باب قَوْلِهِ تَعَالَى {وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ}
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمَّا قَضَى اللَّهُ الْخَلْقَ كَتَبَ عِنْدَهُ فَوْقَ عَرْشِهِ، إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي ".
Абу Ҳурайра Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): Деди: "Аллаҳ махлуқотни (яратишни) ҳукм қилгач, Ўз ҳузурида, Арши узра: ‹Албатта Менинг раҳматим Ғазабимни ўтди (енгди)› деб ёзди."
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ الصَّادِقُ الْمَصْدُوقُ " إِنَّ خَلْقَ أَحَدِكُمْ يُجْمَعُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا وَأَرْبَعِينَ لَيْلَةً، ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَهُ، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَهُ، ثُمَّ يُبْعَثُ إِلَيْهِ الْمَلَكُ فَيُؤْذَنُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ، فَيَكْتُبُ رِزْقَهُ وَأَجَلَهُ وَعَمَلَهُ وَشَقِيٌّ أَمْ سَعِيدٌ ثُمَّ يَنْفُخُ فِيهِ الرُّوحَ، فَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، حَتَّى لاَ يَكُونُ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ إِلاَّ ذِرَاعٌ، فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ، فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُ النَّارَ، وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ، حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ إِلاَّ ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ، فَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا ".
Абдуллаҳ ибн Масъуд (розияллаҳу анҳу) айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — у ростгўй ва (ростлиги) тасдиқланган(Зот) — бизга (ривоят қилиб) айтди: "Албатта бирингизнинг яратилиши онасининг қорнида қирқ кун-у қирқ кеча (нутфа ҳолда) жамланади, кейин шунча (муддат) алақа (лахтак қон) бўлади, кейин шунча (муддат) музға (чайналган гўшт парчаси) бўлади. Кейин унга малоика юборилади, унга тўрт калима(ни ёзишга) изн берилади: унинг ризқини, ажалини, амалини ва бахтсиз(шақий)ми ёки бахтли(саъид)ми (эканини) ёзади. Кейин унга руҳни пуфлайди. Албатта бирингиз жаннат аҳли амалини қилади, ҳатто у билан жаннат орасида фақат бир газ (масофа) қолади, кейин унга (тақдир) китоби ўтади (ғолиб келади), у дўзах аҳли амалини қилади ва дўзахга киради. Ва албатта бирингиз дўзах аҳли амалини қилади, ҳатто у билан дўзах орасида фақат бир газ қолади, кейин унга китоб ўтади, у жаннат аҳли амалини қилади ва унга (жаннатга) киради."
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ ذَرٍّ، سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَا جِبْرِيلُ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَزُورَنَا أَكْثَرَ مِمَّا تَزُورُنَا ". فَنَزَلَتْ {وَمَا نَتَنَزَّلُ إِلاَّ بِأَمْرِ رَبِّكَ لَهُ مَا بَيْنَ أَيْدِينَا وَمَا خَلْفَنَا} إِلَى آخِرِ الآيَةِ. قَالَ هَذَا كَانَ الْجَوَابَ لِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم.
Ибн Аббос (розияллаҳу анҳумо) (ривоят қилди): Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Эй Жаброил, бизни кўпроқ зиёрат қилишингдан сени нима тўсади?" деди. Шунда: «Биз фақат Роббингнинг амри билан тушамиз; олдимиздаги, орқамиздаги (ва шуларнинг орасидаги нарса) Уникидир...» (оят) охиригача нозил бўлди. (Ибн Аббос): "Бу — Муҳаммад (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (берилган) жавоб эди" деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرْثٍ بِالْمَدِينَةِ وَهْوَ مُتَّكِئٌ عَلَى عَسِيبٍ، فَمَرَّ بِقَوْمٍ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ سَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ. وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ تَسْأَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ. فَسَأَلُوهُ فَقَامَ مُتَوَكِّئًا عَلَى الْعَسِيبِ وَأَنَا خَلْفَهُ، فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ فَقَالَ {وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً} فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ قَدْ قُلْنَا لَكُمْ لاَ تَسْأَلُوهُ.
Абдуллаҳ (ибн Масъуд) айтди: Мен Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан Мадинадаги бир экинзорда юрар эдим — у ўзи билан бирга хурмо шохига таяниб турар эди. Биз яҳудийлардан бир тўда янидан ўтдик. Улардан баъзилари бошқасига: "Ундан руҳ ҳақида сўранглар" деди, баъзилари: "Ундан сўраманглар — у бу ҳақда сиз ёқтирмайдиган бирор нарса келтирмасин" деди. Баъзилари: "Биз албатта ундан сўраймиз" деди. Улардан бир киши унга туриб: "Эй Абул Қосим, руҳ нима?" деди. Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ундан (жавобни) жим қолди (сукут қилди), мен у ваҳий қабул қилаётганини билдим ва: «Сендан руҳ ҳақида сўрайдилар; айт: руҳ — Роббимнинг ишидир; сизларга илмдан фақат оз (нарса) берилган» (оятни) ўқиди. Аъмаш: "Бизнинг қироатимизда шундай" деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَكَفَّلَ اللَّهُ لِمَنْ جَاهَدَ فِي سَبِيلِهِ، لاَ يُخْرِجُهُ إِلاَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ، وَتَصْدِيقُ كَلِمَاتِهِ، بِأَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، أَوْ يَرْجِعَهُ إِلَى مَسْكَنِهِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ، مَعَ مَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ ".
Абу Ҳурайра (ривоят қилди): Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): "Аллаҳ Ўз йўлида жиҳод қилувчи учун — уни Ўз йўлидаги жиҳод ва калималарини тасдиқлашдан бошқа (нарса) уйидан чиқармаган — киши учун: уни жаннатга киритишни, ёки — эришган ажр ёки ғанимат билан бирга — чиқган масканига қайтаришни — кафолат (зиммасига) олди" деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الرَّجُلُ يُقَاتِلُ حَمِيَّةً وَيُقَاتِلُ شَجَاعَةً وَيُقَاتِلُ رِيَاءً، فَأَىُّ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ " مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا، فَهْوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ".
Абу Мусо айтди: Бир киши Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдига келиб: "Киши (қабила) ҳимияти (ғайрати) учун жанг қилади, жасорат (кўрсатиш) учун жанг қилади, риё учун жанг қилади — шуларнинг қайсиси Аллаҳ йўлидадир?" деди. У: "Ким Аллаҳнинг калимаси юқори (аъло) бўлиши учун жанг қилса, у Аллаҳ йўлидадир" деди.