حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ شَكَوْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَشْتَكِي. قَالَ " طُوفِي مِنْ وَرَاءِ النَّاسِ وَأَنْتِ رَاكِبَةٌ ". فَطُفْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي إِلَى جَنْبِ الْبَيْتِ، يَقْرَأُ بِالطُّورِ وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ.
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Navfaldan, u Urvadan, u Zaynab binti Abu Salamadan, u Ummu Salamadan: U dedi: Men Rasulullah sollallahu alayhi vasallamga kasal ekanligimdan shikoyat qildim. U zot: «Odamlarning ortidan minib tavof qil», dedilar. Men tavof qildim, Rasulullah sollallahu alayhi vasallam esa Baytning yonida namoz o'qib, ‹Vat-Tur va Kitobin mastur›ni qiroat qilayotgan edilar.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسٌ، أَنَّ رَجُلَيْنِ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَا مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي لَيْلَةٍ مُظْلِمَةٍ، وَمَعَهُمَا مِثْلُ الْمِصْبَاحَيْنِ يُضِيآنِ بَيْنَ أَيْدِيهِمَا، فَلَمَّا افْتَرَقَا صَارَ مَعَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا وَاحِدٌ حَتَّى أَتَى أَهْلَهُ.
Muhammad ibn Musanno bizga aytdi: Muoz ibn Hishom bizga aytdi: Otam menga aytdi, Qatodadan: Anas bizga aytdi: Nabiy sollallahu alayhi vasallamning sahobalaridan ikki kishi qorong'i bir kechada Nabiy sollallahu alayhi vasallamning huzuridan chiqdilar, ular bilan birga ikki chiroq kabi narsa oldilari oldida yorug'lik sochib turardi. Ikkalasi ajralganda har biri bilan birga bittadan (yorug'lik) qoldi, toki har biri ahliga yetib bordi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ خَيَّرَ عَبْدًا بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ، فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ ". فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي مَا يُبْكِي هَذَا الشَّيْخَ إِنْ يَكُنِ اللَّهُ خَيَّرَ عَبْدًا بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ الْعَبْدَ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ أَعْلَمَنَا. قَالَ " يَا أَبَا بَكْرٍ لاَ تَبْكِ، إِنَّ أَمَنَّ النَّاسِ عَلَىَّ فِي صُحْبَتِهِ وَمَالِهِ أَبُو بَكْرٍ، وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً مِنْ أُمَّتِي لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ، وَلَكِنْ أُخُوَّةُ الإِسْلاَمِ وَمَوَدَّتُهُ، لاَ يَبْقَيَنَّ فِي الْمَسْجِدِ باب إِلاَّ سُدَّ إِلاَّ باب أَبِي بَكْرٍ ".
Muhammad ibn Sinon bizga aytdi: Fulayh bizga aytdi: Abun-Nazr bizga aytdi, Ubayd ibn Hunayndan, u Busr ibn Sa'iddan, u Abu Sa'id Xudriydan: U dedi: Nabiy sollallahu alayhi vasallam xutba qilib: «Albatta Allah bir bandani dunyo bilan O'z huzuridagi narsa orasida ixtiyorli qildi, u Allahning huzuridagini ixtiyor qildi», dedilar. Shunda Abu Bakr roziyallahu anhu yig'ladi. Men ichimda: ‹Bu cholni nima yig'latyapti, agar Allah bir bandani dunyo bilan huzuridagi narsa orasida ixtiyorli qilgan bo'lsa, u Allahning huzuridagini ixtiyor qilibdi-ku?› dedim. Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning o'zlari o'sha banda edilar, Abu Bakr esa bizning eng bilimdonimiz edi. U zot: «Ey Abu Bakr, yig'lama. Albatta odamlar ichida suhbati va moli bilan menga eng minnatdor bo'lganim Abu Bakrdir. Agar ummatimdan biror xalil (do'st) tutadigan bo'lganimda, albatta Abu Bakrni tutardim. Lekin Islom birodarligi va uning mahabbati (kifoya). Masjidda Abu Bakrning eshigidan boshqa hech bir eshik ochiq qolmasin, hammasi berkitilsin», dedilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ عَاصِبٌ رَأْسَهُ بِخِرْقَةٍ، فَقَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّهُ لَيْسَ مِنَ النَّاسِ أَحَدٌ أَمَنَّ عَلَىَّ فِي نَفْسِهِ وَمَالِهِ مِنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي قُحَافَةَ، وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنَ النَّاسِ خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلاً، وَلَكِنْ خُلَّةُ الإِسْلاَمِ أَفْضَلُ، سُدُّوا عَنِّي كُلَّ خَوْخَةٍ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ غَيْرَ خَوْخَةِ أَبِي بَكْرٍ ".
Abdulloh ibn Muhammad Ju'fiy bizga aytdi: Vahb ibn Jarir bizga aytdi: Otam bizga aytdi: Men Ya'lo ibn Hakimdan eshitdim, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam vafot etgan kasalliklarida boshlarini bir lattaga bog'lab chiqdilar, minbarga o'tirdilar, Allahga hamdu sano aytdilar, so'ng dedilar: «Albatta odamlar ichida joni va moli bilan menga Abu Bakr ibn Abu Quhofadan ko'ra minnatdorroq biror kishi yo'q. Agar odamlardan biror xalil tutadigan bo'lganimda, albatta Abu Bakrni xalil tutardim. Lekin Islom do'stligi afzalroqdir. Bu masjiddagi har bir kichik eshikni mendan berkitinglar, Abu Bakrning kichik eshigidan boshqa», dedilar.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدِمَ مَكَّةَ، فَدَعَا عُثْمَانَ بْنَ طَلْحَةَ، فَفَتَحَ الْبَابَ، فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَبِلاَلٌ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ، ثُمَّ أُغْلِقَ الْبَابُ، فَلَبِثَ فِيهِ سَاعَةً ثُمَّ خَرَجُوا. قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَبَدَرْتُ فَسَأَلْتُ بِلاَلاً فَقَالَ صَلَّى فِيهِ. فَقُلْتُ فِي أَىٍّ قَالَ بَيْنَ الأُسْطُوَانَتَيْنِ. قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَذَهَبَ عَلَىَّ أَنْ أَسْأَلَهُ كَمْ صَلَّى.
Abun-Nu'mon va Qutayba bizga aytdilar: Hammod bizga aytdi, Ayyubdan, u Nofi'dan, u Ibn Umardan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam Makkaga keldilar, Usmon ibn Talhani chaqirdilar, u eshikni ochdi. Nabiy sollallahu alayhi vasallam, Bilol, Usoma ibn Zayd va Usmon ibn Talha kirdilar, so'ng eshik yopildi. U zot unda bir muddat turdilar, so'ng chiqdilar. Ibn Umar dedi: Men shoshilib Biloldan so'radim, u: ‹Unda namoz o'qidilar›, dedi. Men: ‹Qaysi yerda?› dedim. U: ‹Ikki ustun orasida›, dedi. Ibn Umar dedi: Necha rakat o'qiganlarini so'rashni unutibman.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ، فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ، فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ.
Qutayba bizga aytdi: Lays bizga aytdi, Sa'id ibn Abu Sa'iddan, u Abu Hurayrani shunday deganini eshitdi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam Najd tomonga otliqlar yubordilar, ular Banu Hanifadan Sumoma ibn Usol degan bir kishini olib keldilar, uni masjid ustunlaridan biriga bog'lab qo'ydilar.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْجُعَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ خُصَيْفَةَ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ كُنْتُ قَائِمًا فِي الْمَسْجِدِ فَحَصَبَنِي رَجُلٌ، فَنَظَرْتُ فَإِذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ اذْهَبْ فَأْتِنِي بِهَذَيْنِ. فَجِئْتُهُ بِهِمَا. قَالَ مَنْ أَنْتُمَا ـ أَوْ مِنْ أَيْنَ أَنْتُمَا قَالاَ مِنْ أَهْلِ الطَّائِفِ. قَالَ لَوْ كُنْتُمَا مِنْ أَهْلِ الْبَلَدِ لأَوْجَعْتُكُمَا، تَرْفَعَانِ أَصْوَاتَكُمَا فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
Ali ibn Abdulloh bizga aytdi: Yahyo ibn Sa'id bizga aytdi: Ju'ayd ibn Abdurrahmon bizga aytdi: Yazid ibn Xusayfa menga aytdi, Soib ibn Yaziddan: U dedi: Men masjidda turgan edim, bir kishi menga shag'al otdi. Qarasam, Umar ibn Xattob ekan. U: ‹Borib, mana bu ikkovini menga olib kel›, dedi. Men ularni olib keldim. U: ‹Sizlar kimsizlar — yoki qayerdansizlar?› dedi. Ular: ‹Toif ahlidanmiz›, dedilar. U: ‹Agar shu shahar (Madina) ahlidan bo'lganingizda, sizlarni og'ritardim — Rasulullah sollallahu alayhi vasallamning masjidida ovozlaringizni ko'tarib turibsizlar!› dedi.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، تَقَاضَى ابْنَ أَبِي حَدْرَدٍ دَيْنًا لَهُ عَلَيْهِ، فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ، فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا حَتَّى سَمِعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي بَيْتِهِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَشَفَ سِجْفَ حُجْرَتِهِ وَنَادَى " يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ، يَا كَعْبُ ". قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَأَشَارَ بِيَدِهِ أَنْ ضَعِ الشَّطْرَ مِنْ دَيْنِكَ. قَالَ كَعْبٌ قَدْ فَعَلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قُمْ فَاقْضِهِ ".
Ahmad bizga aytdi: Ibn Vahb bizga aytdi: Yunus ibn Yazid menga xabar berdi, Ibn Shihobdan: Abdulloh ibn Ka'b ibn Molik menga aytdi, Ka'b ibn Molik unga xabar berishicha: U Ibn Abu Hadraddan unda bo'lgan bir qarzini Rasulullah sollallahu alayhi vasallam davrida masjidda talab qildi, ikkalasining ovozi ko'tarilib ketdi, hatto Rasulullah sollallahu alayhi vasallam uyida turib uni eshitdilar. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam ularning oldiga chiqib, hujrasi pardasini ochib: «Ey Ka'b ibn Molik, ey Ka'b!» deb chaqirdilar. U: ‹Labbayk, yo Rasulullah›, dedi. U zot qo'llari bilan: ‹Qarzingdan yarmini tushir›, deb ishora qildilar. Ka'b: ‹Qildim, yo Rasulullah›, dedi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Tur, unga to'la», dedilar.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ مَا تَرَى فِي صَلاَةِ اللَّيْلِ قَالَ " مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا خَشِيَ الصُّبْحَ صَلَّى وَاحِدَةً، فَأَوْتَرَتْ لَهُ مَا صَلَّى ". وَإِنَّهُ كَانَ يَقُولُ اجْعَلُوا آخِرَ صَلاَتِكُمْ وِتْرًا، فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِهِ.
Musaddad bizga aytdi: Bishr ibn Mufazzal bizga aytdi, Ubaydullohdan, u Nofi'dan, u Ibn Umardan: U dedi: Bir kishi Nabiy sollallahu alayhi vasallam minbarda turganlarida: ‹Kechasi namozi haqida nima deysiz?› deb so'radi. U zot: «Ikki-ikki rakatdan. Tong otishidan qo'rqsa, bir rakat o'qisin, u o'qigan namozini toq (vitr) qilib qo'yadi», dedilar. U (Ibn Umar): ‹Namozingizning oxirini vitr qilinglar, chunki Nabiy sollallahu alayhi vasallam shunga buyurdilar›, derdi.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَخْطُبُ فَقَالَ كَيْفَ صَلاَةُ اللَّيْلِ فَقَالَ " مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا خَشِيتَ الصُّبْحَ فَأَوْتِرْ بِوَاحِدَةٍ، تُوتِرُ لَكَ مَا قَدْ صَلَّيْتَ ". قَالَ الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَجُلاً نَادَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ.
Abun-Nu'mon bizga aytdi: Hammod bizga aytdi, Ayyubdan, u Nofi'dan, u Ibn Umardan: Bir kishi Nabiy sollallahu alayhi vasallam xutba qilayotganlarida u zotning oldilariga kelib: ‹Kechasi namozi qanday?› dedi. U zot: «Ikki-ikki rakatdan. Tong otishidan qo'rqsang, bir rakat bilan vitr qil, u o'qiganlaringni toq qilib qo'yadi», dedilar. Valid ibn Kasir dedi: Ubaydulloh ibn Abdulloh menga aytdi, Ibn Umar ularga aytishicha: Bir kishi Nabiy sollallahu alayhi vasallamni masjidda turganlarida chaqirdi.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ أَبَا مُرَّةَ، مَوْلَى عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي وَاقِدٍ اللَّيْثِيِّ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلَ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ، فَأَقْبَلَ اثْنَانِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَهَبَ وَاحِدٌ، فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَرَأَى فُرْجَةً فَجَلَسَ، وَأَمَّا الآخَرُ فَجَلَسَ خَلْفَهُمْ، فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكُمْ عَنِ الثَّلاَثَةِ أَمَّا أَحَدُهُمْ فَأَوَى إِلَى اللَّهِ، فَآوَاهُ اللَّهُ، وَأَمَّا الآخَرُ فَاسْتَحْيَا، فَاسْتَحْيَا اللَّهُ مِنْهُ، وَأَمَّا الآخَرُ فَأَعْرَضَ، فَأَعْرَضَ اللَّهُ عَنْهُ ".
Abdulloh ibn Yusuf bizga aytdi: Molik bizga xabar berdi, Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Talhadan, Aqil ibn Abu Tolibning ozodi Abu Murra unga xabar berishicha, Abu Voqid Laysiydan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam masjidda o'tirganlarida uch kishi keldi. Ikkisi Rasulullah sollallahu alayhi vasallam tomon kelib, biri ketdi. Ulardan biri bo'sh joy ko'rib o'tirdi, ikkinchisi esa odamlarning ortida o'tirdi, uchinchisi esa orqasiga qaytib ketdi. Rasulullah sollallahu alayhi vasallam (darslarini) tugatganlarida dedilar: «Sizlarga bu uch kishi haqida xabar beraymi? Ulardan biri Allahga panoh keldi, Allah ham unga joy berdi. Ikkinchisi hayo qildi, Allah ham undan hayo qildi. Uchinchisi yuz o'girdi, Allah ham undan yuz o'girdi», dedilar.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَلْقِيًا فِي الْمَسْجِدِ، وَاضِعًا إِحْدَى رِجْلَيْهِ عَلَى الأُخْرَى. وَعَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ كَانَ عُمَرُ وَعُثْمَانُ يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ.
Abdulloh ibn Maslama bizga aytdi, Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Abbod ibn Tamimdan, u amakisidan: U Rasulullah sollallahu alayhi vasallamni masjidda chalqancha yotib, bir oyog'ini ikkinchisi ustiga qo'ygan holda ko'rdi. Ibn Shihobdan, u Sa'id ibn Musayyabdan: U dedi: Umar va Usmon ham shunday qilardilar.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ، وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلاَّ يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَفَىِ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً، ثُمَّ بَدَا لأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، فَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَيَقِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ، وَأَبْنَاؤُهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلاً بَكَّاءً لاَ يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ، فَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ.
Yahyo ibn Bukayr bizga aytdi: Lays bizga aytdi, Aqildan, u Ibn Shihobdan: Urva ibn Zubayr menga xabar berdi, Nabiy sollallahu alayhi vasallamning zavjalari Oisha shunday dedi: Men ota-onamni Diynga e'tiqod qilmagan holda eslay olmayman (ya'ni ular doim musulmon edilar). Bizga Rasulullah sollallahu alayhi vasallam kunning ikki tomonida — ertalab va kechqurun — kelmagan kun bo'lmasdi. So'ng Abu Bakrga (bir fikr) tug'ildi, u uyi hovlisida bir masjid qurdi, unda namoz o'qir va Qur'an qiroat qilardi. Mushriklarning ayollari va bolalari unga tikilib, undan hayratlanib qarardilar. Abu Bakr ko'p yig'laydigan kishi edi, Qur'an o'qiganida ko'zlarini tuta olmasdi. Bu esa Qurayshning mushrik ashroflarini cho'chitib qo'ydi.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صَلاَةُ الْجَمِيعِ تَزِيدُ عَلَى صَلاَتِهِ فِي بَيْتِهِ، وَصَلاَتِهِ فِي سُوقِهِ خَمْسًا وَعِشْرِينَ دَرَجَةً، فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ وَأَتَى الْمَسْجِدَ، لاَ يُرِيدُ إِلاَّ الصَّلاَةَ، لَمْ يَخْطُ خُطْوَةً إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ بِهَا دَرَجَةً، وَحَطَّ عَنْهُ خَطِيئَةً، حَتَّى يَدْخُلَ الْمَسْجِدَ، وَإِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ كَانَ فِي صَلاَةٍ مَا كَانَتْ تَحْبِسُهُ، وَتُصَلِّي ـ يَعْنِي عَلَيْهِ ـ الْمَلاَئِكَةُ مَا دَامَ فِي مَجْلِسِهِ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ، اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ، مَا لَمْ يُحْدِثْ فِيهِ ".
Musaddad bizga aytdi: Abu Muoviya bizga aytdi, A'mashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot: «Jamoat namozi kishining uyidagi namozidan va bozoridagi namozidan yigirma besh daraja ortiqdir. Chunki sizdan biringiz tahoratni chiroyli qilib olib, faqat namozni ko'zlab masjidga kelsa, qo'ygan har bir qadami uchun Allah uni bir daraja ko'taradi va undan bir xato (gunoh)ni tushiradi, toki masjidga kirgunicha. Masjidga kirgach, namozni kutib turar ekan, namozda (sanaladi). Farishtalar uning namoz o'qigan joyida o'tirar ekan unga: ‹Allahim, uni mag'firat qil, Allahim, unga rahm qil›, deb duo qiladilar, toki tahorati buzilmaguncha», dedilar.
حَدَّثَنَا حَامِدُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، حَدَّثَنَا وَاقِدٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَوِ ابْنِ عَمْرٍو شَبَّكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَهُ.
Homid ibn Umar bizga aytdi, Bishrdan: Osim bizga aytdi: Voqid bizga aytdi, otasidan, u Ibn Umardan — yoki Ibn Amrdan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam barmoqlarini bir-biriga kiritdilar (chalishtirdilar).
حَدَّثَنَا حَامِدُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، حَدَّثَنَا وَاقِدٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَوِ ابْنِ عَمْرٍو شَبَّكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَهُ.
Homid ibn Umar bizga aytdi, Bishrdan: Osim bizga aytdi: Voqid bizga aytdi, otasidan, u Ibn Umardan — yoki Ibn Amrdan: Nabiy sollallahu alayhi vasallam barmoqlarini bir-biriga kiritdilar (chalishtirdilar).
وَقَالَ عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، سَمِعْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، مِنْ أَبِي فَلَمْ أَحْفَظْهُ، فَقَوَّمَهُ لِي وَاقِدٌ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي وَهُوَ، يَقُولُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، كَيْفَ بِكَ إِذَا بَقِيتَ فِي حُثَالَةٍ مِنَ النَّاسِ بِهَذَا ".
Osim ibn Ali dedi: Osim ibn Muhammad bizga aytdi: Men bu hadisni otamdan eshitgan edim, ammo yodlay olmadim, Voqid uni otasidan menga to'g'rilab berdi. U dedi: Men otamni shunday deganini eshitdim: Abdulloh dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam: «Ey Abdulloh ibn Amr, sen bu (bid'at va fasod ko'p) odamlarning to'kindisi (yaroqsizlari) orasida qolsang, holing qanday bo'ladi?» dedilar.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمُؤْمِنَ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ، يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا ". وَشَبَّكَ أَصَابِعَهُ.
Xollod ibn Yahyo bizga aytdi: Sufyon bizga aytdi, Abu Burda ibn Abdulloh ibn Abu Burdadan, u bobosidan, u Abu Musodan, u Nabiy sollallahu alayhi vasallamdan: U zot: «Albatta mo'min mo'minga xuddi binoga o'xshaydi, uning bir qismi ikkinchi qismini mustahkamlaydi», dedilar va barmoqlarini bir-biriga kiritdilar.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِحْدَى صَلاَتَىِ الْعَشِيِّ ـ قَالَ ابْنُ سِيرِينَ سَمَّاهَا أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَكِنْ نَسِيتُ أَنَا ـ قَالَ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ، فَقَامَ إِلَى خَشَبَةٍ مَعْرُوضَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَاتَّكَأَ عَلَيْهَا، كَأَنَّهُ غَضْبَانُ، وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى الْيُسْرَى، وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ، وَوَضَعَ خَدَّهُ الأَيْمَنَ عَلَى ظَهْرِ كَفِّهِ الْيُسْرَى، وَخَرَجَتِ السَّرَعَانُ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَقَالُوا قَصُرَتِ الصَّلاَةُ. وَفِي الْقَوْمِ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ، فَهَابَا أَنْ يُكَلِّمَاهُ، وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ فِي يَدَيْهِ طُولٌ يُقَالُ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنَسِيتَ أَمْ قَصُرَتِ الصَّلاَةُ قَالَ " لَمْ أَنْسَ، وَلَمْ تُقْصَرْ ". فَقَالَ " أَكَمَا يَقُولُ ذُو الْيَدَيْنِ ". فَقَالُوا نَعَمْ. فَتَقَدَّمَ فَصَلَّى مَا تَرَكَ، ثُمَّ سَلَّمَ، ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ، ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ. فَرُبَّمَا سَأَلُوهُ ثُمَّ سَلَّمَ فَيَقُولُ نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ.
Ishoq bizga aytdi: Ibn Shumayl bizga aytdi: Ibn Avn bizga xabar berdi, Ibn Sirindan, u Abu Hurayradan: U dedi: Rasulullah sollallahu alayhi vasallam bizga kechki ikki namozdan birini o'qib berdilar — Ibn Sirin dedi: Abu Hurayra uni nomlagan edi, lekin men unutibman — U (Abu Hurayra) dedi: U zot bizga ikki rakat o'qib, so'ng salom berdilar, masjidda ko'ndalang qo'yilgan bir yog'och tomon turib, unga suyandilar, go'yo g'azablangandek. O'ng qo'lini chap qo'li ustiga qo'ydilar, barmoqlarini bir-biriga kiritdilar, o'ng yuzlarini chap kafti orqasiga qo'ydilar. Tezkor (shoshqaloq) kishilar masjid eshiklaridan chiqib: ‹Namoz qisqartirildi›, dedilar. Qavm orasida Abu Bakr va Umar ham bor edi, ular u zotga gapirishdan qo'rqdilar. Qavm orasida qo'llari uzun bir kishi bor edi, unga Zul-Yadayn deyilardi. U: ‹Yo Rasulullah, unutdingizmi yoki namoz qisqartirildimi?› dedi. U zot: «Unutmadim ham, qisqartirilmadi ham», dedilar. So'ng: «Zul-Yadayn aytganidek bo'ldimi?» dedilar. Ular: ‹Ha›, dedilar. U zot oldinga o'tib, qolgan (ikki rakat)ni o'qidilar, so'ng salom berdilar, keyin takbir aytib oldingi sajdasidek yoki undan uzunroq sajda qildilar, so'ng boshlarini ko'tarib takbir aytdilar, keyin yana takbir aytib oldingi sajdasidek yoki undan uzunroq sajda qildilar, so'ng boshlarini ko'tarib takbir aytdilar. Ba'zan undan (Abu Hurayradan): ‹Keyin salom berdilarmi?› deb so'rardilar, u: ‹Menga xabar berilishicha, Imron ibn Husayn: ‹Keyin salom berdilar› degan›, derdi.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ رَأَيْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَتَحَرَّى أَمَاكِنَ مِنَ الطَّرِيقِ فَيُصَلِّي فِيهَا، وَيُحَدِّثُ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يُصَلِّي فِيهَا، وَأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي تِلْكَ الأَمْكِنَةِ. وَحَدَّثَنِي نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي فِي تِلْكَ الأَمْكِنَةِ. وَسَأَلْتُ سَالِمًا، فَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ وَافَقَ نَافِعًا فِي الأَمْكِنَةِ كُلِّهَا إِلاَّ أَنَّهُمَا اخْتَلَفَا فِي مَسْجِدٍ بِشَرَفِ الرَّوْحَاءِ.
Muhammad ibn Abu Bakr Muqaddamiy bizga aytdi: Fuzayl ibn Sulaymon bizga aytdi: Muso ibn Uqba bizga aytdi: U dedi: Men Solim ibn Abdullohni yo'lda ba'zi joylarni izlab, o'sha yerlarda namoz o'qiganini ko'rdim. U otasi o'sha yerlarda namoz o'qiganini va otasi Nabiy sollallahu alayhi vasallamni o'sha joylarda namoz o'qiganini ko'rganini aytib berardi. Menga Nofi' Ibn Umardan aytdiki, u ham o'sha joylarda namoz o'qirdi. Men Solimdan so'radim, u barcha joylarda Nofi'ga muvofiq bo'ldi, faqat Ravho qirraidagi bir masjid haqida ular ixtilof qildilar.