حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ السَّلَمِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يَجْلِسَ ".
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Omir ibn Abdulloh ibn Zubayrdan, u Amr ibn Sulaym Zuraqiydan, u Abu Qatoda Salamiydan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Sizdan biringiz masjidga kirsa, o'tirishidan oldin ikki rakat o'qisin», dedilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَلاَئِكَةُ تُصَلِّي عَلَى أَحَدِكُمْ مَا دَامَ فِي مُصَلاَّهُ الَّذِي صَلَّى فِيهِ، مَا لَمْ يُحْدِثْ، تَقُولُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ ".
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Abuz-Zinoddan, u A'rajdan, u Abu Hurayradan: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Sizdan biringiz namoz o'qigan joyida — tahorati buzilmaguncha — o'tirar ekan, farishtalar unga salovot aytadilar; ular: ‹Allahim, uni mag'firat qil, Allahim, unga rahm qil›, deydilar», dedilar.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمَسْجِدَ كَانَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَبْنِيًّا بِاللَّبِنِ، وَسَقْفُهُ الْجَرِيدُ، وَعُمُدُهُ خَشَبُ النَّخْلِ، فَلَمْ يَزِدْ فِيهِ أَبُو بَكْرٍ شَيْئًا، وَزَادَ فِيهِ عُمَرُ وَبَنَاهُ عَلَى بُنْيَانِهِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّبِنِ وَالْجَرِيدِ، وَأَعَادَ عُمُدَهُ خَشَبًا، ثُمَّ غَيَّرَهُ عُثْمَانُ، فَزَادَ فِيهِ زِيَادَةً كَثِيرَةً، وَبَنَى جِدَارَهُ بِالْحِجَارَةِ الْمَنْقُوشَةِ وَالْقَصَّةِ، وَجَعَلَ عُمُدَهُ مِنْ حِجَارَةٍ مَنْقُوشَةٍ، وَسَقَفَهُ بِالسَّاجِ.
Ali ibn Abdulloh bizga aytdi: Ya'qub ibn Ibrohim ibn Sa'd bizga aytdi: Otam menga aytdi, Solih ibn Kaysondan: Nofi' bizga aytdi, Abdulloh unga xabar berishicha: Masjid Rasulullah sollallahu alayhi vasallam davrlarida xom g'ishtdan qurilgan, tomi xurmo shoxlaridan, ustunlari xurmo yog'ochidan edi. Abu Bakr unga hech narsa qo'shmadi. Umar esa unga qo'shdi va uni Rasulullah sollallahu alayhi vasallam davridagi qurilishi bo'yicha xom g'isht va xurmo shoxlari bilan qurdi, ustunlarini yog'ochdan qaytadan tikladi. So'ng Usmon uni o'zgartirdi, unga ko'p ziyoda qildi, devorini naqshli toshlar va gips bilan qurdi, ustunlarini naqshli toshdan qildi, tomini sojj yog'ochi bilan yopdi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُخْتَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ وَلاِبْنِهِ عَلِيٍّ انْطَلِقَا إِلَى أَبِي سَعِيدٍ فَاسْمَعَا مِنْ حَدِيثِهِ. فَانْطَلَقْنَا فَإِذَا هُوَ فِي حَائِطٍ يُصْلِحُهُ، فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَاحْتَبَى، ثُمَّ أَنْشَأَ يُحَدِّثُنَا حَتَّى أَتَى ذِكْرُ بِنَاءِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ كُنَّا نَحْمِلُ لَبِنَةً لَبِنَةً، وَعَمَّارٌ لَبِنَتَيْنِ لَبِنَتَيْنِ، فَرَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْفُضُ التُّرَابَ عَنْهُ وَيَقُولُ " وَيْحَ عَمَّارٍ تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ، يَدْعُوهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ، وَيَدْعُونَهُ إِلَى النَّارِ ". قَالَ يَقُولُ عَمَّارٌ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْفِتَنِ.
Musaddad bizga aytdi: Abdulaziz ibn Muxtor bizga aytdi: Xolid Hazzo' bizga aytdi, Ikrimadan: U dedi: Ibn Abbos menga va o'g'li Aliga: ‹Abu Sa'idning oldiga boringlar va uning hadisini tinglanglar›, dedi. Biz bordik, u bog'ida uni tuzatib o'tirgan ekan. U ridosini olib o'rab oldi, so'ng bizga hadis aytishni boshladi, masjidning qurilishi zikriga yetganda dedi: Biz birtadan g'isht tashir edik, Ammor esa ikkitadan. Nabiy sollallahu alayhi vasallam uni ko'rib, ustidan tuproqni qoqar va: «Voy Ammor! Uni zolim toifa o'ldiradi; u ularni jannatga chaqiradi, ular esa uni do'zaxga chaqiradilar», derdilar. Ammor: ‹Fitnalardan Allahga panoh tilayman›, derdi.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى امْرَأَةٍ أَنْ مُرِي غُلاَمَكِ النَّجَّارَ يَعْمَلْ لِي أَعْوَادًا أَجْلِسُ عَلَيْهِنَّ.
Qutayba bizga aytdi: Abdulaziz bizga aytdi, Abu Hozimdan, u Sahldan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bir ayolga: ‹Duradgor xizmatkoringga ayt, menga ustiga o'tiradigan yog'ochlar yasab bersin›, deb odam yubordilar.
حَدَّثَنَا خَلاَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ امْرَأَةً، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ أَجْعَلُ لَكَ شَيْئًا تَقْعُدُ عَلَيْهِ، فَإِنَّ لِي غُلاَمًا نَجَّارًا قَالَ " إِنْ شِئْتِ ". فَعَمِلَتِ الْمِنْبَرَ.
Xollod bizga aytdi: Abdulvohid ibn Ayman bizga aytdi, otasidan, u Jobirdan: Bir ayol: ‹Yo Rasulullah, sizga ustiga o'tiradigan biror narsa yasab bermaymi? Chunki mening duradgor xizmatkorim bor›, dedi. U zot: «Istasang», dedilar. Shunda u minbarni yasadi.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ بُكَيْرًا، حَدَّثَهُ أَنَّ عَاصِمَ بْنَ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ الْخَوْلاَنِيَّ، أَنَّهُ سَمِعَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، يَقُولُ عِنْدَ قَوْلِ النَّاسِ فِيهِ حِينَ بَنَى مَسْجِدَ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم إِنَّكُمْ أَكْثَرْتُمْ، وَإِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ بَنَى مَسْجِدًا ـ قَالَ بُكَيْرٌ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ ـ يَبْتَغِي بِهِ وَجْهَ اللَّهِ، بَنَى اللَّهُ لَهُ مِثْلَهُ فِي الْجَنَّةِ ".
Yahyo ibn Sulaymon bizga aytdi: Ibn Vahb menga aytdi: Amr menga xabar berdi, Bukayr unga aytishicha, Osim ibn Umar ibn Qatoda unga aytdi: U Ubaydulloh Xavloniyni eshitganki, u Usmon ibn Affonni — Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning masjidini qurganida odamlar u haqida ‹ko'p qildingiz› deganlarida — shunday deganini eshitdi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamning: «Kim Allah yuzini istab masjid qursa — Bukayr dedi: u shunday deganini o'ylayman — Allah unga jannatda shunga o'xshashini quradi», deganlarini eshitganman.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ قُلْتُ لِعَمْرٍو أَسَمِعْتَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ مَرَّ رَجُلٌ فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ سِهَامٌ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ بِنِصَالِهَا ".
Qutayba ibn Sa'id bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi: Men Amrga: ‹Sen Jobir ibn Abdullohni shunday deganini eshitdingmi?› dedim: Bir kishi masjidda o'qlari bilan o'tib qoldi, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam unga: «Uchlaridan ushlab tur», dedilar.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ مَرَّ فِي شَىْءٍ مِنْ مَسَاجِدِنَا أَوْ أَسْوَاقِنَا بِنَبْلٍ، فَلْيَأْخُذْ عَلَى نِصَالِهَا، لاَ يَعْقِرْ بِكَفِّهِ مُسْلِمًا ".
Muso ibn Ismoil bizga aytdi: Abdulvohid bizga aytdi: Abu Burda ibn Abdulloh bizga aytdi: Men Abu Burdadan eshitdim, u otasidan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot: «Kim masjidlarimiz yoki bozorlarimizning birortasidan o'q-yoy bilan o'tsa, uchlaridan ushlab olsin, kafti bilan musulmonni jarohatlamasin», dedilar.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّهُ سَمِعَ حَسَّانَ بْنَ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيَّ، يَسْتَشْهِدُ أَبَا هُرَيْرَةَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ هَلْ سَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَا حَسَّانُ، أَجِبْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، اللَّهُمَّ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ نَعَمْ.
Abul-Yamon Hakam ibn Nofi' bizga aytdi: Shu'ayb bizga xabar berdi, Zuhriydan: Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avf menga xabar berishicha, u Hasson ibn Sobit Ansoriy Abu Hurayrani guvohlikka chaqirib: ‹Allah haqi, sen Nabiy sollallahu alayhi vasallamning: ‹Ey Hasson, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam nomidan javob ber. Allahim, uni Ruhul-Qudus (Jibril) bilan qo'lla›, deganlarini eshitdingmi?› deganini eshitdi. Abu Hurayra: ‹Ha›, dedi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا عَلَى باب حُجْرَتِي، وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ فِي الْمَسْجِدِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتُرُنِي بِرِدَائِهِ، أَنْظُرُ إِلَى لَعِبِهِمْ. زَادَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ بِحِرَابِهِمْ.
Abdulaziz ibn Abdulloh bizga aytdi: Ibrohim ibn Sa'd bizga aytdi, Solihdan, u Ibn Shihobdan: Urva ibn Zubayr menga xabar berdi, Oisha shunday dedi: Men bir kuni Rasulullah sollallahu alayhi vasallamni mening hujram eshigi oldida ko'rdim, habashlar masjidda o'ynayotgan edilar, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam meni ridolari bilan to'sib turardilar, men ularning o'yiniga qarardim. Ibrohim ibn Munzir ziyoda qildi: Ibn Vahb bizga aytdi: Yunus menga xabar berdi, Ibn Shihobdan, u Urvadan, u Oishadan: U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamni ko'rdim, habashlar nayzalari bilan o'ynayotgan edilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا عَلَى باب حُجْرَتِي، وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ فِي الْمَسْجِدِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتُرُنِي بِرِدَائِهِ، أَنْظُرُ إِلَى لَعِبِهِمْ. زَادَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ بِحِرَابِهِمْ.
Abdulaziz ibn Abdulloh bizga aytdi: Ibrohim ibn Sa'd bizga aytdi, Solihdan, u Ibn Shihobdan: Urva ibn Zubayr menga xabar berdi, Oisha shunday dedi: Men bir kuni Rasulullah sollallahu alayhi vasallamni mening hujram eshigi oldida ko'rdim, habashlar masjidda o'ynayotgan edilar, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam meni ridolari bilan to'sib turardilar, men ularning o'yiniga qarardim. Ibrohim ibn Munzir ziyoda qildi: Ibn Vahb bizga aytdi: Yunus menga xabar berdi, Ibn Shihobdan, u Urvadan, u Oishadan: U dedi: Men Nabiy sollallahu alayhi vasallamni ko'rdim, habashlar nayzalari bilan o'ynayotgan edilar.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَتَتْهَا بَرِيرَةُ تَسْأَلُهَا فِي كِتَابَتِهَا فَقَالَتْ إِنْ شِئْتِ أَعْطَيْتُ أَهْلَكِ وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي. وَقَالَ أَهْلُهَا إِنْ شِئْتِ أَعْطَيْتِهَا مَا بَقِيَ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً إِنْ شِئْتِ أَعْتَقْتِهَا وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لَنَا ـ فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَّرَتْهُ ذَلِكَ فَقَالَ " ابْتَاعِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ". ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ ـ فَقَالَ " مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ، وَإِنِ اشْتَرَطَ مِائَةَ مَرَّةٍ ". قَالَ عَلِيٌّ قَالَ يَحْيَى وَعَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ يَحْيَى عَنْ عَمْرَةَ. وَقَالَ جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ عَنْ يَحْيَى قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَةَ قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ. رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى عَنْ عَمْرَةَ أَنَّ بَرِيرَةَ. وَلَمْ يَذْكُرْ صَعِدَ الْمِنْبَرَ.
Ali ibn Abdulloh bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi, Yahyodan, u Amradan, u Oishadan: U dedi: Barira uning oldiga kelib, ozodlik shartnomasi (kitobat) borasida so'radi. U (Oisha): ‹Istasang, ahlingga (pulni) berib yuboraman, valo (merosxo'rlik haqqi) menga bo'ladi›, dedi. Uning ahli esa: ‹Istasang, qolganini unga ber›, dedi — Sufyon bir marta: ‹Istasang, uni ozod qil, valo bizga bo'ladi›, dedi deb aytdi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam kelganlarida, u buni eslatdi. U zot: «Uni sotib ol va ozod qil, chunki valo ozod qilgan kishiniki», dedilar. So'ng Rasulullah sollallahu alayhi vasallam minbarga turdilar — Sufyon bir marta: ‹Rasulullah sollallahu alayhi vasallam minbarga chiqdilar›, dedi — va dedilar: «Ba'zi qavmlarga nima bo'ldiki, Allahning Kitobida yo'q shartlarni shart qilmoqdalar? Kim Allahning Kitobida bo'lmagan shartni shart qilsa, unga (o'sha shart) yo'qdir, agar yuz marta shart qilsa ham». Ali dedi: Yahyo va Abdulvahhob: Yahyodan, u Amradan deb aytdilar. Ja'far ibn Avn esa Yahyodan: ‹Men Amrani eshitdim, u: Men Oishani eshitdim, dedi›, dedi. Buni Molik Yahyodan, u Amradan, Barira haqida rivoyat qilgan, ammo minbarga chiqqanlarini zikr qilmagan.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ كَعْبٍ، أَنَّهُ تَقَاضَى ابْنَ أَبِي حَدْرَدٍ دَيْنًا كَانَ لَهُ عَلَيْهِ فِي الْمَسْجِدِ، فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا حَتَّى سَمِعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي بَيْتِهِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِمَا حَتَّى كَشَفَ سِجْفَ حُجْرَتِهِ فَنَادَى " يَا كَعْبُ ". قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " ضَعْ مِنْ دَيْنِكَ هَذَا ". وَأَوْمَأَ إِلَيْهِ أَىِ الشَّطْرَ قَالَ لَقَدْ فَعَلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " قُمْ فَاقْضِهِ ".
Abdulloh ibn Muhammad bizga aytdi: Usmon ibn Umar bizga aytdi: Yunus bizga xabar berdi, Zuhriydan, u Abdulloh ibn Ka'b ibn Molikdan, u Ka'bdan: U Ibn Abu Hadraddan unda bo'lgan bir qarzini masjidda talab qildi, ovozlari ko'tarilib ketdi, hatto Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uyida turib uni eshitdilar. U zot ularning oldiga chiqib, hujrasi pardasini ochib: «Ey Ka'b!» deb chaqirdilar. U: ‹Labbayk, yo Rasulullah›, dedi. U zot: «Bu qarzingdan shuncha tushir», deb yarmiga ishora qildilar. U: ‹Qildim, yo Rasulullah›, dedi. U zot: «Tur, unga to'la», dedilar.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَسْوَدَ ـ أَوِ امْرَأَةً سَوْدَاءَ ـ كَانَ يَقُمُّ الْمَسْجِدَ، فَمَاتَ، فَسَأَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ فَقَالُوا مَاتَ. قَالَ " أَفَلاَ كُنْتُمْ آذَنْتُمُونِي بِهِ دُلُّونِي عَلَى قَبْرِهِ ". ـ أَوْ قَالَ قَبْرِهَا ـ فَأَتَى قَبْرَهُ فَصَلَّى عَلَيْهِ.
Sulaymon ibn Harb bizga aytdi: Hammod ibn Zayd bizga aytdi, Sobitdan, u Abu Rofi'dan, u Abu Hurayradan: Bir qora kishi — yoki qora ayol — masjidni supurar edi, so'ng vafot etdi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam u haqida so'radilar, ular: ‹Vafot etdi›, dedilar. U zot: «Nega menga xabar bermadingiz? Meni uning qabriga boshlanglar», dedilar — yoki «uning (ayolning) qabriga» dedilar. So'ng uning qabriga kelib, unga (janoza) namozi o'qidilar.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أُنْزِلَ الآيَاتُ مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي الرِّبَا، خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ، فَقَرَأَهُنَّ عَلَى النَّاسِ، ثُمَّ حَرَّمَ تِجَارَةَ الْخَمْرِ.
Abdon bizga aytdi, Abu Hamzadan, u A'mashdan, u Muslimdan, u Masruqdan, u Oishadan: U dedi: Baqara surasidagi ribo haqidagi oyatlar nozil bo'lganda, Nabiy sollallahu alayhi vasallam masjidga chiqib, ularni odamlarga o'qib berdilar, so'ng xamr (ichkilik) savdosini harom qildilar.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ امْرَأَةً ـ أَوْ رَجُلاً ـ كَانَتْ تَقُمُّ الْمَسْجِدَ ـ وَلاَ أُرَاهُ إِلاَّ امْرَأَةً ـ فَذَكَرَ حَدِيثَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى عَلَى قَبْرِهِ.
Ahmad ibn Voqid bizga aytdi: Hammod bizga aytdi, Sobitdan, u Abu Rofi'dan, u Abu Hurayradan: Bir ayol — yoki erkak — masjidni supurar edi — men uni ayol deb o'ylayman — so'ng u Nabiy sollallahu alayhi vasallamning uning qabriga (janoza) namozi o'qiganlari haqidagi hadisni zikr qildi.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَخْبَرَنَا رَوْحٌ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ عِفْرِيتًا مِنَ الْجِنِّ تَفَلَّتَ عَلَىَّ الْبَارِحَةَ ـ أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا ـ لِيَقْطَعَ عَلَىَّ الصَّلاَةَ، فَأَمْكَنَنِي اللَّهُ مِنْهُ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَرْبِطَهُ إِلَى سَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ، حَتَّى تُصْبِحُوا وَتَنْظُرُوا إِلَيْهِ كُلُّكُمْ، فَذَكَرْتُ قَوْلَ أَخِي سُلَيْمَانَ رَبِّ هَبْ لِي مُلْكًا لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي ". قَالَ رَوْحٌ فَرَدَّهُ خَاسِئًا.
Ishoq ibn Ibrohim bizga aytdi: Ravh va Muhammad ibn Ja'far bizga xabar berdilar, Shu'badan, u Muhammad ibn Ziyoddan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot: «Jinlardan bir ifrit kecha menga to'satdan hujum qildi — yoki shunga o'xshash so'z aytdilar — namozimni buzmoqchi bo'ldi, Allah meni unga qodir qildi. Men uni masjid ustunlaridan biriga bog'lab qo'ymoqchi bo'ldim, toki tonggacha hammangiz unga qarab tursangiz, deb. So'ng birodarim Sulaymonning: ‹Robbim, menga mendan keyin hech kimga loyiq bo'lmaydigan bir mulkni ato et› degan so'zini esladim», dedilar. Ravh dedi: Shunda uni xor-zalil holda qaytardilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ، فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ، فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ ". فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ، فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ.
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Lays bizga aytdi: Sa'id ibn Abu Sa'id bizga aytdi, u Abu Hurayrani eshitdi: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Najd tomonga otliqlar yubordilar, ular Banu Hanifadan Sumoma ibn Usol degan bir kishini olib keldilar, uni masjid ustunlaridan biriga bog'lab qo'ydilar. Nabiy sollallahu alayhi vasallam uning oldiga chiqib: «Sumomani qo'yib yuboringlar», dedilar. U masjidga yaqin bir xurmozorga borib g'usl qildi, so'ng masjidga kirib: ‹Guvohlik beramanki, Allahdan o'zga iloh yo'q va Muhammad Allahning Rasulidir›, dedi.
حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُصِيبَ سَعْدٌ يَوْمَ الْخَنْدَقِ فِي الأَكْحَلِ، فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْمَةً فِي الْمَسْجِدِ لِيَعُودَهُ مِنْ قَرِيبٍ، فَلَمْ يَرُعْهُمْ ـ وَفِي الْمَسْجِدِ خَيْمَةٌ مِنْ بَنِي غِفَارٍ ـ إِلاَّ الدَّمُ يَسِيلُ إِلَيْهِمْ فَقَالُوا يَا أَهْلَ الْخَيْمَةِ، مَا هَذَا الَّذِي يَأْتِينَا مِنْ قِبَلِكُمْ فَإِذَا سَعْدٌ يَغْذُو جُرْحُهُ دَمًا، فَمَاتَ فِيهَا.
Zakariyo ibn Yahyo bizga aytdi: Abdulloh ibn Numayr bizga aytdi: Hishom bizga aytdi, otasidan, u Oishadan: U dedi: Sa'd Xandaq kuni qo'l tomiridan jarohatlandi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam uni yaqindan borib ko'rish uchun masjidda chodir tikdilar. Ular kutilmaganda — masjidda Banu G'ifordan bir chodir ham bor edi — qonning o'zlariga oqib kelayotganini ko'rib qoldilar va: ‹Ey chodir ahli, sizlar tomondan bizga kelayotgan bu nima?› dedilar. Qarasalar, Sa'dning jarohati qon oqizayotgan ekan. U o'sha yerda vafot etdi.