باب قَتْلُ أَبِي رَافِعٍ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْحُقَيْقِ وَيُقَالُ سَلاَّمُ بْنُ أَبِي الْحُقَيْقِ كَانَ بِخَيْبَرَ، وَيُقَالُ فِي حِصْنٍ لَهُ بِأَرْضِ الْحِجَازِ
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَهْطًا إِلَى أَبِي رَافِعٍ فَدَخَلَ عَلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ بَيْتَهُ لَيْلاً وَهْوَ نَائِمٌ فَقَتَلَهُ.
Исъҳоқ ибн Наср менга айтди, Яҳё ибн Одам бизга айтди, Ибн Абу Зоида бизга айтди, отасидан, Абу Исъҳоқдан, Баро ибн Озиб розияллаҳу анҳумодан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Абу Рофиъга бир гуруҳ (киши) юборди. Абдуллаҳ ибн Атик унинг уйига кечаси — у ухлаб турган ҳолда — кирди ва уни ўлдирди.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي رَافِعٍ الْيَهُودِيِّ رِجَالاً مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَتِيكٍ، وَكَانَ أَبُو رَافِعٍ يُؤْذِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيُعِينُ عَلَيْهِ، وَكَانَ فِي حِصْنٍ لَهُ بِأَرْضِ الْحِجَازِ، فَلَمَّا دَنَوْا مِنْهُ، وَقَدْ غَرَبَتِ الشَّمْسُ، وَرَاحَ النَّاسُ بِسَرْحِهِمْ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لأَصْحَابِهِ اجْلِسُوا مَكَانَكُمْ، فَإِنِّي مُنْطَلِقٌ، وَمُتَلَطِّفٌ لِلْبَوَّابِ، لَعَلِّي أَنْ أَدْخُلَ. فَأَقْبَلَ حَتَّى دَنَا مِنَ الْبَابِ ثُمَّ تَقَنَّعَ بِثَوْبِهِ كَأَنَّهُ يَقْضِي حَاجَةً، وَقَدْ دَخَلَ النَّاسُ، فَهَتَفَ بِهِ الْبَوَّابُ يَا عَبْدَ اللَّهِ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تَدْخُلَ فَادْخُلْ، فَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُغْلِقَ الْبَابَ. فَدَخَلْتُ فَكَمَنْتُ، فَلَمَّا دَخَلَ النَّاسُ أَغْلَقَ الْبَابَ، ثُمَّ عَلَّقَ الأَغَالِيقَ عَلَى وَتَدٍ قَالَ فَقُمْتُ إِلَى الأَقَالِيدِ، فَأَخَذْتُهَا فَفَتَحْتُ الْبَابَ، وَكَانَ أَبُو رَافِعٍ يُسْمَرُ عِنْدَهُ، وَكَانَ فِي عَلاَلِيَّ لَهُ، فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْهُ أَهْلُ سَمَرِهِ صَعِدْتُ إِلَيْهِ، فَجَعَلْتُ كُلَّمَا فَتَحْتُ بَابًا أَغْلَقْتُ عَلَىَّ مِنْ دَاخِلٍ، قُلْتُ إِنِ الْقَوْمُ نَذِرُوا بِي لَمْ يَخْلُصُوا إِلَىَّ حَتَّى أَقْتُلَهُ. فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ فِي بَيْتٍ مُظْلِمٍ وَسْطَ عِيَالِهِ، لاَ أَدْرِي أَيْنَ هُوَ مِنَ الْبَيْتِ فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ. قَالَ مَنْ هَذَا فَأَهْوَيْتُ نَحْوَ الصَّوْتِ، فَأَضْرِبُهُ ضَرْبَةً بِالسَّيْفِ، وَأَنَا دَهِشٌ فَمَا أَغْنَيْتُ شَيْئًا، وَصَاحَ فَخَرَجْتُ مِنَ الْبَيْتِ، فَأَمْكُثُ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ دَخَلْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ مَا هَذَا الصَّوْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ. فَقَالَ لأُمِّكَ الْوَيْلُ، إِنَّ رَجُلاً فِي الْبَيْتِ ضَرَبَنِي قَبْلُ بِالسَّيْفِ، قَالَ فَأَضْرِبُهُ ضَرْبَةً أَثْخَنَتْهُ وَلَمْ أَقْتُلْهُ، ثُمَّ وَضَعْتُ ظُبَةَ السَّيْفِ فِي بَطْنِهِ حَتَّى أَخَذَ فِي ظَهْرِهِ، فَعَرَفْتُ أَنِّي قَتَلْتُهُ، فَجَعَلْتُ أَفْتَحُ الأَبْوَابَ بَابًا بَابًا حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى دَرَجَةٍ لَهُ، فَوَضَعْتُ رِجْلِي وَأَنَا أُرَى أَنِّي قَدِ انْتَهَيْتُ إِلَى الأَرْضِ فَوَقَعْتُ فِي لَيْلَةٍ مُقْمِرَةٍ، فَانْكَسَرَتْ سَاقِي، فَعَصَبْتُهَا بِعِمَامَةٍ، ثُمَّ انْطَلَقْتُ حَتَّى جَلَسْتُ عَلَى الْبَابِ فَقُلْتُ لاَ أَخْرُجُ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَعْلَمَ أَقَتَلْتُهُ فَلَمَّا صَاحَ الدِّيكُ قَامَ النَّاعِي عَلَى السُّورِ فَقَالَ أَنْعَى أَبَا رَافِعٍ تَاجِرَ أَهْلِ الْحِجَازِ. فَانْطَلَقْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَقُلْتُ النَّجَاءَ، فَقَدْ قَتَلَ اللَّهُ أَبَا رَافِعٍ. فَانْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ " ابْسُطْ رِجْلَكَ ". فَبَسَطْتُ رِجْلِي، فَمَسَحَهَا، فَكَأَنَّهَا لَمْ أَشْتَكِهَا قَطُّ.
Юсуф ибн Мусо бизга айтди, Убайдуллаҳ ибн Мусо бизга айтди, Исроилдан, Абу Исъҳоқдан, Бародан, у деди: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам яҳудий Абу Рофиъга Ансордан кишиларни юборди ва уларга Абдуллаҳ ибн Атикни амир қилди. Абу Рофиъ Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга озор берар ва унга қарши (душманларга) ёрдам берар эди, у Ҳижоз ерида ўз қалъасида эди. Улар унга яқинлашганида, қуёш ботган, одамлар ўз чорваси билан (уйга) қайтган эди. Абдуллаҳ ўз шерикларига: «Ўрнингизда ўтиринглар; мен кетиб, дарбонга нисбат юмшоқлик (ҳийла) билан иш тутаман, шояд мен (қалъага) кирсам», деди. У эшикка яқинлашди, сўнг ўз кийими билан — гўё ҳожат адо этаётгандек — ёпинди, одамлар (аллақачон) кирган эди. Дарбон унга нидо қилди: «Эй Абдуллаҳ, агар кирмоқчи бўлсанг, кир, чунки мен эшикни ёпмоқчиман», деди. (Абдуллаҳ) деди: Мен кирдим ва яшириндим. Одамлар кирганида, (дарбон) эшикни ёпди, сўнг калитларни бир михга осди. (Абдуллаҳ) деди: Мен калитларга турдим ва уларни олдим ва эшикни очдим. Абу Рофиънинг ёнида (кечаси) суҳбат қилинар эди, у ўз баландхоналарида эди. Унинг суҳбат аҳли ундан кетганида, мен унга томон чиқдим ва ҳар бир эшикни очганимда, ичкаридан ўз ортимдан ёпаб олар эдим, «Агар қавм мени сезса, улар уни ўлдиргунимгача менга етиб олмайсин» дедим. Мен унга етдим, бирдан у қоронғи бир уйда, оиласи ичида, мен уйнинг қаерида эканини билмадим. Мен: «Эй Абу Рофиъ», дедим. У: «Бу ким?», деди. Мен овоз томон (қилич билан) интилдим ва уни бир зарба урдим, мен саросимада эдим, ҳеч нарса қила олмадим. У бақирди, мен уйдан чиқдим, кўп ўтмай яна унга кирдим ва: «Бу овоз нима, эй Абу Рофиъ?», дедим. У: «Онангга вай! Уйда бир киши мени ҳозиргина қилич билан урди», деди. (Абдуллаҳ) деди: Мен уни бир зарба урдим, уни оғирлаштирдим (яра қилдим), лекин уни ўлдирмадим, сўнг қиличнинг тиғини унинг қорнига қўйдим, токи у орқасидан (чиқди). Шунда мен уни ўлдирганимни билдим. Мен эшикларни бирма-бир оча бошлади, токи унинг бир зинасига етдим. Мен оёғимни қўйдим — мен ерга етдим деб ўйлар эдим — бирдан мен ойдин кечада (зинадан) йиқилдим, болдирим синди. Мен уни салла билан боғладим, сўнг эшикка ўтирдим ва: «Бу кеча — уни ўлдирдимми (йўқми) билмагунимча — чиқмаймен», дедим. Хўроз қичқирганида, жарчи девор устига турди ва: «Ҳижоз аҳлининг савдогари Абу Рофиънинг ўлимини эълон қиламан», деди. Мен шерикларимнинг олдига кетдим ва: «Нажот (қутулдик)! Албатта Аллаҳ Абу Рофиъни ўлдирди», дедим. Мен Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга етдим ва унга (воқеани) ҳикоя қилдим. У: «Оёғингни ёй», деди. Мен оёғимни ёйдим, у уни силади, гўё мен ундан ҳеч қачон шикоят қилмагандек (соғайди).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحٌ ـ هُوَ ابْنُ مَسْلَمَةَ ـ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي رَافِعٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَتِيكٍ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُتْبَةَ فِي نَاسٍ مَعَهُمْ، فَانْطَلَقُوا حَتَّى دَنَوْا مِنَ الْحِصْنِ، فَقَالَ لَهُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ امْكُثُوا أَنْتُمْ حَتَّى أَنْطَلِقَ أَنَا فَأَنْظُرَ. قَالَ فَتَلَطَّفْتُ أَنْ أَدْخُلَ الْحِصْنَ، فَفَقَدُوا حِمَارًا لَهُمْ ـ قَالَ ـ فَخَرَجُوا بِقَبَسٍ يَطْلُبُونَهُ ـ قَالَ ـ فَخَشِيتُ أَنْ أُعْرَفَ ـ قَالَ ـ فَغَطَّيْتُ رَأْسِي كَأَنِّي أَقْضِي حَاجَةً، ثُمَّ نَادَى صَاحِبُ الْبَابِ مَنْ أَرَادَ أَنْ يَدْخُلَ فَلْيَدْخُلْ قَبْلَ أَنْ أُغْلِقَهُ. فَدَخَلْتُ ثُمَّ اخْتَبَأْتُ فِي مَرْبِطِ حِمَارٍ عِنْدَ باب الْحِصْنِ، فَتَعَشَّوْا عِنْدَ أَبِي رَافِعٍ وَتَحَدَّثُوا حَتَّى ذَهَبَتْ سَاعَةٌ مِنَ اللَّيْلِ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى بُيُوتِهِمْ، فَلَمَّا هَدَأَتِ الأَصْوَاتُ وَلاَ أَسْمَعُ حَرَكَةً خَرَجْتُ ـ قَالَ ـ وَرَأَيْتُ صَاحِبَ الْبَابِ حَيْثُ وَضَعَ مِفْتَاحَ الْحِصْنِ، فِي كَوَّةٍ فَأَخَذْتُهُ فَفَتَحْتُ بِهِ باب الْحِصْنِ. قَالَ قُلْتُ إِنْ نَذِرَ بِي الْقَوْمُ انْطَلَقْتُ عَلَى مَهَلٍ، ثُمَّ عَمَدْتُ إِلَى أَبْوَابِ بُيُوتِهِمْ، فَغَلَّقْتُهَا عَلَيْهِمْ مِنْ ظَاهِرٍ، ثُمَّ صَعِدْتُ إِلَى أَبِي رَافِعٍ فِي سُلَّمٍ، فَإِذَا الْبَيْتُ مُظْلِمٌ قَدْ طَفِئَ سِرَاجُهُ، فَلَمْ أَدْرِ أَيْنَ الرَّجُلُ، فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ. قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ فَعَمَدْتُ نَحْوَ الصَّوْتِ فَأَضْرِبُهُ، وَصَاحَ فَلَمْ تُغْنِ شَيْئًا ـ قَالَ ـ ثُمَّ جِئْتُ كَأَنِّي أُغِيثُهُ فَقُلْتُ مَا لَكَ يَا أَبَا رَافِعٍ وَغَيَّرْتُ صَوْتِي. فَقَالَ أَلاَ أُعْجِبُكَ لأُمِّكَ الْوَيْلُ، دَخَلَ عَلَىَّ رَجُلٌ فَضَرَبَنِي بِالسَّيْفِ. قَالَ فَعَمَدْتُ لَهُ أَيْضًا فَأَضْرِبُهُ أُخْرَى فَلَمْ تُغْنِ شَيْئًا، فَصَاحَ وَقَامَ أَهْلُهُ، قَالَ ثُمَّ جِئْتُ وَغَيَّرْتُ صَوْتِي كَهَيْئَةِ الْمُغِيثِ، فَإِذَا هُوَ مُسْتَلْقٍ عَلَى ظَهْرِهِ، فَأَضَعُ السَّيْفَ فِي بَطْنِهِ ثُمَّ أَنْكَفِئُ عَلَيْهِ حَتَّى سَمِعْتُ صَوْتَ الْعَظْمِ، ثُمَّ خَرَجْتُ دَهِشًا حَتَّى أَتَيْتُ السُّلَّمَ أُرِيدُ أَنْ أَنْزِلَ، فَأَسْقُطُ مِنْهُ فَانْخَلَعَتْ رِجْلِي فَعَصَبْتُهَا، ثُمَّ أَتَيْتُ أَصْحَابِي أَحْجُلُ فَقُلْتُ انْطَلِقُوا فَبَشِّرُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي لاَ أَبْرَحُ حَتَّى أَسْمَعَ النَّاعِيَةَ، فَلَمَّا كَانَ فِي وَجْهِ الصُّبْحِ صَعِدَ النَّاعِيَةُ فَقَالَ أَنْعَى أَبَا رَافِعٍ. قَالَ فَقُمْتُ أَمْشِي مَا بِي قَلَبَةٌ، فَأَدْرَكْتُ أَصْحَابِي قَبْلَ أَنْ يَأْتُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَبَشَّرْتُهُ.
Аҳмад ибн Усмон бизга айтди, Шурайҳ — у Ибн Маслама — бизга айтди, Иброҳим ибн Юсуф бизга айтди, отасидан, Абу Исъҳоқдан, у деди: Барони розияллаҳу анҳу шундай деганини эшитдим: Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам Абу Рофиъга Абдуллаҳ ибн Атик ва Абдуллаҳ ибн Утбани — улар билан бирга (бошқа) кишилар ичида — юборди. Улар кетди, токи қалъага яқинлашди. Абдуллаҳ ибн Атик уларга: «Сизлар (шу ерда) туринглар, мен кетиб қараб келай», деди. (Абдуллаҳ) деди: Мен қалъага киришга юмшоқлик (ҳийла) билан уриндим. Улар ўз эшакларини йўқотди (қидирди). (Абдуллаҳ) деди: Улар бир машъала (чироқ) билан уни қидириб чиқди. (Абдуллаҳ) деди: Мен танилишдан қўрқдим. (Абдуллаҳ) деди: Мен бошимни — гўё ҳожат адо этаётгандек — ёпди, сўнг эшик эгаси (дарбон): «Ким кирмоқчи бўлса, мен уни ёпишимдан олдин кирсин», деб нидо қилди. Мен кирдим, сўнг қалъа эшиги ёнидаги бир эшак боғланадиган жойда яшириндим. Улар Абу Рофиънинг олдига кечки овқат еди ва суҳбатлашди, токи кечанин бир соати ўтди, сўнг ўз уйларига қайтдилар. Овозлар тинчганида ва мен бирор ҳаракат эшитмас ҳолатда (бўлганимда), чиқдим. (Абдуллаҳ) деди: Мен эшик эгаси қалъа калитини бир туйнукка қўйган жойини кўрдим, уни олдим ва у билан қалъа эшигини очдим. (Абдуллаҳ) деди: Мен: «Агар қавм мени сезса, мен секин (осон) кетаман», дедим, сўнг уларнинг уйлари эшикларига қасд қилдим ва уларни ташқаридан уларнинг устига ёпдим, сўнг бир нарвон (зина) билан Абу Рофиъга томон чиқдим, бирдан уй қоронғи, чироғи ўчган эди, мен киши қаерда эканини билмадим. Мен: «Эй Абу Рофиъ», дедим. У: «Бу ким?», деди. (Абдуллаҳ) деди: Мен овоз томон қасд қилдим ва уни урдим, у бақирди, лекин (зарбам) ҳеч нарса қилмади. (Абдуллаҳ) деди: Сўнг мен — гўё унга ёрдам бераётгандек — келдим ва овозимни ўзгартириб: «Сенга нима бўлди, эй Абу Рофиъ?», дедим. У: «Ажабланмайсанми? Онангга вай! Менинг олдимга бир киши кирди ва мени қилич билан урди», деди. (Абдуллаҳ) деди: Мен яна унга қасд қилдим ва бошқа (зарба) урдим, лекин (яна) ҳеч нарса қилмади. У бақирди, оиласи турди. (Абдуллаҳ) деди: Сўнг мен — ёрдамчи қиёфасида овозимни ўзгартириб — келдим, бирдан у орқасига чўзилган (чалқанча) эди, мен қилични унинг қорнига қўйдим, сўнг унинг устига энгашдим, токи суяк овозини эшитдим, сўнг саросимада чиқдим, токи нарвонга етдим, тушмоқчи бўлдим, ундан йиқилдим, оёғим чиқди (суғурилди), мен уни боғладим, сўнг шерикларимнинг олдига оқсоқланиб келдим ва: «Боринглар, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламни суюнчиланглар; мен жарчини эшитгунимгача бу ердан кетмайман», дедим. Тонг олдида бўлганида, жарчи чиқди ва: «Абу Рофиънинг ўлимини эълон қиламан», деди. (Абдуллаҳ) деди: Мен туриб юрдим, менда (оёғимда) ҳеч (оғриқ) йўқ эди, шерикларимга — улар Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга келишидан олдин — етиб олдим ва уни (Набийни) суюнчилади.