حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ دُعِيتُ إِلَى كُرَاعٍ لأَجَبْتُ، وَلَوْ أُهْدِيَ إِلَىَّ ذِرَاعٌ لَقَبِلْتُ ".
Abdon, Abu Hamzadan, u A'mashdan, u Abu Hozimdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi: «Agar men (tuyaning) oyog'iga (ziyofatga) chaqirilsam, javob berar edim; agar menga (tuyaning) yelka (go'shti) hadya qilinsa, qabul qilar edim» dedilar.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَجِيبُوا هَذِهِ الدَّعْوَةَ إِذَا دُعِيتُمْ لَهَا ". قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَأْتِي الدَّعْوَةَ فِي الْعُرْسِ وَغَيْرِ الْعُرْسِ وَهْوَ صَائِمٌ.
Ali ibn Abdulloh ibn Ibrohim, Hajjoj ibn Muhammaddan: Ibn Jurayj aytdi: Menga Muso ibn Uqba, u Nofi'dan xabar berdi: Abdulloh ibn Umarni (roziyallahu anhumo) eshitdim: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Bu chaqirig'ga — agar unga chaqirilsangiz — javob beringlar» dedilar. (Nofi') aytdi: Abdulloh to'ydagi va to'ydan boshqa (ziyofat) chaqirig'iga, ro'zador bo'lsa ham, kelardi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَبْصَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءً وَصِبْيَانًا مُقْبِلِينَ مِنْ عُرْسٍ، فَقَامَ مُمْتَنًّا فَقَالَ " اللَّهُمَّ أَنْتُمْ مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ ".
Abdurahmon ibnul Muborak, Abdulvorisdan, u Abdulaziz ibn Suhaybdan, u Anas ibn Molikdan (roziyallahu anhu) rivoyat qiladi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam to'ydan kelayotgan ayollar va bolalarni ko'rib, (ularni ulug'lab) tik turdilar va: «Allahim, sizlar menga odamlarning eng sevimlilaridansiz» dedilar.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا اشْتَرَتْ نُمْرُقَةً فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَلَمَّا رَآهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ عَلَى الْبَابِ فَلَمْ يَدْخُلْ، فَعَرَفْتُ فِي وَجْهِهِ الْكَرَاهِيَةَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ، مَاذَا أَذْنَبْتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا بَالُ هَذِهِ النِّمْرِقَةِ ". قَالَتْ فَقُلْتُ اشْتَرَيْتُهَا لَكَ لِتَقْعُدَ عَلَيْهَا وَتَوَسَّدَهَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَصْحَابَ هَذِهِ الصُّوَرِ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَيُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ". وَقَالَ " إِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ الصُّوَرُ لاَ تَدْخُلُهُ الْمَلاَئِكَةُ ".
Ismoil: Menga Molik, u Nofi'dan, u Qosim ibn Muhammaddan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjasi Oishadan aytib berdi: U unga xabar berdi: U ichida tasvirlar (rasmlar) bo'lgan bir yostiq (numruqa) sotib oldi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uni ko'rib, eshikda turib qoldilar, kirmadilar. Men u kishining yuzlarida yoqtirmaslikni tanidim va: Ey Rasulullah, Allahga va Uning Rasuliga tavba qilaman, men nima gunoh qildim? dedim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Bu yostiqning ahvoli nima?» dedilar. (Oisha) aytdi: Men: Uni siz uchun, ustida o'tirishingiz va yostanishingiz uchun sotib oldim, dedim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Albatta bu suratlarning egalari qiyomat kuni azoblanadilar, ularga: O'zingiz yaratganni tirilting, deyiladi» dedilar. Va: «Albatta ichida suratlar bo'lgan uyga farishtalar kirmaydi» dedilar.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ لَمَّا عَرَّسَ أَبُو أُسَيْدٍ السَّاعِدِيُّ دَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابَهُ، فَمَا صَنَعَ لَهُمْ طَعَامًا وَلاَ قَرَّبَهُ إِلَيْهِمْ إِلاَّ امْرَأَتُهُ أُمُّ أُسَيْدٍ، بَلَّتْ تَمَرَاتٍ فِي تَوْرٍ مِنْ حِجَارَةٍ مِنَ اللَّيْلِ، فَلَمَّا فَرَغَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الطَّعَامِ أَمَاثَتْهُ لَهُ فَسَقَتْهُ، تُتْحِفُهُ بِذَلِكَ.
Said ibn Abu Maryam, Abu G'assondan: Menga Abu Hozim, u Sahldan aytib berdi: Abu Usayd Soidiy to'y qilganida, Nabiy sollallahu alayhi vasallamni va sahobalarini chaqirdi. Ularga taom tayyorlab, oldilariga qo'ygan (kishi) faqat uning xotini Ummu Usayd edi. U kechasi tosh tog'orada xurmolar (suvda) ivitib qo'ygan edi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam taomdan farog'at topganida, uni (xurmoni) ezib, suyuq qilib, unga ichirdi, shu bilan u kishiga tuhfa qildi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَا أُسَيْدٍ السَّاعِدِيَّ، دَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِعُرْسِهِ، فَكَانَتِ امْرَأَتُهُ خَادِمَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَهْىَ الْعَرُوسُ، فَقَالَتْ أَوْ قَالَ أَتَدْرُونَ مَا أَنْقَعَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْقَعَتْ لَهُ تَمَرَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ فِي تَوْرٍ.
Yahyo ibn Bukayr, Ya'qub ibn Abdurahmon Qoriydan, u Abu Hozimdan rivoyat qiladi: Sahl ibn Sa'dni eshitdim: Abu Usayd Soidiy Nabiy sollallahu alayhi vasallamni o'z to'yiga chaqirdi. O'sha kuni uning xotini — u kelin edi — ularning xizmatchisi edi. U (ayol) — yoki u (Sahl) — aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga nima ivitganini bilasizmi? U kechasi u kishi uchun tog'orada xurmolar ivitdi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَرْأَةُ كَالضِّلَعِ، إِنْ أَقَمْتَهَا كَسَرْتَهَا، وَإِنِ اسْتَمْتَعْتَ بِهَا اسْتَمْتَعْتَ بِهَا وَفِيهَا عِوَجٌ ".
Abdulaziz ibn Abdulloh: Menga Molik, u Abuz Zinoddan, u A'rajdan, u Abu Hurayradan aytib berdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Ayol qovurg'a kabidir: agar uni to'g'rilamoqchi bo'lsang, sindirasan; agar undan bahramand bo'lsang, unda egrilik (bor) holda bahramand bo'lasan» dedilar.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ مَيْسَرَةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يُؤْذِي جَارَهُ ". وَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا فَإِنَّهُنَّ خُلِقْنَ مِنْ ضِلَعٍ وَإِنَّ أَعْوَجَ شَيْءٍ فِي الضِّلَعِ أَعْلَاهُ فَإِنْ ذَهَبْتَ تُقِيمُهُ كَسَرْتَهُ وَإِنْ تَرَكْتَهُ لَمْ يَزَلْ أَعْوَجَ فَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا
Ishoq ibn Nasr, Husayn Ju'fiydan, u Zoidadan, u Maysaradan, u Abu Hozimdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi: «Kim Allahga va oxirat kuniga iymon keltirsa, qo'shnisiga ozor bermasin. Ayollar haqida bir-biringizga yaxshilik tavsiya qilinglar, chunki ular qovurg'adan yaratilgan; qovurg'aning eng egri (qismi) uning yuqorisidir. Agar uni to'g'rilamoqchi bo'lsang, sindirib qo'yasan; agar uni (o'z holiga) qoldirsang, egri bo'lib qolaveradi. Bas, ayollar haqida bir-biringizga yaxshilik tavsiya qilinglar» dedilar.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ مَيْسَرَةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يُؤْذِي جَارَهُ ". وَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا فَإِنَّهُنَّ خُلِقْنَ مِنْ ضِلَعٍ وَإِنَّ أَعْوَجَ شَيْءٍ فِي الضِّلَعِ أَعْلَاهُ فَإِنْ ذَهَبْتَ تُقِيمُهُ كَسَرْتَهُ وَإِنْ تَرَكْتَهُ لَمْ يَزَلْ أَعْوَجَ فَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا
Ishoq ibn Nasr, Husayn Ju'fiydan, u Zoidadan, u Maysaradan, u Abu Hozimdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi: «Kim Allahga va oxirat kuniga iymon keltirsa, qo'shnisiga ozor bermasin. Ayollar haqida bir-biringizga yaxshilik tavsiya qilinglar, chunki ular qovurg'adan yaratilgan; qovurg'aning eng egri (qismi) uning yuqorisidir. Agar uni to'g'rilamoqchi bo'lsang, sindirib qo'yasan; agar uni (o'z holiga) qoldirsang, egri bo'lib qolaveradi. Bas, ayollar haqida bir-biringizga yaxshilik tavsiya qilinglar» dedilar.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا نَتَّقِي الْكَلاَمَ وَالاِنْبِسَاطَ إِلَى نِسَائِنَا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَيْبَةَ أَنْ يُنْزَلَ فِينَا شَىْءٌ فَلَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم تَكَلَّمْنَا وَانْبَسَطْنَا.
Abu Nu'aym, Sufyondan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umardan (roziyallahu anhumo) rivoyat qiladi: Biz Nabiy sollallahu alayhi vasallam zamonida xotinlarimizga (qarata) gapirishdan va ochiqlanishdan (erkin so'zlashdan) — biz haqimizda biror narsa (oyat) nozil bo'lishidan hayiqib — ehtiyot bo'lardik. Nabiy sollallahu alayhi vasallam vafot etganda, gapirdik va ochiqlandik.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ، فَالإِمَامُ رَاعٍ وَهْوَ مَسْئُولٌ وَالرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِهِ وَهْوَ مَسْئُولٌ وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ عَلَى بَيْتِ زَوْجِهَا وَهْىَ مَسْئُولَةٌ، وَالْعَبْدُ رَاعٍ عَلَى مَالِ سَيِّدِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ، أَلاَ فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ ".
Abun Nu'mon, Hammod ibn Zayddan, u Ayyubdan, u Nofi'dan, u Abdullohdan rivoyat qiladi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Har biringiz cho'pon (mas'ul)siz va har biringiz so'raluvchisiz. Imom (boshliq) cho'pondir va u so'raluvchidir; kishi o'z uy ahli ustida cho'pondir va u so'raluvchidir; ayol eri uyi ustida cho'pondir va u so'raluvchidir; qul xo'jasi moli ustida cho'pondir va u so'raluvchidir. Ogoh bo'linglar, har biringiz cho'ponsiz va har biringiz so'raluvchisiz» dedilar.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَلَسَ إِحْدَى عَشْرَةَ امْرَأَةً، فَتَعَاهَدْنَ وَتَعَاقَدْنَ أَنْ لاَ يَكْتُمْنَ مِنْ أَخْبَارِ أَزْوَاجِهِنَّ شَيْئًا. قَالَتِ الأُولَى زَوْجِي لَحْمُ جَمَلٍ، غَثٌّ عَلَى رَأْسِ جَبَلٍ، لاَ سَهْلٍ فَيُرْتَقَى، وَلاَ سَمِينٍ فَيُنْتَقَلُ. قَالَتِ الثَّانِيَةُ زَوْجِي لاَ أَبُثُّ خَبَرَهُ، إِنِّي أَخَافُ أَنْ لاَ أَذَرَهُ، إِنْ أَذْكُرْهُ أَذْكُرْ عُجَرَهُ وَبُجَرَهُ. قَالَتِ الثَّالِثَةُ زَوْجِي الْعَشَنَّقُ، إِنْ أَنْطِقْ أُطَلَّقْ وَإِنْ أَسْكُتْ أُعَلَّقْ. قَالَتِ الرَّابِعَةُ زَوْجِي كَلَيْلِ تِهَامَةَ، لاَ حَرٌّ، وَلاَ قُرٌّ، وَلاَ مَخَافَةَ، وَلاَ سَآمَةَ. قَالَتِ الْخَامِسَةُ زَوْجِي إِنْ دَخَلَ فَهِدَ، وَإِنْ خَرَجَ أَسِدَ، وَلاَ يَسْأَلُ عَمَّا عَهِدَ. قَالَتِ السَّادِسَةُ زَوْجِي إِنْ أَكَلَ لَفَّ، وَإِنْ شَرِبَ اشْتَفَّ، وَإِنِ اضْطَجَعَ الْتَفَّ، وَلاَ يُولِجُ الْكَفَّ لِيَعْلَمَ الْبَثَّ، قَالَتِ السَّابِعَةُ زَوْجِي غَيَايَاءُ أَوْ عَيَايَاءُ طَبَاقَاءُ، كُلُّ دَاءٍ لَهُ دَاءٌ، شَجَّكِ أَوْ فَلَّكِ أَوْ جَمَعَ كُلاًّ لَكِ. قَالَتِ الثَّامِنَةُ زَوْجِي الْمَسُّ مَسُّ أَرْنَبٍ، وَالرِّيحُ رِيحُ زَرْنَبٍ. قَالَتِ التَّاسِعَةُ زَوْجِي رَفِيعُ الْعِمَادِ، طَوِيلُ النِّجَادِ، عَظِيمُ الرَّمَادِ، قَرِيبُ الْبَيْتِ مِنَ النَّادِ. قَالَتِ الْعَاشِرَةُ زَوْجِي مَالِكٌ وَمَا مَالِكٌ، مَالِكٌ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكِ، لَهُ إِبِلٌ كَثِيرَاتُ الْمَبَارِكِ قَلِيلاَتُ الْمَسَارِحِ، وَإِذَا سَمِعْنَ صَوْتَ الْمِزْهَرِ أَيْقَنَّ أَنَّهُنَّ هَوَالِكُ. قَالَتِ الْحَادِيَةَ عَشْرَةَ زَوْجِي أَبُو زَرْعٍ فَمَا أَبُو زَرْعٍ أَنَاسَ مِنْ حُلِيٍّ أُذُنَىَّ، وَمَلأَ مِنْ شَحْمٍ عَضُدَىَّ، وَبَجَّحَنِي فَبَجِحَتْ إِلَىَّ نَفْسِي، وَجَدَنِي فِي أَهْلِ غُنَيْمَةٍ بِشِقٍّ، فَجَعَلَنِي فِي أَهْلِ صَهِيلٍ وَأَطِيطٍ وَدَائِسٍ وَمُنَقٍّ، فَعِنْدَهُ أَقُولُ فَلاَ أُقَبَّحُ وَأَرْقُدُ فَأَتَصَبَّحُ، وَأَشْرَبُ فَأَتَقَنَّحُ، أُمُّ أَبِي زَرْعٍ فَمَا أُمُّ أَبِي زَرْعٍ عُكُومُهَا رَدَاحٌ، وَبَيْتُهَا فَسَاحٌ، ابْنُ أَبِي زَرْعٍ، فَمَا ابْنُ أَبِي زَرْعٍ مَضْجِعُهُ كَمَسَلِّ شَطْبَةٍ، وَيُشْبِعُهُ ذِرَاعُ الْجَفْرَةِ، بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ فَمَا بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ طَوْعُ أَبِيهَا، وَطَوْعُ أُمِّهَا، وَمِلْءُ كِسَائِهَا، وَغَيْظُ جَارَتِهَا، جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ، فَمَا جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ لاَ تَبُثُّ حَدِيثَنَا تَبْثِيثًا، وَلاَ تُنَقِّثُ مِيرَتَنَا تَنْقِيثًا، وَلاَ تَمْلأُ بَيْتَنَا تَعْشِيشًا، قَالَتْ خَرَجَ أَبُو زَرْعٍ وَالأَوْطَابُ تُمْخَضُ، فَلَقِيَ امْرَأَةً مَعَهَا وَلَدَانِ لَهَا كَالْفَهْدَيْنِ يَلْعَبَانِ مِنْ تَحْتِ خَصْرِهَا بِرُمَّانَتَيْنِ، فَطَلَّقَنِي وَنَكَحَهَا، فَنَكَحْتُ بَعْدَهُ رَجُلاً سَرِيًّا، رَكِبَ شَرِيًّا وَأَخَذَ خَطِّيًّا وَأَرَاحَ عَلَىَّ نَعَمًا ثَرِيًّا، وَأَعْطَانِي مِنْ كُلِّ رَائِحَةٍ زَوْجًا وَقَالَ كُلِي أُمَّ زَرْعٍ، وَمِيرِي أَهْلَكِ. قَالَتْ فَلَوْ جَمَعْتُ كُلَّ شَىْءٍ أَعْطَانِيهِ مَا بَلَغَ أَصْغَرَ آنِيَةِ أَبِي زَرْعٍ. قَالَتْ عَائِشَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُنْتُ لَكِ كَأَبِي زَرْعٍ لأُمِّ زَرْعٍ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ هِشَامٍ وَلاَ تُعَشِّشُ بَيْتَنَا تَعْشِيشًا. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ بَعْضُهُمْ فَأَتَقَمَّحُ. بِالْمِيمِ، وَهَذَا أَصَحُّ.
Sulaymon ibn Abdurahmon va Ali ibn Hujr: Bizga Iyso ibn Yunus, u Hishom ibn Urvadan, u Abdulloh ibn Urvadan, u Urvadan, u Oishadan aytib berdi: U: O'n bir ayol o'tirib, erlarining xabarlaridan hech narsani yashirmaslikka ahd va paymon qildilar. Birinchisi: Mening erim — tog' boshidagi oriq tuya go'shti: tekis (yo'l) emaski, ko'tarilsa, semiz emaski, ko'chirib olinsa, dedi. Ikkinchisi: Mening erim — uning xabarini yoymayman, chunki uni qoldirmayman (tugata olmayman) deb qo'rqaman; agar uni zikr qilsam, uning ochiq va yashirin ayblarini zikr qilaman, dedi. Uchinchisi: Mening erim — uzun bo'yli (ahmoq): gapirsam, taloq qilinaman; jim tursam, osig'liq (na ajrashgan, na xotin) qolaman, dedi. To'rtinchisi: Mening erim — Tihoma kechasidek: na issiq, na sovuq, na qo'rquv, na zerikish, dedi. Beshinchisi: Mening erim — kirsa, qoplon (yumshoq, beg'am); chiqsa, sher (jasur); va (uyda) qoldirgan narsani so'ramaydi, dedi. Oltinchisi: Mening erim — yesa, hammasini o'rab (ko'p) yeydi; ichsa, hammasini ichadi; yotsa, o'ranib oladi; va dard-holimni bilish uchun kaftini (ko'nglimga) kiritmaydi, dedi. Yettinchisi: Mening erim — kuchsiz yoki layoqatsiz, telba, har dard unda bor: boshingni yoradi yoki taningni jarohatlaydi yoki ikkalasini birga qiladi, dedi. Sakkizinchisi: Mening erim — tegishi quyon teguidek (yumshoq), hidi za'faron hididek, dedi. To'qqizinchisi: Mening erim — ustuni baland (sharafli, sahiy), qilich bandi uzun (bo'yi uzun), kuli ko'p (mehmondo'st), uyi anjuman (majlis) yaqinida, dedi. O'ninchisi: Mening erim — Molik, Molik nima degani! Molik bundan ham yaxshiroq. Uning tuyalari ko'p qo'nib (so'yish uchun), kam o'tlarga chiqadi; ular (mehmon kelganda) cholg'u (nay) ovozini eshitsalar, halok bo'lishlariga (so'yilishlariga) aniq ishonadilar, dedi. O'n birinchisi: Mening erim — Abu Zar', Abu Zar' nima degan! U quloqlarimni taqinchoqlardan jaranglatdi (bezadi), bilaklarimni semizlik bilan to'ldirdi, meni quvontirdi, men ham o'zimga (faxrlanib) quvondim. U meni kam qo'yli (kambag'al) bir oilada — tog' chetida — topdi, meni kishnash (otlar), bo'g'irlash (tuyalar), don yanchuvchilar va tozalovchilar (boy) ahli ichiga qo'ydi. Uning huzurida men gapiraman, kamsitilmayman, uxlayman, to chosht (vaqtigacha), va ichaman, qonguncha. Abu Zar'ning onasi, Abu Zar'ning onasi nima degan! Uning omborlari (yuk xaltalari) to'la-to'kis, uyi keng. Abu Zar'ning o'g'li, Abu Zar'ning o'g'li nima degan! Uning yotadigan joyi (beli) sug'urilgan qilich (qini)dek (ingichka, chaqqon); uni echki (ulog'i)ning oldi oyog'i to'ydiradi. Abu Zar'ning qizi, Abu Zar'ning qizi nima degan! Otasiga itoatli, onasiga itoatli, kiyimini to'ldiruvchi (semiz), qo'shni (kundosh)ining g'ashiga teguvchi (go'zal). Abu Zar'ning cho'risi, Abu Zar'ning cho'risi nima degan! Bizning gapimizni (sirimizni) yoymaydi, ozig'-ovqatimizni (o'g'irlab) chiqarmaydi, uyimizni axlat bilan to'ldirmaydi. (Ayol) aytdi: Abu Zar' (bir kuni) — mesh (sut) chayqalaytgan paytda chiqdi va ikki bolasi — ikki qoplon kabi (chiroyli) — beli ostida ikki anor (kabi narsa) bilan o'ynab turgan bir ayolni uchratdi. (Abu Zar') meni taloq qilib, unga uylandi. Men undan keyin bir sharafli (kishiga) — chopqir otga mingan, nayza tutgan, ko'plab chorva (tuyalar)ni qaytargan — kishiga turmushga chiqdim. U menga har bir (uy hayvonidan) bir juftdan berdi va: Ye, ey Ummu Zar', va oilangga ham yetkaz, dedi. (Ayol) aytdi: Agar u menga bergan hamma narsani jamlasam, Abu Zar'ning eng kichik idishiga ham yetmaydi. Oisha aytdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Men senga — Abu Zar' Ummu Zar'ga bo'lgandek — bo'ldim» dedilar. Abu Abdulloh (Buxoriy): Said ibn Salama Hishomdan: «Uyimizni axlat bilan to'ldirmaydi» (deb) dedi, dedi. Abu Abdulloh: Ularning ba'zisi «fa-ataqammah» (mim bilan) dedi, bu sahihroq (qonguncha ichaman ma'nosida), dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ الْحَبَشُ يَلْعَبُونَ بِحِرَابِهِمْ، فَسَتَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَنْظُرُ، فَمَا زِلْتُ أَنْظُرُ حَتَّى كُنْتُ أَنَا أَنْصَرِفُ فَاقْدُرُوا قَدْرَ الْجَارِيَةِ الْحَدِيثَةِ السِّنِّ تَسْمَعُ اللَّهْوَ.
Abdulloh ibn Muhammad, Hishomdan, u Ma'mardan, u Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan rivoyat qiladi: U: Habashlar (habashiylar) nayzalari bilan o'ynardilar. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam meni (o'zlari bilan) to'sib turardilar, men qarab turardim. Men toki o'zim qaytgunimcha qarab turardim — bas, yosh, yangi (qiz) o'yin-kulgini eshitishni (qancha istashini) o'ylab ko'ring, dedi.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} حَتَّى حَجَّ وَحَجَجْتُ مَعَهُ، وَعَدَلَ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِإِدَاوَةٍ، فَتَبَرَّزَ، ثُمَّ جَاءَ فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ مِنْهَا فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} قَالَ وَاعَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، هُمَا عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ. ثُمَّ اسْتَقْبَلَ عُمَرُ الْحَدِيثَ يَسُوقُهُ قَالَ كُنْتُ أَنَا وَجَارٌ لِي مِنَ الأَنْصَارِ فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ، وَهُمْ مِنْ عَوَالِي الْمَدِينَةِ، وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا، فَإِذَا نَزَلْتُ جِئْتُهُ بِمَا حَدَثَ مِنْ خَبَرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنَ الْوَحْىِ أَوْ غَيْرِهِ، وَإِذَا نَزَلَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى الأَنْصَارِ إِذَا قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَأْخُذْنَ مِنْ أَدَبِ نِسَاءِ الأَنْصَارِ، فَصَخِبْتُ عَلَى امْرَأَتِي فَرَاجَعَتْنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي قَالَتْ وَلِمَ تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ، وَإِنَّ إِحْدَاهُنَّ لَتَهْجُرُهُ الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ. فَأَفْزَعَنِي ذَلِكَ وَقُلْتُ لَهَا وَقَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُنَّ. ثُمَّ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي فَنَزَلْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا أَىْ حَفْصَةُ أَتُغَاضِبُ إِحْدَاكُنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ قَالَتْ نَعَمْ. فَقُلْتُ قَدْ خِبْتِ وَخَسِرْتِ، أَفَتَأْمَنِينَ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَتَهْلِكِي لاَ تَسْتَكْثِرِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تُرَاجِعِيهِ فِي شَىْءٍ، وَلاَ تَهْجُرِيهِ، وَسَلِينِي مَا بَدَا لَكِ، وَلاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ أَوْضَأَ مِنْكِ، وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ قَالَ عُمَرُ وَكُنَّا قَدْ تَحَدَّثْنَا أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ الْخَيْلَ لِغَزْوِنَا، فَنَزَلَ صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَوْمَ نَوْبَتِهِ، فَرَجَعَ إِلَيْنَا عِشَاءً فَضَرَبَ بَابِي ضَرْبًا شَدِيدًا وَقَالَ أَثَمَّ هُوَ فَفَزِعْتُ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ، فَقَالَ قَدْ حَدَثَ الْيَوْمَ أَمْرٌ عَظِيمٌ. قُلْتُ مَا هُوَ، أَجَاءَ غَسَّانُ قَالَ لاَ بَلْ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَأَهْوَلُ، طَلَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ. فَقُلْتُ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ، قَدْ كُنْتُ أَظُنُّ هَذَا يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ، فَجَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي فَصَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَشْرُبَةً لَهُ، فَاعْتَزَلَ فِيهَا، وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَإِذَا هِيَ تَبْكِي فَقُلْتُ مَا يُبْكِيكِ أَلَمْ أَكُنْ حَذَّرْتُكِ هَذَا أَطَلَّقَكُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لاَ أَدْرِي هَا هُوَ ذَا مُعْتَزِلٌ فِي الْمَشْرُبَةِ. فَخَرَجْتُ فَجِئْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ فَإِذَا حَوْلَهُ رَهْطٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ، فَجَلَسْتُ مَعَهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ، فَجِئْتُ الْمَشْرُبَةَ الَّتِي فِيهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لِغُلاَمٍ لَهُ أَسْوَدَ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَدَخَلَ الْغُلاَمُ فَكَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ كَلَّمْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرْتُكَ لَهُ، فَصَمَتَ. فَانْصَرَفْتُ حَتَّى جَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ فَقُلْتُ لِلْغُلاَمِ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَدَخَلَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ. فَرَجَعْتُ فَجَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ الْغُلاَمَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَدَخَلَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَىَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ. فَلَمَّا وَلَّيْتُ مُنْصَرِفًا ـ قَالَ ـ إِذَا الْغُلاَمُ يَدْعُونِي فَقَالَ قَدْ أَذِنَ لَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى رِمَالِ حَصِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ، قَدْ أَثَّرَ الرِّمَالُ بِجَنْبِهِ مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَطَلَّقْتَ نِسَاءَكَ. فَرَفَعَ إِلَىَّ بَصَرَهُ فَقَالَ " لاَ ". فَقُلْتُ اللَّهُ أَكْبَرُ. ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ رَأَيْتَنِي، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ إِذَا قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ رَأَيْتَنِي وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا لاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ عَائِشَةَ فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم تَبَسُّمَةً أُخْرَى، فَجَلَسْتُ حِينَ رَأَيْتُهُ تَبَسَّمَ، فَرَفَعْتُ بَصَرِي فِي بَيْتِهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِي بَيْتِهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ غَيْرَ أَهَبَةٍ ثَلاَثَةٍ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ فَلْيُوَسِّعْ عَلَى أُمَّتِكَ، فَإِنَّ فَارِسًا وَالرُّومَ قَدْ وُسِّعَ عَلَيْهِمْ، وَأُعْطُوا الدُّنْيَا وَهُمْ لاَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ. فَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ مُتَّكِئًا. فَقَالَ " أَوَفِي هَذَا أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ، إِنَّ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلُوا طَيِّبَاتِهِمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي. فَاعْتَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ الْحَدِيثِ حِينَ أَفْشَتْهُ حَفْصَةُ إِلَى عَائِشَةَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَكَانَ قَالَ " مَا أَنَا بِدَاخِلٍ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا ". مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حِينَ عَاتَبَهُ اللَّهُ، فَلَمَّا مَضَتْ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَبَدَأَ بِهَا فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ كُنْتَ قَدْ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا، وَإِنَّمَا أَصْبَحْتَ مِنْ تِسْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً أَعُدُّهَا عَدًّا. فَقَالَ " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ". فَكَانَ ذَلِكَ الشَّهْرُ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً. قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى آيَةَ التَّخَيُّرِ فَبَدَأَ بِي أَوَّلَ امْرَأَةٍ مِنْ نِسَائِهِ فَاخْتَرْتُهُ، ثُمَّ خَيَّرَ نِسَاءَهُ كُلَّهُنَّ فَقُلْنَ مِثْلَ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ.
Abul Yamon, Shu'aybdan, u Zuhriydan: Menga Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Abu Savr, u Abdulloh ibn Abbosdan (roziyallahu anhumo) xabar berdi: U: Men Umar ibn Xattobdan Nabiy sollallahu alayhi vasallamning ikki zavjasi — Allah taolo: «Agar ikkalangiz Allahga tavba qilsangiz (yaxshi), albatta qalblaringiz og'ib qoldi, degan ikki ayol — haqida so'rashga doim haris edim, to u haj qilguncha va men u bilan haj qildim. U (yo'ldan) burildi, men ham u bilan idish (suv) bilan burildim. U hojatini o'tab, so'ng keldi, men uning qo'llariga (suv) quydim, u tahorat qildi. Men unga: Ey amirul mo'minin, Nabiy sollallahu alayhi vasallamning Allah taolo: «Agar ikkalangiz Allahga tavba qilsangiz, qalblaringiz og'ib qoldi» degan ikki zavjasi kimlar? dedim. U: Senga ajabo, ey Ibn Abbos, ular Oisha va Hafsa, dedi. So'ng Umar hadisni boshidan so'zlab keta boshladi: Men va Ansordan bo'lgan qo'shnim Banu Umayya ibn Zayd (mahallasi)da edik — ular Madina chekkasi (Avoliy)dan edi. Biz Nabiy sollallahu alayhi vasallamning huzurida bo'lishni navbatlashib turardik: u bir kun tushardi, men bir kun tushardim. Men tushganimda, o'sha kun vahiy yoki boshqadan sodir bo'lgan xabarni unga keltirardim; u tushganida u ham shunday qilardi. Biz Quraysh jamoasi ayollarimizga g'olib kelardik. Ansorga kelganimizda, mana bir qavm — ularga xotinlari g'olib kelar ekan. Bizning ayollarimiz Ansor ayollaridan odob (jur'at) ola boshladi. Men xotinimga baqirdim, u menga javob qaytardi, men uning menga javob qaytarishini yoqtirmadim. U: Nega menga javob qaytarishimni yoqtirmaysan? Allahga qasam, Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjalari ham unga javob qaytaradilar, ulardan biri u kishini kun bo'yi to kechgacha (tark qilib) qochadi, dedi. Bu meni cho'chitdi, men unga: Ulardan kim shunday qilsa, albatta ziyon ko'rdi, dedim. So'ng kiyimimni yig'ib (kiyib) tushdim, Hafsaning oldiga kirib, unga: Ey Hafsa, biringiz Nabiy sollallahu alayhi vasallamga kun bo'yi to kechgacha g'azablanasizmi? dedim. U: Ha, dedi. Men: Ziyon ko'rding va xasoratga uchrading. Allahning O'z Rasuli sollallahu alayhi vasallam g'azabiga g'azablanishidan va halok bo'lishingdan xotirjammisan? Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan (haddan oshib) ko'p (narsa) so'rama, unga biror narsada javob (e'tiroz) qaytarma, uni tark qilma (qochma); mendan o'zingga kerakli narsani so'ra. Qo'shning (Oisha) sendan chiroyliroq va Nabiy sollallahu alayhi vasallamga sevimliroq bo'lgani seni aldab qo'ymasin, dedim — Oishani nazarda tutdi. Umar aytdi: Biz G'asson (qabilasi) bizga qarshi g'azot uchun otlarini na'llayapti deb so'zlashib turgan edik. Mening Ansoriy do'stim o'z navbati kunida (Nabiy huzuriga) tushdi, bizga xufton paytida qaytib, eshigimni qattiq taqillatdi va: U (uyda)mi? dedi. Men cho'chib, uning oldiga chiqdim. U: Bugun ulug' bir ish sodir bo'ldi, dedi. Men: Bu nima, G'asson keldimi? dedim. U: Yo'q, balki undan ham kattaroq va dahshatliroq: Nabiy sollallahu alayhi vasallam xotinlarini taloq qildilar, dedi. Men: Hafsa ziyon ko'rdi va xasoratga uchradi, men bu yaqinda bo'lishi mumkin deb o'ylar edim, dedim. So'ng kiyimimni yig'ib (kiyib), bomdod namozini Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan o'qidim. Nabiy sollallahu alayhi vasallam o'z balandxonasi (mashruba)ga kirib, unda yolg'iz qoldilar. Men Hafsaning oldiga kirdim, mana u yig'layapti. Men: Seni nima yig'latyapti? Men seni bundan ogohlantirmaganmidim? Nabiy sollallahu alayhi vasallam sizlarni taloq qildilarmi? dedim. U: Bilmayman, mana u balandxonada yolg'iz, dedi. Men chiqib, minbar oldiga keldim, mana uning atrofida bir guruh (odam), ba'zisi yig'layapti. Men ular bilan biroz o'tirdim, so'ng sezayotgan (qayg'um) meni yengdi, men Nabiy sollallahu alayhi vasallam (turgan) balandxonaga keldim va uning qora g'ulomiga: Umarga izn so'ra, dedim. G'ulom kirib, Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan gaplashdi, so'ng qaytib: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallam bilan gaplashib, seni unga zikr qildim, u sukut qildi, dedi. Men qaytib, minbar oldidagi guruh bilan o'tirdim, so'ng sezayotgan (qayg'um) meni yengdi, men kelib g'ulomga: Umarga izn so'ra, dedim. U kirib, so'ng qaytib: Men seni unga zikr qildim, u sukut qildi, dedi. Men qaytib, minbar oldidagi guruh bilan o'tirdim, so'ng sezayotgan (qayg'um) meni yengdi, men g'ulomga kelib: Umarga izn so'ra, dedim. U kirib, so'ng menga qaytib: Men seni unga zikr qildim, u sukut qildi, dedi. Men qaytib ketayotganimda — (Umar) aytdi — mana g'ulom meni chaqirib: Nabiy sollallahu alayhi vasallam senga izn berdilar, dedi. Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning oldiga kirdim — mana u bo'yra to'qimasi ustida yotgan, u bilan u (bo'yra) orasida to'shak yo'q, bo'yra yonboshida iz qoldirgan, ichiga xurmo tolasi to'ldirilgan teri yostiqga suyangan edilar. Men unga salom berdim, so'ng tik turgan holda: Ey Rasulullah, xotinlaringizni taloq qildingizmi? dedim. U menga ko'zini ko'tarib: «Yo'q» dedilar. Men: Allahu akbar, dedim. So'ng tik turgan holda, (suhbatni) iliqlashtirib: Ey Rasulullah, meni ko'rganingizda (edi)! Biz Quraysh jamoasi ayollarga g'olib kelardik, Madinaga kelganimizda mana bir qavm — ularga xotinlari g'olib kelardi, dedim. Nabiy sollallahu alayhi vasallam tabassum qildilar. So'ng men: Ey Rasulullah, meni ko'rganingizda — men Hafsaning oldiga kirib, unga: Qo'shning (Oisha) sendan chiroyliroq va Nabiy sollallahu alayhi vasallamga sevimliroq bo'lgani seni aldab qo'ymasin, dedim — Oishani nazarda tutdi — dedim. Nabiy sollallahu alayhi vasallam yana bir tabassum qildilar. Men uning tabassum qilganini ko'rganimda o'tirdim, ko'zimni uy ichiga ko'tardim. Allahga qasam, men uning uyida ko'zni qaytar (qiziqtir)adigan uchta teridan boshqa hech narsa ko'rmadim. Men: Ey Rasulullah, Allahga duo qil, ummatingga keng (rizq) bersin, chunki Fors va Rumga keng (rizq) berilgan, ularga dunyo berilgan, holbuki ular Allahga ibodat qilmaydilar, dedim. Nabiy sollallahu alayhi vasallam — suyangan edilar — o'tirib: «Sen ham shu (fikr)damisan, ey Xattob o'g'li? Albatta ular pok (ne'mat)lari dunyo hayotida (oldindan) tezlab berilgan qavmdir» dedilar. Men: Ey Rasulullah, men uchun mag'firat so'ra, dedim. Nabiy sollallahu alayhi vasallam — Hafsa uni (sirni) Oishaga fosh qilgani uchun — o'sha hadis sababli xotinlaridan yigirma to'qqiz kecha chetlandilar. U: «Men ularning oldiga bir oy kiruvchi emasman» degan edilar — Allah u kishini ta'nalaganida, ularga bo'lgan qattiq xafagarchiligi (g'azabi)dan. Yigirma to'qqiz kecha o'tganida, u Oishaning oldiga kirib, undan boshladilar. Oisha unga: Ey Rasulullah, siz bizning oldimizga bir oy kirmaslikka qasam ichgan edingiz, holbuki siz yigirma to'qqiz kechadan (keyin keldingiz), men uni sanab turgan edim, dedi. U: «Oy (ba'zan) yigirma to'qqiz (kun) bo'ladi» dedilar. O'sha oy yigirma to'qqiz kecha edi. Oisha aytdi: So'ng Allah taolo taxyiyr (ixtiyorga qo'yish) oyatini nozil qildi. U xotinlaridan birinchi (bo'lib) mendan boshladilar, men u kishini ixtiyor (tanlab) qildim. So'ng barcha xotinlarini ixtiyorga qo'ydilar, ular ham Oisha aytgandek (u kishini tanlab) aytdilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَصُومُ الْمَرْأَةُ وَبَعْلُهَا شَاهِدٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ".
Muhammad ibn Muqotil, Abdullohdan, u Ma'mardan, u Hammom ibn Munabbihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi: «Ayol — eri hozir (uyda) bo'lsa, uning iznisiz (nafl) ro'za tutmaydi» dedilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَعَا الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ إِلَى فِرَاشِهِ فَأَبَتْ أَنْ تَجِيءَ لَعَنَتْهَا الْمَلاَئِكَةُ حَتَّى تُصْبِحَ ".
Muhammad ibn Bashshor, Ibn Abu Adiydan, u Shu'badan, u Sulaymondan, u Abu Hozimdan, u Abu Hurayradan (roziyallahu anhu), u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi: «Agar kishi xotinini to'shagiga chaqirsa, u esa kelishdan bosh tortsa, tonggacha farishtalar uni la'natlaydilar» dedilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا بَاتَتِ الْمَرْأَةُ مُهَاجِرَةً فِرَاشَ زَوْجِهَا لَعَنَتْهَا الْمَلاَئِكَةُ حَتَّى تَرْجِعَ ".
Muhammad ibn Ar'ara, Shu'badan, u Qatodadan, u Zuroradan, u Abu Hurayradan rivoyat qiladi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam: «Agar ayol eri to'shagini tark qilgan (undan qochgan) holda tunasa, to qaytguncha farishtalar uni la'natlaydilar» dedilar.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَصُومَ وَزَوْجُهَا شَاهِدٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ، وَلاَ تَأْذَنَ فِي بَيْتِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ، وَمَا أَنْفَقَتْ مِنْ نَفَقَةٍ عَنْ غَيْرِ أَمْرِهِ فَإِنَّهُ يُؤَدَّى إِلَيْهِ شَطْرُهُ ". وَرَوَاهُ أَبُو الزِّنَادِ أَيْضًا عَنْ مُوسَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ فِي الصَّوْمِ.
Abul Yamon, Shu'aybdan, u Abuz Zinoddan, u A'rajdan, u Abu Hurayradan (roziyallahu anhu) rivoyat qiladi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Ayolga — eri hozir (uyda) bo'lsa, uning iznisiz (nafl) ro'za tutishi halol emas; uning uyiga (kishilarni) uning iznisiz kiritishi (ham); va uning amrisiz biror nafaqa sarflasa, albatta uning yarmi unga (savobidan) ado etiladi» dedilar. Buni Abuz Zinod, Musodan, u otasidan, u Abu Hurayradan ro'za (haqida) ham rivoyat qildi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قُمْتُ عَلَى باب الْجَنَّةِ فَكَانَ عَامَّةَ مَنْ دَخَلَهَا الْمَسَاكِينُ، وَأَصْحَابُ الْجَدِّ مَحْبُوسُونَ، غَيْرَ أَنَّ أَصْحَابَ النَّارِ قَدْ أُمِرَ بِهِمْ إِلَى النَّارِ، وَقُمْتُ عَلَى باب النَّارِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا النِّسَاءُ ".
Musaddad, Ismoildan, u Taymiydan, u Abu Usmondan, u Usomadan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan rivoyat qildi: «Men jannat eshigi oldida turdim, unga kiruvchilarning ko'pi miskinlar (kambag'allar) edi; mol egalari (boylar) esa to'sib qo'yilgan edilar — faqat do'zax ahli do'zaxga (haydashga) buyurilgan edi. Va men do'zax eshigi oldida turdim, mana unga kiruvchilarning ko'pi ayollar edi» dedilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ، فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً نَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً، ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ سَجَدَ، ثُمَّ قَامَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ، ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ، ثُمَّ انْصَرَفَ، وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ، فَقَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ ". قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْنَاكَ تَنَاوَلْتَ شَيْئًا فِي مَقَامِكَ هَذَا، ثُمَّ رَأَيْنَاكَ تَكَعْكَعْتَ. فَقَالَ " إِنِّي رَأَيْتُ الْجَنَّةَ ـ أَوْ أُرِيتُ الْجَنَّةَ ـ فَتَنَاوَلْتُ مِنْهَا عُنْقُودًا وَلَوْ أَخَذْتُهُ لأَكَلْتُمْ مِنْهُ مَا بَقِيَتِ الدُّنْيَا، وَرَأَيْتُ النَّارَ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ مَنْظَرًا قَطُّ وَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ ". قَالُوا لِمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " بِكُفْرِهِنَّ ". قِيلَ يَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ " يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ، وَيَكْفُرْنَ الإِحْسَانَ، وَلَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ، ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ ".
Abdulloh ibn Yusuf, Molikdan, u Zayd ibn Aslamdan, u Ato ibn Yasordan, u Abdulloh ibn Abbosdan rivoyat qiladi: U: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam zamonida quyosh tutildi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam va odamlar u bilan birga namoz o'qidilar. U Baqara surasichalik uzoq qiyomda turdilar, so'ng uzun ruku qildilar, so'ng (boshini) ko'tarib, birinchi qiyomdan kamroq uzun qiyomda turdilar, so'ng birinchi rukudan kamroq uzun ruku qildilar, so'ng sajda qildilar. So'ng turib, birinchi qiyomdan kamroq uzun qiyomda turdilar, so'ng birinchi rukudan kamroq uzun ruku qildilar, so'ng (boshini) ko'tarib, birinchi qiyomdan kamroq uzun qiyomda turdilar, so'ng birinchi rukudan kamroq uzun ruku qildilar, so'ng (boshini) ko'tardilar, so'ng sajda qildilar, so'ng (namozdan) chiqdilar — quyosh ochilgan edi. U: «Albatta quyosh va oy Allahning oyatlaridan (alomatlaridan) ikkitasidir, ular hech kimning o'limi yoki hayoti uchun tutilmaydi. Buni ko'rganingizda Allahni zikr qilinglar» dedilar. Ular: Ey Rasulullah, sizni mana shu o'rningizda bir narsaga qo'l cho'zganingizni ko'rdik, so'ng orqaga tisarilganingizni ko'rdik, dedilar. U: «Men jannatni ko'rdim — yoki menga jannat ko'rsatildi — undan bir shoxni (uzum) olmoqchi bo'ldim; agar uni olganimda, dunyo turguncha undan yer edingiz. Va men do'zaxni ko'rdim, bugungidek dahshatli manzarani hech qachon ko'rmagan edim, uning ahlining ko'pini ayollar (deb) ko'rdim» dedilar. Ular: Nega, ey Rasulullah? dedilar. U: «Kufrlari (noshukrliklari) sababli» dedilar. Aytildi: Ular Allahga kufr keltiradilarmi? U: «Erni (ko'nglini) qoldiradilar (noshukrlik qiladilar) va yaxshilikni inkor qiladilar. Agar ulardan biriga butun umr yaxshilik qilsang, so'ng u sendan bir (yoqmaydigan) narsani ko'rsa: Sendan hech qachon yaxshilik ko'rmadim, deydi» dedilar.