حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ النَّاسَ يَوْمَ النَّحْرِ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ. أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قَالُوا يَوْمٌ حَرَامٌ. قَالَ " فَأَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قَالُوا بَلَدٌ حَرَامٌ. قَالَ " فَأَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قَالُوا شَهْرٌ حَرَامٌ. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا ". فَأَعَادَهَا مِرَارًا، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهَا لَوَصِيَّتُهُ إِلَى أُمَّتِهِ ـ " فَلْيُبْلِغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ".
Али ибн Абдуллаҳ бизга айтди: Яҳё ибн Саъид менга айтди: Фузайл ибн Ғазвон бизга айтди: Икрима бизга айтди, Ибн Аббос розияллаҳу анҳумадан: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам қурбонлик куни одамларга хутба қилиб: «Эй одамлар, бу қайси кун?» дедилар. Улар: ‹Ҳаром (ҳурматли) кун› деди. У зот: «Бу қайси шаҳар?» дедилар. Улар: ‹Ҳаром шаҳар› деди. У зот: «Бу қайси ой?» дедилар. Улар: ‹Ҳаром ой› деди. У зот: «Бас, албатта сизларнинг қонларингиз, молларингиз ва обрў(эҳтиром)ларингиз — бу кунингиздек, бу шаҳарингизда, бу ойингизда (ҳурматли бўлганидек) — сизларга ҳаром (таажжуб қилинган)дир» дедилар. Буни бир неча марта такрорлади, сўнг бошини кўтариб: «Аллаҳим, етказдимми? Аллаҳим, етказдимми?» дедилар. Ибн Аббос розияллаҳу анҳума деди: Жоним қўлида бўлган зотга қасамки, бу унинг умматига васияти (эди) — «Ҳозир бўлган (киши) йўқ (ғойиб)га етказсин, мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнини урадиган кофирлар(га айланиб) қайтмангиз».
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ. تَابَعَهُ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو.
Ҳафс ибн Умар бизга айтди: Шуъба бизга айтди: Амр менга хабар берди: У деди: Мен Жобир ибн Зайдни эшитди: У деди: Мен Ибн Аббос розияллаҳу анҳумани эшитди: У деди: Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламни Арафотда хутба қилаётганини эшитди. Унга Ибн Уяйна Амрдан (ривоят қилиб) мутобаат қилди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ،، وَرَجُلٌ، أَفْضَلُ فِي نَفْسِي مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ، قَالَ " أَتَدْرُونَ أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. قَالَ " أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. فَقَالَ " أَلَيْسَ ذُو الْحَجَّةِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ. قَالَ " أَلَيْسَتْ بِالْبَلْدَةِ الْحَرَامِ ". قُلْنَا بَلَى. قَالَ " فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، إِلَى يَوْمِ تَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ. أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ". قَالُوا نَعَمْ. قَالَ " اللَّهُمَّ اشْهَدْ، فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَوْعَى مِنْ سَامِعٍ، فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ".
Абдуллаҳ ибн Муҳаммад менга айтди: Абу Омир бизга айтди: Қурра бизга айтди, Муҳаммад ибн Сириндан: У деди: Менга Абдурраҳмон ибн Абу Бакра айтди, Абу Бакрадан, ва — менинг назаримда Абдурраҳмондан афзалроқ киши — Ҳумайд ибн Абдурраҳмон, Абу Бакра розияллаҳу анҳудан: У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам бизга қурбонлик куни хутба қилиб: «Бу қайси кун эканини биласизми?» дедилар. Биз: ‹Аллаҳ ва Унинг расули билувчироқдир› дедик. У зот жим турди, ҳатто биз уни ўз номидан бошқа ном билан атайди деб ўйлади. У зот: «Қурбонлик куни эмасми?» дедилар. Биз: ‹Ҳа› дедик. У зот: «Бу қайси ой?» дедилар. Биз: ‹Аллаҳ ва Унинг расули билувчироқдир› дедик. У зот жим турди, ҳатто биз уни ўз номидан бошқа ном билан атайди деб ўйлади. У зот: «Зул-Ҳижжа эмасми?» дедилар. Биз: ‹Ҳа› дедик. У зот: «Бу қайси шаҳар?» дедилар. Биз: ‹Аллаҳ ва Унинг расули билувчироқдир› дедик. У зот жим турди, ҳатто биз уни ўз номидан бошқа ном билан атайди деб ўйлади. У зот: «Ҳаром шаҳар эмасми?» дедилар. Биз: ‹Ҳа› дедик. У зот: «Бас, албатта сизларнинг қонларингиз ва молларингиз — бу кунингиздек, бу ойингизда, бу шаҳарингизда — Роббингизга йўлиқадиган кунгача сизларга ҳаром(ҳурматли)дир. Билингизки, етказдимми?» дедилар. Улар: ‹Ҳа› деди. У зот: «Аллаҳим, гувоҳ бўл! Ҳозир бўлган (киши) ғойибга етказсин, балки етказилган (киши) эшитувчидан кўра кўпроқ англовчи (ёдда сақловчи) бўлиши мумкин. Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнини урадиган кофирлар(га айланиб) қайтмангиз» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمِنًى " أَتَدْرُونَ أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَقَالَ " فَإِنَّ هَذَا يَوْمٌ حَرَامٌ، أَفَتَدْرُونَ أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ " بَلَدٌ حَرَامٌ، أَفَتَدْرُونَ أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ " شَهْرٌ حَرَامٌ ـ قَالَ ـ فَإِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَيْكُمْ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا ". وَقَالَ هِشَامُ بْنُ الْغَازِ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ وَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَيْنَ الْجَمَرَاتِ فِي الْحَجَّةِ الَّتِي حَجَّ بِهَذَا، وَقَالَ " هَذَا يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ "، فَطَفِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " اللَّهُمَّ اشْهَدْ ". وَوَدَّعَ النَّاسَ. فَقَالُوا هَذِهِ حَجَّةُ الْوَدَاعِ.
Муҳаммад ибн Мусанно бизга айтди: Язид ибн Ҳорун бизга айтди: Осим ибн Муҳаммад ибн Зайд бизга хабар берди, отасидан, у Ибн Умар розияллаҳу анҳумадан: У деди: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам Минода: «Бу қайси кун эканини биласизми?» дедилар. Улар: ‹Аллаҳ ва Унинг расули билувчироқдир› деди. У зот: «Бас, бу ҳаром кун. Бу қайси шаҳар эканини биласизми?» дедилар. Улар: ‹Аллаҳ ва Унинг расули билувчироқдир› деди. У зот: «Ҳаром шаҳар. Бу қайси ой эканини биласизми?» дедилар. Улар: ‹Аллаҳ ва Унинг расули билувчироқдир› деди. У зот: «Ҳаром ой» дедилар. У зот: «Бас, албатта Аллаҳ сизларга қонларингизни, молларингизни ва обрў(эҳтиром)ларингизни — бу кунингиздек, бу ойингизда, бу шаҳарингизда (ҳурматли бўлгани каби) — ҳаром қилди» дедилар. Ҳишом ибн Ғоз деди: Нофиъ менга хабар берди, Ибн Умар розияллаҳу анҳумадан: Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам шу (ҳаж) билан ҳаж қилган ҳажда қурбонлик куни Жамаралар орасида турди ва: «Бу — энг катта ҳаж куни» дедилар. Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам: «Аллаҳим, гувоҳ бўл» дея бошлади ва одамлар билан хайрлашди. Улар: ‹Бу — Видолашув ҳажи› деди.