Раъй ва қиёсга уринишнинг қоралангани

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ تَلِيدٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ، وَغَيْرُهُ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ حَجَّ عَلَيْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْزِعُ الْعِلْمَ بَعْدَ أَنْ أَعْطَاهُمُوهُ انْتِزَاعًا، وَلَكِنْ يَنْتَزِعُهُ مِنْهُمْ مَعَ قَبْضِ الْعُلَمَاءِ بِعِلْمِهِمْ، فَيَبْقَى نَاسٌ جُهَّالٌ يُسْتَفْتَوْنَ فَيُفْتُونَ بِرَأْيِهِمْ، فَيُضِلُّونَ وَيَضِلُّونَ ‏"‏‏.‏ فَحَدَّثْتُ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو حَجَّ بَعْدُ فَقَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي انْطَلِقْ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَاسْتَثْبِتْ لِي مِنْهُ الَّذِي حَدَّثْتَنِي عَنْهُ‏.‏ فَجِئْتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَحَدَّثَنِي بِهِ كَنَحْوِ مَا حَدَّثَنِي، فَأَتَيْتُ عَائِشَةَ فَأَخْبَرْتُهَا فَعَجِبَتْ فَقَالَتْ وَاللَّهِ لَقَدْ حَفِظَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو‏.‏

Урва айтди: Абдуллаҳ ибн Амр бизнинг (юртимизда) ҳаж қилди. Мен уни: "Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни: ‹Албатта Аллаҳ илмни — одамларга бергандан кейин — (бирдан) тортиб олмайди, балки уни — олимларни ўз илмлари билан (вафот эттириб) олиш билан — тортиб олади. (Шунда) жоҳил одамлар қолади, улардан фатво сўралади, улар ўз рейлари билан фатво берадилар, (ўзлари) адашади ва (бошқаларни ҳам) адаштиради› деганини эшитдим" деганини эшитдим. Мен буни Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг завжаси Оишага айтдим. Кейин Абдуллаҳ ибн Амр (яна) ҳаж қилди. (Оиша): "Эй жияним, Абдуллаҳнинг олдига бориб, мен сенга ундан ривоят қилган(ҳадис)ни мен учун аниқлаб бер" деди. Мен унга бориб сўрадим, у менга — менга айтганидек — айтиб берди. Мен Оишага келиб, унга хабар бердим. У таажжубланди ва: "Валлаҳи, Абдуллаҳ ибн Амр (яхши) ёдлабди" деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ، سَمِعْتُ الأَعْمَشَ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا وَائِلٍ هَلْ شَهِدْتَ صِفِّينَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَسَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ، يَقُولُ ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ، لَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنَّ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَرَدَدْتُهُ، وَمَا وَضَعْنَا سُيُوفَنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا إِلَى أَمْرٍ يُفْظِعُنَا إِلاَّ أَسْهَلْنَ بِنَا إِلَى أَمْرٍ نَعْرِفُهُ غَيْرَ هَذَا الأَمْرِ‏.‏ قَالَ وَقَالَ أَبُو وَائِلٍ شَهِدْتُ صِفِّينَ وَبِئْسَتْ صِفُّونَ‏.‏

Абу Воил айтди: Саҳл ибн Ҳунайф: "Эй одамлар, ўз дийнингиз ҳақида ўз рейингизни (фикрингизни) айбланглар (унга тўлиқ ишонманг). Мен ўзимни Абу Жандал куни (Ҳудайбияда) кўрдим — агар мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ишини (сулҳини) рад эта олсам, уни рад этар эдим (шунчалик оғир туюлган эди). Биз қиличларимизни елкаларимизга қўйган ҳар бир оғир (қўрқинчли) иш(жанг)да — улар бизни биз танийдиган бир ишга (енгилликка) олиб чиқмас (осон қилмас) эди — бу ишдан бошқа (яъни бу фитна жангида йўл равшан эмас)" деди. Абу Воил: "Мен Сиффинда ҳозир бўлдим — Сиффун нима ёмон (жой) эди" деди.