Ғийбат ҳақида

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْغِيبَةُ قَالَ ‏"‏ ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِي أَخِي مَا أَقُولُ قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدْ بَهَتَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ал-Қаънабий ривоят қилди, бизга Абдулазиз — яъни ибн Муҳаммад — ал-Алодан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилдики, «Ё Расулуллаҳ, ғийбат нима?» дейилди. У зот: «Биродарингни у ёқтирмайдиган нарса билан эслашингдир», дедилар. «Айтсангиз-чи, агар биродаримда мен айтаётган нарса бўлса-чи?» дейилди. У зот: «Агар унда сен айтаётган нарса бўлса, уни ғийбат қилган бўласан; агар унда сен айтаётган нарса бўлмаса, унга бўҳтон қилган бўласан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الأَقْمَرِ، عَنْ أَبِي حُذَيْفَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَسْبُكَ مِنْ صَفِيَّةَ كَذَا وَكَذَا قَالَ غَيْرُ مُسَدَّدٍ تَعْنِي قَصِيرَةً ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ قُلْتِ كَلِمَةً لَوْ مُزِجَتْ بِمَاءِ الْبَحْرِ لَمَزَجَتْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَحَكَيْتُ لَهُ إِنْسَانًا فَقَالَ ‏"‏ مَا أُحِبُّ أَنِّي حَكَيْتُ إِنْسَانًا وَأَنَّ لِي كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏

Бизга Мусаддад ривоят қилди, бизга Яҳё Суфёндан ривоят қилди, у деди: Менга Али ибн ал-Ақмар Абу Ҳузайфадан, у Оишадан ривоят қилди, у деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга: «Сизга Сафийянинг аҳволидан шу ва шуниси кифоя», дедим — Мусаддаддан бошқаси: «Пакана эканини назарда тутиб», деди. Шунда у зот: «Сен шундай бир сўз айтдингки, агар у денгиз сувига аралаштирилса, уни (бадбўй қилиб) ўзгартирган бўларди», дедилар. У деди: Мен у зотга бир кишини (масхара қилиб) тақлид қилиб кўрсатдим. Шунда у зот: «Менга шу ва шуниси (улкан неъмат) берилса-ю, лекин мен бир инсонни тақлид қилиб кўрсатишни ёқтирмайман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا نَوْفَلُ بْنُ مُسَاحِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ مِنْ أَرْبَى الرِّبَا الاِسْتِطَالَةَ فِي عِرْضِ الْمُسْلِمِ بِغَيْرِ حَقٍّ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Муҳаммад ибн Авф ривоят қилди, бизга Абул Ямон ривоят қилди, бизга Шуайб ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Абу Ҳусайн ривоят қилди, бизга Навфал ибн Мусоҳиқ Саид ибн Зайддан, у Набий соллаллаҳу алайҳи васалламдан ривоят қилди, у зот дедилар: «Энг оғир риболардан бири — мусулмоннинг обрўсига ҳақсиз равишда тил узатишдир.»

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ مِنْ أَكْبَرِ الْكَبَائِرِ اسْتِطَالَةَ الْمَرْءِ فِي عِرْضِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ بِغَيْرِ حَقٍّ وَمِنَ الْكَبَائِرِ السَّبَّتَانِ بِالسَّبَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Жаъфар ибн Мусофир ривоят қилди, бизга Амр ибн Абу Салама ривоят қилди, у деди: Бизга Зуҳайр ал-Ало ибн Абдурраҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Энг катта гуноҳлардан бири — кишининг мусулмон кишининг обрўсига ҳақсиз равишда тил узатишидир; ва кабира гуноҳлардан: бир сўкишга икки сўкиш билан жавоб қайтаришдир.»

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، وَأَبُو الْمُغِيرَةِ، قَالاَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي رَاشِدُ بْنُ سَعْدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَمَّا عُرِجَ بِي مَرَرْتُ بِقَوْمٍ لَهُمْ أَظْفَارٌ مِنْ نُحَاسٍ يَخْمِشُونَ وُجُوهَهُمْ وَصُدُورَهُمْ فَقُلْتُ مَنْ هَؤُلاَءِ يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ لُحُومَ النَّاسِ وَيَقَعُونَ فِي أَعْرَاضِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَاهُ يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ عَنْ بَقِيَّةَ لَيْسَ فِيهِ أَنَسٌ ‏.‏

Бизга Ибн ал-Мусаффо ривоят қилди, бизга Бақийя ва Абул Муғийра ривоят қилиб, иккаласи деди: Бизга Сафвон ривоят қилди, у деди: Менга Рошид ибн Саъд ва Абдурраҳмон ибн Жубайр Анас ибн Моликдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Меърожга кўтарилганимда, мисдан тирноқлари бўлган, юзлари ва кўкракларини тирнаётган бир қавм ёнидан ўтдим. Мен: ‹Эй Жибрил, булар кимлар?› дедим. У: ‹Булар одамларнинг гўштини еб, уларнинг обрўсига тил узатадиганлардир›, деди.» Абу Довуд деди: Буни бизга Яҳё ибн Усмон Бақийядан ривоят қилди, унда Анас йўқ.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ أَبِي عِيسَى السَّيْلَحِينِيُّ، عَنْ أَبِي الْمُغِيرَةِ، كَمَا قَالَ ابْنُ الْمُصَفَّى ‏.‏

Бизга Ийсо ибн Абу Ийсо ас-Сайлаҳиний Абул Муғийрадан, Ибн ал-Мусаффо айтгани каби ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا مَعْشَرَ مَنْ آمَنَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يَدْخُلِ الإِيمَانُ قَلْبَهُ لاَ تَغْتَابُوا الْمُسْلِمِينَ وَلاَ تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ فَإِنَّهُ مَنِ اتَّبَعَ عَوْرَاتِهِمْ يَتَّبِعِ اللَّهُ عَوْرَتَهُ وَمَنْ يَتَّبِعِ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ فِي بَيْتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Усмон ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга ал-Асвад ибн Омир ривоят қилди, бизга Абу Бакр ибн Айёш Аъмашдан, у Саид ибн Абдуллаҳ ибн Журайждан, у Абу Барза ал-Асламийдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам дедилар: «Эй тили билан иймон келтириб, лекин иймон қалбига кирмаган жамоа! Мусулмонларни ғийбат қилманглар ва уларнинг айбларини изламанглар. Чунки ким уларнинг айбларини изласа, Аллаҳ ҳам унинг айбини излайди; Аллаҳ кимнинг айбини изласа, уни ўз уйида шарманда қилади.»

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ وَقَّاصِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ أَكَلَ بِرَجُلٍ مُسْلِمٍ أَكْلَةً فَإِنَّ اللَّهَ يُطْعِمُهُ مِثْلَهَا مِنْ جَهَنَّمَ وَمَنْ كُسِيَ ثَوْبًا بِرَجُلٍ مُسْلِمٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَكْسُوهُ مِثْلَهُ مِنْ جَهَنَّمَ وَمَنْ قَامَ بِرَجُلٍ مَقَامَ سُمْعَةٍ وَرِيَاءٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَقُومُ بِهِ مَقَامَ سُمْعَةٍ وَرِيَاءٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Бизга Ҳайва ибн Шурайҳ ал-Мисрий ривоят қилди, бизга Бақийя ибн Савбондан, у отасидан, у Макҳулдан, у Ваққос ибн Робиъадан, у ал-Муставриддан ривоят қилди. У унга шуни ривоят қилдики, Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Ким бирор мусулмон киши сабабли (уни ғийбат қилиб ёки обрўсини сотиб) бир луқма еса, Аллаҳ унга жаҳаннамдан шунга ўхшашини едирур. Ким бирор мусулмон киши сабабли бир кийим кийса, Аллаҳ унга жаҳаннамдан шунга ўхшашини кийдирур. Ким бирор киши тўғрисида шуҳрат ва риё ўрни учун (мақтаниб) турса, Аллаҳ унга қиёмат куни шуҳрат ва риё ўрнида (шармандалик) қилур», дедилар.