حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَسَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَحْنُ أَحَقُّ بِالشَّكِّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ {رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي}"
Ahmad ibn Solih bizga aytdi, Ibn Vahb bizga aytdi, Yunus menga xabar berdi, u Ibn Shihobdan, u Abu Salama va Saiddan, u Abu Hurayra roziyallahu anhudan: U aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Biz Ibrohimdan ko'ra shubhaga haqliroqmiz, u: «Robbim, o'liklarni qanday tiriltirishingni menga ko'rsat» deganida. (Allah) dedi: «Iymon keltirmadingmi?» U dedi: «Ha, lekin qalbim xotirjam bo'lishi uchun (so'radim).»»
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،. قَالَ وَسَمِعْتُ أَخَاهُ أَبَا بَكْرِ بْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَوْمًا لأَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيمَ تَرَوْنَ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ {أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ} قَالُوا اللَّهُ أَعْلَمُ. فَغَضِبَ عُمَرُ فَقَالَ قُولُوا نَعْلَمُ أَوْ لاَ نَعْلَمُ. فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فِي نَفْسِي مِنْهَا شَىْءٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. قَالَ عُمَرُ يَا ابْنَ أَخِي قُلْ وَلاَ تَحْقِرْ نَفْسَكَ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ضُرِبَتْ مَثَلاً لِعَمَلٍ. قَالَ عُمَرُ أَىُّ عَمَلٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لِعَمَلٍ. قَالَ عُمَرُ لِرَجُلٍ غَنِيٍّ يَعْمَلُ بِطَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، ثُمَّ بَعَثَ اللَّهُ لَهُ الشَّيْطَانَ فَعَمِلَ بِالْمَعَاصِي حَتَّى أَغْرَقَ أَعْمَالَهُ. {فَصُرْهُنَّ} قَطِّعْهُنَّ.
Ibrohim bizga aytdi, Hishom bizga xabar berdi, u Ibn Jurayjdan: Men Abdulloh ibn Abu Mulaykani Ibn Abbosdan so'zlaganini eshitdim. (Ibn Jurayj) dedi: Men uning akasi Abu Bakr ibn Abu Mulaykani ham Ubayd ibn Umayrdan so'zlaganini eshitdim: U aytdi: Umar roziyallahu anhu bir kuni Nabiy sollallahu alayhi vasallamning sahobalariga dedi: «Bu oyat nima haqida nozil bo'lgan deb o'ylaysiz: «Sizlardan biri xohlarmidi-ki, unga bir bog' (jannat) bo'lsa...»?» Ular dedilar: «Allah yaxshiroq biladi.» Umar g'azablanib dedi: «Bilamiz yoki bilmaymiz denglar.» Ibn Abbos dedi: «Mening ko'nglimda undan bir narsa bor, ey amir al-mo'minin.» Umar dedi: «Ey jiyanim, ayt va o'zingni kamsitma.» Ibn Abbos dedi: «U bir amalga misol qilib keltirilgan.» Umar dedi: «Qaysi amalga?» Ibn Abbos dedi: «Bir amalga.» Umar dedi: «Bir boy kishiga (misoldir)-ki, u Allah aziz va jalilning toatida amal qilar, keyin Allah unga shaytonni yubordi, u gunohlar qildi, to amallarini g'arq qilguncha.» «Fasurhunna» — ularni kes (degani).
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ أَبِي نَمِرٍ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي عَمْرَةَ الأَنْصَارِيَّ، قَالاَ سَمِعْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ الْمِسْكِينُ الَّذِي تَرُدُّهُ التَّمْرَةُ وَالتَّمْرَتَانِ وَلاَ اللُّقْمَةُ وَلاَ اللُّقْمَتَانِ. إِنَّمَا الْمِسْكِينُ الَّذِي يَتَعَفَّفُ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ يَعْنِي قَوْلَهُ {لاَ يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا}"
Ibn Abu Maryam bizga aytdi, Muhammad ibn Ja'far bizga aytdi, dedi: Sharik ibn Abu Namir menga aytdi, Ato ibn Yasor va Abdurrahmon ibn Abu Amra al-Ansoriy dedilar: Biz Abu Hurayra roziyallahu anhuni aytayotganini eshitdik: Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Miskin (kambag'al) — bir-ikki xurmo va bir-ikki luqma (berilsa) qaytib ketadigan kishi emas. Miskin — (so'rashdan) iffat saqlaydigan kishidur.» Xohlasangiz o'qinglar — ya'ni uning «odamlardan yopishib (qistab) so'ramaydi» degan so'zini.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتِ الآيَاتُ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي الرِّبَا قَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النَّاسِ، ثُمَّ حَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ.
Umar ibn Hafs ibn G'iyos bizga aytdi, otam bizga aytdi, A'mash bizga aytdi, Muslim bizga aytdi, u Masruqdan, u Oisha roziyallahu anhodan: U aytdi: Baqara surasining oxiridagi riboga oid oyatlar nozil bo'lganida, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ularni odamlarga o'qib berdi, keyin xamr (may) savdosini harom qildi.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ أَبَا الضُّحَى، يُحَدِّثُ عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ لَمَّا أُنْزِلَتِ الآيَاتُ الأَوَاخِرُ مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَلاَهُنَّ فِي الْمَسْجِدِ، فَحَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ.
Bishr ibn Xolid bizga aytdi, Muhammad ibn Ja'far bizga xabar berdi, u Shu'badan, u Sulaymondan, men Abuz-Zuhoni Masruqdan so'zlaganini eshitdim, u Oishadan: U aytdi: Baqara surasining oxirgi oyatlari nozil bo'lganida, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam chiqib, ularni masjidda tilovat qildi, keyin xamr savdosini harom qildi.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أُنْزِلَتِ الآيَاتُ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ قَرَأَهُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ، وَحَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ.
Muhammad ibn Bashshor menga aytdi, G'undar bizga aytdi, Shu'ba bizga aytdi, u Mansurdan, u Abuz-Zuhodan, u Masruqdan, u Oishadan: U aytdi: Baqara surasining oxiridan oyatlar nozil bo'lganida, Nabiy sollallahu alayhi vasallam ularni masjidda o'qidi va xamr savdosini harom qildi.
وَقَالَ لَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَالأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أُنْزِلَتِ الآيَاتُ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُنَّ عَلَيْنَا، ثُمَّ حَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ.
Bizga Muhammad ibn Yusuf Sufyondan, u Mansur va A'mashdan, u Abuz-Zuhodan, u Masruqdan, u Oishadan aytdi: U aytdi: Baqara surasining oxiridan oyatlar nozil bo'lganida, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam turib, ularni bizga o'qidi, keyin xamr savdosini harom qildi.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ آخِرُ آيَةٍ نَزَلَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم آيَةُ الرِّبَا.
Qabisa ibn Uqba bizga aytdi, Sufyon bizga aytdi, u Osimdan, u Sha'biydan, u Ibn Abbos roziyallahu anhumodan: U aytdi: Nabiy sollallahu alayhi vasallamga nozil bo'lgan oxirgi oyat ribo oyatidur.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مِسْكِينٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ مَرْوَانَ الأَصْفَرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ ابْنُ عُمَرَ أَنَّهَا قَدْ نُسِخَتْ {وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ} الآيَةَ.
Muhammad menga aytdi, an-Nufayliy bizga aytdi, Miskin bizga aytdi, u Shu'badan, u Xolid al-Hazzodan, u Marvon al-Asfardan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning sahobalaridan bir kishidan — u Ibn Umar — : «Va agar ich-ichingizdagi narsani oshkor qilsangiz yoki yashirsangiz...» oyati bekor qilingan.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا رَوْحٌ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ مَرْوَانَ الأَصْفَرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ أَحْسِبُهُ ابْنَ عُمَرَ ـ {إِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ} قَالَ نَسَخَتْهَا الآيَةُ الَّتِي بَعْدَهَا.
Ishoq menga aytdi, Ravh bizga xabar berdi, Shu'ba bizga xabar berdi, u Xolid al-Hazzodan, u Marvon al-Asfardan, u Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning sahobalaridan bir kishidan — u (rovi) dedi: gumonimcha, u Ibn Umar — : «Agar ich-ichingizdagi narsani oshkor qilsangiz yoki yashirsangiz...» — u dedi: «Uni undan keyingi oyat bekor qildi.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التُّسْتَرِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ تَلاَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذِهِ الآيَةَ {هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ} إِلَى قَوْلِهِ {أُولُو الأَلْبَابِ} قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ، فَأُولَئِكَ الَّذِينَ سَمَّى اللَّهُ، فَاحْذَرُوهُمْ ".
Abdulloh ibn Maslama bizga aytdi, Yazid ibn Ibrohim at-Tustariy bizga aytdi, u Ibn Abu Mulaykadan, u al-Qosim ibn Muhammaddan, u Oisha roziyallahu anhodan: U aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bu oyatni tilovat qildi: «U senga kitobni nozil qilgan Zotdur, unda muhkam (aniq) oyatlar bor — ular kitobning aslidir — va boshqalari mutashobih (o'xshash, ko'p ma'noli)dir. Qalblarida egrilik bor kishilar fitna izlab va uning ta'vilini izlab undagi mutashobihga ergashadilar» — «aql egalari» so'zigacha. U aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Agar undagi mutashobihga ergashadiganlarni ko'rsang, ana o'shalar Allah (qalbida egrilik bor deb) nomlaganlardir, ulardan ehtiyot bo'linglar.»
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ مَوْلُودٍ يُولَدُ إِلاَّ وَالشَّيْطَانُ يَمَسُّهُ حِينَ يُولَدُ، فَيَسْتَهِلُّ صَارِخًا مِنْ مَسِّ الشَّيْطَانِ إِيَّاهُ، إِلاَّ مَرْيَمَ وَابْنَهَا ". ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ {وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ }
Abdulloh ibn Muhammad menga aytdi, Abdurrazzoq bizga aytdi, Ma'mar bizga xabar berdi, u Zuhriydan, u Said ibn al-Musayyabdan, u Abu Hurayra roziyallahu anhudan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Hech bir tug'ilgan bola yo'qki, shayton uni tug'ilganida teginmasin, u shaytonning teginishidan qichqirib yig'laydi — faqat Maryam va o'g'lidan boshqa.» Keyin Abu Hurayra deydi: Xohlasangiz o'qinglar: «Men uni va uning zurriyotini la'natlangan shaytondan Senga panoh beraman.»
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ يَمِينَ صَبْرٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ". فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً أُولَئِكَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ} إِلَى آخِرِ الآيَةِ. قَالَ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ وَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قُلْنَا كَذَا وَكَذَا. قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ كَانَتْ لِي بِئْرٌ فِي أَرْضِ ابْنِ عَمٍّ لِي قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بَيِّنَتُكَ أَوْ يَمِينُهُ " فَقُلْتُ إِذًا يَحْلِفَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانٌ ".
Hajjoj ibn Minhol bizga aytdi, Abu Avona bizga aytdi, u A'mashdan, u Abu Voildan, u Abdulloh ibn Mas'ud roziyallahu anhudan: U aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Kim musulmon kishining molini (haqsiz) tortib olish uchun (yolg'on) qasami sobir (qasdli) yamin ichsa, Allahga, U undan g'azablangan holda yo'liqadi.» Shunda Allah buni tasdiqlab: «Albatta, Allahning ahdi va o'z qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar — ana o'shalarga oxiratda nasiba yo'q» — oyat oxirigacha nozil qildi. U aytdi: al-Ash'as ibn Qays kirib dedi: «Abu Abdurrahmon sizlarga nima aytyapti?» Biz dedik: «Shunday-shunday.» U dedi: «U mening haqimda nozil bo'lgan. Mening amakivachchamning yerida qudug'im bor edi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Sening daliling yoki uning qasami.» Men dedim: «Unday bo'lsa, u qasam ichadi, ey Rasulullah.» Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Kim musulmon kishining molini tortib olish uchun sobir yamin ichsa va u unda fojir (yolg'onchi) bo'lsa, Allahga, U undan g'azablangan holda yo'liqadi.»
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ يَمِينَ صَبْرٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ". فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً أُولَئِكَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ} إِلَى آخِرِ الآيَةِ. قَالَ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ وَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قُلْنَا كَذَا وَكَذَا. قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ كَانَتْ لِي بِئْرٌ فِي أَرْضِ ابْنِ عَمٍّ لِي قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " بَيِّنَتُكَ أَوْ يَمِينُهُ " فَقُلْتُ إِذًا يَحْلِفَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانٌ ".
Hajjoj ibn Minhol bizga aytdi, Abu Avona bizga aytdi, u A'mashdan, u Abu Voildan, u Abdulloh ibn Mas'ud roziyallahu anhudan: U aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Kim musulmon kishining molini (haqsiz) tortib olish uchun (yolg'on) qasami sobir (qasdli) yamin ichsa, Allahga, U undan g'azablangan holda yo'liqadi.» Shunda Allah buni tasdiqlab: «Albatta, Allahning ahdi va o'z qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar — ana o'shalarga oxiratda nasiba yo'q» — oyat oxirigacha nozil qildi. U aytdi: al-Ash'as ibn Qays kirib dedi: «Abu Abdurrahmon sizlarga nima aytyapti?» Biz dedik: «Shunday-shunday.» U dedi: «U mening haqimda nozil bo'lgan. Mening amakivachchamning yerida qudug'im bor edi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Sening daliling yoki uning qasami.» Men dedim: «Unday bo'lsa, u qasam ichadi, ey Rasulullah.» Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Kim musulmon kishining molini tortib olish uchun sobir yamin ichsa va u unda fojir (yolg'onchi) bo'lsa, Allahga, U undan g'azablangan holda yo'liqadi.»
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ ـ هُوَ ابْنُ أَبِي هَاشِمٍ ـ سَمِعَ هُشَيْمًا، أَخْبَرَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، أَقَامَ سِلْعَةً فِي السُّوقِ فَحَلَفَ فِيهَا لَقَدْ أَعْطَى بِهَا مَا لَمْ يُعْطَهُ. لِيُوقِعَ فِيهَا رَجُلاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ، فَنَزَلَتْ {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً} إِلَى آخِرِ الآيَةِ.
Ali — u Ibn Abu Hoshim — bizga aytdi, u Hushaymdan eshitdi, al-Avvom ibn Havshab bizga xabar berdi, u Ibrohim ibn Abdurrahmondan, u Abdulloh ibn Abu Avfo roziyallahu anhumodan: Bir kishi bozorda bir molni (sotishga) qo'ydi va u haqida qasam ichdi: «Unga falon narxni berishdi» — berilmagan bo'lsa ham — musulmonlardan bir kishini (aldab) tushurish uchun. Shunda: «Albatta, Allahning ahdi va o'z qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar...» — oyat oxirigacha nozil bo'ldi.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ امْرَأَتَيْنِ، كَانَتَا تَخْرِزَانِ فِي بَيْتٍ ـ أَوْ فِي الْحُجْرَةِ ـ فَخَرَجَتْ إِحْدَاهُمَا وَقَدْ أُنْفِذَ بِإِشْفًى فِي كَفِّهَا، فَادَّعَتْ عَلَى الأُخْرَى، فَرُفِعَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ يُعْطَى النَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ لَذَهَبَ دِمَاءُ قَوْمٍ وَأَمْوَالُهُمْ ". ذَكِّرُوهَا بِاللَّهِ وَاقْرَءُوا عَلَيْهَا {إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ}. فَذَكَّرُوهَا فَاعْتَرَفَتْ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْيَمِينُ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ ".
Nasr ibn Ali ibn Nasr bizga aytdi, Abdulloh ibn Dovud bizga aytdi, u Ibn Jurayjdan, u Ibn Abu Mulaykadan: Ikki ayol bir uyda — yoki hujrada — (charm) tikar edilar. Ulardan biri chiqdi, qo'lida bigiz (igna) sanchilgan edi. U boshqasi ustidan da'vo qildi. Bu Ibn Abbosga ko'tarildi. Ibn Abbos dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Agar odamlarga (faqat) da'volari bilan berilsa, bir qavmning qonlari va mol-mulklari (haqsiz) ketar edi.» Unga Allahni eslatinglar va unga «Albatta Allahning ahdi(ni arzon sotganlar)» (oyatini) o'qinglar. Ular unga (Allahni) eslatdilar, u e'tirof etdi. Ibn Abbos dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam dedi: «Qasam da'vo qilingan (javobgar) ustidadir.»
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ مَعْمَرٍ،. وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ، مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ـ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى هِرَقْلَ قَالَ وَكَانَ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى، فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى ـ هِرَقْلَ ـ قَالَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالُوا نَعَمْ. قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ، فَأُجْلِسْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا. فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ، وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي، ثُمَّ دَعَا بِتُرْجُمَانِهِ فَقَالَ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ. قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ، لَوْلاَ أَنْ يُؤْثِرُوا عَلَىَّ الْكَذِبَ لَكَذَبْتُ. ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ. قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ أَيَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ. قَالَ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لاَ بَلْ يَزِيدُونَ. قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ، بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ، سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالاً، يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ. قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قَالَ قُلْتُ لاَ وَنَحْنُ مِنْهُ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ لاَ نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا. قَالَ وَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ. قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ لاَ. ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فِيكُمْ، فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ، وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ، وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالاً، يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى، ثُمَّ تَكُونُ لَهُمُ الْعَاقِبَةُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لاَ يَغْدِرُ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لاَ تَغْدِرُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَقُلْتُ لَوْ كَانَ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ. قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قَالَ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ. قَالَ إِنْ يَكُ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ، وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ، وَلَمْ أَكُ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ، وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ، وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ، وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَىَّ. قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُ، فَإِذَا فِيهِ " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ، إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ، سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى، أَمَّا بَعْدُ، فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الأَرِيسِيِّينَ، وَ{يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لاَ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ} إِلَى قَوْلِهِ {اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ}". فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ عِنْدَهُ، وَكَثُرَ اللَّغَطُ، وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ، أَنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ. قَالَ الزُّهْرِيُّ فَدَعَا هِرَقْلُ عُظَمَاءَ الرُّومِ فَجَمَعَهُمْ فِي دَارٍ لَهُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ، هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلاَحِ وَالرَّشَدِ آخِرَ الأَبَدِ، وَأَنْ يَثْبُتَ لَكُمْ مُلْكُكُمْ قَالَ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الأَبْوَابِ، فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِقَتْ، فَقَالَ عَلَىَّ بِهِمْ. فَدَعَا بِهِمْ فَقَالَ إِنِّي إِنَّمَا اخْتَبَرْتُ شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ، فَقَدْ رَأَيْتُ مِنْكُمُ الَّذِي أَحْبَبْتُ. فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ.
Ibrohim ibn Muso menga aytdi, u Hishomdan, u Ma'mardan; va Abdulloh ibn Muhammad menga aytdi, Abdurrazzoq bizga aytdi, Ma'mar bizga xabar berdi, u Zuhriydan, dedi: Menga Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba xabar berdi, dedi: Menga Ibn Abbos aytdi, dedi: Menga Abu Sufyon og'zidan mening og'zimga (bevosita) aytdi: U aytdi: Men o'zim bilan Rasulullah sollallahu alayhi vasallam orasidagi muddat (sulh) paytida (savdoga) jo'nadim. Men Shomda edim, birdan Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan Hiraqlga (bir) xat keltirildi — uni Dihya al-Kalbiy keltirib, Busro kattasiga bergan, Busro kattasi esa uni Hiraqlga bergan edi. Hiraql dedi: «Bu yerda o'zini nabiy deb da'vo qiladigan o'sha kishining qavmidan birortasi bormi?» Ular: «Ha» dedilar. Men Qurayshdan bir necha kishi bilan chaqirildim. Biz Hiraqlning oldig'a kirdik, uning oldig'a o'tqazildik. U dedi: «Sizlardan qaysingiz o'zini nabiy deb da'vo qiladigan o'sha kishiga nasabda eng yaqin?» Abu Sufyon dedi: Men: «Men» dedim. Ular meni uning oldig'a, sheriklarimni esa ortimga o'tqazdilar. Keyin u tarjimonini chaqirib dedi: «Ularga ayt: men bundan (Abu Sufyondan) o'zini nabiy deb da'vo qiladigan o'sha kishi haqida so'rayman, agar u menga yolg'on aytsa, uni yolg'onga chiqaringlar.» Abu Sufyon dedi: Allah nomiga qasamki, agar ular mendan yolg'onni rivoyat qilishlaridan (uyalmasam) edi, yolg'on aytar edim. Keyin u tarjimoniga dedi: «Undan so'ra: uning ichingizdagi nasabi qanday?» Men dedim: «U bizda nasabli (sharafli) kishidur.» U dedi: «Uning ota-bobolarida podsho bo'lganmi?» Men dedim: «Yo'q.» U dedi: «U aytgan narsani aytishdan oldin uni yolg'onda ayblar edingizmi?» Men dedim: «Yo'q.» U dedi: «Unga odamlarning ashroflari (kattalari)mi yoki zaiflarimi ergashyapti?» Men dedim: «Balki zaiflari.» U dedi: «Ko'payyaptilarmi yoki kamayyaptilarmi?» Men dedim: «Yo'q, balki ko'payyaptilar.» U dedi: «Ulardan birortasi diyniga kirganidan keyin, uni yomon ko'rib (diynidan) qaytadimi?» Men dedim: «Yo'q.» U dedi: «Uni bilan jang qildingizmi?» Men dedim: «Ha.» U dedi: «Sizning u bilan jangingiz qanday edi?» Men dedim: «Urush biz bilan uning orasida navbatma-navbat (galma-gal) bo'ladi, u bizdan (yutar), biz undan (yutar)dik.» U dedi: «U xiyonat (ahd buzish) qiladimi?» Men dedim: «Yo'q, biz undan bu muddatda (sulhda)miz, u unda nima qilarkanini bilmaymiz.» (Abu Sufyon) dedi: Vallahi, bundan boshqa bir kalima qo'shishga menga imkon bo'lmadi. U dedi: «Undan oldin birorta kishi bu so'zni (nabiylikni) aytganmi?» Men dedim: «Yo'q.» Keyin u tarjimoniga dedi: «Unga ayt: men sendan uning ichingizdagi nasabi haqida so'radim, sen uni nasabli deb aytding, Rasullar shunday qavmining nasabli (ulug') xonadonlarida yuboriladi. Sendan ota-bobolarida podsho bo'lganmi deb so'radim, sen yo'q deb aytding. Men aytdimki, agar ota-bobolarida podsho bo'lganida, ota-bobolarining mulkini talab qiladigan kishi (deb) aytar edim. Sendan unga ergashguvchilar — zaiflarimi yoki ashroflarimi deb so'radim, sen «balki zaiflari» deding, ular Rasullarning ergashguvchilaridur. Sendan u aytgan narsani aytishdan oldin uni yolg'onda ayblar edingizmi deb so'radim, sen yo'q deb aytding. Men angladimki, u odamlar ustidan yolg'onni tark qilib, keyin borib Allah ustidan yolg'on aytadigan emas. Sendan ulardan birortasi diyniga kirganidan keyin, uni yomon ko'rib qaytadimi deb so'radim, sen yo'q deding, iymon shunday, qalblarning quvonchiga aralashsa (chiqmaydi). Sendan ko'payyaptilarmi yoki kamayyaptilarmi deb so'radim, sen ko'payyaptilar deding, iymon shunday, to to'liq bo'lguncha. Sendan u bilan jang qildingizmi deb so'radim, sen u bilan jang qildik, urush sizning orangizda galma-gal bo'ladi deding, u sizdan (yutar), siz undan (yutar)siz. Rasullar shunday sinaladi, keyin oqibat ularniki bo'ladi. Sendan u xiyonat qiladimi deb so'radim, sen u xiyonat qilmaydi deding, Rasullar shunday xiyonat qilmaydi. Sendan undan oldin birorta kishi bu so'zni aytganmi deb so'radim, sen yo'q deding. Men aytdimki, agar undan oldin biror kishi bu so'zni aytgan bo'lganida, undan oldin aytilgan so'zga ergashgan kishi (deb) aytar edim.» Keyin u dedi: «U sizlarni nimaga buyuradi?» Men dedim: «Bizni namoz, zakot, silai rahm va iffatga buyuradi.» U dedi: «Agar sen u haqida aytganlaring haq bo'lsa, u nabiydur. Men uning chiqishini bilar edim, lekin uni sizlardan deb o'ylamagan edim. Agar men unga yeta olishimni bilsam, uni uchratishni xohlar edim. Agar uning oldida bo'lganimda, oyoqlarini yuvar edim. Uning mulki mening oyoqlarim tagidagi (yer)gacha yetadi.» Keyin u Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning xatini so'rab o'qidi. Unda: «Bismillahir-Rahmanir-Rahim. Allahning Rasuli Muhammaddan Rum kattasi Hiraqlga. Hidoyatga ergashganga salom bo'lsin. Amma ba'd, men seni Islom da'vati bilan chaqiraman. Islom keltir — salomat bo'lasan, Islom keltir — Allah senga ajringni ikki marta beradi. Agar yuz o'girsang, senga dehqonlar (raiyat)ning gunohi (ularning adashishi) bo'ladi. Va «Ey ahli kitob, biz bilan sizlar orasidagi birdek (adolatli) bir kalimaga kelinglar: Allahdan o'zgaga ibodat qilmaymiz...» — «biz musulmonlarmiz deb guvoh bo'linglar» so'zigacha.» U xatni o'qishdan bo'shaganida, uning oldida ovozlar ko'tarildi, shovqin ko'paydi, biz haqimizda buyrilib, chiqarildik. Men chiqganimizda sheriklarimga dedim: «Ibn Abu Kabshaning (Muhammadning) ishi katta bo'lib ketdi, undan Bani Asfar (Rum) podshosi ham qo'rqyapti.» Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning ishi g'olib kelishiga doim ishonib qoldim, to Allah menga Islomni kiritguncha. Zuhriy dedi: Hiraql Rum kattalarini chaqirib, ularni o'zining bir uyida jam qildi va dedi: «Ey Rum jamoasi, faloh (najot) va abadiy rashad (to'g'ri yo'l) da, mulkingiz sizlarda sobit bo'lishida (xohish) bormi?» Ular yovvoyi eshaklar kabi eshiklarga qarab uchib ketdilar, lekin ularni berkitilgan topdilar. U dedi: «Ularni menga (qaytaringlar).» U ularni chaqirib dedi: «Men faqat sizning diyningizga qattiq turishingizni sinadim, sizdan men xohlagan narsani ko'rdim.» Shunda ular unga sajda qildilar va undan rozi bo'ldilar.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أَكْثَرَ أَنْصَارِيٍّ بِالْمَدِينَةِ نَخْلاً، وَكَانَ أَحَبَّ أَمْوَالِهِ إِلَيْهِ بَيْرُحَاءٍ، وَكَانَتْ مُسْتَقْبِلَةَ الْمَسْجِدِ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّبٍ، فَلَمَّا أُنْزِلَتْ {لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ} قَامَ أَبُو طَلْحَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ {لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ} وَإِنَّ أَحَبَّ أَمْوَالِي إِلَىَّ بَيْرُحَاءٍ وَإِنَّهَا صَدَقَةٌ لِلَّهِ، أَرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ اللَّهِ، فَضَعْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ حَيْثُ أَرَاكَ اللَّهُ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَخْ، ذَلِكَ مَالٌ رَايِحٌ، ذَلِكَ مَالٌ رَايِحٌ، وَقَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ، وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَجْعَلَهَا فِي الأَقْرَبِينَ ". قَالَ أَبُو طَلْحَةَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَسَمَهَا أَبُو طَلْحَةَ فِي أَقَارِبِهِ وَبَنِي عَمِّهِ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَرَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ " ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ ". حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ " مَالٌ رَايِحٌ ".
Ismoil bizga aytdi, Molik menga aytdi, u Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Talhadan, u Anas ibn Molik roziyallahu anhuni aytayotganini eshitdi: U aytdi: Abu Talha Madinada xurmozori eng ko'p Ansoriy edi. Mol-mulklaridan unga eng sevimlisi Bayruho' edi, u masjidga ro'para edi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unga kirib, undagi totli suvdan ichar edi. «Sevadigan narsangizdan infoq qilmaguncha, hech yaxshilikka erishmaysiz» (oyati) nozil bo'lganida, Abu Talha turib dedi: «Ey Rasulullah, Allah: «Sevadigan narsangizdan infoq qilmaguncha, hech yaxshilikka erishmaysiz» deydi. Mol-mulklarimdan menga eng sevimlisi Bayruho'dir, u Allah uchun sadaqadir. Men uning yaxshiligi va Allah huzurida (saqlangan) zaxirasini umid qilaman. Uni, ey Rasulullah, Allah senga ko'rsatgan joyga qo'y.» Rasulullah sollallahu alayhi vasallam dedi: «Bax! Bu foydali (ketadigan) moldur, bu foydali moldur. Men sen aytgan narsani eshitdim. Men uni yaqin qarindoshlarga qo'yishingni ma'qul ko'raman.» Abu Talha dedi: «Shunday qilaman, ey Rasulullah.» Abu Talha uni qarindoshlari va amakivachchalari orasida taqsimladi. Abdulloh ibn Yusuf va Ravh ibn Uboda «bu foydali (robih) moldur» dedilar. Yahyo ibn Yahyo menga aytdi, dedi: Men Molikka «foydali (royih) mol» deb o'qib berdim.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ فَجَعَلَهَا لِحَسَّانَ وَأُبِيٍّ، وَأَنَا أَقْرَبُ إِلَيْهِ، وَلَمْ يَجْعَلْ لِي مِنْهَا شَيْئًا.
Muhammad ibn Abdulloh al-Ansoriy bizga aytdi, otam menga aytdi, u Sumomadan, u Anas roziyallahu anhudan: U aytdi: U (Abu Talha) uni (Bayruho'ni) Hasson va Ubayyga berdi, men esa unga (Abu Talhaga nasabda) yaqinroq edim, lekin u menga undan hech narsa bermadi.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ الْيَهُودَ، جَاءُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِرَجُلٍ مِنْهُمْ وَامْرَأَةٍ قَدْ زَنَيَا، فَقَالَ لَهُمْ " كَيْفَ تَفْعَلُونَ بِمَنْ زَنَى مِنْكُمْ ". قَالُوا نُحَمِّمُهُمَا وَنَضْرِبُهُمَا. فَقَالَ " لاَ تَجِدُونَ فِي التَّوْرَاةِ الرَّجْمَ ". فَقَالُوا لاَ نَجِدُ فِيهَا شَيْئًا. فَقَالَ لَهُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ كَذَبْتُمْ {فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ} فَوَضَعَ مِدْرَاسُهَا الَّذِي يُدَرِّسُهَا مِنْهُمْ كَفَّهُ عَلَى آيَةِ الرَّجْمِ، فَطَفِقَ يَقْرَأُ مَا دُونَ يَدِهِ وَمَا وَرَاءَهَا، وَلاَ يَقْرَأُ آيَةَ الرَّجْمِ، فَنَزَعَ يَدَهُ عَنْ آيَةِ الرَّجْمِ فَقَالَ مَا هَذِهِ فَلَمَّا رَأَوْا ذَلِكَ قَالُوا هِيَ آيَةُ الرَّجْمِ. فَأَمَرَ بِهِمَا فَرُجِمَا قَرِيبًا مِنْ حَيْثُ مَوْضِعُ الْجَنَائِزِ عِنْدَ الْمَسْجِدِ، فَرَأَيْتُ صَاحِبَهَا يَجْنَأُ عَلَيْهَا يَقِيهَا الْحِجَارَةَ.
Ibrohim ibn al-Munzir menga aytdi, Abu Zamra bizga aytdi, Muso ibn Uqba bizga aytdi, u Nofi'dan, u Abdulloh ibn Umar roziyallahu anhumodan: Yahudiylar Nabiy sollallahu alayhi vasallamning oldig'a o'zlaridan zino qilgan bir erkak va ayolni keltirdilar. U ularga dedi: «Sizlardan zino qilganga nima qilasiz?» Ular dedilar: «Ularning yuzini qoraytirib, ikkalasini uramiz.» U dedi: «Tavrotda rajm (toshbo'ron)ni topmaysizmi?» Ular dedilar: «Biz unda hech narsa topmaymiz.» Abdulloh ibn Salom ularga dedi: «Yolg'on aytdinglar. «Agar rost so'zlovchi bo'lsangiz, Tavrotni keltirib, uni o'qinglar.»» Shunda uni ularga dars beradigan o'qituvchisi kaftini rajm oyati ustiga qo'ydi, qo'lidan beriroq va undan oriqdagi (oyatlar)ni o'qiy boshladi, rajm oyatini o'qimasdi. (Abdulloh) qo'lini rajm oyati ustidan tortdi va dedi: «Bu nima?» Ular buni ko'rganida dedilar: «U rajm oyatidur.» Shunda u (Nabiy) ikkalasiga buyurdi, ular masjid yonidagi janoza qo'yiladigan joyga yaqin bir yerda rajm qilindi. Men uning sherigini (erkakni) — ayolni toshlardan asrab, uning ustiga engashib turganini ko'rdim.