حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ فِي النَّارِ " . فَلَمَّا قَفَّى قَالَ " إِنَّ أَبِي وَأَبَاكَ فِي النَّارِ " .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod Sobitdan, u Anasdan rivoyat qildiki, bir kishi: «Ey Rasulullah, otam qayerda?» dedi. U kishi: «Otang do'zaxda» dedilar. U orqasini o'girib ketganida, u kishi: «Albatta, mening otam ham, sening otang ham do'zaxda» dedilar.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنِ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّمِ " .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod Sobitdan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qildi. U: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Albatta, shayton Odam bolasida qon yurgani kabi (vujudida) yuradi» dedilar, dedi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَسَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ شَرِيكٍ الْهُذَلِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ رَبِيعَةَ الْجُرَشِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُجَالِسُوا أَهْلَ الْقَدَرِ وَلاَ تُفَاتِحُوهُمُ الْحَدِيثَ " .
Bizga Ahmad ibn Sa'iyd Hamdoniy rivoyat qildi, bizga ibn Vahb xabar berdi. U: menga ibn Lahi'a, Amr ibn Horis va Sa'iyd ibn Abu Ayyub Ato ibn Diynordan, u Hakim ibn Shariyk Huzaliydan, u Yahyo ibn Maymundan, u Robi'a Jurashiydan, u Abu Hurayradan, u Umar ibn Xattobdan xabar berdilarki, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Qadar ahli bilan birga o'tirmanglar va ular bilan suhbatni boshlamanglar» dedilar.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَزَالُ النَّاسُ يَتَسَاءَلُونَ حَتَّى يُقَالَ هَذَا خَلَقَ اللَّهُ الْخَلْقَ فَمَنْ خَلَقَ اللَّهَ فَمَنْ وَجَدَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَلْيَقُلْ آمَنْتُ بِاللَّهِ " .
Bizga Horun ibn Ma'ruf rivoyat qildi, bizga Sufyon Hishomdan, u otasidan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Odamlar bir-birlaridan so'rayverib oxiri shunday deyilguncha davom etadilar: ‹Mana bu Allahni xaloyiqni yaratdi, bas Allahni kim yaratdi?› Kimda shundan biror narsa paydo bo'lsa, ‹Men Allahga iymon keltirdim› desin», dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ - قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ - قَالَ حَدَّثَنِي عُتْبَةُ بْنُ مُسْلِمٍ، مَوْلَى بَنِي تَيْمٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ " فَإِذَا قَالُوا ذَلِكَ فَقُولُوا { اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ * لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ * وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ } ثُمَّ لْيَتْفُلْ عَنْ يَسَارِهِ ثَلاَثًا وَلْيَسْتَعِذْ مِنَ الشَّيْطَانِ " .
Bizga Muhammad ibn Amr rivoyat qildi, bizga Salama — ya'ni ibn Fazl — rivoyat qildi, u dedi: menga Muhammad — ya'ni ibn Ishoq — rivoyat qildi, u dedi: menga Bani Taym mavlosi Utba ibn Muslim Abu Salama ibn Abdurahmondan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning shunday deganini eshitdim — va u shunga o'xshashini zikr qildi — u dedi: «Ular shuni aytsalar, sizlar ‹Allahu ahad, Allahus samad, lam yalid va lam yulad, va lam yakun lahu kufuvan ahad› deb ayting. So'ngra chap tomoniga uch marta tupursin va shaytondan panoh tilasin».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي ثَوْرٍ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمِيرَةَ، عَنِ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، قَالَ كُنْتُ فِي الْبَطْحَاءِ فِي عِصَابَةٍ فِيهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَرَّتْ بِهِمْ سَحَابَةٌ فَنَظَرَ إِلَيْهَا فَقَالَ " مَا تُسَمُّونَ هَذِهِ " . قَالُوا السَّحَابَ . قَالَ " وَالْمُزْنَ " . قَالُوا وَالْمُزْنَ . قَالَ " وَالْعَنَانَ " . قَالُوا وَالْعَنَانَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ أُتْقِنِ الْعَنَانَ جَيِّدًا قَالَ " هَلْ تَدْرُونَ مَا بُعْدُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ " . قَالُوا لاَ نَدْرِي . قَالَ " إِنَّ بُعْدَ مَا بَيْنَهُمَا إِمَّا وَاحِدَةٌ أَوِ اثْنَتَانِ أَوْ ثَلاَثٌ وَسَبْعُونَ سَنَةً ثُمَّ السَّمَاءُ فَوْقَهَا كَذَلِكَ " . حَتَّى عَدَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ " ثُمَّ فَوْقَ السَّابِعَةِ بَحْرٌ بَيْنَ أَسْفَلِهِ وَأَعْلاَهُ مِثْلُ مَا بَيْنَ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ ثُمَّ فَوْقَ ذَلِكَ ثَمَانِيَةُ أَوْعَالٍ بَيْنَ أَظْلاَفِهِمْ وَرُكَبِهِمْ مِثْلُ مَا بَيْنَ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ ثُمَّ عَلَى ظُهُورِهِمُ الْعَرْشُ بَيْنَ أَسْفَلِهِ وَأَعْلاَهُ مِثْلُ مَا بَيْنَ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ ثُمَّ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَوْقَ ذَلِكَ " .
Bizga Muhammad ibn Sabboh al-Bazzoz rivoyat qildi, bizga Valid ibn Abu Savr Simokdan, u Abdulloh ibn Amiyradan, u Ahnaf ibn Qaysdan, u Abbos ibn Abdulmuttalibdan rivoyat qildi. U dedi: Men Bathoda bir guruh kishilar ichida edim, ularning orasida Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ham bor edi. Ularning ustidan bir bulut o'tdi, u unga qarab: «Buni nima deb ataysizlar?» dedi. Ular: «Sahob (bulut)» dedilar. U: «Va muzn ham», dedi. Ular: «Muzn ham», dedilar. U: «Va anan ham», dedi. Ular: «Va anan ham», dedilar. Abu Dovud aytdi: Men ‹anan› so'zini yaxshi yodlay olmadim. U: «Osmon bilan yer orasidagi masofa qanchaligini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Bilmaymiz», dedilar. U dedi: «Albatta, ularning ikkisi orasidagi masofa yo bir, yo ikki, yo yetmish uch yillikdir. So'ngra uning ustidagi osmon ham shunday». — to yetti osmonni sanab chiqquncha. «So'ngra yettinchisining ustida bir dengiz bor, uning pasti bilan tepasi orasi bir osmondan ikkinchi osmongacha bo'lgan masofadek. So'ngra uning ustida sakkizta tog' echkisi bor, ularning tuyog'i bilan tizzalari orasi bir osmondan ikkinchi osmongacha bo'lgan masofadek. So'ngra ularning yelkalari ustida Arsh bor, uning pasti bilan tepasi orasi bir osmondan ikkinchi osmongacha bo'lgan masofadek. So'ngra Allah tabaraka va taolo shularning ustidadir».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي سُرَيْجٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ، عَنْ سِمَاكٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ .
Bizga Ahmad ibn Abu Surayj rivoyat qildi, bizga Abdurahmon ibn Abdulloh ibn Sa'd va Muhammad ibn Sa'iyd xabar berib aytdilar: bizga Amr ibn Abu Qays Simokdan, uning isnodi va shu ma'noda xabar berdi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ الطَّوِيلِ .
Bizga Ahmad ibn Hafs rivoyat qildi, u dedi: menga otam rivoyat qildi, bizga Ibrohim ibn Tahmon Simokdan, uning isnodi va ushbu uzun hadisning ma'nosida rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الرِّبَاطِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، - قَالَ أَحْمَدُ كَتَبْنَاهُ مِنْ نُسْخَتِهِ وَهَذَا لَفْظُهُ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْحَاقَ يُحَدِّثُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ جُهِدَتِ الأَنْفُسُ وَضَاعَتِ الْعِيَالُ وَنُهِكَتِ الأَمْوَالُ وَهَلَكَتِ الأَنْعَامُ فَاسْتَسْقِ اللَّهَ لَنَا فَإِنَّا نَسْتَشْفِعُ بِكَ عَلَى اللَّهِ وَنَسْتَشْفِعُ بِاللَّهِ عَلَيْكَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَيْحَكَ أَتَدْرِي مَا تَقُولُ " وَسَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَا زَالَ يُسَبِّحُ حَتَّى عُرِفَ ذَلِكَ فِي وُجُوهِ أَصْحَابِهِ ثُمَّ قَالَ " وَيْحَكَ إِنَّهُ لاَ يُسْتَشْفَعُ بِاللَّهِ عَلَى أَحَدٍ مِنْ خَلْقِهِ شَأْنُ اللَّهِ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَيْحَكَ أَتَدْرِي مَا اللَّهُ إِنَّ عَرْشَهُ عَلَى سَمَوَاتِهِ لَهَكَذَا " . وَقَالَ بِأَصَابِعِهِ مِثْلَ الْقُبَّةِ عَلَيْهِ " وَإِنَّهُ لَيَئِطُّ بِهِ أَطِيطَ الرَّحْلِ بِالرَّاكِبِ " . قَالَ ابْنُ بَشَّارٍ فِي حَدِيثِهِ " إِنَّ اللَّهَ فَوْقَ عَرْشِهِ وَعَرْشُهُ فَوْقَ سَمَوَاتِهِ " . وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَقَالَ عَبْدُ الأَعْلَى وَابْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عُتْبَةَ وَجُبَيْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَالْحَدِيثُ بِإِسْنَادِ أَحْمَدَ بْنِ سَعِيدٍ هُوَ الصَّحِيحُ وَافَقَهُ عَلَيْهِ جَمَاعَةٌ مِنْهُمْ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَرَوَاهُ جَمَاعَةٌ عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ كَمَا قَالَ أَحْمَدُ أَيْضًا وَكَانَ سَمَاعُ عَبْدِ الأَعْلَى وَابْنِ الْمُثَنَّى وَابْنِ بَشَّارٍ مِنْ نُسْخَةٍ وَاحِدَةٍ فِيمَا بَلَغَنِي .
Bizga Abdula'lo ibn Hammod va Muhammad ibn Musanno va Muhammad ibn Bashshor va Ahmad ibn Sa'iyd ar-Ribotiy rivoyat qilib aytdilar: bizga Vahb ibn Jarir rivoyat qildi — Ahmad aytdi: biz uni o'zining nusxasidan ko'chirib oldik, mana shu uning lafzi — u dedi: bizga otam rivoyat qildi, u dedi: Muhammad ibn Ishoqning Ya'qub ibn Utbadan, u Jubayr ibn Muhammad ibn Jubayr ibn Mut'imdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qilganini eshitdim. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning oldiga bir badaviy keldi-da: «Ey Allahning Rasuli, jonlar charchadi, ahlu-oyol nobud bo'ldi, mol-mulk tugadi, chorva halok bo'ldi, bizga Allahdan yomg'ir so'rab bering, chunki biz Senga Allahning huzurida, Allahga esa Sening huzuringda shafoatchi qilamiz», dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Voy senga, nima deyotganingni bilasanmi?» dedi va Rasulullah sollallahu alayhi vasallam tasbeh ayta boshladi, shu darajada tasbeh aytdiki, bu uning sahobalarining yuzlarida sezildi. So'ngra dedi: «Voy senga, Allahni Uning xaloyiqlaridan birovga shafoatchi qilinmaydi. Allahning shaani bundan ulug'roqdir. Voy senga, Allahni kim ekanini bilasanmi? Albatta, Uning Arshi osmonlari ustida mana shunaqadir», dedi va barmoqlari bilan uning ustidagi gumbazga o'xshash ishora qildi. «Va albatta, u undan ot egari otliq ostida g'ijirlagandek g'ijirlaydi», dedi. Ibn Bashshor o'z hadisida: «Albatta, Allah Arshining ustida, Arshi esa osmonlari ustidadir», dedi va hadisni davom ettirdi. Abdula'lo, ibn Musanno va ibn Bashshor: «Ya'qub ibn Utba va Jubayr ibn Muhammad ibn Jubayrdan, u otasidan, u bobosidan» deb aytdilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis Ahmad ibn Sa'iyd isnodi bilan to'g'risidir, unga bir jamoa, jumladan Yahyo ibn Ma'iyn va Ali ibn Madiniy muvofiqat qilganlar. Uni bir jamoa ibn Ishoqdan, Ahmad aytganidek rivoyat qilganlar. Abdula'lo, ibn Musanno va ibn Bashshorning eshitishi menga yetganicha bitta nusxadan bo'lgan.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُذِنَ لِي أَنْ أُحَدِّثَ عَنْ مَلَكٍ مِنْ مَلاَئِكَةِ اللَّهِ مِنْ حَمَلَةِ الْعَرْشِ إِنَّ مَا بَيْنَ شَحْمَةِ أُذُنِهِ إِلَى عَاتِقِهِ مَسِيرَةُ سَبْعِمِائَةِ عَامٍ " .
Bizga Ahmad ibn Hafs ibn Abdulloh rivoyat qildi, u dedi: menga otam rivoyat qildi, u dedi: menga Ibrohim ibn Tahmon Muso ibn Uqbadan, u Muhammad ibn Munkadirdan, u Jobir ibn Abdullohdan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi. U dedi: «Menga Allahning Arshni ko'taruvchi farishtalaridan biri haqida so'zlashga izn berildi. Albatta, uning quloq yumshog'idan yelkasigacha bo'lgan masofa yetti yuz yillik yo'ldir».
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يُونُسَ النَّسَائِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ، - يَعْنِي ابْنَ عِمْرَانَ - حَدَّثَنِي أَبُو يُونُسَ، سُلَيْمُ بْنُ جُبَيْرٍ مَوْلَى أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقْرَأُ هَذِهِ الآيَةَ { إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا } إِلَى قَوْلِهِ تَعَالَى { سَمِيعًا بَصِيرًا } قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضَعُ إِبْهَامَهُ عَلَى أُذُنِهِ وَالَّتِي تَلِيهَا عَلَى عَيْنِهِ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ . رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهَا وَيَضَعُ إِصْبَعَيْهِ قَالَ ابْنُ يُونُسَ قَالَ الْمُقْرِئُ يَعْنِي { إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ } يَعْنِي أَنَّ لِلَّهِ سَمْعًا وَبَصَرًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا رَدٌّ عَلَى الْجَهْمِيَّةِ .
Bizga Ali ibn Nasr va Muhammad ibn Yunus an-Nasoiy — ma'no bir xil — rivoyat qilib aytdilar: bizga Abdulloh ibn Yazid al-Muqri rivoyat qildi, bizga Harmala — ya'ni ibn Imron — rivoyat qildi, menga Abu Hurayraning mavlosi Abu Yunus Sulaym ibn Jubayr rivoyat qildi. U dedi: Abu Hurayraning ushbu oyatni: ‹Albatta, Allah sizlarni omonatlarni egalariga topshirishga buyuradi› — to Allah taoloning ‹samiy'an basiyra (eshituvchi, ko'ruvchi)› degan so'zigacha — o'qiganini eshitdim. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning bosh barmog'ini qulog'iga, undan keyingisini ko'ziga qo'yganini ko'rdim. Abu Hurayra dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning uni o'qib, ikki barmog'ini qo'yganini ko'rdim. Ibn Yunus aytdi: Muqri dedi: ya'ni ‹Albatta, Allah eshituvchi, ko'ruvchidir› — ya'ni Allahning eshitishi va ko'rishi borligi degani. Abu Dovud aytdi: Bu Jahmiylarga raddiyadir.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، وَوَكِيعٌ، وَأَبُو أُسَامَةَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جُلُوسًا فَنَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ لَيْلَةَ أَرْبَعَ عَشْرَةَ فَقَالَ " إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا لاَ تُضَامُّونَ فِي رُؤْيَتِهِ فَإِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ لاَ تُغْلَبُوا عَلَى صَلاَةٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا فَافْعَلُوا " . ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ { فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا }
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Jarir va Vakiy' va Abu Usoma Ismoil ibn Abu Xoliddan, u Qays ibn Abu Hozimdan, u Jarir ibn Abdullohdan rivoyat qildilar. U dedi: Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan o'tirgan edik, u o'n to'rtinchi kuni — to'lin oy kechasi — oyga qaradi-da: «Albatta, sizlar Robbingizni mana shuni ko'rganingizdek ko'rasizlar, Uni ko'rishda zarar-tortishuv bo'lmaydi. Bas, agar quyosh chiqishidan oldin va botishidan oldin bir namozdan mahrum bo'lmaslikka qodir bo'lsangizlar, shuni qilinglar», dedi. So'ngra ushbu oyatni o'qidi: ‹Bas, quyosh chiqishidan oldin va botishidan oldin Robbingga hamd ila tasbeh ayt›.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ نَاسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ فِي الظَّهِيرَةِ لَيْسَتْ فِي سَحَابَةٍ " . قَالُوا لاَ . قَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ لَيْسَ فِي سَحَابَةٍ " . قَالُوا لاَ . قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَتِهِ إِلاَّ كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا " .
Bizga Ishoq ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Sufyon Suhayl ibn Abu Solihdan, u otasidan rivoyat qildi — uning Abu Hurayradan rivoyat qilayotganini eshitgan. U dedi: Ba'zi kishilar: «Ey Allahning Rasuli, qiyomat kuni Robbimizni ko'ramizmi?» dedilar. U: «Tushda bulut bo'lmagan paytda quyoshni ko'rishda tortishasizlarmi?» dedi. Ular: «Yo'q», dedilar. U: «To'lin oy kechasi bulut bo'lmagan paytda oyni ko'rishda tortishasizlarmi?» dedi. Ular: «Yo'q», dedilar. U: «Jonim qo'lida bo'lgan Zotga qasamki, Uni ko'rishda ham ulardan birini ko'rishda tortishganingizdek bo'lakcha tortishmaysizlar», dedi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، - الْمَعْنَى - عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ وَكِيعٍ، - قَالَ مُوسَى - ابْنُ عُدُسٍ عَنْ أَبِي رَزِينٍ، - قَالَ مُوسَى الْعُقَيْلِيُّ - قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكُلُّنَا يَرَى رَبَّهُ قَالَ ابْنُ مُعَاذٍ مُخْلِيًا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَا آيَةُ ذَلِكَ فِي خَلْقِهِ قَالَ " يَا أَبَا رَزِينٍ أَلَيْسَ كُلُّكُمْ يَرَى الْقَمَرَ " . قَالَ ابْنُ مُعَاذٍ " لَيْلَةَ الْبَدْرِ مُخْلِيًا بِهِ " . ثُمَّ اتَّفَقَا قُلْتُ بَلَى . قَالَ " فَاللَّهُ أَعْظَمُ " . قَالَ ابْنُ مُعَاذٍ قَالَ " فَإِنَّمَا هُوَ خَلْقٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ فَاللَّهُ أَجَلُّ وَأَعْظَمُ " .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod rivoyat qildi, (h) va bizga Ubaydulloh ibn Mu'oz rivoyat qildi, bizga otam rivoyat qildi, bizga Shu'ba — ma'no bir xil — Ya'lo ibn Atodan, u Vakiy'dan — Muso ibn Udus dedi — u Abu Razindan rivoyat qildi — Muso al-Uqayliy dedi. U dedi: Men: «Ey Allahning Rasuli, hammamiz Robbimizni ko'ramizmi?» dedim — ibn Mu'oz: ‹qiyomat kuni Uni alohida holda› dedi — «va buning Uning xaloyiqidagi alomati nima?» dedim. U: «Ey Abu Razin, hammangiz oyni ko'rmaysizlarmi?» dedi — ibn Mu'oz: ‹to'lin oy kechasi uni alohida holda› dedi — so'ngra ikkisi muvofiq bo'ldilar. Men: «Ha», dedim. U: «Bas, Allah undan-da ulug'roqdir», dedi. Ibn Mu'oz aytdi: U: «Albatta, u Allahning xaloyiqidan bir xaloyiqdir, Allah esa undan-da jaliyl va ulug'roqdir», dedi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّ أَبَا أُسَامَةَ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ، قَالَ قَالَ سَالِمٌ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَطْوِي اللَّهُ السَّمَوَاتِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ يَأْخُذُهُنَّ بِيَدِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ ثُمَّ يَطْوِي الأَرَضِينَ ثُمَّ يَأْخُذُهُنَّ " . قَالَ ابْنُ الْعَلاَءِ " بِيَدِهِ الأُخْرَى ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ " .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba va Muhammad ibn Alo rivoyat qildilarki, Abu Usoma ularga Umar ibn Hamzadan xabar berdi. U dedi: Solim aytdi: menga Abdulloh ibn Umar xabar berdi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Allah qiyomat kuni osmonlarni o'raydi, so'ngra ularni o'ng qo'li bilan oladi. So'ngra: ‹Men Podshohman, qayda zo'ravonlar? Qayda mutakabbirlar?› deydi. So'ngra yerlarni o'raydi, so'ngra ularni oladi», dedi. Ibn Alo: «boshqa qo'li bilan, so'ngra: ‹Men Podshohman, qayda zo'ravonlar? Qayda mutakabbirlar?› deydi», dedi.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَعَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَنْزِلُ رَبُّنَا كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى سَمَاءِ الدُّنْيَا حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرِ فَيَقُولُ مَنْ يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ مَنْ يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ مَنْ يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ " .
Bizga Qa'nabiy Molikdan, u ibn Shihobdan, u Abu Salama ibn Abdurahmondan, va Abu Abdulloh al-Ag'ardan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Robbimiz har kecha, kechaning oxirgi uchdan biri qolganda dunyo osmoniga tushib: ‹Kim Menga duo qilsa, ijobat qilaman; kim Mendan so'rasa, ato qilaman; kim Mendan mag'firat so'rasa, uni kechiraman› deydi», dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْرِضُ نَفْسَهُ عَلَى النَّاسِ فِي الْمَوْقِفِ فَقَالَ " أَلاَ رَجُلٌ يَحْمِلُنِي إِلَى قَوْمِهِ فَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ مَنَعُونِي أَنْ أُبَلِّغَ كَلاَمَ رَبِّي " .
Bizga Muhammad ibn Kasir rivoyat qildi, bizga Isroil xabar berdi, bizga Usmon ibn Mug'iyra Solimdan, u Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam mavqif (hajda to'xtash joyi)da o'zini odamlarga ko'rsatib: «Meni o'z qavmiga olib boradigan kishi yo'qmi? Chunki Quraysh meni Robbimning kalomini yetkazishimdan to'sib qo'yishdi», dedi.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ وَكُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً، مِنَ الْحَدِيثِ قَالَتْ وَلَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى .
Bizga Sulaymon ibn Dovud al-Mahriy rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Vahb xabar berdi, u dedi: menga Yunus ibn Yazid ibn Shihobdan xabar berdi, u dedi: menga Urva ibn Zubayr, Sa'iyd ibn Musayyab, Alqama ibn Vaqqos va Ubaydulloh ibn Abdulloh Oishaning hadisidan xabar berdilar, har biri menga hadisning bir qismini rivoyat qildi. U (Oisha) dedi: O'zim haqimdagi ishim nazarimda Allah men haqimda tilovat qilinadigan amrni so'zlashidan ko'ra haqirroq edi.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ عَامِرٍ، - يَعْنِي الشَّعْبِيَّ - عَنْ عَامِرِ بْنِ شَهْرٍ، قَالَ : كُنْتُ عِنْدَ النَّجَاشِيِّ فَقَرَأَ ابْنٌ لَهُ آيَةً مِنَ الإِنْجِيلِ فَضَحِكْتُ فَقَالَ : أَتَضْحَكُ مِنْ كَلاَمِ اللَّهِ
Bizga Ismoil ibn Umar rivoyat qildi, bizga Ibrohim ibn Muso xabar berdi, bizga ibn Abu Zoida Mujoliddan, u Omirdan — ya'ni Sha'biydan — u Omir ibn Shahrdan xabar berdi. U dedi: Men Najoshiyning oldida edim, uning bir o'g'li Injildan bir oyatni o'qidi, men kuldim. U: «Allahning kalomidan kulayapsanmi?» dedi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعَوِّذُ الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ : " أُعِيذُكُمَا بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ لاَمَّةٍ " . ثُمَّ يَقُولُ : " كَانَ أَبُوكُمْ يُعَوِّذُ بِهِمَا إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : هَذَا دَلِيلٌ عَلَى أَنَّ الْقُرْآنَ لَيْسَ بِمَخْلُوقٍ .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Jarir Mansurdan, u Minhol ibn Amrdan, u Sa'iyd ibn Jubayrdan, u ibn Abbosdan rivoyat qildi. U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Hasan va Husaynni: «Sizlar ikkovingizni har bir shaytondan, har bir zaharli jonzotdan va har bir yomon ko'zdan Allahning to'liq kalimalari bilan panohga topshiraman», deb panohga topshirar edi. So'ngra: «Otangiz Ismoil va Ishoqni shu bilan panohga topshirar edi», deb aytar edi. Abu Dovud aytdi: Bu Qur'an maxluq (yaratilgan) emasligiga dalildir.