حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ مُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ، انْطَلَقَا قِبَلَ خَيْبَرَ فَتَفَرَّقَا فِي النَّخْلِ فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ فَاتَّهَمُوا الْيَهُودَ فَجَاءَ أَخُوهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَابْنَا عَمِّهِ حُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَتَكَلَّمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فِي أَمْرِ أَخِيهِ وَهُوَ أَصْغَرُهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْكُبْرَ الْكُبْرَ " . أَوْ قَالَ " لِيَبْدَإِ الأَكْبَرُ " . فَتَكَلَّمَا فِي أَمْرِ صَاحِبِهِمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ فَيُدْفَعُ بِرُمَّتِهِ " . قَالُوا أَمْرٌ لَمْ نَشْهَدْهُ كَيْفَ نَحْلِفُ قَالَ " فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْهُمْ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْمٌ كُفَّارٌ . قَالَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ قِبَلِهِ . قَالَ قَالَ سَهْلٌ دَخَلْتُ مِرْبَدًا لَهُمْ يَوْمًا فَرَكَضَتْنِي نَاقَةٌ مِنْ تِلْكَ الإِبِلِ رَكْضَةً بِرِجْلِهَا . قَالَ حَمَّادٌ هَذَا أَوْ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ وَمَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ قَالَ فِيهِ " أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ أَوْ قَاتِلِكُمْ " وَلَمْ يَذْكُرْ بِشْرٌ دَمًا وَقَالَ عَبْدَةُ عَنْ يَحْيَى كَمَا قَالَ حَمَّادٌ وَرَوَاهُ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ يَحْيَى فَبَدَأَ بِقَوْلِهِ " تُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا يَحْلِفُونَ " . وَلَمْ يَذْكُرِ الاِسْتِحْقَاقَ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ .
Бизга Убайдуллаҳ Ибн Умар Ибн Майсара ва Муҳаммад Ибн Убайд — маъно бир — иккиси дедилар: Бизга Ҳаммод Ибн Зайд, Яҳё Ибн Саиддан, у Башир Ибн Ясордан, у Саҳл Ибн Абу Ҳасмадан ва Рофиъ Ибн Хадиждан ривоят қилди: Муҳаййиса Ибн Масъуд ва Абдуллаҳ Ибн Саҳл Хайбар томон йўл олишди, сўнг хурмозорда ажралишди. Абдуллаҳ Ибн Саҳл ўлдирилди, улар яҳудийларни гумон қилишди. Унинг укаси Абдурраҳмон Ибн Саҳл ва амакиваччалари Ҳуваййиса ва Муҳаййиса келишди, Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг ҳузурига келишди. Абдурраҳмон укасининг иши ҳақида гапира бошлади, ҳолбуки у уларнинг энг кичиги эди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Каттага, каттага (сўз берсин)» — ёки: «Каттаси бошласин» — деди. Шунда у иккиси (Ҳуваййиса ва Муҳаййиса) ўз дўстларининг иши ҳақида гапиришди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам деди: «Сизлардан эллик киши улардан бир киши устига қасам ичади, шунда у (қотил) бутун (жинояти) билан топширилади». Улар: Биз гувоҳ бўлмаган ишга қандай қасам ичамиз? дейишди. У: «Унда яҳудийлар сизларни улардан эллик кишининг қасами билан (масъулиятдан) холос қиладилар» деди. Улар: Ё Расулуллаҳ, улар кофир қавмлар(ку), дедилар. У деди: Сўнг Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унинг диятини ўз томонидан тўлади. Саҳл деди: Мен бир куни уларнинг (туя) қўрасига кирдим, шунда ўша туялардан бири мени оёғи билан тепиб юборди. Ҳаммод: Шундай ёки шунга ўхшаш, деди. Абу Довуд деди: Буни Бишр Ибн Муфаззал ва Молик Яҳё Ибн Саиддан ривоят қилишди, унда: «Эллик қасам ичиб, дўстингизнинг (ёки: қотилингизнинг) қонини ҳақ қилиб оласизми?» деди. Бишр «қон»ни зикр қилмади. Абда эса Яҳёдан Ҳаммод айтгандек айтди. Буни Ибн Уяйна Яҳёдан ривоят қилиб: «Яҳудийлар сизларни қасам ичадиган эллик қасам билан (масъулиятдан) холос қиладилар» деган сўздан бошлади ва истиҳқоқни (ҳақ қилиб олишни) зикр қилмади. Абу Довуд деди: Бу Ибн Уяйнанинг ваҳмидир (хатосидир).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي لَيْلَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ هُوَ، وَرِجَالٌ، مِنْ كُبَرَاءِ قَوْمِهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةَ خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ مِنْ جَهْدٍ أَصَابَهُمْ فَأُتِيَ مُحَيِّصَةُ فَأُخْبِرَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَدْ قُتِلَ وَطُرِحَ فِي فَقِيرٍ أَوْ عَيْنٍ فَأَتَى يَهُودَ فَقَالَ أَنْتُمْ وَاللَّهِ قَتَلْتُمُوهُ . قَالُوا وَاللَّهِ مَا قَتَلْنَاهُ . فَأَقْبَلَ حَتَّى قَدِمَ عَلَى قَوْمِهِ فَذَكَرَ لَهُمْ ذَلِكَ ثُمَّ أَقْبَلَ هُوَ وَأَخُوهُ حُوَيِّصَةُ - وَهُوَ أَكْبَرُ مِنْهُ - وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ فَذَهَبَ مُحَيِّصَةُ لِيَتَكَلَّمَ وَهُوَ الَّذِي كَانَ بِخَيْبَرَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَبِّرْ كَبِّرْ " . يُرِيدُ السِّنَّ فَتَكَلَّمَ حُوَيِّصَةُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مُحَيِّصَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِمَّا أَنْ يَدُوا صَاحِبَكُمْ وَإِمَّا أَنْ يُؤْذَنُوا بِحَرْبٍ " . فَكَتَبَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ فَكَتَبُوا إِنَّا وَاللَّهِ مَا قَتَلْنَاهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِحُوَيِّصَةَ وَمُحَيِّصَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ " أَتَحْلِفُونَ وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ " . قَالُوا لاَ . قَالَ " فَتَحْلِفُ لَكُمْ يَهُودُ " . قَالُوا لَيْسُوا مُسْلِمِينَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ مِائَةَ نَاقَةٍ حَتَّى أُدْخِلَتْ عَلَيْهِمُ الدَّارَ . قَالَ سَهْلٌ لَقَدْ رَكَضَتْنِي مِنْهَا نَاقَةٌ حَمْرَاءُ .
Бизга Аҳмад ибн Амр ибн Сарҳ ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Молик хабар берди, у Абу Лайло ибн Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ибн Саҳлдан, у Саҳл ибн Абу Ҳасмадан ривоят қилдики, унга ўзи ва қавмининг катталаридан бўлган кишилар хабар беришдики, Абдуллаҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса уларга етган очлик туфайли Хайбарга чиқишди. Сўнг Муҳаййисанинг олдига келиб, унга Абдуллаҳ ибн Саҳл ўлдирилгани ва бирор чуқурга ёки булоққа ташлангани хабар берилди. Шунда у яҳудийларнинг олдига келиб: «Аллаҳга қасамки, уни сиз ўлдирдингиз», деди. Улар: «Аллаҳга қасамки, биз уни ўлдирмадик», дедилар. Сўнг у қайтиб, қавмининг олдига келди ва буларни уларга айтиб берди. Кейин у ва акаси Ҳуваййиса — у ундан каттароқ эди — ҳамда Абдурраҳмон ибн Саҳл келдилар. Муҳаййиса гапирмоқчи бўлди, чунки у Хайбарда бўлган эди. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам унга: «Каттага, каттага (сўз бер)», дедилар, ёшни назарда тутиб. Сўнг Ҳуваййиса гапирди, кейин Муҳаййиса гапирди. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Улар ё соҳибингизнинг хунини тўласинлар, ё урушга эълон қилинсинлар», дедилар. Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам бу ҳақда уларга ёздилар. Улар: «Аллаҳга қасамки, биз уни ўлдирмадик», деб ёздилар. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Ҳуваййиса, Муҳаййиса ва Абдурраҳмонга: «Қасам ичиб, соҳибингизнинг қонини (ҳаққини) талаб қиласизларми?», дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У: «Унда яҳудийлар сизларга қасам ичсинми?», деди. Улар: «Улар мусулмон эмаслар», дедилар. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам ўз томонидан унинг хунини тўладилар ва уларга юзта туя юбордилар, ҳатто туялар уларнинг ҳовлисига киритилди. Саҳл: «Улардан бир қизил туя мени тепиб юборди», деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، وَكَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ سُفْيَانَ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَتَلَ بِالْقَسَامَةِ رَجُلاً مِنْ بَنِي نَصْرِ بْنِ مَالِكٍ بِبَحْرَةِ الرُّغَاءِ عَلَى شَطِّ لِيَّةِ الْبَحْرَةِ قَالَ الْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ مِنْهُمْ . وَهَذَا لَفْظُ مَحْمُودٍ بِبَحْرَةٍ أَقَامَهُ مَحْمُودٌ وَحْدَهُ عَلَى شَطِّ لِيَّةِ الْبَحْرَةِ .
Бизга Маҳмуд ибн Холид ва Касир ибн Убайд ривоят қилдилар, иккаласи: «Бизга (ҳ) ривоят қилди», дедилар. Ва бизга Муҳаммад ибн Саббоҳ ибн Суфён ривоят қилди, бизга Валиду Абу Амрдан, у Амр ибн Шуъайбдан, у Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламдан хабар бердики, у киши Бану Наср ибн Моликдан бўлган бир кишини Баҳратур-Руғода, Лийятул-Баҳра қирғоғида қасома (қасамлар) билан қатл қилдилар. Ривоятчи: «Қотил ҳам, мақтул ҳам уларнинг ичидан эди», деди. Бу Маҳмуднинг лафзи «би-баҳра», уни Маҳмуд ёлғиз ўзи «Лийятул-Баҳра қирғоғида» деб келтирди.