Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ҳукм қилдиларки, ким хатоан ўлдирилса, унинг дияти юзта туя: ўттизтаси бинту махоз (бир ёшли урғочи туя), ўттизтаси бинту лабун (икки ёшли урғочи туя), ўттизтаси ҳиққа (уч ёшли урғочи туя) ва ўнтаси бану лабун закар (икки ёшли эркак туя)дир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كَانَتْ قِيمَةُ الدِّيَةِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَمَانَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ ثَمَانِيَةَ آلاَفِ دِرْهَمٍ وَدِيَةُ أَهْلِ الْكِتَابِ يَوْمَئِذٍ النِّصْفُ مِنْ دِيَةِ الْمُسْلِمِينَ قَالَ فَكَانَ ذَلِكَ كَذَلِكَ حَتَّى اسْتُخْلِفَ عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ فَقَامَ خَطِيبًا فَقَالَ أَلاَ إِنَّ الإِبِلَ قَدْ غَلَتْ . قَالَ فَفَرَضَهَا عُمَرُ عَلَى أَهْلِ الذَّهَبِ أَلْفَ دِينَارٍ وَعَلَى أَهْلِ الْوَرِقِ اثْنَىْ عَشَرَ أَلْفًا وَعَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَىْ بَقَرَةٍ وَعَلَى أَهْلِ الشَّاءِ أَلْفَىْ شَاةٍ وَعَلَى أَهْلِ الْحُلَلِ مِائَتَىْ حُلَّةٍ . قَالَ وَتَرَكَ دِيَةَ أَهْلِ الذِّمَّةِ لَمْ يَرْفَعْهَا فِيمَا رَفَعَ مِنَ الدِّيَةِ .
Бизга Яҳё ибн Ҳаким ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон ибн Усмон ривоят қилди, бизга Ҳусайн ал-Муъаллим ривоят қилди, у Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам даврида диятнинг қиймати саккиз юз динор ёки саккиз минг дирҳам эди. Китоб аҳлининг дияти эса ўша кунда мусулмонлар диятининг ярми эди. У: «Бу шундай давом этди, ҳатто Умар раҳимаҳуллаҳ халифа бўлди. У хутбачи бўлиб туриб: ‹Огоҳ бўлинглар, туя қимматлашди›, деди», деди. У: «Шунда Умар уни олтин аҳлига минг динор, кумуш аҳлига ўн икки минг, қорамол аҳлига икки юз сигир, қўй аҳлига икки минг қўй, кийим аҳлига икки юз ҳулла (кийим) қилиб белгилади. Зиммий аҳлининг диятини эса диятдан кўтарганида кўтармади (оширмади)», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي الدِّيَةِ عَلَى أَهْلِ الإِبِلِ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ وَعَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَىْ بَقَرَةٍ وَعَلَى أَهْلِ الشَّاءِ أَلْفَىْ شَاةٍ وَعَلَى أَهْلِ الْحُلَلِ مِائَتَىْ حُلَّةٍ وَعَلَى أَهْلِ الْقَمْحِ شَيْئًا لَمْ يَحْفَظْهُ مُحَمَّدٌ .
Бизга Мусо ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Ҳаммод ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Ишоқ хабар берди, у Ато ибн Абу Робоҳдан ривоят қилдики, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам диятда ҳукм қилдилар: туя аҳлига юзта туя, қорамол аҳлига икки юз сигир, қўй аҳлига икки минг қўй, кийим аҳлига икки юз ҳулла ва буғдой аҳлига Муҳаммад ёдида сақламаган бирор нарса (белгиладилар).
قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَرَأْتُ عَلَى سَعِيدِ بْنِ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ ذَكَرَ عَطَاءٌ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ مُوسَى . قَالَ وَعَلَى أَهْلِ الطَّعَامِ شَيْئًا لاَ أَحْفَظُهُ .
Абу Довуд деди: Мен Саъид ибн Яъқуб ат-Толқонийга (ўқиб эшиттирдим), у дедики, бизга Абу Тумайла ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Ишоқ ривоят қилди, дедики, Ато Жобир ибн Абдуллаҳдан зикр қилиб деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам (диятни) фарз қилдилар — сўнг Мусо ҳадисига ўхшаш зикр қилди. У: «Ва овқат (дон) аҳлига мен ёдда сақламаган бирор нарса», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ الطَّائِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فِي دِيَةِ الْخَطَإِ عِشْرُونَ حِقَّةً وَعِشْرُونَ جَذَعَةً وَعِشْرُونَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَعِشْرُونَ بِنْتَ لَبُونٍ وَعِشْرُونَ بَنِي مَخَاضٍ ذُكُرٌ " . وَهُوَ قَوْلُ عَبْدِ اللَّهِ .
Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Абдулвоҳид ривоят қилди, бизга Ҳажжож ривоят қилди, у Зайд ибн Жубайрдан, у Хишф ибн Молик ат-Тоийдан, у Абдуллаҳ ибн Масъуддан ривоят қилиб деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Хато диятида йигирмта ҳиққа, йигирмта жазаъа (беш ёшли туя), йигирмта бинту махоз, йигирмта бинту лабун ва йигирмта ибн махоз закар (бир ёшли эркак туя бўлади)». Бу Абдуллаҳнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ بَنِي عَدِيٍّ قُتِلَ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دِيَتَهُ اثْنَىْ عَشَرَ أَلْفًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ .
Бизга Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Анборий ривоят қилди, бизга Зайд ибн Ҳубоб ривоят қилди, у Муҳаммад ибн Муслимдан, у Амр ибн Динордан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Бану Адийдан бир киши ўлдирилди. Шунда Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг диятини ўн икки минг (дирҳам) қилиб қўйдилар. Абу Довуд деди: Буни Ибн Уяйна Амрдан, у Икримадан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди, Ибн Аббосни зикр қилмади.