حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شَرِيكٍ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي نَمِرٍ - عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - كُلَّمَا كَانَ لَيْلَتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَخْرُجُ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ إِلَى الْبَقِيعِ فَيَقُولُ " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ وَأَتَاكُمْ مَا تُوعَدُونَ غَدًا مُؤَجَّلُونَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لأَهْلِ بَقِيعِ الْغَرْقَدِ " . وَلَمْ يُقِمْ قُتَيْبَةُ قَوْلَهُ " وَأَتَاكُمْ " .
Оиша айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) — ҳар гал Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг (навбатли) кечаси уники (Оиша) бўлса — кечанинг охирида Бақиъга чиқар ва: «Ас-саламу алайкум, дара қавмин мўминин; ва атакум ма туъадуна ғадан муъажжалун; ва инна ин шааллаҳу бикум лаҳиқун; Аллаҳуммағфир ли-аҳли Бақиъил-Ғарқад (Сизларга салом бўлсин, эй мўмин қавмнинг маскани! Сизларга ваъда қилинган (нарса) — эртага(оқибатда) — кечиктирилган ҳолда келди; ва биз, иншааллаҳ, сизларга қўшилувчимиз. Аллаҳим, Бақиъул-Ғарқад аҳлини мағфират қил)» дер эди. Қутайба унинг «ва атакум» (деган) сўзини (саҳиҳ қилиб) келтирмади.
وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ الْمُطَّلِبِ، أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ قَيْسٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تُحَدِّثُ فَقَالَتْ أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَنِّي . قُلْنَا بَلَى ح. وَحَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ حَجَّاجًا الأَعْوَرَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ، - رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسِ بْنِ مَخْرَمَةَ، بْنِ الْمُطَّلِبِ أَنَّهُ قَالَ يَوْمًا أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ عَنِّي وَعَنْ أُمِّي قَالَ فَظَنَنَّا أَنَّهُ يُرِيدُ أُمَّهُ الَّتِي وَلَدَتْهُ . قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ عَنِّي وَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قُلْنَا بَلَى . قَالَ قَالَتْ لَمَّا كَانَتْ لَيْلَتِيَ الَّتِي كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِيهَا عِنْدِي انْقَلَبَ فَوَضَعَ رِدَاءَهُ وَخَلَعَ نَعْلَيْهِ فَوَضَعَهُمَا عِنْدَ رِجْلَيْهِ وَبَسَطَ طَرَفَ إِزَارِهِ عَلَى فِرَاشِهِ فَاضْطَجَعَ فَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ رَيْثَمَا ظَنَّ أَنْ قَدْ رَقَدْتُ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ رُوَيْدًا وَانْتَعَلَ رُوَيْدًا وَفَتَحَ الْبَابَ فَخَرَجَ ثُمَّ أَجَافَهُ رُوَيْدًا فَجَعَلْتُ دِرْعِي فِي رَأْسِي وَاخْتَمَرْتُ وَتَقَنَّعْتُ إِزَارِي ثُمَّ انْطَلَقْتُ عَلَى إِثْرِهِ حَتَّى جَاءَ الْبَقِيعَ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ انْحَرَفَ فَانْحَرَفْتُ فَأَسْرَعَ فَأَسْرَعْتُ فَهَرْوَلَ فَهَرْوَلْتُ فَأَحْضَرَ فَأَحْضَرْتُ فَسَبَقْتُهُ فَدَخَلْتُ فَلَيْسَ إِلاَّ أَنِ اضْطَجَعْتُ فَدَخَلَ فَقَالَ " مَا لَكِ يَا عَائِشُ حَشْيَا رَابِيَةً " . قَالَتْ قُلْتُ لاَ شَىْءَ . قَالَ " لَتُخْبِرِينِي أَوْ لَيُخْبِرَنِّي اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ " . قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي . فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ " فَأَنْتِ السَّوَادُ الَّذِي رَأَيْتُ أَمَامِي " . قُلْتُ نَعَمْ . فَلَهَدَنِي فِي صَدْرِي لَهْدَةً أَوْجَعَتْنِي ثُمَّ قَالَ " أَظَنَنْتِ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَرَسُولُهُ " . قَالَتْ مَهْمَا يَكْتُمِ النَّاسُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ نَعَمْ . قَالَ " فَإِنَّ جِبْرِيلَ أَتَانِي حِينَ رَأَيْتِ فَنَادَانِي فَأَخْفَاهُ مِنْكِ فَأَجَبْتُهُ فَأَخْفَيْتُهُ مِنْكِ وَلَمْ يَكُنْ يَدْخُلُ عَلَيْكِ وَقَدْ وَضَعْتِ ثِيَابَكِ وَظَنَنْتُ أَنْ قَدْ رَقَدْتِ فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَكِ وَخَشِيتُ أَنْ تَسْتَوْحِشِي فَقَالَ إِنَّ رَبَّكَ يَأْمُرُكَ أَنْ تَأْتِيَ أَهْلَ الْبَقِيعِ فَتَسْتَغْفِرَ لَهُمْ " . قَالَتْ قُلْتُ كَيْفَ أَقُولُ لَهُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " قُولِي السَّلاَمُ عَلَى أَهْلِ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ وَيَرْحَمُ اللَّهُ الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنَّا وَالْمُسْتَأْخِرِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لَلاَحِقُونَ " .
Муҳаммад ибн Қайс ибн Махрама ибн ал-Мутталиб бир кун: «Сизларга ўзим ва онам ҳақида ривоят қилмайманми?» деди. (Ровий:) Биз уни — уни туғган онасини назарда тутди деб ўйлади к. У: Оиша: «Сизларга ўзим ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳақида ривоят қилмайманми?» деди. Биз: «Ҳа» дедик. У: Оиша айтди: Менинг кечам — Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўшанда менинг янимда бўлган кеча — бўлганида, у (уйга) қайтди, ридосини қўйди, ковушларини ечди ва уларни оёқлари янига қўйди, изори учини тўшагига ёйди ва ётди. Кўп ўтмай — мен ухлаб қолдим деб ўйлаган пайтда — ридосини оҳиста олди, ковушларини оҳиста кийди, эшикни очди ва чиқди, кейин уни оҳиста ёпди. Бас мен кўйлагимни бошимга (кийиб), рўмолимни ўраб, изоримга буркандим, кейин унинг ортидан жўнадим, то у Бақиъга келди. У турди ва қиёмни узайтирди; кейин қўлларини уч марта кўтарди; кейин бурилди, мен ҳам бурилди м; у тезлашди, мен ҳам тезлашди м; у югурди, мен ҳам югурди м; у (яна) югурди, мен ҳам; бас мен ундан ўтиб кетдим ва (уйга) кирдим; мен эндигина ётган эдим, у (ҳам) кирди ва: «Сенга нима бўлди, эй Ойш, нафасинг сиқилган, қорни (ёки кўкраги) кўтарилган?» деди. Мен: «Ҳеч нарса» дедим. У: «Ё менга хабар берасан, ё менга Латиф ва Хабир (Аллаҳ) хабар беради» деди. Мен: «Эй Расулуллаҳ, отам-онам сенга фидо бўлсин» дедим ва унга хабар бердим. У: «Бас менинг олдимда кўрган қоралтинг сен эканми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. Бас у кўкрагимга — мени оғритган — бир туртки туртди, кейин: «Аллаҳ ва Расули сенга зулм (ҳақсизлик) қилади деб ўйлади нгми?» деди. Мен: «Одамлар нимани яширса ҳам, Аллаҳ уни билади; ҳа (шундай ўйлади м)» дедим. У: «Албатта Жибрил сен (чиқишимни) кўрган пайтда менга келди ва мени чақирди — уни сендан яширди (овозини эшиттирмади); бас мен унга жавоб бердим ва уни (жавобимни) сендан яширдим; у сенга — сен кийимингни ечиб қўйган пайтда — кирмас эди; мен сен ухлаб қолдинг деб ўйлади м ва сени уйғотишни ёқтирмадим ҳамда ёлғиз қолишдан чўчимасинг деб (чиқдим). У (Жибрил): ‹Албатта Роббинг сенга буюрадики, Бақиъ аҳлига бориб, уларга истиғфор (мағфират) сўрайсан› деди» деди. Мен: «Эй Расулуллаҳ, уларга қанай айтай?» дедим. У: «Айтки: ‹Ас-саламу ало аҳлид-дияри минал-мўминина вал-муслимин; ва ярҳамуллаҳул-мустақдимина минна вал-мустаъхирин; ва инна ин шааллаҳу бикум ла-лаҳиқун (Масканлар аҳлидан бўлган мўминлар ва мусулмонларга салом бўлсин; Аллаҳ биздан олдин кетганларга ва кейин қоладиганларга раҳм қилсин; ва биз, иншааллаҳ, сизларга қўшилувчимиз)›» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، الأَسَدِيُّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُهُمْ إِذَا خَرَجُوا إِلَى الْمَقَابِرِ فَكَانَ قَائِلُهُمْ يَقُولُ - فِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ - السَّلاَمُ عَلَى أَهْلِ الدِّيَارِ - وَفِي رِوَايَةِ زُهَيْرٍ - السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَلَاحِقُونَ أَسْأَلُ اللَّهَ لَنَا وَلَكُمْ الْعَافِيَةَ
Бурайда отасидан айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга — қабристонга чиққанларида — ўргатар эди; бас улардан айтувчи (шундай) дер эди: Абу Бакр ривоятида: «Ас-саламу ало аҳлид-дияр (масканлар аҳлига салом)»; Зуҳайр ривоятида: «Ас-саламу алайкум аҳлад-дияри минал-мўминина вал-муслимин; ва инна ин шааллаҳу ла-лаҳиқун; асъалуллаҳа лана ва лакумул-офия (Масканлар аҳли — мўминлар ва мусулмонлар — сизларга салом бўлсин; биз, иншааллаҳ, қўшилувчимиз; биз ва сиз учун Аллаҳдан офият сўрайман)».