G'azotlar kitobi

Sahihul Buxoriy · 488 hadis · 15/25-sahifa

كتاب المغازى

4049-hadis

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ فَقَدْتُ آيَةً مِنَ الأَحْزَابِ حِينَ نَسَخْنَا الْمُصْحَفَ، كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ بِهَا، فَالْتَمَسْنَاهَا فَوَجَدْنَاهَا مَعَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيِّ ‏{‏مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ‏}‏ فَأَلْحَقْنَاهَا فِي سُورَتِهَا فِي الْمُصْحَفِ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga aytdi, Ibrohim ibn Sa'd bizga aytdi, Ibn Shihob bizga aytdi, Xorija ibn Zayd ibn Sobit menga xabar berdi: U Zayd ibn Sobit roziyallahu anhuni shunday deganini eshitdi: Mus'hafni ko'chirayotganimizda, men Ahzobdan bir oyatni yo'qotdi — men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamni uni o'qiganini eshitar edim. Biz uni qidirdik va uni Xuzayma ibn Sobit Ansoriyning yonida topdik: {Mo'minlardan (shunday) kishilar (bor)ki, ular Allahga ahd bergan narsalariga sodiq qoldilar; ulardan ba'zisi o'z nazrini (ado etib vafotini) o'tadi va ba'zisi (shahidlikni) kutadi}. Biz uni mus'hafda o'z surasiga qo'shdik.

4050-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ،، يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى أُحُدٍ، رَجَعَ نَاسٌ مِمَّنْ خَرَجَ مَعَهُ، وَكَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِرْقَتَيْنِ، فِرْقَةً تَقُولُ نُقَاتِلُهُمْ‏.‏ وَفِرْقَةً تَقُولُ لاَ نُقَاتِلُهُمْ‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا‏}‏ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّهَا طَيْبَةُ تَنْفِي الذُّنُوبَ كَمَا تَنْفِي النَّارُ خَبَثَ الْفِضَّةِ ‏"‏‏.‏

Abul-Valid bizga aytdi, Shu'ba bizga aytdi, Adiy ibn Sobitdan: Abdulloh ibn Yazidni Zayd ibn Sobit roziyallahu anhudan hikoya qilayotganini eshitdim, u dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Uhud(ga) chiqganida, u bilan chiqganlardan ba'zi odamlar (orqaga) qaytdi. Nabiy sollallahu alayhi vasallamning sahobalari ikki firqa bo'ldi: bir firqa: «Biz ular bilan urushamiz», der, bir firqa: «Ular bilan urushmaymiz», der edi. Shunda: {Sizlarga nima bo'lib, munofiqlar (haqida) ikki guruh bo'lib qoldingiz, holbuki Allah ularni qilgan (gunoh)lari sababli orqaga qaytardi (asl kufrga)} (oyati) nozil bo'ldi. Va u: «Albatta u (Madina) — Toyba(dir), u — o't kumush kirini ketkazgandek — gunohlarni ketkazadi», dedi.

4051-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا ‏{‏إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلاَ‏}‏ بَنِي سَلِمَةَ وَبَنِي حَارِثَةَ، وَمَا أُحِبُّ أَنَّهَا لَمْ تَنْزِلْ، وَاللَّهُ يَقُولُ ‏{‏وَاللَّهُ وَلِيُّهُمَا‏}‏

Muhammad ibn Yusuf bizga aytdi, Ibn Uyaynadan, Amrdan, Jobir roziyallahu anhudan, u dedi: Mana bu oyat biz haqimizda nozil bo'ldi: {O'shanda sizlardan ikki toifa (Banu Salima va Banu Horisa) ojizlik (qo'rqoqlik) qilishni (ko'nglidan) o'tkazgan edi} — Banu Salima va Banu Horisa; men uning nozil bo'lmaganini xohlamayman (yoqtirmayman), holbuki Allah: {Allah ular ikkisinin valiysidir} deydi.

4052-hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ نَكَحْتَ يَا جَابِرُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَاذَا أَبِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لاَ بَلْ ثَيِّبًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ جَارِيَةً تُلاَعِبُكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ أَبِي قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ وَتَرَكَ تِسْعَ بَنَاتٍ كُنَّ لِي تِسْعَ أَخَوَاتٍ، فَكَرِهْتُ أَنْ أَجْمَعَ إِلَيْهِنَّ جَارِيَةً خَرْقَاءَ مِثْلَهُنَّ، وَلَكِنِ امْرَأَةً تَمْشُطُهُنَّ وَتَقُومُ عَلَيْهِنَّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَصَبْتَ ‏"‏‏.‏

Qutayba bizga aytdi, Sufyon bizga aytdi, Amr bizga xabar berdi, Jobirdan, u dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam menga: «Uylandingmi, ey Jobir?», dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Nimaga — bokira(qiz)gami yoki sevgan (beva yoki ajrashgan ayol)gami?», dedi. Men: «Yo'q, balki sevgan(ga)», dedim. U: «Sen bilan o'ynashadigan bir qiz (bokira) bo'lganida (yaxshiroq emasmidi)?», dedi. Men: «Ey Rasulullah, otam Uhud kuni o'ldirildi va to'qqiz qiz qoldirdi, ular menga to'qqiz singil bo'ldi; men ularga o'zlari kabi tajribasiz (xom) bir qiz qo'shishni yoqtirmadim, balki ularni taraydigan (sochlarini) va ularni parvarish qiladigan bir ayol(ni xohladim)», dedim. U: «To'g'ri qilding», dedi.

4053-hadis

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ أَبِي سُرَيْجٍ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما أَنَّ أَبَاهُ، اسْتُشْهِدَ يَوْمَ أُحُدٍ وَتَرَكَ عَلَيْهِ دَيْنًا، وَتَرَكَ سِتَّ بَنَاتٍ، فَلَمَّا حَضَرَ جِذَاذُ النَّخْلِ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ وَالِدِي قَدِ اسْتُشْهِدَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَتَرَكَ دَيْنًا كَثِيرًا، وَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَرَاكَ الْغُرَمَاءُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَبَيْدِرْ كُلَّ تَمْرٍ عَلَى نَاحِيَةٍ ‏"‏‏.‏ فَفَعَلْتُ ثُمَّ دَعَوْتُهُ، فَلَمَّا نَظَرُوا إِلَيْهِ كَأَنَّهُمْ أُغْرُوا بِي تِلْكَ السَّاعَةَ، فَلَمَّا رَأَى مَا يَصْنَعُونَ أَطَافَ حَوْلَ أَعْظَمِهَا بَيْدَرًا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ جَلَسَ عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ادْعُ لَكَ أَصْحَابَكَ ‏"‏‏.‏ فَمَا زَالَ يَكِيلُ لَهُمْ حَتَّى أَدَّى اللَّهُ عَنْ وَالِدِي أَمَانَتَهُ، وَأَنَا أَرْضَى أَنْ يُؤَدِّيَ اللَّهُ أَمَانَةَ وَالِدِي، وَلاَ أَرْجِعَ إِلَى أَخَوَاتِي بِتَمْرَةٍ، فَسَلَّمَ اللَّهُ الْبَيَادِرَ كُلَّهَا وَحَتَّى إِنِّي أَنْظُرُ إِلَى الْبَيْدَرِ الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَأَنَّهَا لَمْ تَنْقُصْ تَمْرَةً وَاحِدَةً‏.‏

Ahmad ibn Abu Surayj menga aytdi, Ubaydulloh ibn Muso bizga xabar berdi, Shaybon bizga aytdi, Firosdan, Sha'biydan, u dedi: Jobir ibn Abdulloh roziyallahu anhumo menga aytdi: Otasi Uhud kuni shahid bo'ldi va o'z ustida qarz hamda olti qiz qoldirdi. Xurmo (uzib) terish (vaqti) yetganida, men: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga keldim va: «Sen bilasanki, otam Uhud kuni shahid bo'ldi va ko'p qarz qoldirdi; men qarzdorlar seni ko'rishini xohlayman», dedim. U: «Bor va har xil (turdagi) xurmoni alohida bir tomonga uyma», dedi. Men shunday qildim, so'ng uni chaqirdim. Ular unga qaraganida, go'yo ular o'sha soatda menga (qarshi) qutqulangan (qattiqlashgan) edilar (haqlarini qattiq talab qildilar). U ularning nima qilayotganini ko'rganida, ularning eng kattasi (uyumi) atrofida uch marta aylandi, so'ng uning ustiga o'tirdi, so'ng: «Sheriklaringni (ishchilaringni) chaqir», dedi. U ularga o'lchab (xurmo) beraverdi, toki Allah otam (zimmasi)dagi omonat(qarz)ni ado etdi. Men Allah otamnin omonatini ado etsa va singillarimga bir (dona) xurmo (ham) qaytarmasam (qoldirmasam) ham rozi edim. Shunda Allah barcha uyumlarni omon (butun) qoldirdi, hatto men Nabiy sollallahu alayhi vasallam ustida o'tirgan uyumga qarab turibman — go'yo undan bir (dona) xurmo ham kamaymagandek (to'liq qoldi).

4054-hadis

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ، وَمَعَهُ رَجُلاَنِ يُقَاتِلاَنِ عَنْهُ، عَلَيْهِمَا ثِيَابٌ بِيضٌ، كَأَشَدِّ الْقِتَالِ، مَا رَأَيْتُهُمَا قَبْلُ وَلاَ بَعْدُ‏.‏

Abdulaziz ibn Abdulloh bizga aytdi, Ibrohim ibn Sa'd bizga aytdi, otasidan, bobosidan, Sa'd ibn Abu Vaqqos roziyallahu anhudan, u dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamni Uhud kuni ko'rdim, uning yonida ikki kishi uni himoya qilib urushar edi, ularning ustida oq kiyimlar bor edi, eng qattiq urush(chi)dek; men ularni na undan oldin, na undan keyin ko'rmadim.

4055-hadis

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ هَاشِمٍ السَّعْدِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ نَثَلَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كِنَانَتَهُ يَوْمَ أُحُدٍ فَقَالَ ‏ "‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad menga aytdi, Marvon ibn Muoviya bizga aytdi, Hoshim ibn Hoshim Sa'diy bizga aytdi, u dedi: Sa'id ibnul-Musayyabni shunday deganini eshitdim: Sa'd ibn Abu Vaqqosni shunday deganini eshitdim: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Uhud kuni men uchun o'z o'q jabdug'i (kinona)ni to'kdi (chiqardi) va: «Ot, otam va onam senga fido bo'lsin», dedi.

4056-hadis

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدًا، يَقُولُ جَمَعَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَبَوَيْهِ يَوْمَ أُحُدٍ‏.‏

Musaddad bizga aytdi, Yahyo bizga aytdi, Yahyo ibn Sa'iddan, u dedi: Sa'id ibnul-Musayyabni eshitdim, u dedi: Sa'dni shunday deganini eshitdim: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Uhud kuni men uchun o'z ota-onasini jamladi (ikkalasini fido qildi).

4057-hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ ـ رضى الله عنه ـ لَقَدْ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ أَبَوَيْهِ كِلَيْهِمَا‏.‏ يُرِيدُ حِينَ قَالَ ‏ "‏ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏‏.‏ وَهُوَ يُقَاتِلُ‏.‏

Qutayba bizga aytdi, Lays bizga aytdi, Yahyodan, Ibnul-Musayyabdan: U dedi: Sa'd ibn Abu Vaqqos roziyallahu anhu dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Uhud kuni men uchun ota-onasi ikkalasini jamladi — ya'ni u urushar ekan: «Otam va onam senga fido bo'lsin» degan paytini (nazarda tutdi).

4058-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَجْمَعُ أَبَوَيْهِ لأَحَدٍ غَيْرَ سَعْدٍ‏.‏

Abu Nu'aym bizga aytdi, Mis'ar bizga aytdi, Sa'ddan, Ibn Shaddoddan, u dedi: Alini roziyallahu anhu shunday deganini eshitdim: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamni Sa'ddan o'zga biror kishiga ota-onasini jamlab (fido qilganini) eshitmadim.

4059-hadis

حَدَّثَنَا يَسَرَةُ بْنُ صَفْوَانَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ أَبَوَيْهِ لأَحَدٍ إِلاَّ لِسَعْدِ بْنِ مَالِكٍ، فَإِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ يَوْمَ أُحُدٍ ‏ "‏ يَا سَعْدُ ارْمِ، فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏‏.‏

Yasara ibn Safvon bizga aytdi, Ibrohim bizga aytdi, otasidan, Abdulloh ibn Shaddoddan, Ali roziyallahu anhudan, u dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamni — Sa'd ibn Molikdan o'zga — biror kishiga ota-onasini jamlab (fido qilganini) eshitmadim, chunki men uni Uhud kuni: «Ey Sa'd, ot, otam va onam senga fido bo'lsin», deganini eshitdim.

4060-hadis

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُعْتَمِرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ زَعَمَ أَبُو عُثْمَانَ أَنَّهُ لَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ تِلْكَ الأَيَّامِ الَّتِي يُقَاتِلُ فِيهِنَّ غَيْرُ طَلْحَةَ وَسَعْدٍ‏.‏ عَنْ حَدِيثِهِمَا‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga aytdi, Mu'tamirdan, otasidan, u dedi: Abu Usmon: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam urush qilgan o'sha kunlarning ba'zisida (Uhud kuni) Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan Talha va Sa'ddan o'zga (hech kim) qolmadi, deb da'vo qildi — ular ikkalasinin hadisidan (rivoyatida).

4061-hadis

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُعْتَمِرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ زَعَمَ أَبُو عُثْمَانَ أَنَّهُ لَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ تِلْكَ الأَيَّامِ الَّتِي يُقَاتِلُ فِيهِنَّ غَيْرُ طَلْحَةَ وَسَعْدٍ‏.‏ عَنْ حَدِيثِهِمَا‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga aytdi, Mu'tamirdan, otasidan, u dedi: Abu Usmon: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam urush qilgan o'sha kunlarning ba'zisida (Uhud kuni) Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan Talha va Sa'ddan o'zga (hech kim) qolmadi, deb da'vo qildi — ular ikkalasinin hadisidan (rivoyatida).

4062-hadis

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ، قَالَ سَمِعْتُ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ، قَالَ صَحِبْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ وَطَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ وَالْمِقْدَادَ وَسَعْدًا رضى الله عنهم فَمَا سَمِعْتُ أَحَدًا مِنْهُمْ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، إِلاَّ أَنِّي سَمِعْتُ طَلْحَةَ يُحَدِّثُ عَنْ يَوْمِ أُحُدٍ

Abdulloh ibn Abul-Asvad bizga aytdi, Hotam ibn Ismoil bizga aytdi, Muhammad ibn Yusufdan, u dedi: Soib ibn Yazidni shunday deganini eshitdim: Men Abdurahmon ibn Avf, Talha ibn Ubaydulloh, Miqdod va Sa'd roziyallahu anhumga sahbat qildim, ularning hech birini Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan hadis aytayotganini eshitmadim, faqat men Talhani Uhud kuni haqida hikoya qilayotganini eshitdim (xolos).

4063-hadis

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ رَأَيْتُ يَدَ طَلْحَةَ شَلاَّءَ، وَقَى بِهَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Shayba menga aytdi, Vaki' bizga aytdi, Ismoildan, Qaysdan, u dedi: Men Talhaning shol (kuchsiz) qo'lini ko'rdim — u u bilan Nabiy sollallahu alayhi vasallamni Uhud kuni himoya qilgan edi.

4064-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمَ أُحُدٍ انْهَزَمَ النَّاسُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو طَلْحَةَ بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُجَوِّبٌ عَلَيْهِ بِحَجَفَةٍ لَهُ، وَكَانَ أَبُو طَلْحَةَ رَجُلاً رَامِيًا شَدِيدَ النَّزْعِ، كَسَرَ يَوْمَئِذٍ قَوْسَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا، وَكَانَ الرَّجُلُ يَمُرُّ مَعَهُ بِجَعْبَةٍ مِنَ النَّبْلِ فَيَقُولُ انْثُرْهَا لأَبِي طَلْحَةَ‏.‏ قَالَ وَيُشْرِفُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ إِلَى الْقَوْمِ، فَيَقُولُ أَبُو طَلْحَةَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي، لاَ تُشْرِفْ يُصِيبُكَ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ الْقَوْمِ، نَحْرِي دُونَ نَحْرِكَ‏.‏ وَلَقَدْ رَأَيْتُ عَائِشَةَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ وَأُمَّ سُلَيْمٍ، وَإِنَّهُمَا لَمُشَمِّرَتَانِ أَرَى خَدَمَ سُوقِهِمَا تَنْقُزَانِ الْقِرَبَ عَلَى مُتُونِهِمَا، تُفْرِغَانِهِ فِي أَفْوَاهِ الْقَوْمِ ثُمَّ تَرْجِعَانِ فَتَمْلآنِهَا، ثُمَّ تَجِيئَانِ فَتُفْرِغَانِهِ فِي أَفْوَاهِ الْقَوْمِ، وَلَقَدْ وَقَعَ السَّيْفُ مِنْ يَدَىْ أَبِي طَلْحَةَ إِمَّا مَرَّتَيْنِ وَإِمَّا ثَلاَثًا‏.‏

Abu Ma'mar bizga aytdi, Abdulvoris bizga aytdi, Abdulaziz bizga aytdi, Anas roziyallahu anhudan, u dedi: Uhud kuni bo'lganida, odamlar Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan (qochib) chekindi. Abu Talha esa Nabiy sollallahu alayhi vasallamning oldida — o'z qalqoni bilan uni berkitib (himoya qilib) — turgan edi. Abu Talha o'qchi (otuvchi), kuchli tortadigan kishi edi, o'sha kuni ikki yoki uch (ta) yoyni sindirdi. Kishi unga o'q to'la jabduq (idish) bilan o'tsa, (Nabiy): «Uni Abu Talha uchun yoy (sochib qo'y)», der edi. (Anas) dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam (dushman) qavmga qarash uchun (bosh) ko'tarar edi. Abu Talha: «Otam va onam senga fido bo'lsin, (bosh) ko'tarma, senga qavmnin o'qlaridan bir o'q tegib qolmasin; mening ko'kragim sening ko'kragingga (qalqon)dir», der edi. Men Abu Bakr qizi Oisha va Ummu Sulaymni — ikkalasi (yengini) shimargan, men ularning oyoqlari bezagini (xolxolini) ko'raman — meshlarni o'z orqalarida ko'tarib (suv) tashib, uni qavmnin og'izlariga quyayotganini, so'ng qaytib uni (yana) to'ldirayotganini, so'ng kelib qavmnin og'izlariga quyayotganini ko'rdim. Qilich Abu Talhaning qo'lidan yo ikki marta, yo uch marta tushdi.

4065-hadis

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا كَانَ يَوْمَ أُحُدٍ هُزِمَ الْمُشْرِكُونَ، فَصَرَخَ إِبْلِيسُ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ أَىْ عِبَادَ اللَّهِ أُخْرَاكُمْ‏.‏ فَرَجَعَتْ أُولاَهُمْ فَاجْتَلَدَتْ هِيَ وَأُخْرَاهُمْ فَبَصُرَ حُذَيْفَةُ فَإِذَا هُوَ بِأَبِيهِ الْيَمَانِ فَقَالَ أَىْ عِبَادَ اللَّهِ أَبِي أَبِي‏.‏ قَالَ قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا احْتَجَزُوا حَتَّى قَتَلُوهُ فَقَالَ حُذَيْفَةُ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَوَاللَّهِ مَا زَالَتْ فِي حُذَيْفَةَ بَقِيَّةُ خَيْرٍ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ‏.‏ بَصُرْتُ عَلِمْتُ، مِنَ الْبَصِيرَةِ فِي الأَمْرِ، وَأَبْصَرْتُ مِنْ بَصَرِ الْعَيْنِ وَيُقَالُ بَصُرْتُ وَأَبْصَرْتُ وَاحِدٌ‏.‏

Ubaydulloh ibn Sa'id bizga aytdi, Abu Usoma bizga aytdi, Hishom ibn Urvadan, otasidan, Oisha roziyallahu anhodan, u dedi: Uhud kuni bo'lganida, mushriklar yengildi. Shunda Iblis — Allahning la'nati unga bo'lsin — : «Ey Allahning bandalari, ortingizdagilarga (qaranglar)!», deb baqirdi. Shunda ularning oldindagilari (musulmonlar) qaytdi (hujum qildi) va u (oldindagilar) ortidagilar (yana musulmonlar) bilan qilichlashdi. Huzayfa ko'rdi, birdan u otasi Yamon (bilan to'qnashdi), shunda: «Ey Allahning bandalari, otam, otam!», dedi. (Oisha) dedi: Allahga qasam, ular uni o'ldirgunigacha (urishdan) to'xtamadi. Huzayfa: «Allah sizlarni mag'firat qilsin», dedi. Urva dedi: Allahga qasam, Huzayfada shundan bir yaxshilik qoldig'i — toki u Allahga qovushgunigacha — turaberdi (qoldi). «Basurtu» — bildim, ishda basirat (anglash)dan; «absartu» — ko'z ko'rishidan; va: «basurtu» va «absartu» bir (xil) deyiladi.

4066-hadis

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مَوْهَبٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ حَجَّ الْبَيْتَ فَرَأَى قَوْمًا جُلُوسًا فَقَالَ مَنْ هَؤُلاَءِ الْقُعُودُ قَالُوا هَؤُلاَءِ قُرَيْشٌ‏.‏ قَالَ مَنِ الشَّيْخُ قَالُوا ابْنُ عُمَرَ‏.‏ فَأَتَاهُ فَقَالَ إِنِّي سَائِلُكَ عَنْ شَىْءٍ أَتُحَدِّثُنِي، قَالَ أَنْشُدُكَ بِحُرْمَةِ هَذَا الْبَيْتِ أَتَعْلَمُ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَرَّ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَتَعْلَمُهُ تَغَيَّبَ عَنْ بَدْرٍ فَلَمْ يَشْهَدْهَا قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَتَعْلَمُ أَنَّهُ تَخَلَّفَ عَنْ بَيْعَةِ الرُّضْوَانِ فَلَمْ يَشْهَدْهَا قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَكَبَّرَ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ تَعَالَ لأُخْبِرَكَ وَلأُبَيِّنَ لَكَ عَمَّا سَأَلْتَنِي عَنْهُ، أَمَّا فِرَارُهُ يَوْمَ أُحُدٍ فَأَشْهَدُ أَنَّ اللَّهَ عَفَا عَنْهُ، وَأَمَّا تَغَيُّبُهُ عَنْ بَدْرٍ فَإِنَّهُ كَانَ تَحْتَهُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ مَرِيضَةً، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لَكَ أَجْرَ رَجُلٍ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا وَسَهْمَهُ ‏"‏‏.‏ وَأَمَّا تَغَيُّبُهُ عَنْ بَيْعَةِ الرُّضْوَانِ فَإِنَّهُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ أَعَزَّ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ لَبَعَثَهُ مَكَانَهُ، فَبَعَثَ عُثْمَانَ، وَكَانَ بَيْعَةُ الرُّضْوَانِ بَعْدَ مَا ذَهَبَ عُثْمَانُ إِلَى مَكَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ الْيُمْنَى ‏"‏ هَذِهِ يَدُ عُثْمَانَ ‏"‏‏.‏ فَضَرَبَ بِهَا عَلَى يَدِهِ فَقَالَ ‏"‏ هَذِهِ لِعُثْمَانَ ‏"‏‏.‏ اذْهَبْ بِهَذَا الآنَ مَعَكَ‏.‏

Abdon bizga aytdi, Abu Hamza bizga xabar berdi, Usmon ibn Mavhabdan, u dedi: Bir kishi Baytni haj qilib keldi va bir qavmni o'tirgan holda ko'rdi. U: «Mana bu o'tirganlar kim?», dedi. Ular: «Bular Quraysh», dedilar. U: «Shayx (kotta) kim?», dedi. Ular: «Ibn Umar», dedilar. U unin oldiga keldi va: «Men sendan bir narsa so'rayman, menga aytasanmi? Mana bu Baytning hurmati bilan so'rayman: Usmon ibn Affon Uhud kuni qochganini bilasanmi?», dedi. U: «Ha», dedi. U: «Uning Badrdan g'oyib bo'lib, unda qatnashmaganini bilasanmi?», dedi. U: «Ha», dedi. U: «Uning Rizvon bay'atidan ortda qolib, unda qatnashmaganini bilasanmi?», dedi. U: «Ha», dedi. U: «Allahu akbar!», dedi. Ibn Umar: «Kel, senga xabar beray va sen mendan so'ragan narsang haqida bayon qilay: Uning Uhud kuni qochishiga kelsak — men guvohlik beramanki, Allah uni afv qildi; uning Badrdan g'oyib bo'lishiga kelsak — uning nikohida Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning qizi bor edi va u kasal edi; Nabiy sollallahu alayhi vasallam unga: ‹Senga Badrda qatnashgan kishining ajri va ulushi bor› dedi; uning Rizvon bay'atidan g'oyib bo'lishiga kelsak — agar Makka ichida Usmon ibn Affondan aziz (obro'li) biror kishi bo'lganida, (Nabiy) uni uning o'rnida yuborar edi; (lekin) Usmonni yubordi; Rizvon bay'ati esa Usmon Makkaga ketgandan keyin bo'ldi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam o'z o'ng qo'li bilan: ‹Bu Usmonning qo'li› dedi va uni o'z qo'li ustiga urdi va: ‹Bu Usmon uchun› dedi. Endi buni o'zing bilan olib ket», dedi.

4067-hadis

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّجَّالَةِ يَوْمَ أُحُدٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ، وَأَقْبَلُوا مُنْهَزِمِينَ، فَذَاكَ إِذْ يَدْعُوهُمُ الرَّسُولُ فِي أُخْرَاهُمْ‏.‏

Amr ibn Xolid menga aytdi, Zuhayr bizga aytdi, Abu Is'hoq bizga aytdi, u dedi: Baro ibn Ozib roziyallahu anhumoni shunday deganini eshitdim: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Uhud kuni piyodalar (o'qchilar)ga (boshliq qilib) Abdulloh ibn Jubayrni qo'ydi. Ular (musulmonlar) yengilgan holda (orqaga) keldi. Mana shu — Rasul ularni ortlarida (turib) chaqirayotgan paytdir (oyatda aytilgan).

4068-hadis

وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنْتُ فِيمَنْ تَغَشَّاهُ النُّعَاسُ يَوْمَ أُحُدٍ، حَتَّى سَقَطَ سَيْفِي مِنْ يَدِي مِرَارًا، يَسْقُطُ وَآخُذُهُ، وَيَسْقُطُ فَآخُذُهُ‏.‏

Xalifa menga aytdi: Yazid ibn Zuray' bizga aytdi, Sa'id bizga aytdi, Qatodadan, Anasdan, Abu Talha roziyallahu anhumodan, u dedi: Men Uhud kuni uyqu (mudroqlik) bosgan kishilardan edim, hatto qilichim qo'limdan necha marta tushdi — tushar, men uni olar, (yana) tushar, men uni olar edim.