حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ إِذَا دَخَلَ أَدْنَى الْحَرَمِ أَمْسَكَ عَنِ التَّلْبِيَةِ، ثُمَّ يَبِيتُ بِذِي طُوًى، ثُمَّ يُصَلِّي بِهِ الصُّبْحَ وَيَغْتَسِلُ، وَيُحَدِّثُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ.
Ya'qub ibn Ibrohim menga aytdi: Ibn Ulayya bizga aytdi: Ayyub bizga xabar berdi, Nofi'dan: U dedi: Ibn Umar roziyallahu anhuma Haramning eng yaqin (chekkasi)ga kirsa, talbiyani to'xtatar, so'ng Zu Tuvoda tunar, so'ng u yerda subhni o'qir va g'usl qilar, va Allahning Nabiysi sollallahu alayhi vasallam shunday qilgan deb aytar edi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَاتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِذِي طُوًى حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ دَخَلَ مَكَّةَ. وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَفْعَلُهُ.
Musaddad bizga aytdi: Yahyo bizga aytdi, Ubaydullohdan: U dedi: Nofi' menga aytdi, Ibn Umar roziyallahu anhumadan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Zu Tuvoda tong otguncha tundi, so'ng Makkaga kirdi. Ibn Umar roziyallahu anhuma (ham) shunday qilar edi.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ مِنَ الثَّنِيَّةِ الْعُلْيَا، وَيَخْرُجُ مِنَ الثَّنِيَّةِ السُّفْلَى.
Ibrohim ibn Munzir bizga aytdi: Ma'n menga aytdi: Molik menga aytdi, Nofi'dan, u Ibn Umar roziyallahu anhumadan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam yuqori dovon (Saniyyatul-Ulyo)dan kirar, quyi dovon (Saniyyatus-Suflo)dan chiqar edi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ مِنْ كَدَاءٍ مِنَ الثَّنِيَّةِ الْعُلْيَا الَّتِي بِالْبَطْحَاءِ، وَيَخْرُجُ مِنَ الثَّنِيَّةِ السُّفْلَى. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ كَانَ يُقَالُ هُوَ مُسَدَّدٌ كَاسْمِهِ. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ مَعِينٍ يَقُولُ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ يَقُولُ لَوْ أَنَّ مُسَدَّدًا أَتَيْتُهُ فِي بَيْتِهِ فَحَدَّثْتُهُ لاَسْتَحَقَّ ذَلِكَ، وَمَا أُبَالِي كُتُبِي كَانَتْ عِنْدِي أَوْ عِنْدَ مُسَدَّدٍ.
Musaddad ibn Musarhad Basriy bizga aytdi: Yahyo bizga aytdi, Ubaydullohdan, u Nofi'dan, u Ibn Umar roziyallahu anhumadan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Makkaga Kado'dan — Bathodagi yuqori dovondan — kirar, quyi dovondan chiqar edi. Abu Abdulloh (Buxoriy) dedi: ‹U (Musaddad) o'z ismidek (rost so'zlovchi)dir› deyilar edi. Abu Abdulloh dedi: Men Yahyo ibn Ma'inni shunday deganini eshitdi: Men Yahyo ibn Sa'idni shunday deganini eshitdi: ‹Agar men Musaddadning oldiga uyiga borib, unga hadis aytsam, u shunga loyiqdir. Mening kitoblarim o'zimda bo'lsa yoki Musaddadda bo'lsa, menga baribir› dedi.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا جَاءَ إِلَى مَكَّةَ دَخَلَ مِنْ أَعْلاَهَا وَخَرَجَ مِنْ أَسْفَلِهَا.
Humaydiy va Muhammad ibn Musanno bizga aytdi: Ikkalasi: Sufyon ibn Uyayna bizga aytdi, Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oisha roziyallahu anhodan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Makkaga kelganida, uning yuqori(qism)idan kirdi va quyi(qism)idan chiqdi.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَامَ الْفَتْحِ مِنْ كَدَاءٍ، وَخَرَجَ مِنْ كُدًا مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ.
Mahmud ibn G'aylon Marvaziy bizga aytdi: Abu Usoma bizga aytdi: Hishom ibn Urva bizga aytdi, otasidan, u Oisha roziyallahu anhodan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Fath yili Kado'dan kirdi va Makkaning yuqori(qism)idan Kudodan chiqdi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَامَ الْفَتْحِ مِنْ كَدَاءٍ أَعْلَى مَكَّةَ. قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ عُرْوَةُ يَدْخُلُ عَلَى كِلْتَيْهِمَا مِنْ كَدَاءٍ وَكُدًا، وَأَكْثَرُ مَا يَدْخُلُ مِنْ كَدَاءٍ، وَكَانَتْ أَقْرَبَهُمَا إِلَى مَنْزِلِهِ.
Ahmad bizga aytdi: Ibn Vahb bizga aytdi: Amr bizga xabar berdi, Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oisha roziyallahu anhodan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Fath yili Makkaning yuqorisi Kado'dan kirdi. Hishom dedi: Urva ikkalasidan ham — Kado' va Kudodan — kirar edi, ko'proq Kado'dan kirar edi, u uning manziliga ikkisidan yaqinrog'i edi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ مِنْ كَدَاءٍ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ. وَكَانَ عُرْوَةُ أَكْثَرَ مَا يَدْخُلُ مِنْ كَدَاءٍ وَكَانَ أَقْرَبَهُمَا إِلَى مَنْزِلِهِ.
Abdulloh ibn Abdulvahhob bizga aytdi: Hotim bizga aytdi, Hishomdan, u Urvadan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Fath yili Makkaning yuqorisi Kado'dan kirdi. Urva ko'proq Kado'dan kirar edi, u uning manziliga ikkisidan yaqinrog'i edi.
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ مِنْ كَدَاءٍ. وَكَانَ عُرْوَةُ يَدْخُلُ مِنْهُمَا كِلَيْهِمَا وَأَكْثَرُ مَا يَدْخُلُ مِنْ كَدَاءٍ أَقْرَبِهِمَا إِلَى مَنْزِلِهِ. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ كَدَاءٌ وَكُدًا مَوْضِعَانِ.
Muso bizga aytdi: Vuhayb bizga aytdi: Hishom bizga aytdi, otasidan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Fath yili Kado'dan kirdi. Urva ikkalasidan ham kirar edi, ko'proq Kado'dan — ikkisidan uning manziliga yaqinrog'idan — kirar edi. Abu Abdulloh (Buxoriy) dedi: Kado' va Kudo ikki (alohida) joydir.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا بُنِيَتِ الْكَعْبَةُ ذَهَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَعَبَّاسٌ يَنْقُلاَنِ الْحِجَارَةَ فَقَالَ الْعَبَّاسُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اجْعَلْ إِزَارَكَ عَلَى رَقَبَتِكَ. فَخَرَّ إِلَى الأَرْضِ، وَطَمَحَتْ عَيْنَاهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ " أَرِنِي إِزَارِي ". فَشَدَّهُ عَلَيْهِ.
Abdulloh ibn Muhammad bizga aytdi: Abu Osim bizga aytdi: Ibn Jurayj menga xabar berdi: Amr ibn Dinor menga xabar berdi: U dedi: Men Jobir ibn Abdulloh roziyallahu anhumani eshitdi: U dedi: Ka'ba qurilayotganida, Nabiy sollallahu alayhi vasallam va Abbos toshlarni tashib (yurardi). Abbos Nabiy sollallahu alayhi vasallamga: ‹Izoringni bo'yningga qo'y (yelkangga tashla)› dedi. U zot yerga yiqildi, ko'zlari osmonga tikildi (qaradi) va: «Menga izorimni ber» dedilar. U (izorni) u zotga mahkam bog'lab qo'ydi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنهم ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ قَوْمَكِ لَمَّا بَنَوُا الْكَعْبَةَ اقْتَصَرُوا عَنْ قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ تَرُدُّهَا عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ. قَالَ " لَوْلاَ حِدْثَانُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ لَفَعَلْتُ ". فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ لَئِنْ كَانَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ سَمِعَتْ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أُرَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرَكَ اسْتِلاَمَ الرُّكْنَيْنِ اللَّذَيْنِ يَلِيَانِ الْحِجْرَ، إِلاَّ أَنَّ الْبَيْتَ لَمْ يُتَمَّمْ عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ.
Abdulloh ibn Maslama bizga aytdi, Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Salim ibn Abdullohdan: Abdulloh ibn Muhammad ibn Abu Bakr Abdulloh ibn Umarga xabar berdi, Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Oisha roziyallahu anhodan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unga: «Ko'rmaysanmi, sening qavming Ka'bani qurganida, Ibrohimning poydevorlaridan qisqartirdi (kichikroq qurdi)?» dedilar. Men: ‹Yo Rasulullah, uni Ibrohimning poydevorlariga qaytarmaysizmi?› dedim. U zot: «Agar qavmingning kufr (davri)ga yaqinligi (yangi musulmon bo'lgani) bo'lmaganida, albatta qilar edim» dedilar. Abdulloh roziyallahu anhu dedi: ‹Agar Oisha roziyallahu anho buni Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan eshitgan bo'lsa, men Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Hijrga yaqin (turgan) ikki ruknni (burchakni) istilom qilishni (silashni) tark qilganlarini faqat Bayt Ibrohimning poydevorlarida to'liq qurilmagani sababli (deb bilaman)› dedi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا أَشْعَثُ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْجَدْرِ أَمِنَ الْبَيْتِ هُوَ قَالَ " نَعَمْ ". قُلْتُ فَمَا لَهُمْ لَمْ يُدْخِلُوهُ فِي الْبَيْتِ قَالَ " إِنَّ قَوْمَكِ قَصَّرَتْ بِهِمُ النَّفَقَةُ ". قُلْتُ فَمَا شَأْنُ بَابِهِ مُرْتَفِعًا قَالَ " فَعَلَ ذَلِكِ قَوْمُكِ لِيُدْخِلُوا مَنْ شَاءُوا وَيَمْنَعُوا مَنْ شَاءُوا، وَلَوْلاَ أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثٌ عَهْدُهُمْ بِالْجَاهِلِيَّةِ فَأَخَافُ أَنْ تُنْكِرَ قُلُوبُهُمْ أَنْ أُدْخِلَ الْجَدْرَ فِي الْبَيْتِ وَأَنْ أُلْصِقَ بَابَهُ بِالأَرْضِ ".
Musaddad bizga aytdi: Abul-Ahvas bizga aytdi: Ash'as bizga aytdi, Asvad ibn Yaziddan, u Oisha roziyallahu anhodan: U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan Jadr (Hijr devori) haqida — u Baytdanmi — deb so'radi. U zot: «Ha» dedilar. Men: ‹Unda ularga nima (bo'ldi)-ki, uni Baytga kiritmadi?› dedim. U zot: «Sening qavming(nin)g nafaqasi (mol-puli) kam(lik qildi)» dedilar. Men: ‹Uning eshigining baland(da)ligi nima uchun?› dedim. U zot: «Buni sening qavming — xohlagan kishini kiritib, xohlagan kishini man qilish uchun — qildi. Agar qavmingning johiliyatga ahdi (yaqinligi) yangi bo'lmaganida — qalblari uni inkor qilishidan qo'rqmaganimda, men Jadrni Baytga kiritar va uning eshigini yerga tutashtirar edim» dedilar.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ حَدَاثَةُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ لَنَقَضْتُ الْبَيْتَ ثُمَّ لَبَنَيْتُهُ عَلَى أَسَاسِ إِبْرَاهِيمَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ فَإِنَّ قُرَيْشًا اسْتَقْصَرَتْ بِنَاءَهُ ـ وَجَعَلْتُ لَهُ خَلْفًا ". قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ خَلْفًا يَعْنِي بَابًا.
Ubayd ibn Ismoil bizga aytdi: Abu Usoma bizga aytdi, Hishomdan, u otasidan, u Oisha roziyallahu anhodan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam menga: «Agar qavmingning kufr(davri)ga yaqinligi (yangi musulmonligi) bo'lmaganida, men Baytni buzib, so'ng uni Ibrohim alayhissalomning asosida (poydevorida) qaytadan qurar edim — chunki Quraysh uning binosini qisqartirdi (kichikroq qurdi) — va unga bir orqa (eshik) qilar edim» dedilar. Abu Muoviya dedi: Hishom bizga aytdi: ‹xalf› — ya'ni eshik (degani).
حَدَّثَنَا بَيَانُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " يَا عَائِشَةُ لَوْلاَ أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ لأَمَرْتُ بِالْبَيْتِ فَهُدِمَ، فَأَدْخَلْتُ فِيهِ مَا أُخْرِجَ مِنْهُ وَأَلْزَقْتُهُ بِالأَرْضِ، وَجَعَلْتُ لَهُ بَابَيْنِ بَابًا شَرْقِيًّا وَبَابًا غَرْبِيًّا، فَبَلَغْتُ بِهِ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ ". فَذَلِكَ الَّذِي حَمَلَ ابْنَ الزُّبَيْرِ ـ رضى الله عنهما ـ عَلَى هَدْمِهِ. قَالَ يَزِيدُ وَشَهِدْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ حِينَ هَدَمَهُ وَبَنَاهُ وَأَدْخَلَ فِيهِ مِنَ الْحِجْرِ، وَقَدْ رَأَيْتُ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ حِجَارَةً كَأَسْنِمَةِ الإِبِلِ. قَالَ جَرِيرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَيْنَ مَوْضِعُهُ قَالَ أُرِيكَهُ الآنَ. فَدَخَلْتُ مَعَهُ الْحِجْرَ فَأَشَارَ إِلَى مَكَانٍ فَقَالَ هَا هُنَا. قَالَ جَرِيرٌ فَحَزَرْتُ مِنَ الْحِجْرِ سِتَّةَ أَذْرُعٍ أَوْ نَحْوَهَا.
Bayon ibn Amr bizga aytdi: Yazid bizga aytdi: Jarir ibn Hozim bizga aytdi: Yazid ibn Rumon bizga aytdi, Urvadan, u Oisha roziyallahu anhodan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam unga: «Ey Oisha, agar qavmingning johiliyatga ahdi (yaqinligi) yangi bo'lmaganida, men Baytni (buzishni) buyurar edim, u buzilar edi, men undan chiqarilgan (Hijr)ni unga kiritar, uni yerga tutashtirar, unga ikki eshik — sharqiy eshik va g'arbiy eshik — qilar va u bilan Ibrohimning asosi (poydevori)ga yetar edim» dedilar. Mana shu Ibn Zubayr roziyallahu anhumani uni (Ka'bani) buzishga undagan narsadir. Yazid dedi: Men Ibn Zubayrga — uni buzib, (qaytadan) qurib, unga Hijrdan (bir qismni) kiritgan paytida — hozir bo'ldim. Men Ibrohimning asosi(poydevori)ni — tuyalarning o'rkachlaridek toshlarni — ko'rgan edim. Jarir dedi: Men unga: ‹Uning joyi qayerda?› dedim. U: ‹Senga hozir ko'rsataman› dedi. Men u bilan Hijrga kirdim, u bir joyga ishora qilib: ‹Mana shu yerda› dedi. Jarir dedi: Men Hijrdan olti tirsak yoki shunga yaqin (masofani) chamaladim.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ " إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَّمَهُ اللَّهُ، لاَ يُعْضَدُ شَوْكُهُ، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهُ، وَلاَ يَلْتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلاَّ مَنْ عَرَّفَهَا ".
Ali ibn Abdulloh bizga aytdi: Jarir ibn Abdulhamid bizga aytdi, Mansurdan, u Mujohiddan, u Tovusdan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumadan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Makka fathi kuni: «Albatta bu shaharni Allah harom (muqaddas) qildi, uning tikani kesilmaydi, ovini hurkitib (ovlab) bo'lmaydi, topib olingan narsasini — uni e'lon qiluvchidan boshqa(si) — terib olmaydi» dedilar.
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَيْنَ تَنْزِلُ فِي دَارِكَ بِمَكَّةَ. فَقَالَ " وَهَلْ تَرَكَ عَقِيلٌ مِنْ رِبَاعٍ أَوْ دُورٍ ". وَكَانَ عَقِيلٌ وَرِثَ أَبَا طَالِبٍ هُوَ وَطَالِبٌ وَلَمْ يَرِثْهُ جَعْفَرٌ وَلاَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنهما ـ شَيْئًا لأَنَّهُمَا كَانَا مُسْلِمَيْنِ، وَكَانَ عَقِيلٌ وَطَالِبٌ كَافِرَيْنِ، فَكَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ لاَ يَرِثُ الْمُؤْمِنُ الْكَافِرَ. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَكَانُوا يَتَأَوَّلُونَ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى {إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ} الآيَةَ.
Asbag' bizga aytdi: Ibn Vahb menga xabar berdi, Yunusdan, u Ibn Shihobdan, u Ali ibn Husayndan, u Amr ibn Usmondan, u Usoma ibn Zayd roziyallahu anhumadan: U dedi: ‹Yo Rasulullah, Makkadagi uyingizda qayerda tushasiz (qayerda qolasiz)?› dedi. U zot: «Aqil (bizga) biror ko'shk yoki uy qoldirdimi?» dedilar. Aqil va Tolib Abu Tolibga voris bo'lgan, Ja'far va Ali roziyallahu anhuma esa unga hech narsada voris bo'lmagan edi — chunki ikkalasi musulmon, Aqil va Tolib esa kofir edi. Umar ibn Xattob roziyallahu anhu: ‹Mo'min kofirga voris bo'lmaydi› der edi. Ibn Shihob dedi: Ular Allah taoloning so'zini (shunga) ta'vil qilar edi: ‹‹Albatta iymon keltirgan, hijrat qilgan va Allah yo'lida mollari va jonlari bilan jihod qilgan kishilar, va (ularni) joylab, yordam bergan kishilar — ana o'shalar bir-birlariga do'st (vorisdir)››.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَرَادَ قُدُومَ مَكَّةَ " مَنْزِلُنَا غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ حَيْثُ تَقَاسَمُوا عَلَى الْكُفْرِ ".
Abul-Yamon bizga aytdi: Shu'ayb bizga xabar berdi, Zuhriydan: U dedi: Abu Salama menga aytdi: Abu Hurayra roziyallahu anhu dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Makkaga kelmoqchi bo'lganida: «Ertaga, inshaallah, bizning manzilimiz Banu Kinonaning Xayfida — ular kufr ustida (bir-birlari bilan) qasamyod qilishgan joyda (bo'ladi)» dedilar.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْغَدِ يَوْمَ النَّحْرِ وَهُوَ بِمِنًى " نَحْنُ نَازِلُونَ غَدًا بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ حَيْثُ تَقَاسَمُوا عَلَى الْكُفْرِ ". يَعْنِي ذَلِكَ الْمُحَصَّبَ، وَذَلِكَ أَنَّ قُرَيْشًا وَكِنَانَةَ تَحَالَفَتْ عَلَى بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، أَوْ بَنِي الْمُطَّلِبِ أَنْ لاَ يُنَاكِحُوهُمْ، وَلاَ يُبَايِعُوهُمْ حَتَّى يُسْلِمُوا إِلَيْهِمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ سَلاَمَةُ عَنْ عُقَيْلٍ وَيَحْيَى بْنُ الضَّحَّاكِ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ وَقَالاَ بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ بَنِي الْمُطَّلِبِ أَشْبَهُ.
Humaydiy bizga aytdi: Valid bizga aytdi: Avzoiy bizga aytdi: Zuhriy menga aytdi, Abu Salamadan, u Abu Hurayra roziyallahu anhudan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam ertasi kun — qurbonlik kuni, u zot Minoda (turgan) edi — : «Biz ertaga Banu Kinonaning Xayfiga — ular kufr ustida qasamyod qilishgan joyga — tushamiz» dedilar — ya'ni o'sha Muhassabni (nazarda tutdi). Buning sababi — Quraysh va Kinona Banu Hoshim va Banu Abdul-Muttalibga — yoki Banu Muttalibga — qarshi: ‹Nabiy sollallahu alayhi vasallamni ularga topshirgunlaricha ular bilan quda-andachilik qilmaymiz va savdo qilmaymiz› deb ahd qilgan edi. Salama Uqayldan, va Yahyo ibn Zahhok Avzoiydan: ‹Ibn Shihob menga xabar berdi› dedi va ikkalasi: ‹Banu Hoshim va Banu Muttalib› dedi. Abu Abdulloh (Buxoriy) dedi: ‹Banu Muttalib› (degani) to'g'riroqdir.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُخَرِّبُ الْكَعْبَةَ ذُو السُّوَيْقَتَيْنِ مِنَ الْحَبَشَةِ ".
Ali ibn Abdulloh bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi: Ziyod ibn Sa'd bizga aytdi, Zuhriydan, u Sa'id ibn Musayyabdan, u Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot: «Habashistondan ‹Zus-Suvayqatayn› (ikki ingichka boldirli) (kishi) Ka'bani vayron qiladi» dedilar.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ. وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ ـ هُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ ـ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانُوا يَصُومُونَ عَاشُورَاءَ قَبْلَ أَنْ يُفْرَضَ رَمَضَانُ، وَكَانَ يَوْمًا تُسْتَرُ فِيهِ الْكَعْبَةُ، فَلَمَّا فَرَضَ اللَّهُ رَمَضَانَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ شَاءَ أَنْ يَصُومَهُ فَلْيَصُمْهُ، وَمَنْ شَاءَ أَنْ يَتْرُكَهُ فَلْيَتْرُكْهُ ".
Yahyo ibn Bukayr bizga aytdi: Lays bizga aytdi, Uqayldan, u Ibn Shihobdan, u Urvadan, u Oisha roziyallahu anhodan. Va Muhammad ibn Muqotil menga aytdi: Abdulloh — u Ibnul-Muborak — menga xabar berdi: Muhammad ibn Abu Hafsa bizga xabar berdi, Zuhriydan, u Urvadan, u Oisha roziyallahu anhodan: U dedi: Ular (johiliyatda) — Ramazon farz qilinishdan oldin — Oshuroni ro'za tutar edi, u (Oshuro) Ka'ba (parda bilan) yopiladigan kun edi. Allah Ramazonni farz qilgach, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Kim uni (Oshuro ro'zasini) tutishni xohlasa, tutsin, kim uni tark qilishni xohlasa, tark qilsin» dedilar.