حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي سُرَيْجٍ الرَّازِيُّ، وَعَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " إِذَا تَكَلَّمَ اللَّهُ بِالْوَحْىِ سَمِعَ أَهْلُ السَّمَاءِ لِلسَّمَاءِ صَلْصَلَةً كَجَرِّ السِّلْسِلَةِ عَلَى الصَّفَا فَيُصْعَقُونَ، فَلاَ يَزَالُونَ كَذَلِكَ حَتَّى يَأْتِيَهُمْ جِبْرِيلُ حَتَّى إِذَا جَاءَهُمْ جِبْرِيلُ فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ " . قَالَ : " فَيَقُولُونَ : يَا جِبْرِيلُ مَاذَا قَالَ رَبُّكَ فَيَقُولُ : الْحَقَّ فَيَقُولُونَ : الْحَقَّ الْحَقَّ " .
Bizga Ahmad ibn Abu Surayj ar-Roziy, Ali ibn Husayn ibn Ibrohim va Ali ibn Muslim rivoyat qilib aytdilar: bizga Abu Mu'oviya rivoyat qildi, bizga A'mash Muslimdan, u Masruqdan, u Abdullohdan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Allah vahiy bilan so'zlasa, osmon ahli osmon uchun silliq toshga zanjir sudralgandek bir jarangni eshitadilar-da, hushdan ketadilar. Ular shu holda, to ularga Jibril kelguncha turaveradilar. Jibril ularning oldiga kelganda, ularning qalblaridan dahshat ko'tariladi», dedi. U dedi: «Ular: ‹Ey Jibril, Robbing nima dedi?› deydilar. U: ‹Haqni› deydi. Ular: ‹Haqni, haqni› deydilar», dedi.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا بِسْطَامُ بْنُ حُرَيْثٍ، عَنْ أَشْعَثَ الْحُدَّانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " شَفَاعَتِي لأَهْلِ الْكَبَائِرِ مِنْ أُمَّتِي " .
Bizga Sulaymon ibn Harb rivoyat qildi, bizga Bistom ibn Hurays Ash'as al-Huddoniydan, u Anas ibn Molikdan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi. U dedi: «Mening shafoatim ummatimning kabira (katta gunoh) sohiblari uchundir».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ذَكْوَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " يَخْرُجُ قَوْمٌ مِنَ النَّارِ بِشَفَاعَةِ مُحَمَّدٍ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَيُسَمَّوْنَ الْجَهَنَّمِيِّينَ " .
Bizga Musaddad rivoyat qildi, bizga Yahyo al-Hasan ibn Zakvondan rivoyat qildi, bizga Abu Rajo rivoyat qildi, u dedi: menga Imron ibn Husayn rivoyat qildi, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan. U dedi: «Bir qavm Muhammadning shafoati bilan do'zaxdan chiqib jannatga kiradilar va ular ‹jahannamliklar› deb ataladilar».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ : " إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ يَأْكُلُونَ فِيهَا وَيَشْرَبُونَ " .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Jarir A'mashdan, u Abu Sufyondan, u Jobirdan rivoyat qildi. U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallamning shunday deganini eshitdim: «Albatta, jannat ahli unda yeydilar va ichadilar».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَسْلَمُ، عَنْ بِشْرِ بْنِ شَغَافٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " الصُّورُ قَرْنٌ يُنْفَخُ فِيهِ " .
Bizga Musaddad rivoyat qildi, bizga Mu'tamir rivoyat qildi, u dedi: otamning shunday deganini eshitdim: bizga Aslam Bishr ibn Shag'ofdan, u Abdulloh ibn Amrdan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi. U dedi: «Sur — bir shoxdir, unga puflanadi».
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " كُلَّ ابْنِ آدَمَ تَأْكُلُ الأَرْضُ إِلاَّ عَجْبَ الذَّنَبِ، مِنْهُ خُلِقَ وَفِيهِ يُرَكَّبُ " .
Bizga Qa'nabiy Molikdan, u Abu Zinoddan, u A'rajdan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Odam farzandining hammasini tuproq yeydi, faqat dum suyagining boshidan boshqa. Undan yaratilgan va unda qayta tarkib topadi», dedi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ الْجَنَّةَ قَالَ لِجِبْرِيلَ : اذْهَبْ فَانْظُرْ إِلَيْهَا . فَذَهَبَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ : أَىْ رَبِّ وَعِزَّتِكَ لاَ يَسْمَعُ بِهَا أَحَدٌ إِلاَّ دَخَلَهَا ثُمَّ حَفَّهَا بِالْمَكَارِهِ ثُمَّ قَالَ : يَا جِبْرِيلُ اذْهَبْ فَانْظُرْ إِلَيْهَا فَذَهَبَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ : أَىْ رَبِّ وَعِزَّتِكَ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ لاَ يَدْخُلَهَا أَحَدٌ " . قَالَ : " فَلَمَّا خَلَقَ اللَّهُ النَّارَ قَالَ : يَا جِبْرِيلُ اذْهَبْ فَانْظُرْ إِلَيْهَا . فَذَهَبَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ : أَىْ رَبِّ وَعِزَّتِكَ لاَ يَسْمَعُ بِهَا أَحَدٌ فَيَدْخُلُهَا فَحَفَّهَا بِالشَّهَوَاتِ ثُمَّ قَالَ : يَا جِبْرِيلُ اذْهَبْ فَانْظُرْ إِلَيْهَا . فَذَهَبَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ : أَىْ رَبِّ وَعِزَّتِكَ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ لاَ يَبْقَى أَحَدٌ إِلاَّ دَخَلَهَا " .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod Muhammad ibn Amrdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Allah jannatni yaratganida, Jibrilga: ‹Bor, unga qarab kel› dedi. U borib, unga qaradi, so'ngra kelib: ‹Ey Robbim, izzatingga qasamki, uni eshitgan har bir kishi unga kiradi› dedi. So'ngra uni mashaqqatlar bilan o'rab qo'ydi-da: ‹Ey Jibril, bor, unga qarab kel› dedi. U borib, unga qaradi, so'ngra kelib: ‹Ey Robbim, izzatingga qasamki, unga hech kim kirmasligidan qo'rqdim› dedi», dedi. U: «Allah do'zaxni yaratganida: ‹Ey Jibril, bor, unga qarab kel› dedi. U borib, unga qaradi, so'ngra kelib: ‹Ey Robbim, izzatingga qasamki, uni eshitgan birorta kishi unga kirmaydi› dedi. Shunda uni shahvatlar bilan o'rab qo'ydi-da: ‹Ey Jibril, bor, unga qarab kel› dedi. U borib, unga qaradi, so'ngra kelib: ‹Ey Robbim, izzatingga qasamki, unga kirmaydigan biror kishi qolmasligidan qo'rqdim› dedi», dedi.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " إِنَّ أَمَامَكُمْ حَوْضًا مَا بَيْنَ نَاحِيَتَيْهِ كَمَا بَيْنَ جَرْبَاءَ وَأَذْرُحَ " .
Bizga Sulaymon ibn Harb va Musaddad rivoyat qilib aytdilar: bizga Hammod ibn Zayd Ayyubdan, u Nofi'dan, u ibn Umardan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Albatta, sizlarning oldingizda bir Havz bor, uning ikki cheti orasi Jarbo' bilan Azruh orasidagidekdir», dedi.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ : كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً فَقَالَ : " مَا أَنْتُمْ جُزْءٌ مِنْ مِائَةِ أَلْفِ جُزْءٍ مِمَّنْ يَرِدُ عَلَىَّ الْحَوْضَ " . قَالَ قُلْتُ : كَمْ كُنْتُمْ يَوْمَئِذٍ قَالَ : سَبْعَمِائَةٍ أَوْ ثَمَانَمِائَةٍ .
Bizga Hafs ibn Umar an-Namariy rivoyat qildi, bizga Shu'ba Amr ibn Murradan, u Abu Hamzadan, u Zayd ibn Arqamdan rivoyat qildi. U dedi: Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan edik, bir manzilga tushdik, u: «Sizlar mening huzurimdagi Havzga keladiganlarning yuz ming bo'lagidan bir bo'lagi ham emassizlar», dedi. U dedi: Men: «O'sha kuni nechta edingizlar?» dedim. U: «Yetti yuz yo sakkiz yuz», dedi.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ : أَغْفَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِغْفَاءَةً فَرَفَعَ رَأْسَهُ مُتَبَسِّمًا، فَإِمَّا قَالَ لَهُمْ وَإِمَّا قَالُوا لَهُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ ضَحِكْتَ فَقَالَ : " إِنَّهُ أُنْزِلَتْ عَلَىَّ آنِفًا سُورَةٌ " . فَقَرَأَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ {إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ} حَتَّى خَتَمَهَا فَلَمَّا قَرَأَهَا قَالَ : " هَلْ تَدْرُونَ مَا الْكَوْثَرُ " . قَالُوا : اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ : " فَإِنَّهُ نَهْرٌ وَعَدَنِيهِ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ فِي الْجَنَّةِ، وَعَلَيْهِ خَيْرٌ كَثِيرٌ عَلَيْهِ حَوْضٌ تَرِدُ عَلَيْهِ أُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ آنِيَتُهُ عَدَدُ الْكَوَاكِبِ " .
Bizga Hannod ibn Sariy rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Fuzayl Muxtor ibn Fulfuldan rivoyat qildi. U dedi: Anas ibn Molikning shunday deganini eshitdim: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bir oz mudrab oldi, so'ngra boshini tabassum qilgan holda ko'tardi. Yo u ularga, yo ular unga: «Ey Allahning Rasuli, nega kuldingiz?» dedilar. U: «Albatta, hozirgina menga bir sura nozil bo'ldi», dedi va: ‹Bismillahir Rohmanir Rohiym. Innaa a'taynaakal kavsar› deb o'qib, uni oxirigacha yetkazdi. Uni o'qib bo'lgach: «Kavsar nima ekanini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Allah va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedilar. U: «Albatta, u Robbim azza va jalla menga jannatda va'da qilgan bir daryodir. Unda ko'p yaxshilik bor. Uning ustida bir Havz bor, ummatim qiyomat kuni unga keladi, uning idishlari yulduzlar soni qadardir», dedi.
حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ النَّضْرِ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ : لَمَّا عُرِجَ بِنَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْجَنَّةِ - أَوْ كَمَا قَالَ - عُرِضَ لَهُ نَهْرٌ حَافَتَاهُ الْيَاقُوتُ الْمُجَيَّبُ أَوْ قَالَ الْمُجَوَّفُ، فَضَرَبَ الْمَلَكُ الَّذِي مَعَهُ يَدَهُ فَاسْتَخْرَجَ مِسْكًا فَقَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم لِلْمَلَكِ الَّذِي مَعَهُ : " مَا هَذَا " . قَالَ : هَذَا الْكَوْثَرُ الَّذِي أَعْطَاكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ .
Bizga Osim ibn Nazr rivoyat qildi, bizga Mu'tamir rivoyat qildi, u dedi: otamning shunday deganini eshitdim: bizga Qatoda Anas ibn Molikdan rivoyat qildi. U dedi: Allahning Nabiysi sollallahu alayhi vasallam jannatda osmonga ko'tarilganida — yoki u qanday aytgan bo'lsa — unga ikki cheti o'yib ishlangan, yoki ichi kovak yoqutdan bo'lgan bir daryo ko'rsatildi. U bilan birga bo'lgan farishta qo'lini urib, bir mushk chiqardi. Muhammad sollallahu alayhi vasallam u bilan birga bo'lgan farishtaga: «Bu nima?» dedi. U: «Bu Allah azza va jalla senga ato qilgan Kavsardir», dedi.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ أَبُو طَالُوتَ، قَالَ شَهِدْتُ أَبَا بَرْزَةَ دَخَلَ عَلَى عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ فَحَدَّثَنِي فُلاَنٌ، سَمَّاهُ مُسْلِمٌ وَكَانَ فِي السِّمَاطِ فَلَمَّا رَآهُ عُبَيْدُ اللَّهِ قَالَ : إِنَّ مُحَمَّدِيَّكُمْ هَذَا الدَّحْدَاحُ، فَفَهِمَهَا الشَّيْخُ فَقَالَ مَا كُنْتُ أَحْسِبُ أَنِّي أَبْقَى فِي قَوْمٍ يُعَيِّرُونِي بِصُحْبَةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ عُبَيْدُ اللَّهِ إِنَّ صُحْبَةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم لَكَ زَيْنٌ غَيْرُ شَيْنٍ ثُمَّ قَالَ : إِنَّمَا بُعِثْتُ إِلَيْكَ لأَسْأَلَكَ عَنِ الْحَوْضِ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ فِيهِ شَيْئًا فَقَالَ أَبُو بَرْزَةَ : نَعَمْ لاَ مَرَّةً وَلاَ ثِنْتَيْنِ وَلاَ ثَلاَثًا وَلاَ أَرْبَعًا وَلاَ خَمْسًا، فَمَنْ كَذَّبَ بِهِ فَلاَ سَقَاهُ اللَّهُ مِنْهُ ثُمَّ خَرَجَ مُغْضَبًا .
Bizga Muslim ibn Ibrohim rivoyat qildi, bizga Abdussalom ibn Abu Hozim Abu Tolut rivoyat qildi. U dedi: Men Abu Barzaning Ubaydulloh ibn Ziyodning huzuriga kirganida hozir bo'ldim. Menga falonchi — Muslim uni nomlagan — rivoyat qildi, u saf (qator)da edi. Ubaydulloh uni ko'rganda: «Mana sizlarning bu Muhammadparastingiz pakanadir», dedi. Shayx (qariya) buni tushunib: «Men Muhammad sollallahu alayhi vasallam suhbatida bo'lganim uchun meni ayblaydigan qavm ichida qolaman deb o'ylamagan edim», dedi. Ubaydulloh unga: «Albatta, Muhammad sollallahu alayhi vasallamning suhbati sen uchun ayb emas, balki ziynatdir», dedi. So'ngra: «Men senga faqat Havz haqida so'rash uchun yuborildim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning u haqda biror narsa zikr qilganini eshitganmisan?» dedi. Abu Barza: «Ha, bir marta emas, ikki emas, uch emas, to'rt emas, besh marta ham. Bas, kim uni yolg'onga chiqarsa, Allah unga undan ichirmasin» dedi-da, g'azablangan holda chiqib ketdi.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " إِنَّ الْمُسْلِمَ إِذَا سُئِلَ فِي الْقَبْرِ فَشَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ { يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ } .
Bizga Abul Valid at-Tayolisiy rivoyat qildi, bizga Shu'ba Alqama ibn Marsaddan, u Sa'd ibn Ubaydadan, u Baro' ibn Ozibdan rivoyat qildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Albatta, musulmon qabrda so'ralganda, ‹Allahdan o'zga iloh yo'q va Muhammad Allahning Rasulidir› deb guvohlik bersa, mana shu Allah azza va jallaning ‹Allah iymon keltirganlarni sobit so'z bilan sobit qiladi› degan so'zidir», dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ الْخَفَّافُ أَبُو نَصْرٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ : إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ نَخْلاً لِبَنِي النَّجَّارِ فَسَمِعَ صَوْتًا فَفَزِعَ فَقَالَ : " مَنْ أَصْحَابُ هَذِهِ الْقُبُورِ " . قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ نَاسٌ مَاتُوا فِي الْجَاهِلِيَّةِ . فَقَالَ : " تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ النَّارِ وَمِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ " . قَالُوا : وَمِمَّ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ : " إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ أَتَاهُ مَلَكٌ فَيَقُولُ لَهُ : مَا كُنْتَ تَعْبُدُ فَإِنِ اللَّهُ هَدَاهُ قَالَ : كُنْتُ أَعْبُدُ اللَّهَ . فَيُقَالُ لَهُ : مَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ فَيَقُولُ : هُوَ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ فَمَا يُسْأَلُ عَنْ شَىْءٍ غَيْرَهَا فَيُنْطَلَقُ بِهِ إِلَى بَيْتٍ كَانَ لَهُ فِي النَّارِ، فَيُقَالُ لَهُ : هَذَا بَيْتُكَ كَانَ لَكَ فِي النَّارِ وَلَكِنَّ اللَّهَ عَصَمَكَ وَرَحِمَكَ فَأَبْدَلَكَ بِهِ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ فَيَقُولُ : دَعُونِي حَتَّى أَذْهَبَ فَأُبَشِّرَ أَهْلِي . فَيُقَالُ لَهُ : اسْكُنْ . وَإِنَّ الْكَافِرَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ أَتَاهُ مَلَكٌ فَيَنْتَهِرُهُ فَيَقُولُ لَهُ : مَا كُنْتَ تَعْبُدُ فَيَقُولُ : لاَ أَدْرِي . فَيُقَالُ لَهُ : لاَ دَرَيْتَ وَلاَ تَلَيْتَ . فَيُقَالُ لَهُ : فَمَا كُنْتَ تَقُولُ فِي هَذَا الرَّجُلِ فَيَقُولُ : كُنْتُ أَقُولُ مَا يَقُولُ النَّاسُ . فَيَضْرِبُهُ بِمِطْرَاقٍ مِنْ حَدِيدٍ بَيْنَ أُذُنَيْهِ فَيَصِيحُ صَيْحَةً يَسْمَعُهَا الْخَلْقُ غَيْرَ الثَّقَلَيْنِ " .
Bizga Muhammad ibn Sulaymon al-Anboriy rivoyat qildi, bizga Abdulvahhob ibn Ato al-Xaffof Abu Nasr Sa'iyddan, u Qatodadan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qildi. U dedi: Allahning Nabiysi sollallahu alayhi vasallam Banun Najjorning xurmozoriga kirdi-da, bir ovozni eshitib cho'chidi. So'ngra: «Bu qabrlarning egalari kimlar?» dedi. Ular: «Ey Allahning Rasuli, johiliyatda o'lgan kishilar», dedilar. U: «Do'zax azobidan va Dajjol fitnasidan Allahdan panoh tilanglar», dedi. Ular: «Bu nimadan, ey Allahning Rasuli?» dedilar. U: «Albatta, mo'min qabriga qo'yilganda, uning oldiga bir farishta kelib: ‹Nimaga ibodat qilarding?› deydi. Bas, agar Allah uni hidoyat qilgan bo'lsa: ‹Allahga ibodat qilardim› deydi. Unga: ‹Bu kishi haqida nima derding?› deyiladi. U: ‹U Allahning bandasi va Rasulidir› deydi. Bas, undan bundan boshqa narsa so'ralmaydi. So'ngra u do'zaxda o'ziga atalgan bir uyga olib boriladi-da: ‹Bu sening do'zaxdagi uying edi, lekin Allah seni asradi va senga rahm qildi-da, uning o'rniga senga jannatda bir uy berdi› deyiladi. U: ‹Meni qo'yib yuboringlar, borib oilamga xushxabar beray› deydi. Unga: ‹Joyingda tur› deyiladi. Va albatta, kofir qabriga qo'yilganda, uning oldiga bir farishta kelib uni qattiq tergaydi-da: ‹Nimaga ibodat qilarding?› deydi. U: ‹Bilmayman› deydi. Unga: ‹Bilmading va o'qimading› deyiladi. So'ngra unga: ‹Bu kishi haqida nima derding?› deyiladi. U: ‹Men odamlar aytganini aytardim› deydi. Shunda uni temirdan bo'lgan bolg'a bilan ikki qulog'i orasiga uradi, u shunday bir qichqiriq bilan qichqiradiki, uni ikki saqalaytdan (ins va jinsdan) boshqa barcha xaloyiq eshitadi», dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، بِمِثْلِ هَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ قَالَ : " إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا وُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَتَوَلَّى عَنْهُ أَصْحَابُهُ إِنَّهُ لَيَسْمَعُ قَرْعَ نِعَالِهِمْ، فَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيَقُولاَنِ لَهُ " . فَذَكَرَ قَرِيبًا مِنْ حَدِيثِ الأَوَّلِ قَالَ فِيهِ : " وَأَمَّا الْكَافِرُ وَالْمُنَافِقُ فَيَقُولاَنِ لَهُ " . زَادَ : " الْمُنَافِقُ " . وَقَالَ : " يَسْمَعُهَا مَنْ يَلِيهِ غَيْرَ الثَّقَلَيْنِ " .
Bizga Muhammad ibn Sulaymon rivoyat qildi, bizga Abdulvahhob shu isnodning misli bilan, shunga o'xshashini rivoyat qildi. U dedi: «Albatta, banda qabriga qo'yilib, sheriklari undan yuz o'girib ketganda, u ularning oyoq kiyimlari taqillashini eshitadi. Shunda uning oldiga ikki farishta kelib, unga aytadilar» — va u birinchi hadisga yaqin narsani zikr qildi. Unda: «Kofir va munofiqqa kelsak, ular unga aytadilar» dedi va ‹munofiq› so'zini ziyoda qildi. Va: «Uni unga yaqin bo'lgan, ikki saqalaytdan boshqa kishi eshitadi» dedi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - وَهَذَا لَفْظُ هَنَّادٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمِنْهَالِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَنَازَةِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ، فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْرِ وَلَمَّا يُلْحَدْ، فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَلَسْنَا حَوْلَهُ كَأَنَّمَا عَلَى رُءُوسِنَا الطَّيْرُ، وَفِي يَدِهِ عُودٌ يَنْكُتُ بِهِ فِي الأَرْضِ، فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ : " اسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ " . مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ هَا هُنَا - وَقَالَ : " وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ خَفْقَ نِعَالِهِمْ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ حِينَ يُقَالُ لَهُ : يَا هَذَا مَنْ رَبُّكَ وَمَا دِينُكَ وَمَنْ نَبِيُّكَ " . قَالَ هَنَّادٌ قَالَ : " وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولاَنِ لَهُ : مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ : رَبِّيَ اللَّهُ . فَيَقُولاَنِ لَهُ : مَا دِينُكَ فَيَقُولُ : دِينِي الإِسْلاَمُ . فَيَقُولاَنِ لَهُ : مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ قَالَ فَيَقُولُ : هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَيَقُولاَنِ : وَمَا يُدْرِيكَ فَيَقُولُ : قَرَأْتُ كِتَابَ اللَّهِ فَآمَنْتُ بِهِ وَصَدَّقْتُ " . زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ : " فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ { يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا } " . الآيَةَ . ثُمَّ اتَّفَقَا قَالَ : " فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ : أَنْ قَدْ صَدَقَ عَبْدِي فَأَفْرِشُوهُ مِنَ الْجَنَّةِ، وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى الْجَنَّةِ وَأَلْبِسُوهُ مِنَ الْجَنَّةِ " . قَالَ : " فَيَأْتِيهِ مِنْ رَوْحِهَا وَطِيبِهَا " . قَالَ : " وَيُفْتَحُ لَهُ فِيهَا مَدَّ بَصَرِهِ " . قَالَ : " وَإِنَّ الْكَافِرَ " . فَذَكَرَ مَوْتَهُ قَالَ : " وَتُعَادُ رُوحُهُ فِي جَسَدِهِ وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولاَنِ : مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ : هَاهْ هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي . فَيَقُولاَنِ لَهُ : مَا دِينُكَ فَيَقُولُ : هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي . فَيَقُولاَنِ : مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ فَيَقُولُ : هَاهْ هَاهْ لاَ أَدْرِي . فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ : أَنْ كَذَبَ فَأَفْرِشُوهُ مِنَ النَّارِ وَأَلْبِسُوهُ مِنَ النَّارِ، وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى النَّارِ " . قَالَ : " فَيَأْتِيهِ مِنْ حَرِّهَا وَسَمُومِهَا " . قَالَ : " وَيُضَيَّقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ حَتَّى تَخْتَلِفَ فِيهِ أَضْلاَعُهُ " . زَادَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ قَالَ : " ثُمَّ يُقَيَّضُ لَهُ أَعْمَى أَبْكَمُ مَعَهُ مِرْزَبَّةٌ مِنْ حَدِيدٍ، لَوْ ضُرِبَ بِهَا جَبَلٌ لَصَارَ تُرَابًا " . قَالَ : " فَيَضْرِبُهُ بِهَا ضَرْبَةً يَسْمَعُهَا مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ إِلاَّ الثَّقَلَيْنِ فَيَصِيرُ تُرَابًا " . قَالَ : " ثُمَّ تُعَادُ فِيهِ الرُّوحُ " .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Jarir rivoyat qildi, (h) va bizga Hannod ibn Sariy rivoyat qildi, bizga Abu Mu'oviya rivoyat qildi — mana shu Hannodning lafzi — A'mashdan, u Minholdan, u Zozondan, u Baro' ibn Ozibdan rivoyat qildi. U dedi: Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bilan ansorlardan bir kishining janozasida chiqdik. Qabrga yetib bordik, hali lahad qazilmagan edi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam o'tirdi, biz ham uning atrofiga, go'yo boshlarimizda qush bordek (jim) o'tirdik. Uning qo'lida bir tayoqcha bor edi, u bilan yerni chizar edi. So'ngra boshini ko'tarib: «Qabr azobidan Allahdan panoh tilanglar», dedi — ikki yoki uch marta. — Jarirning hadisida bu yerda ziyoda bor — va dedi: «Albatta, u (mayyit) ular orqalariga o'girilib ketganlarida ularning oyoq kiyimlari taqillashini eshitadi, o'shanda unga: ‹Ey falonchi, Robbing kim? Diyning nima? Nabiyng kim?› deyiladi». Hannod aytdi: U dedi: «Uning oldiga ikki farishta kelib uni o'tqazadilar-da: ‹Robbing kim?› deydilar. U: ‹Robbim Allah› deydi. Unga: ‹Diyning nima?› deydilar. U: ‹Diynim Islom› deydi. Unga: ‹Sizlarning oranglarda yuborilgan bu kishi kim?› deydilar. U: ‹U Allahning Rasuli sollallahu alayhi vasallam› deydi. Ular: ‹Buni qaydan bilding?› deydilar. U: ‹Allahning kitobini o'qidim-da, unga iymon keltirdim va tasdiq qildim› deydi». Jarirning hadisida ziyoda qildi: «Bas, mana shu Allah azza va jallaning ‹Allah iymon keltirganlarni sobit qiladi› degan so'zidir» — oyat. So'ngra ikkisi muvofiq bo'ldilar. U dedi: «Shunda osmondan bir munodiy: ‹Bandam rost so'zladi, unga jannatdan to'shak soling, unga jannatga bir eshik oching va unga jannatdan kiyintiring› deb chaqiradi». U dedi: «Shunda unga uning (jannatning) huzur-rohati va xushbo'yligidan keladi». U dedi: «Unga unda ko'z yetgancha (joy) ochiladi». U dedi: «Va albatta, kofir» — va u uning o'limini zikr qildi — dedi: «Uning ruhi jasadiga qaytariladi, oldiga ikki farishta kelib uni o'tqazadilar-da: ‹Robbing kim?› deydilar. U: ‹Hoh, hoh, hoh, bilmayman› deydi. Unga: ‹Diyning nima?› deydilar. U: ‹Hoh, hoh, bilmayman› deydi. Ular: ‹Sizlarning oranglarda yuborilgan bu kishi kim?› deydilar. U: ‹Hoh, hoh, bilmayman› deydi. Shunda osmondan bir munodiy: ‹Yolg'on so'zladi, unga do'zaxdan to'shak soling, unga do'zaxdan kiyintiring va unga do'zaxga bir eshik oching› deb chaqiradi». U dedi: «Shunda unga uning issig'i va jazirama shamolidan keladi». U dedi: «Va qabri unga toraytiriladi, hatto qovurg'alari bir-biriga kirib ketadi». Jarirning hadisida ziyoda qildi: U dedi: «So'ngra unga ko'r, soqov bir (farishta) tayinlanadi, uning yonida temirdan bo'lgan bir to'qmoq bo'ladi. Agar u bilan tog' urilsa, tuproq bo'lib ketardi». U dedi: «Bas, u uni shunday bir zarb bilan uradiki, uni mashriq bilan mag'rib orasidagi, ikki saqalaytdan boshqa narsa eshitadi-da, u tuproq bo'lib ketadi». U dedi: «So'ngra unga ruh qaytariladi».
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا الْمِنْهَالُ، عَنْ أَبِي عُمَرَ، : زَاذَانَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Bizga Hannod ibn Sariy rivoyat qildi, bizga Abdulloh ibn Numayr rivoyat qildi, bizga A'mash rivoyat qildi, bizga Minhol Abu Umardan — ya'ni Zozondan — rivoyat qildi. U dedi: Baro'ning shunday deganini eshitdim, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi — va u shunga o'xshashini zikr qildi.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَحُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، أَنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، : أَنَّهَا ذَكَرَتِ النَّارَ فَبَكَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " مَا يُبْكِيكِ " . قَالَتْ : ذَكَرْتُ النَّارَ فَبَكَيْتُ، فَهَلْ تَذْكُرُونَ أَهْلِيكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " أَمَّا فِي ثَلاَثَةِ مَوَاطِنَ فَلاَ يَذْكُرُ أَحَدٌ أَحَدًا : عِنْدَ الْمِيزَانِ حَتَّى يَعْلَمَ أَيَخِفُّ مِيزَانُهُ أَوْ يَثْقُلُ، وَعِنْدَ الْكِتَابِ حِينَ يُقَالُ { هَاؤُمُ اقْرَءُوا كِتَابِيَهْ } حَتَّى يَعْلَمَ أَيْنَ يَقَعُ كِتَابُهُ أَفِي يَمِينِهِ أَمْ فِي شِمَالِهِ أَمْ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِهِ، وَعِنْدَ الصِّرَاطِ إِذَا وُضِعَ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ " . قَالَ يَعْقُوبُ : عَنْ يُونُسَ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِهِ .
Bizga Ya'qub ibn Ibrohim va Humayd ibn Mas'ada rivoyat qildilarki, Ismoil ibn Ibrohim ularga rivoyat qilib aytdi: bizga Yunus al-Hasandan, u Oishadan xabar berdi. U (Oisha) do'zaxni eslab yig'lab yubordi. Shunda Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Seni nima yig'latyapti?» dedi. U: «Do'zaxni esladim-da, yig'ladim. Qiyomat kuni o'z ahllaringizni eslaysizlarmi?» dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Uch joyda esa hech kim hech kimni eslamaydi: Mezon huzurida — to mezoni yengil keladimi yo og'ir keladimi, bilguncha; kitob huzurida — ‹Mana, kitobimni o'qinglar› deyilgan paytda, to kitobi qayerga tushishini — o'ng tomonigami, chap tomonigami yoki orqasidanmi, bilguncha; va Sirot huzurida — u jahannamning o'rtasiga qo'yilgan paytda», dedi. Ya'qub aytdi: Yunusdan, va bu uning hadisining lafzidir.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ : " إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ بَعْدَ نُوحٍ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَ الدَّجَّالَ قَوْمَهُ، وَإِنِّي أُنْذِرُكُمُوهُ " . فَوَصَفَهُ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ : " لَعَلَّهُ سَيُدْرِكُهُ مَنْ قَدْ رَآنِي وَسَمِعَ كَلاَمِي " . قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ قُلُوبُنَا يَوْمَئِذٍ أَمِثْلُهَا الْيَوْمَ قَالَ : " أَوْ خَيْرٌ " .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod Xolid al-Hazzodan, u Abdulloh ibn Shaqiqdan, u Abdulloh ibn Suroqadan, u Abu Ubayda ibn Jarrohdan rivoyat qildi. U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallamning shunday deganini eshitdim: «Albatta, Nuhdan keyin har bir nabiy o'z qavmini Dajjoldan ogohlantirgan, men ham sizlarni undan ogohlantiraman», dedi. So'ngra Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uni bizga ta'rifladi va: «Ehtimol, meni ko'rgan va so'zimni eshitgan kimsa unga yetib qolar», dedi. Ular: «Ey Allahning Rasuli, o'sha kuni qalblarimiz qanday bo'ladi, bugungidekmi?» dedilar. U: «Yo undan-da yaxshiroq», dedi.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ : قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، فَذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ : " إِنِّي لأُنْذِرُكُمُوهُ، وَمَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ قَدْ أَنْذَرَهُ قَوْمَهُ، لَقَدْ أَنْذَرَهُ نُوحٌ قَوْمَهُ، وَلَكِنِّي سَأَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلاً لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ : إِنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِأَعْوَرَ " .
Bizga Maxlad ibn Xolid rivoyat qildi, bizga Abdurazzoq rivoyat qildi, bizga Ma'mar Zuhriydan, u Solimdan, u otasidan xabar berdi. U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam odamlar ichida turib, Allahga loyiq bo'lgan tarzda hamd aytdi, so'ngra Dajjolni zikr qilib: «Albatta, men sizlarni undan ogohlantiraman. Har bir nabiy o'z qavmini undan ogohlantirgan, Nuh ham o'z qavmini undan ogohlantirgan. Lekin men sizlarga u haqda biror nabiy o'z qavmiga aytmagan bir so'zni aytaman: u ko'r-soqovdir, Allah esa ko'r emasdir», dedi.