حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها : أَنَّ رَجُلاً، قَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَقَرَأَ فَرَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ، فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " يَرْحَمُ اللَّهُ فُلاَنًا، كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ أَذْكَرَنِيهَا اللَّيْلَةَ كُنْتُ قَدْ أَسْقَطْتُهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : رَوَاهُ هَارُونُ النَّحْوِيُّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ فِي سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ فِي الْحُرُوفِ { وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ } .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod Hishom ibn Urvadan, u Urvadan, u Oishadan roziyallahu anho rivoyat qildi: Bir kishi tunda turib qiroat qildi va Qur'an bilan ovozini ko'tardi. Tong otganida Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Allloh falonchiga rahm qilsin, bu kecha u menga qancha oyatni eslatdi, men ularni tushirib qo'yibman», dedi. Abu Dovud dedi: Buni Horun an-Nahviy Hammod ibn Salamadan Oli Imron surasidagi harflar haqida ‹Va qancha payg'ambar...› deb rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ : اعْتَكَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ فَسَمِعَهُمْ يَجْهَرُونَ بِالْقِرَاءَةِ، فَكَشَفَ السِّتْرَ وَقَالَ : " أَلاَ إِنَّ كُلَّكُمْ مُنَاجٍ رَبَّهُ فَلاَ يُؤْذِيَنَّ بَعْضُكُمْ بَعْضًا، وَلاَ يَرْفَعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الْقِرَاءَةِ " . أَوْ قَالَ : " فِي الصَّلاَةِ " .
Bizga Hasan ibn Ali rivoyat qildi, bizga Abdurrazzoq rivoyat qildi, bizga Ma'mar Ismoil ibn Umayyadan, u Abu Salamadan, u Abu Saiddan xabar berdi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam masjidda e'tikofda o'tirgan edi. U ularning qiroatni baland ovozda o'qiyotganlarini eshitib, pardani ko'tardi va: «Ogoh bo'lingki, hammangiz Robbingiz bilan munojot qilmoqdasiz, bas, biringiz ikkinchingizga ozor bermasin, hech biringiz qiroatda ikkinchingizdan ovozni ko'tarmasin», yoki: «namozda», dedi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " الْجَاهِرُ بِالْقُرْآنِ كَالْجَاهِرِ بِالصَّدَقَةِ، وَالْمُسِرُّ بِالْقُرْآنِ كَالْمُسِرِّ بِالصَّدَقَةِ " .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Ismoil ibn Ayyosh Bahir ibn Sa'ddan, u Xolid ibn Ma'dondan, u Kasir ibn Murra al-Hazramiydan, u Uqba ibn Omir al-Juhaniydan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Qur'anni oshkora o'qiguvchi sadaqani oshkora beruvchi kabidir, Qur'anni yashirin o'qiguvchi sadaqani yashirin beruvchi kabidir», dedi.
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ عَشْرَ رَكَعَاتٍ، وَيُوتِرُ بِسَجْدَةٍ، وَيَسْجُدُ سَجْدَتَىِ الْفَجْرِ، فَذَلِكَ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً .
Bizga Ibn Musanno rivoyat qildi, bizga Ibn Abu Adiy Hanzaladan, u Qosim ibn Muhammaddan, u Oishadan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam tunda o'n rakaat namoz o'qir va bir sajda (rakaat) bilan vitr qilar, hamda fajrning ikki rakaatini o'qir edi. Bas, bu o'n uch rakaat bo'lardi.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، يُوتِرُ مِنْهَا بِوَاحِدَةٍ، فَإِذَا فَرَغَ مِنْهَا اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ .
Bizga Qa'nabiy Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Urva ibn Zubayrdan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Oishadan rivoyat qildi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam tunda o'n bir rakaat o'qir, ulardan birini vitr qilar, undan farog'at topganidan keyin o'ng yonboshiga yotar edi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَنَصْرُ بْنُ عَاصِمٍ، - وَهَذَا لَفْظُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، - وَقَالَ نَصْرٌ : عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، وَالأَوْزَاعِيِّ، - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِيمَا بَيْنَ أَنْ يَفْرُغَ مِنْ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلَى أَنْ يَنْصَدِعَ الْفَجْرُ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، يُسَلِّمُ مِنْ كُلِّ ثِنْتَيْنِ وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ، وَيَمْكُثُ فِي سُجُودِهِ قَدْرَ مَا يَقْرَأُ أَحَدُكُمْ خَمْسِينَ آيَةً قَبْلَ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ، فَإِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ بِالأُولَى مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ قَامَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ حَتَّى يَأْتِيَهُ الْمُؤَذِّنُ .
Bizga Abdurrahmon ibn Ibrohim va Nasr ibn Osim — bu uning lafzi — rivoyat qilib dedilar: Bizga Valid rivoyat qildi, bizga Avzoiy rivoyat qildi — Nasr esa: «Ibn Abu Zi'b va Avzoiydan» dedi — u Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan roziyallahu anho rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam xufton namozidan farog'at topgandan tong yorishguniga qadar o'n bir rakaat o'qir, har ikki rakaatda salom berar, bittasi bilan vitr qilar edi. Sajdasida biringiz ellik oyat o'qiydigan vaqt qadar boshini ko'tarmasdan turardi. Muazzin fajr namozining birinchi azonini tugatganida turib, ikki yengil rakaat o'qir, so'ngra muazzin kelguniga qadar o'ng yonboshiga yotar edi.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُمْ بِإِسْنَادِهِ، وَمَعْنَاهُ،، قَالَ : وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ، وَيَسْجُدُ سَجْدَةً قَدْرَ مَا يَقْرَأُ أَحَدُكُمْ خَمْسِينَ آيَةً قَبْلَ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ، فَإِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَتَبَيَّنَ لَهُ الْفَجْرُ . وَسَاقَ مَعْنَاهُ . قَالَ : وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ عَلَى بَعْضٍ .
Bizga Sulaymon ibn Dovud al-Mahriy rivoyat qildi, bizga Ibn Vahb rivoyat qildi, menga Ibn Abu Zi'b, Amr ibn Horis va Yunus ibn Yazid xabar berdilarki, Ibn Shihob ularga o'z isnodi va ma'nosi bilan xabar berdi. U dedi: Bittasi bilan vitr qilar, sajdani biringiz ellik oyat o'qiydigan vaqt qadar boshini ko'tarmasdan qilar edi. Muazzin fajr namozini tugatganida va unga fajr ravshan bo'lganida... va shu ma'noni keltirdi. U dedi: Ularning ba'zisi ba'zisidan ko'proq qo'shadi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً يُوتِرُ مِنْهَا بِخَمْسٍ، لاَ يَجْلِسُ فِي شَىْءٍ مِنَ الْخَمْسِ حَتَّى يَجْلِسَ فِي الآخِرَةِ فَيُسَلِّمَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : رَوَاهُ ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ، نَحْوَهُ .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Vuhayb rivoyat qildi, bizga Hishom ibn Urva otasidan, u Oishadan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam tunda o'n uch rakaat o'qir, ulardan beshtasi bilan vitr qilar, beshtaning hech birida o'tirmas, faqat oxirgisida o'tirib salom berar edi. Abu Dovud dedi: Buni Ibn Numayr Hishomdan shunga o'xshash rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِاللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً، ثُمَّ يُصَلِّي إِذَا سَمِعَ النِّدَاءَ بِالصُّبْحِ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ .
Bizga Qa'nabiy Molikdan, u Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan rivoyat qildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam tunda o'n uch rakaat o'qir, so'ngra subhga azon eshitganida ikki yengil rakaat o'qir edi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، : أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً، وَكَانَ يُصَلِّي ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ، وَيُوتِرُ بِرَكْعَةٍ، ثُمَّ يُصَلِّي - قَالَ مُسْلِمٌ : بَعْدَ الْوِتْرِ، ثُمَّ اتَّفَقَا - رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ قَاعِدٌ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ قَامَ فَرَكَعَ، وَيُصَلِّي بَيْنَ أَذَانِ الْفَجْرِ وَالإِقَامَةِ رَكْعَتَيْنِ .
Bizga Muso ibn Ismoil va Muslim ibn Ibrohim rivoyat qilib dedilar: Bizga Abon Yahyodan, u Abu Salamadan, u Oishadan rivoyat qildi: Allahning Nabiysi sollallahu alayhi vasallam tunda o'n uch rakaat o'qir edi. U sakkiz rakaat o'qir, bir rakaat bilan vitr qilar, so'ngra — Muslim: «vitrdan keyin» dedi, keyin ular ikkalasi muvofiq bo'ldilar — o'tirgan holda ikki rakaat o'qir, ruku qilmoqchi bo'lganida turib ruku qilar edi. Fajr azoni bilan iqomat orasida ikki rakaat o'qir edi.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ : أَنَّهُ، سَأَلَ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ كَانَتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَقَالَتْ : مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلاَ فِي غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً : يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّي ثَلاَثًا، قَالَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَنَامُ قَبْلَ أَنْ تُوتِرَ قَالَ : " يَا عَائِشَةُ إِنَّ عَيْنَىَّ تَنَامَانِ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي " .
Bizga Qa'nabiy Molikdan, u Said ibn Abu Said al-Maqburiydan, u Abu Salama ibn Abdurrahmondan xabar berishicha, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Oishadan Ramazonda Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning namozi qanday bo'lardi deb so'radi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam na Ramazonda, na boshqasida o'n bir rakaatdan oshirmas edi. U to'rt o'qir — ularning go'zalligi va uzunligi haqida so'rama — so'ngra yana to'rt o'qir — ularning go'zalligi va uzunligi haqida so'rama — so'ngra uch o'qir edi. Oisha roziyallahu anho dedi: Men: «Ey Rasulullah, vitr o'qishdan oldin uxlaysizmi?» dedim. U: «Ey Oisha, ko'zlarim uxlaydi, ammo qalbim uxlamaydi», dedi.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ : طَلَّقْتُ امْرَأَتِي فَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ لأَبِيعَ عَقَارًا كَانَ لِي بِهَا، فَأَشْتَرِيَ بِهِ السِّلاَحَ وَأَغْزُوَ، فَلَقِيتُ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا : قَدْ أَرَادَ نَفَرٌ مِنَّا سِتَّةٌ أَنْ يَفْعَلُوا ذَلِكَ فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ : " لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ " . فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : أَدُلُّكَ عَلَى أَعْلَمِ النَّاسِ بِوِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأْتِ عَائِشَةَ رضى الله عنها . فَأَتَيْتُهَا فَاسْتَتْبَعْتُ حَكِيمَ بْنَ أَفْلَحَ فَأَبَى فَنَاشَدْتُهُ فَانْطَلَقَ مَعِي، فَاسْتَأْذَنَّا عَلَى عَائِشَةَ، فَقَالَتْ : مَنْ هَذَا قَالَ : حَكِيمُ بْنُ أَفْلَحَ . قَالَتْ : وَمَنْ مَعَكَ قَالَ : سَعْدُ بْنُ هِشَامٍ . قَالَتْ : هِشَامُ بْنُ عَامِرٍ الَّذِي قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ قُلْتُ : نَعَمْ . قَالَتْ : نِعْمَ الْمَرْءُ كَانَ عَامِرًا . قَالَ قُلْتُ : يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ حَدِّثِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ : أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَإِنَّ خُلُقَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ الْقُرْآنَ . قَالَ قُلْتُ : حَدِّثِينِي عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ قَالَتْ : أَلَسْتَ تَقْرَأُ { يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ } قَالَ قُلْتُ : بَلَى . قَالَتْ : فَإِنَّ أَوَّلَ هَذِهِ السُّورَةِ نَزَلَتْ، فَقَامَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْتَفَخَتْ أَقْدَامُهُمْ، وَحُبِسَ خَاتِمَتُهَا فِي السَّمَاءِ اثْنَىْ عَشَرَ شَهْرًا، ثُمَّ نَزَلَ آخِرُهَا فَصَارَ قِيَامُ اللَّيْلِ تَطَوُّعًا بَعْدَ فَرِيضَةٍ . قَالَ قُلْتُ : حَدِّثِينِي عَنْ وِتْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ : كَانَ يُوتِرُ بِثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ، ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي رَكْعَةً أُخْرَى، لاَ يَجْلِسُ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ وَالتَّاسِعَةِ، وَلاَ يُسَلِّمُ إِلاَّ فِي التَّاسِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ، فَلَمَّا أَسَنَّ وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعِ رَكَعَاتٍ لَمْ يَجْلِسْ إِلاَّ فِي السَّادِسَةِ وَالسَّابِعَةِ، وَلَمْ يُسَلِّمْ إِلاَّ فِي السَّابِعَةِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ، فَتِلْكَ هِيَ تِسْعُ رَكَعَاتٍ يَا بُنَىَّ، وَلَمْ يَقُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً يُتِمُّهَا إِلَى الصَّبَاحِ، وَلَمْ يَقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي لَيْلَةٍ قَطُّ، وَلَمْ يَصُمْ شَهْرًا يُتِمُّهُ غَيْرَ رَمَضَانَ، وَكَانَ إِذَا صَلَّى صَلاَةً دَاوَمَ عَلَيْهَا، وَكَانَ إِذَا غَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ مِنَ اللَّيْلِ بِنَوْمٍ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً . قَالَ : فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ . فَقَالَ : هَذَا وَاللَّهِ هُوَ الْحَدِيثُ، وَلَوْ كُنْتُ أُكَلِّمُهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى أُشَافِهَهَا بِهِ مُشَافَهَةً . قَالَ قُلْتُ : لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ لاَ تُكَلِّمُهَا مَا حَدَّثْتُكَ .
Bizga Hafs ibn Umar rivoyat qildi, bizga Hammom rivoyat qildi, bizga Qatoda Zuroro ibn Avfodan, u Sa'd ibn Hishomdan rivoyat qildi. U dedi: Men xotinimni taloq qildim va u yerda menga tegishli mol-mulkni sotib, qurol sotib olib jangga chiqish uchun Madinaga keldim. Nabiy sollallahu alayhi vasallamning ashoblaridan bir guruh bilan uchrashdim. Ular: «Bizdan bir guruh — oltita — shunday qilmoqchi bo'lgan edi, Nabiy sollallahu alayhi vasallam ularni qaytarib: ‹Sizlar uchun Rasulullahda go'zal namuna bor edi-ku›, dedi», dedilar. Men Ibn Abbosning oldiga kelib, undan Nabiy sollallahu alayhi vasallamning vitri haqida so'radim. U: «Senga Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning vitrini eng yaxshi biladigan kishini ko'rsatayinmi? Oisha roziyallahu anhoning oldiga bor», dedi. Men uning oldiga bordim va Hakim ibn Aflahni hamroh qilmoqchi bo'ldim, u bosh tortdi. Men uni qasam ichib chaqirdim, u men bilan bordi. Biz Oishaning oldiga kirishga izn so'radik. U: «Bu kim?» dedi. U: «Hakim ibn Aflah», dedi. U: «Sen bilan kim bor?» dedi. U: «Sa'd ibn Hishom», dedi. U: «Uhud kuni o'ldirilgan Hishom ibn Omirning (o'g'limi)?» dedi. U dedi: Men: «Ha», dedim. U: «Omir naqadar yaxshi kishi edi», dedi. U dedi: Men: «Ey mo'minlar onasi, menga Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning xulqi haqida hadis ayting», dedim. U: «Sen Qur'an o'qimaysanmi? Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning xulqi Qur'an edi», dedi. U dedi: Men: «Menga tun qiyomi haqida hadis ayting», dedim. U: «Sen ‹Ey kiyim o'ranib olgan zot› (surasini) o'qimaysanmi?» dedi. U dedi: Men: «Ha», dedim. U: «Bu suraning avvali nozil bo'lganida Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning ashoblari oyoqlari shishguncha (namozga) turdilar. Uning xotimasi o'n ikki oy osmonda ushlab turildi, so'ngra uning oxiri nozil bo'lib, tun qiyomi farzdan keyin nafl bo'lib qoldi», dedi. U dedi: Men: «Menga Nabiy sollallahu alayhi vasallamning vitri haqida hadis ayting», dedim. U dedi: «U sakkiz rakaat bilan vitr qilar, faqat sakkizinchisida o'tirar, so'ngra turib yana bir rakaat o'qir, faqat sakkizinchi va to'qqizinchisida o'tirar, faqat to'qqizinchisida salom berar edi. So'ngra o'tirgan holda ikki rakaat o'qir edi. Bas, bu o'n bir rakaat, ey o'g'ilcham. U keksaygach va vazni ortgach, etti rakaat bilan vitr qilib, faqat oltinchi va ettinchisida o'tirar, faqat ettinchisida salom berar edi. So'ngra o'tirgan holda ikki rakaat o'qir edi. Bas, bu to'qqiz rakaat, ey o'g'ilcham. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bir kechani tongga qadar to'liq qoim turmagan, hech qachon bir kechada Qur'anni (to'liq) o'qimagan, Ramazondan boshqa hech bir oyni to'liq ro'za tutmagan. U bir namozni o'qisa, unga davom etardi. Agar tunda ko'zlari uyqu bilan g'olib kelsa, kunduzi o'n ikki rakaat o'qir edi». U dedi: Men Ibn Abbosning oldiga kelib unga hadisni aytdim. U: «Bu — vallahi — haqiqiy hadisdir. Agar men u bilan gaplashadigan bo'lganimda, oldiga borib uni o'zidan og'izma-og'iz eshitardim», dedi. U dedi: Men: «Agar sen u bilan gaplashmasligingni bilganimda, senga aytmas edim», dedim.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ قَالَ : يُصَلِّي ثَمَانِ رَكَعَاتٍ لاَ يَجْلِسُ فِيهِنَّ إِلاَّ عِنْدَ الثَّامِنَةِ، فَيَجْلِسُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ، ثُمَّ يَدْعُو، ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَةً، فَتِلْكَ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يَا بُنَىَّ، فَلَمَّا أَسَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ، وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَ مَا يُسَلِّمُ، بِمَعْنَاهُ إِلَى مُشَافَهَةً .
Bizga Muhammad ibn Bashshor rivoyat qildi, bizga Yahyo ibn Said Saiddan, u Qatodadan uning isnodi bilan shunga o'xshash rivoyat qildi. U dedi: U sakkiz rakaat o'qir, ularda faqat sakkizinchisida o'tirar, o'tirib Allah azza va jallani zikr qilar, so'ngra duo qilar, so'ngra bizga eshittirib salom berar edi. So'ngra salom berganidan keyin o'tirgan holda ikki rakaat o'qir, so'ngra bir rakaat o'qir edi. Bas, bu o'n bir rakaat, ey o'g'ilcham. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam keksaygach va vazni ortgach, etti bilan vitr qildi va salom berganidan keyin o'tirgan holda ikki rakaat o'qir edi — va shu ma'noni «og'izma-og'iz» so'ziga qadar keltirdi.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ : يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا كَمَا قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ .
Bizga Usmon ibn Abu Shayba rivoyat qildi, bizga Muhammad ibn Bishr rivoyat qildi, bizga Said ushbu hadisni rivoyat qildi. U: «Bizga eshittirib salom berar edi», dedi — Yahyo ibn Said aytgani kabi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ ابْنُ بَشَّارٍ بِنَحْوِ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ : وَيُسَلِّمُ تَسْلِيمَةً يُسْمِعُنَا .
Bizga Muhammad ibn Bashshor rivoyat qildi, bizga Ibn Abu Adiy Saiddan ushbu hadisni rivoyat qildi. Ibn Bashshor Yahyo ibn Saidning hadisiga o'xshash dedi, faqat u: «Bizga eshittirib bir salom berar edi», dedi.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ الدِّرْهَمِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا زُرَارَةُ بْنُ أَوْفَى، : أَنَّ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - سُئِلَتْ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَوْفِ اللَّيْلِ، فَقَالَتْ : كَانَ يُصَلِّي صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي جَمَاعَةٍ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى أَهْلِهِ فَيَرْكَعُ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ، ثُمَّ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ وَيَنَامُ وَطَهُورُهُ مُغَطًّى عِنْدَ رَأْسِهِ، وَسِوَاكُهُ مَوْضُوعٌ حَتَّى يَبْعَثَهُ اللَّهُ سَاعَتَهُ الَّتِي يَبْعَثُهُ مِنَ اللَّيْلِ، فَيَتَسَوَّكُ وَيُسْبِغُ الْوُضُوءَ، ثُمَّ يَقُومُ إِلَى مُصَلاَّهُ فَيُصَلِّي ثَمَانِ رَكَعَاتٍ يَقْرَأُ فِيهِنَّ بِأُمِّ الْكِتَابِ وَسُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ وَمَا شَاءَ اللَّهُ، وَلاَ يَقْعُدُ فِي شَىْءٍ مِنْهَا حَتَّى يَقْعُدَ فِي الثَّامِنَةِ، وَلاَ يُسَلِّمُ، وَيَقْرَأُ فِي التَّاسِعَةِ، ثُمَّ يَقْعُدُ فَيَدْعُو بِمَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدْعُوَهُ، وَيَسْأَلُهُ وَيَرْغَبُ إِلَيْهِ وَيُسَلِّمُ تَسْلِيمَةً وَاحِدَةً شَدِيدَةً، يَكَادُ يُوقِظُ أَهْلَ الْبَيْتِ مِنْ شِدَّةِ تَسْلِيمِهِ، ثُمَّ يَقْرَأُ وَهُوَ قَاعِدٌ بِأُمِّ الْكِتَابِ، وَيَرْكَعُ وَهُوَ قَاعِدٌ، ثُمَّ يَقْرَأُ الثَّانِيَةَ فَيَرْكَعُ وَيَسْجُدُ وَهُوَ قَاعِدٌ، ثُمَّ يَدْعُو مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدْعُوَ، ثُمَّ يُسَلِّمُ وَيَنْصَرِفُ، فَلَمْ تَزَلْ تِلْكَ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَّنَ فَنَقَصَ مِنَ التِّسْعِ ثِنْتَيْنِ، فَجَعَلَهَا إِلَى السِّتِّ وَالسَّبْعِ وَرَكْعَتَيْهِ وَهُوَ قَاعِدٌ حَتَّى قُبِضَ عَلَى ذَلِكَ صلى الله عليه وسلم .
Bizga Ali ibn Husayn ad-Dirhamiy rivoyat qildi, bizga Ibn Abu Adiy Bahz ibn Hakimdan rivoyat qildi, bizga Zuroro ibn Avfo rivoyat qildiki, Oishadan roziyallahu anho Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning tun yarmidagi namozi haqida so'ralganida, u dedi: U xufton namozini jamoatda o'qir, so'ngra ahliga qaytib to'rt rakaat o'qir, so'ngra to'shagiga yotib uxlardi. Tahorat suvi boshining oldida yopiq, misvogi qo'yilgan holda turardi, toki Allah uni tunda uyg'otadigan vaqtida uyg'otsa, misvok ishlatib, tahoratni mukammal qilar, so'ngra namozgohiga turib sakkiz rakaat o'qir, ularda Fotiha va Qur'andan bir sura va Allah xohlagan narsani o'qir, ulardan hech birida o'tirmas, faqat sakkizinchisida o'tirar, salom bermas, to'qqizinchisida o'qir, so'ngra o'tirib Allah xohlagancha duo qilar, Undan so'rar, Unga rag'bat qilar, so'ngra bir qattiq salom berar, salomining qattiqligidan uy ahlini deyarli uyg'otib yuborardi. So'ngra o'tirgan holda Fotihani o'qir, o'tirgan holda ruku qilar, so'ngra ikkinchisini o'qir, o'tirgan holda ruku va sajda qilar, so'ngra Allah xohlagancha duo qilar, so'ngra salom berib chiqar edi. Bu Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning namozi bo'lib qoldi, toki tanasi to'lib, to'qqizdan ikkitasini kamaytirib, uni olti va ettiga aylantirdi va o'tirgan holdagi ikki rakaatini (qoldirdi), toki shu holda vafot etgunicha sollallahu alayhi vasallam.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، فَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ : يُصَلِّي الْعِشَاءَ ثُمَّ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ، لَمْ يَذْكُرِ الأَرْبَعَ رَكَعَاتٍ، وَسَاقَ الْحَدِيثَ قَالَ فِيهِ : فَيُصَلِّي ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ يُسَوِّي بَيْنَهُنَّ فِي الْقِرَاءَةِ وَالرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ، وَلاَ يَجْلِسُ فِي شَىْءٍ مِنْهُنَّ إِلاَّ فِي الثَّامِنَةِ، فَإِنَّهُ كَانَ يَجْلِسُ ثُمَّ يَقُومُ وَلاَ يُسَلِّمُ، فَيُصَلِّي رَكْعَةً يُوتِرُ بِهَا، ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمَةً يَرْفَعُ بِهَا صَوْتَهُ حَتَّى يُوقِظَنَا، ثُمَّ سَاقَ مَعْنَاهُ .
Bizga Horun ibn Abdulloh rivoyat qildi, bizga Yazid ibn Horun rivoyat qildi, bizga Bahz ibn Hakim xabar berdi va ushbu hadisni o'z isnodi bilan zikr qildi. U dedi: U xuftonni o'qir, so'ngra to'shagiga yotardi — to'rt rakaatni eslamadi — va hadisni keltirdi. Unda dedi: U sakkiz rakaat o'qir, qiroat, ruku va sajdada ular orasini tenglashtirar, ulardan hech birida o'tirmas, faqat sakkizinchisida o'tirar edi. U o'tirar, so'ngra turar va salom bermas, so'ngra bir rakaat o'qib u bilan vitr qilar, so'ngra ovozini ko'tarib bir salom berar, bizni uyg'otguncha, so'ngra shu ma'noni keltirdi.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، - يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ - عَنْ بَهْزٍ، حَدَّثَنَا زُرَارَةُ بْنُ أَوْفَى، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، : أَنَّهَا سُئِلَتْ عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ : كَانَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ الْعِشَاءَ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى أَهْلِهِ فَيُصَلِّي أَرْبَعًا، ثُمَّ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ، ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ : يُسَوِّي بَيْنَهُنَّ فِي الْقِرَاءَةِ وَالرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ . وَلَمْ يَذْكُرْ فِي التَّسْلِيمِ : حَتَّى يُوقِظَنَا .
Bizga Umar ibn Usmon rivoyat qildi, bizga Marvon — ya'ni Ibn Muoviya — Bahzdan rivoyat qildi, bizga Zuroro ibn Avfo mo'minlar onasi Oishadan rivoyat qildiki, undan Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning namozi haqida so'ralganida, u dedi: U odamlarga xuftonni o'qir, so'ngra ahliga qaytib to'rt o'qir, so'ngra to'shagiga yotardi. So'ngra hadisni to'liq keltirdi, ammo «qiroat, ruku va sajdada ular orasini tenglashtirar edi» degan joyni eslamadi, salom haqida ham «bizni uyg'otguncha» degan joyni eslamadi.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلَيْسَ فِي تَمَامِ حَدِيثِهِمْ .
Bizga Muso ibn Ismoil rivoyat qildi, bizga Hammod — ya'ni Ibn Salama — Bahz ibn Hakimdan, u Zuroro ibn Avfodan, u Sa'd ibn Hishomdan, u Oishadan roziyallahu anho ushbu hadisni rivoyat qildi, ammo ularning hadisining to'liqligi (kabi) emas.
حَدَّثَنَا مُوسَى، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً يُوتِرُ بِسَبْعٍ أَوْ كَمَا قَالَتْ، وَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ، وَرَكْعَتَىِ الْفَجْرِ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ .
Bizga Muso — ya'ni Ibn Ismoil — rivoyat qildi, bizga Hammod — ya'ni Ibn Salama — Muhammad ibn Amrdan, u Abu Salama ibn Abdurrahmondan, u Oishadan roziyallahu anho rivoyat qildi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam tunda o'n uch rakaat o'qir, etti bilan vitr qilar — yoki u aytganidek — va o'tirgan holda ikki rakaat o'qir, fajrning ikki rakaatini azon bilan iqomat orasida o'qir edi.