حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي عَمْرَةُ بِنْتُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ أَنْ يَعْتَكِفَ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ، فَاسْتَأْذَنَتْهُ عَائِشَةُ فَأَذِنَ لَهَا، وَسَأَلَتْ حَفْصَةُ عَائِشَةَ أَنْ تَسْتَأْذِنَ لَهَا فَفَعَلَتْ فَلَمَّا رَأَتْ ذَلِكَ زَيْنَبُ ابْنَةُ جَحْشٍ أَمَرَتْ بِبِنَاءٍ فَبُنِيَ لَهَا قَالَتْ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى انْصَرَفَ إِلَى بِنَائِهِ فَبَصُرَ بِالأَبْنِيَةِ فَقَالَ " مَا هَذَا ". قَالُوا بِنَاءُ عَائِشَةَ وَحَفْصَةَ وَزَيْنَبَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " آلْبِرَّ أَرَدْنَ بِهَذَا مَا أَنَا بِمُعْتَكِفٍ ". فَرَجَعَ، فَلَمَّا أَفْطَرَ اعْتَكَفَ عَشْرًا مِنْ شَوَّالٍ.
Muhammad ibn Muqotil Abul-Hasan bizga aytdi: Abdulloh bizga xabar berdi: Avzoiy bizga xabar berdi: U dedi: Yahyo ibn Sa'id menga aytdi: U dedi: Amra binti Abdurrahmon menga aytdi, Oisha roziyallahu anhodan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Ramazonning oxirgi o'n (kun)ini e'tikof qilishni zikr (qasd) qildi. Oisha undan izn so'radi, u zot unga izn berdi. Hafsa Oishadan o'zi uchun izn so'rashni iltimos qildi, u shunday qildi. Zaynab binti Jahsh buni ko'rgach, bir bino (chodir) (qurishni) buyurdi, unga qurildi. U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam namoz o'qisa, o'z binosiga qaytar edi. U zot binolarni ko'rdi va: «Bu nima?» dedilar. Ular: ‹Oisha, Hafsa va Zaynabning binosi› dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Ular bu bilan yaxshilikni qasd qildimi? Men e'tikof qiluvchi emasman» dedilar. So'ng qaytdi. U (Ramazonda) og'iz ochgach (Ramazon tamom bo'lgach), Shavvoldan o'n (kun) e'tikof qildi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا كَانَتْ تُرَجِّلُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ حَائِضٌ وَهْوَ مُعْتَكِفٌ فِي الْمَسْجِدِ وَهْىَ فِي حُجْرَتِهَا، يُنَاوِلُهَا رَأْسَهُ.
Abdulloh ibn Muhammad bizga aytdi: Hishom bizga aytdi: Ma'mar bizga xabar berdi, Zuhriydan, u Urvadan, u Oisha roziyallahu anhodan: U Nabiy sollallahu alayhi vasallamni — u hayzli, u zot masjidda e'tikofda, u o'z hujrasida bo'lgan holda — tarar edi, u zot boshini unga uzatar edi.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ إِنَّكُمْ تَقُولُونَ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ يُكْثِرُ الْحَدِيثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَتَقُولُونَ مَا بَالُ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ لاَ يُحَدِّثُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِنَّ إِخْوَتِي مِنَ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ صَفْقٌ بِالأَسْوَاقِ، وَكُنْتُ أَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مِلْءِ بَطْنِي، فَأَشْهَدُ إِذَا غَابُوا وَأَحْفَظُ إِذَا نَسُوا، وَكَانَ يَشْغَلُ إِخْوَتِي مِنَ الأَنْصَارِ عَمَلُ أَمْوَالِهِمْ، وَكُنْتُ امْرَأً مِسْكِينًا مِنْ مَسَاكِينِ الصُّفَّةِ أَعِي حِينَ يَنْسَوْنَ، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَدِيثٍ يُحَدِّثُهُ " إِنَّهُ لَنْ يَبْسُطَ أَحَدٌ ثَوْبَهُ حَتَّى أَقْضِيَ مَقَالَتِي هَذِهِ، ثُمَّ يَجْمَعَ إِلَيْهِ ثَوْبَهُ إِلاَّ وَعَى مَا أَقُولُ ". فَبَسَطْتُ نَمِرَةً عَلَىَّ، حَتَّى إِذَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ جَمَعْتُهَا إِلَى صَدْرِي، فَمَا نَسِيتُ مِنْ مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ مِنْ شَىْءٍ.
Abul-Yamon bizga aytdi: Shu'ayb bizga aytdi, Zuhriydan: U dedi: Sa'id ibn Musayyab va Abu Salama ibn Abdurrahmon menga xabar berdi: Abu Hurayra roziyallahu anhu dedi: ‹Sizlar: ‹Abu Hurayra Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan ko'p hadis aytyapti› deysiz va: ‹Muhojirlarga va Ansorga nima bo'ldi-ki, ular Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan Abu Hurayraning hadisidek (ko'p) hadis aytmayapti?› deysiz. Muhojirlardan birodarlarimni bozorlardagi savdo band qilar edi, men esa Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga qorin to'q (bo'lishi) (sharti) bilan yopishar edim. Ular g'oyib bo'lganida (bo'lmaganida), men hozir bo'lar, ular unutganida, men yodda saqlab qolar edim. Ansordan birodarlarimni mollarining ishi (mehnati) band qilar edi, men esa Suffaning miskinlaridan miskin bir kishi edim, ular unutganida, men yodga olar edim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam aytayotgan bir hadisida: ‹Hech kim — men shu so'zimni tugatgunimcha — kiyimini yoymaydi, so'ng uni o'ziga yig'maydi-ki, illo men aytganni yodga olmasin (saqlab qolmasin)› dedilar. Men ustimdagi namirani (chiziqli matoni) yoydi, hatto Rasulullah sollallahu alayhi vasallam so'zini tugatgach, uni ko'ksimga yig'dim. Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning o'sha so'zidan biror narsani unutmadim› dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ ـ رضى الله عنه ـ لَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ آخَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنِي وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ فَقَالَ سَعْدُ بْنُ الرَّبِيعِ إِنِّي أَكْثَرُ الأَنْصَارِ مَالاً، فَأَقْسِمُ لَكَ نِصْفَ مَالِي، وَانْظُرْ أَىَّ زَوْجَتَىَّ هَوِيتَ نَزَلْتُ لَكَ عَنْهَا، فَإِذَا حَلَّتْ تَزَوَّجْتَهَا. قَالَ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ لاَ حَاجَةَ لِي فِي ذَلِكَ، هَلْ مِنْ سُوقٍ فِيهِ تِجَارَةٌ قَالَ سُوقُ قَيْنُقَاعَ. قَالَ فَغَدَا إِلَيْهِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، فَأَتَى بِأَقِطٍ وَسَمْنٍ ـ قَالَ ـ ثُمَّ تَابَعَ الْغُدُوَّ، فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَلَيْهِ أَثَرُ صُفْرَةٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَزَوَّجْتَ ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " وَمَنْ ". قَالَ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ. قَالَ " كَمْ سُقْتَ ". قَالَ زِنَةَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ نَوَاةً مِنْ ذَهَبٍ. فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ".
Abdulaziz ibn Abdulloh bizga aytdi: Ibrohim ibn Sa'd bizga aytdi, otasidan, u bobosidan: U dedi: Abdurrahmon ibn Avf roziyallahu anhu dedi: Biz Madinaga kelganimizda, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam men bilan Sa'd ibn Robi' orasida birodarlik bog'ladi. Sa'd ibn Robi': ‹Men Ansorning eng mol(boy)laridanman, men senga molimning yarmini bo'lib beraman. Ikki xotinimdan qaysisini yoqtirsang, men sen uchun undan ajraman (taloq qilaman), iddasi o'tgach, sen unga uylanasan› dedi. Abdurrahmon: ‹Mening bunga hojatim yo'q. Ichida savdo bo'lgan biror bozor bormi?› dedi. U: ‹Banu Qaynuqo' bozori› dedi. U dedi: Abdurrahmon unga (bozorga) erta tongda bordi, qurut va sariy yog' keltirdi. So'ng erta borishni davom ettirdi, ko'p o'tmay Abdurrahmon keldi, ustida sariq (atir) izi bor edi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Uylandingmi?» dedilar. U: ‹Ha› dedi. U zot: «Kimga?» dedilar. U: ‹Ansordan bir ayolga› dedi. U zot: «Qancha (mahr) berding?» dedilar. U: ‹Bir dona (chaqa)cha oltin yoki bir dona oltin› dedi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam unga: «Bir qo'y bilan bo'lsa ham valima (to'y) qil» dedilar.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ الْمَدِينَةَ فَآخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُ وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيِّ، وَكَانَ سَعْدٌ ذَا غِنًى، فَقَالَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ أُقَاسِمُكَ مَالِي نِصْفَيْنِ، وَأُزَوِّجُكَ. قَالَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ، دُلُّونِي عَلَى السُّوقِ. فَمَا رَجَعَ حَتَّى اسْتَفْضَلَ أَقِطًا وَسَمْنًا، فَأَتَى بِهِ أَهْلَ مَنْزِلِهِ، فَمَكَثْنَا يَسِيرًا ـ أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ ـ فَجَاءَ وَعَلَيْهِ وَضَرٌ مِنْ صُفْرَةٍ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَهْيَمْ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ. قَالَ " مَا سُقْتَ إِلَيْهَا ". قَالَ نَوَاةً مِنْ ذَهَبٍ، أَوْ وَزْنَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ. قَالَ " أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ".
Ahmad ibn Yunus bizga aytdi: Zuhayr bizga aytdi: Humayd bizga aytdi, Anas roziyallahu anhudan: U dedi: Abdurrahmon ibn Avf Madinaga keldi, Nabiy sollallahu alayhi vasallam uning bilan Sa'd ibn Robi' Ansoriy orasida birodarlik bog'ladi. Sa'd boy edi, u Abdurrahmonga: ‹Molimni ikki yarim qilib sen bilan bo'lishaman va seni uylantiraman› dedi. U: ‹Allah senga ahling va molingda barakat bersin. Menga bozorni ko'rsatinglar› dedi. U — qurut va sariy yog' foyda qilguncha — qaytmadi, uni o'z manzili ahliga keltirdi. Biz oz (vaqt) — yoki Allah xohlagancha — turdik. U keldi, ustida sariq (atir) izi bor edi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam unga: «Bu nima (xabar)?» dedilar. U: ‹Yo Rasulullah, men Ansordan bir ayolga uylandim› dedi. U zot: «Unga qancha (mahr) berding?» dedilar. U: ‹Bir dona oltin — yoki bir dona (chaqa)cha oltin› dedi. U zot: «Bir qo'y bilan bo'lsa ham valima (to'y oshi) qil» dedilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَتْ عُكَاظٌ وَمِجَنَّةُ وَذُو الْمَجَازِ أَسْوَاقًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ فَكَأَنَّهُمْ تَأَثَّمُوا فِيهِ فَنَزَلَتْ {لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ } فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ، قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ.
Abdulloh ibn Muhammad bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi, Amrdan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumadan: U dedi: Ukoz, Majanna va Zul-Majoz johiliyatda bozorlar edi. Islom kelgach, go'yo ular bunda (savdoda) gunohga botishdan qo'rqdi, shunda: ‹‹Robbingizdan fazl (rizq) istashingizda sizlarga gunoh yo'q›› (oyati) — haj mavsumlarida — nozil bo'ldi. Ibn Abbos uni (shu tarzda) o'qidi.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ ـ رضى الله عنه ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم. حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْحَلاَلُ بَيِّنٌ، وَالْحَرَامُ بَيِّنٌ وَبَيْنَهُمَا أُمُورٌ مُشْتَبِهَةٌ، فَمَنْ تَرَكَ مَا شُبِّهَ عَلَيْهِ مِنَ الإِثْمِ كَانَ لِمَا اسْتَبَانَ أَتْرَكَ، وَمَنِ اجْتَرَأَ عَلَى مَا يَشُكُّ فِيهِ مِنَ الإِثْمِ أَوْشَكَ أَنْ يُوَاقِعَ مَا اسْتَبَانَ، وَالْمَعَاصِي حِمَى اللَّهِ، مَنْ يَرْتَعْ حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكْ أَنْ يُوَاقِعَهُ ".
Muhammad ibn Musanno menga aytdi: Ibn Abu Adiy bizga aytdi, Ibn Avndan, u Sha'biydan: Men Nu'mon ibn Bashir roziyallahu anhuni (eshitdi): Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamni (eshitdi). Ali ibn Abdulloh bizga aytdi: Ibn Uyayna bizga aytdi, Abu Farvadan, u Sha'biydan: U dedi: Men Nu'monni (eshitdi), u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan. Abdulloh ibn Muhammad bizga aytdi: Ibn Uyayna bizga aytdi, Abu Farvadan: Men Sha'biyni (eshitdi): Men Nu'mon ibn Bashir roziyallahu anhumani (eshitdi), u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan. Muhammad ibn Kasir bizga aytdi: Sufyon bizga xabar berdi, Abu Farvadan, u Sha'biydan, u Nu'mon ibn Bashir roziyallahu anhudan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Halol ravshan, harom ravshan, u ikkisi orasida esa shubhali ishlar bor. Kim o'ziga shubhali bo'lgan gunohni tark qilsa, ravshan bo'lganini (ham) tark qilishga yaqinroq bo'ladi. Kim gunohdan shubha qiladigan narsaga jasorat qilsa, ravshan (harom) bo'lganga tushib qolishga yaqin bo'ladi. Gunohlar (ma'siyatlar) — Allahning qo'riqxonasi (himosi)dir. Kim qo'riqxona atrofida yursa, unga (qo'riqxonaga) tushib qolishga yaqin bo'ladi» dedilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ امْرَأَةً، سَوْدَاءَ جَاءَتْ، فَزَعَمَتْ أَنَّهَا أَرْضَعَتْهُمَا، فَذَكَرَ لِلنَّبِيِّ فَأَعْرَضَ عَنْهُ، وَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ " كَيْفَ وَقَدْ قِيلَ ". وَقَدْ كَانَتْ تَحْتَهُ ابْنَةُ أَبِي إِهَابٍ التَّمِيمِيِّ.
Muhammad ibn Kasir bizga aytdi: Sufyon bizga xabar berdi: Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abu Husayn bizga xabar berdi: Abdulloh ibn Abu Mulayka bizga aytdi, Uqba ibn Horis roziyallahu anhudan: Bir qora (tanli) ayol keldi va u ikkalasini (Uqba va xotinini) emizganini da'vo qildi. (Uqba) buni Nabiy sollallahu alayhi vasallamga zikr qildi, u zot undan yuz o'girdi va Nabiy sollallahu alayhi vasallam tabassum qildi. U zot: «(Endi nikoh) qanday (davom etsin), holbuki aytildi-ku?» dedilar. Uning nikohida Abu Ihob Tamimiyning qizi bor edi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ عُتْبَةُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَى أَخِيهِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ مِنِّي فَاقْبِضْهُ. قَالَتْ فَلَمَّا كَانَ عَامَ الْفَتْحِ أَخَذَهُ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ وَقَالَ ابْنُ أَخِي، قَدْ عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ. فَقَامَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ، فَقَالَ أَخِي، وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ. فَتَسَاوَقَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ابْنُ أَخِي، كَانَ قَدْ عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ. فَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ أَخِي وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ ". ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ، وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ". ثُمَّ قَالَ لِسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " احْتَجِبِي مِنْهُ ". لِمَا رَأَى مِنْ شَبَهِهِ بِعُتْبَةَ، فَمَا رَآهَا حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ.
Yahyo ibn Qaza'a bizga aytdi: Molik bizga aytdi, Ibn Shihobdan, u Urva ibn Zubayrdan, u Oisha roziyallahu anhodan: U dedi: Utba ibn Abu Vaqqos birodari Sa'd ibn Abu Vaqqosga: ‹Zam'aning cho'risi(dan tug'ilgan) o'g'il mendandir, uni (o'z qaramog'ingga) ol› deb vasiyat qilgan edi. U dedi: Fath (Makka fathi) yili bo'lganida, Sa'd ibn Abu Vaqqos uni oldi va: ‹Bu birodarimning o'g'li, u bu haqda menga vasiyat qilgan› dedi. Abd ibn Zam'a turib: ‹Bu mening birodarim va otamning cho'risi(dan tug'ilgan) o'g'li, uning to'shagida tug'ilgan› dedi. Ikkalasi Nabiy sollallahu alayhi vasallamga (huzuriga) keldi. Sa'd: ‹Yo Rasulullah, bu birodarimning o'g'li, u bu haqda menga vasiyat qilgan edi› dedi. Abd ibn Zam'a: ‹Bu mening birodarim va otamning cho'risi(dan tug'ilgan) o'g'li, uning to'shagida tug'ilgan› dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «U seniki, ey Abd ibn Zam'a» dedilar. So'ng Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Bola to'shak (egasi) uchundir, zinokorga esa tosh (mahrumlik)» dedilar. So'ng Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Savda binti Zam'aga: «Undan parda (hijob) tut» dedilar — uning Utbaga o'xshashlig'ini ko'rgani uchun. U (bola) uni (Savdani) Allahga yo'liqguncha ko'rmadi.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ " إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ، وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّهُ وَقِيذٌ ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُرْسِلُ كَلْبِي وَأُسَمِّي، فَأَجِدُ مَعَهُ عَلَى الصَّيْدِ كَلْبًا آخَرَ لَمْ أُسَمِّ عَلَيْهِ، وَلاَ أَدْرِي أَيُّهُمَا أَخَذَ. قَالَ " لاَ تَأْكُلْ، إِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى الآخَرِ ".
Abul-Valid bizga aytdi: Shu'ba bizga aytdi: Abdulloh ibn Abus-Safar menga xabar berdi, Sha'biydan, u Adiy ibn Hotam roziyallahu anhudan: U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan mi'roz (uchi o'tkir bo'lmagan kamon/nayza) haqida so'radi. U zot: «Agar uning o'tkir (qirrasi) bilan (ovni) ursa, ye. Agar uning yon (eni) bilan ursa, yema, chunki u — vaqiz (urib o'ldirilgan, so'yilmagan)dir» dedilar. Men: ‹Yo Rasulullah, men itimni (ovga) qo'yib yuboraman va (Allah nomini) atayman, so'ng ov ustida u bilan — men (Allah nomini) atamagan boshqa bir itni topaman, qaysisi (ovni) tutganini bilmayman› dedim. U zot: «Yema, chunki sen faqat o'z itingga (Allah nomini) atading, boshqasiga atamading» dedilar.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرَةٍ مَسْقُوطَةٍ فَقَالَ " لَوْلاَ أَنْ تَكُونَ صَدَقَةً لأَكَلْتُهَا ". وَقَالَ هَمَّامٌ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَجِدُ تَمْرَةً سَاقِطَةً عَلَى فِرَاشِي ".
Qabisa bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi, Mansurdan, u Talhadan, u Anas roziyallahu anhudan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam tushib qolgan (yiqilgan) bir dona xurmo yonidan o'tdilar va: «Agar sadaqa(dan) bo'lishi (xavfi) bo'lmaganida, men uni yer edim» dedilar. Hammom Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot: «Men to'shagimda tushib qolgan bir dona xurmoni topaman (lekin sadaqa bo'lishidan qo'rqib yemayman)» dedilar.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ شُكِيَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلُ يَجِدُ فِي الصَّلاَةِ شَيْئًا، أَيَقْطَعُ الصَّلاَةَ قَالَ " لاَ، حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا ". وَقَالَ ابْنُ أَبِي حَفْصَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ لاَ وُضُوءَ إِلاَّ فِيمَا وَجَدْتَ الرِّيحَ أَوْ سَمِعْتَ الصَّوْتَ.
Abu Nu'aym bizga aytdi: Ibn Uyayna bizga aytdi, Zuhriydan, u Abbod ibn Tamimdan, u amakisidan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallamga — namozda biror narsa (shubha) sezgan kishi haqida — shikoyat qilindi: u namozni qat' qiladimi (uzadimi)? U zot: «Yo'q, toki ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha (qat' qilmasin)» dedilar. Ibn Abu Hafsa Zuhriydan: ‹Hid sezgan yoki ovoz eshitganingdan boshqada tahorat (vojib) emas› dedi.
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ،، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ قَوْمًا، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ قَوْمًا يَأْتُونَنَا بِاللَّحْمِ لاَ نَدْرِي أَذَكَرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ أَمْ لاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سَمُّوا اللَّهَ عَلَيْهِ وَكُلُوهُ ".
Ahmad ibn Miqdom Ijliy menga aytdi: Muhammad ibn Abdurrahmon Tufoviy bizga aytdi: Hishom ibn Urva bizga aytdi, otasidan, u Oisha roziyallahu anhodan: Bir qavm: ‹Yo Rasulullah, bir qavm bizga go'sht keltiradi, biz unga Allahning nomi zikr qilingan yoki qilinmaganini bilmaymiz› dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Siz unga Allahning nomini ayting va uni yenglar» dedilar.
حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ سَالِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جَابِرٌ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ أَقْبَلَتْ مِنَ الشَّأْمِ عِيرٌ، تَحْمِلُ طَعَامًا، فَالْتَفَتُوا إِلَيْهَا، حَتَّى مَا بَقِيَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ اثْنَا عَشَرَ رَجُلاً فَنَزَلَتْ {وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا}
Talq ibn G'annom bizga aytdi: Zoida bizga aytdi, Husayndan, u Salimdan: U dedi: Jobir roziyallahu anhu menga aytdi: U dedi: Biz Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan namoz o'qiyaotgan paytimizda, to'satdan Shomdan taom keltirayotgan bir karvon keldi. Odamlar unga (qarab) burildi, hatto Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan faqat o'n ikki kishi qoldi. Shunda: ‹‹Ular biror savdo yoki o'yin-kulgini ko'rsalar, unga qarab tarqalibketdi (yugurdi)›› (oyati) nozil bo'ldi.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ، لاَ يُبَالِي الْمَرْءُ مَا أَخَذَ مِنْهُ أَمِنَ الْحَلاَلِ أَمْ مِنَ الْحَرَامِ ".
Odam bizga aytdi: Ibn Abu Zi'b bizga aytdi: Sa'id Maqburiy bizga aytdi, Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot: «Odamlarga bir zamon keladi-ki, kishi nimadan olganiga — haloldanmi yoki haromdanmi — parvo qilmaydi» dedilar.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ كُنْتُ أَتَّجِرُ فِي الصَّرْفِ، فَسَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. وَحَدَّثَنِي الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، وَعَامِرُ بْنُ مُصْعَبٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا الْمِنْهَالِ، يَقُولُ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ عَنِ الصَّرْفِ، فَقَالاَ كُنَّا تَاجِرَيْنِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّرْفِ فَقَالَ " إِنْ كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلاَ بَأْسَ، وَإِنْ كَانَ نَسَاءً فَلاَ يَصْلُحُ ".
Abu Osim bizga aytdi, Ibn Jurayjdan: U dedi: Amr ibn Dinor menga xabar berdi, Abul-Minholdan: U dedi: Men sarf(pul almashtirish)da savdo qilar edim. Men Zayd ibn Arqam roziyallahu anhudan so'radi, u: ‹Nabiy sollallahu alayhi vasallam (shunday) dedi› dedi. Va Fazl ibn Ya'qub menga aytdi: Hajjoj ibn Muhammad bizga aytdi: Ibn Jurayj dedi: Amr ibn Dinor va Omir ibn Mus'ab menga xabar berdi: Ikkalasi Abul-Minholni shunday deganini eshitdi: Men Baro ibn Ozib va Zayd ibn Arqamdan sarf haqida so'radi. Ular: ‹Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ahdida ikki savdogar edik. Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan sarf haqida so'radi. U zot: ‹Agar qo'lma-qo'l (naqd) bo'lsa, zarari yo'q, agar nasiya (qarz)ga bo'lsa, to'g'ri (joiz) emas› dedilar› dedi.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ كُنْتُ أَتَّجِرُ فِي الصَّرْفِ، فَسَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. وَحَدَّثَنِي الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، وَعَامِرُ بْنُ مُصْعَبٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا الْمِنْهَالِ، يَقُولُ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ عَنِ الصَّرْفِ، فَقَالاَ كُنَّا تَاجِرَيْنِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّرْفِ فَقَالَ " إِنْ كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلاَ بَأْسَ، وَإِنْ كَانَ نَسَاءً فَلاَ يَصْلُحُ ".
Abu Osim bizga aytdi, Ibn Jurayjdan: U dedi: Amr ibn Dinor menga xabar berdi, Abul-Minholdan: U dedi: Men sarf(pul almashtirish)da savdo qilar edim. Men Zayd ibn Arqam roziyallahu anhudan so'radi, u: ‹Nabiy sollallahu alayhi vasallam (shunday) dedi› dedi. Va Fazl ibn Ya'qub menga aytdi: Hajjoj ibn Muhammad bizga aytdi: Ibn Jurayj dedi: Amr ibn Dinor va Omir ibn Mus'ab menga xabar berdi: Ikkalasi Abul-Minholni shunday deganini eshitdi: Men Baro ibn Ozib va Zayd ibn Arqamdan sarf haqida so'radi. Ular: ‹Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ahdida ikki savdogar edik. Biz Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan sarf haqida so'radi. U zot: ‹Agar qo'lma-qo'l (naqd) bo'lsa, zarari yo'q, agar nasiya (qarz)ga bo'lsa, to'g'ri (joiz) emas› dedilar› dedi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، أَنَّ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ، اسْتَأْذَنَ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ، وَكَأَنَّهُ كَانَ مَشْغُولاً فَرَجَعَ أَبُو مُوسَى، فَفَرَغَ عُمَرُ فَقَالَ أَلَمْ أَسْمَعْ صَوْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ائْذَنُوا لَهُ قِيلَ قَدْ رَجَعَ. فَدَعَاهُ. فَقَالَ كُنَّا نُؤْمَرُ بِذَلِكَ. فَقَالَ تَأْتِينِي عَلَى ذَلِكَ بِالْبَيِّنَةِ. فَانْطَلَقَ إِلَى مَجْلِسِ الأَنْصَارِ، فَسَأَلَهُمْ. فَقَالُوا لاَ يَشْهَدُ لَكَ عَلَى هَذَا إِلاَّ أَصْغَرُنَا أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ. فَذَهَبَ بِأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ. فَقَالَ عُمَرُ أَخَفِيَ عَلَىَّ مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَلْهَانِي الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ. يَعْنِي الْخُرُوجَ إِلَى تِجَارَةٍ.
Muhammad ibn Salom bizga aytdi: Maxlad ibn Yazid bizga xabar berdi: Ibn Jurayj bizga xabar berdi: U dedi: Ato menga xabar berdi, Ubayd ibn Umayrdan: Abu Muso Ash'ariy Umar ibn Xattob roziyallahu anhuga (kirishga) izn so'radi, unga izn berilmadi — go'yo u band edi. Abu Muso qaytdi. Umar bo'shab: ‹Men Abdulloh ibn Qaysning ovozini eshitmadimmi? Unga izn beringlar› dedi. ‹U qaytib ketdi› deyildi. U uni chaqirdi. U (Abu Muso): ‹Biz shunga (uch marta izn so'rab, javob bo'lmasa qaytishga) buyurilar edik› dedi. U: ‹Sen bunga menga bayyina (dalil) keltir› dedi. U Ansorning majlisiga borib, ulardan so'radi. Ular: ‹Senga bunga faqat eng kichigimiz Abu Sa'id Xudriy guvohlik beradi› dedi. U Abu Sa'id Xudriyni olib bordi. Umar: ‹Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning ishidan menga (biror narsa) yashirin qoldimi? Meni bozorlardagi savdo band qildi› dedi — ya'ni savdoga chiqish(ni nazarda tutdi).
وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ رَجُلاً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، خَرَجَ فِي الْبَحْرِ فَقَضَى حَاجَتَهُ. وَسَاقَ الْحَدِيثَ. حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ بِهَذَا.
Lays dedi: Ja'far ibn Robia menga aytdi, Abdurrahmon ibn Hurmuzdan, u Abu Hurayra roziyallahu anhudan, u Rasulullah sollallahu alayhi vasallamdan: U zot Bani Isroildan bir kishini zikr qildi-ki, u dengizga (savdoga) chiqdi va hojatini ado etdi (qarzni qaytardi). U hadisni (to'liq) keltirdi. Abdulloh ibn Solih menga aytdi: Lays menga shuni aytdi.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَقْبَلَتْ عِيرٌ، وَنَحْنُ نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْجُمُعَةَ، فَانْفَضَّ النَّاسُ إِلاَّ اثْنَىْ عَشَرَ رَجُلاً، فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ {وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا }
Muhammad menga aytdi: Muhammad ibn Fuzayl menga aytdi, Husayndan, u Salim ibn Abul-Ja'ddan, u Jobir roziyallahu anhudan: U dedi: Biz Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan juma (namozi)ni o'qiyaotgan paytimizda, bir karvon keldi. Odamlar tarqalib ketdi, faqat o'n ikki kishi (qoldi). Shunda bu oyat nozil bo'ldi: ‹‹Ular biror savdo yoki o'yin-kulgini ko'rsalar, unga qarab tarqalibketdi va seni tik turgan holda tark qildi(lar)››.