باب فَضْلِ النَّفَقَةِ وَالصَّدَقَةِ عَلَى الْأَقْرَبِينَ وَالزَّوْجِ وَالْأَوْلَادِ وَالْوَالِدَيْنِ وَلَوْ كَانُوا مُشْرِكِينَ
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي، طَلْحَةَ أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أَكْثَرَ أَنْصَارِيٍّ بِالْمَدِينَةِ مَالاً وَكَانَ أَحَبَّ أَمْوَالِهِ إِلَيْهِ بَيْرَحَى وَكَانَتْ مُسْتَقْبِلَةَ الْمَسْجِدِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّبٍ . قَالَ أَنَسٌ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ} قَامَ أَبُو طَلْحَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ فِي كِتَابِهِ { لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ} وَإِنَّ أَحَبَّ أَمْوَالِي إِلَىَّ بَيْرَحَى وَإِنَّهَا صَدَقَةٌ لِلَّهِ أَرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ اللَّهِ فَضَعْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ حَيْثُ شِئْتَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَخْ ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ قَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ فِيهَا وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَجْعَلَهَا فِي الأَقْرَبِينَ " . فَقَسَمَهَا أَبُو طَلْحَةَ فِي أَقَارِبِهِ وَبَنِي عَمِّهِ .
Анас ибн Молик айтди: Абу Талҳа Мадинада Ансордан энг кўп мол эгаси эди ва молларининг унга энг севимли(си) Байраҳо (боғи) эди; у масжиднинг рўпарасида эди; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга кирар ва ундаги ёқимли сувдан ичар эди. Анас айтди: Бас шу оят — {Севган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизча, ҳеч қачон бирр (эзгулик)га эришмайсиз} — нозил бўлганида, Абу Талҳа Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳузурига туриб келди ва: «Албатта Аллаҳ Ўз Китобида: {Севган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизча, ҳеч қачон биррга эришмайсиз} дейди; ва молларимнинг менга энг севимли(си) Байраҳо(дир); албатта у Аллаҳ учун садақадир; мен унинг биррини ва Аллаҳ ҳузурида(ги) захирасини умид қиламан; бас, эй Расулуллаҳ, уни хоҳлаган жойингга қўй» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Бах! У фойдали мол-ку! У фойдали мол-ку! Мен у ҳақида айтган сўзингни эшитдим; ва мен уни қариндошларингга қилишингни (тақсимлашингни) маъқул кўряпман» деди. Бас Абу Талҳа уни қариндошлари ва амакиваччалари орасида тақсимлади.
حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ، أَنَّهَا أَعْتَقَتْ وَلِيدَةً فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَوْ أَعْطَيْتِهَا أَخْوَالَكِ كَانَ أَعْظَمَ لأَجْرِكِ " .
Маймуна бинт ал-Ҳорис (ривоят қилди)ки: У Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) замонида бир чўри(ни) озод қилди ва буни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га айтди. У: «Агар уни тоғаларингга (онангтомон қариндошларингга) берганингда эди, ажринг учун каттароқ бўлар эди» деди.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ زَيْنَبَ، امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَصَدَّقْنَ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ وَلَوْ مِنْ حُلِيِّكُنَّ " . قَالَتْ فَرَجَعْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ رَجُلٌ خَفِيفُ ذَاتِ الْيَدِ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَمَرَنَا بِالصَّدَقَةِ فَأْتِهِ فَاسْأَلْهُ فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ يَجْزِي عَنِّي وَإِلاَّ صَرَفْتُهَا إِلَى غَيْرِكُمْ . قَالَتْ فَقَالَ لِي عَبْدُ اللَّهِ بَلِ ائْتِيهِ أَنْتِ . قَالَتْ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ بِبَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجَتِي حَاجَتُهَا - قَالَتْ - وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أُلْقِيَتْ عَلَيْهِ الْمَهَابَةُ - قَالَتْ - فَخَرَجَ عَلَيْنَا بِلاَلٌ فَقُلْنَا لَهُ ائْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبِرْهُ أَنَّ امْرَأَتَيْنِ بِالْبَابِ تَسْأَلاَنِكَ أَتَجْزِي الصَّدَقَةُ عَنْهُمَا عَلَى أَزْوَاجِهِمَا وَعَلَى أَيْتَامٍ فِي حُجُورِهِمَا وَلاَ تُخْبِرْهُ مَنْ نَحْنُ - قَالَتْ - فَدَخَلَ بِلاَلٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ هُمَا " . فَقَالَ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ وَزَيْنَبُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَىُّ الزَّيَانِبِ " . قَالَ امْرَأَةُ عَبْدِ اللَّهِ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَهُمَا أَجْرَانِ أَجْرُ الْقَرَابَةِ وَأَجْرُ الصَّدَقَةِ " .
Абдуллаҳнинг хотини Зайнаб айтди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Садақа қилинг, эй аёллар жамоаси, гарчи тақинчоғларингиздан (зеб-зийнатингиздан) бўлса ҳам» деди. Мен Абдуллаҳ(нинг олдига) қайтдим ва: «Сен қўли енгил (камбағал) кишисан; ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни садақага буюрди; бас унинг олдига бориб, ундан сўра — агар бу мендан (садақа ўрнига) кифоя қилса (етса), (яхши); акс ҳолда уни сиздан бошқага (қариндошмасларга) бераман» дедим. Абдуллаҳ менга: «Йўқ, унинг олдига ўзинг боргин» деди. Бас мен жўнадим; ногаҳон Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг эшигида Ансордан бир аёл (бор эди) — менинг ҳожатим унинг ҳожати (билан бир хил) эди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га (кишида) ҳайб (ваҳимали салобат) ташланган эди. Бас бизнинг олдимизга Билол чиқди; биз унга: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)га бориб, унга — эшикда икки аёл бор, улар сендан: ‹садақа уларнинг эрлари ва ҳимояларида(ги) етимлар ҳақида улардан (ўрнига) кифоя қиладими?› деб сўраяпти — деб хабар бер; аммо бизнинг кимлигимизни унга айтма» дедик. Билол Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг ҳузурига кирди ва ундан сўради. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Улар ким?» деди. У: «Ансордан бир аёл ва Зайнаб» деди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам): «Қайси Зайнаблар?» деди. У: «Абдуллаҳнинг хотини» деди. Бас Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) унга: «Уларга икки ажр бор — қариндошлик ажри ва садақа ажри» деди.
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنِي شَقِيقٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ زَيْنَبَ، امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ فَذَكَرْتُ لإِبْرَاهِيمَ فَحَدَّثَنِي عَنْ أَبِي عَبَيْدَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ . بِمِثْلِهِ سَوَاءً قَالَ قَالَتْ كُنْتُ فِي الْمَسْجِدِ فَرَآنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " تَصَدَّقْنَ وَلَوْ مِنْ حُلِيِّكُنَّ " . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ أَبِي الأَحْوَصِ .
Абдуллаҳнинг хотини Зайнабдан (ривоят қилинди). (Аъмаш) айтди: Мен буни Иброҳимга зикр қилдим; бас у менга Абу Убайдадан, у Амр ибн ал-Ҳорисдан, у Абдуллаҳнинг хотини Зайнабдан — худди шундай, айнан мислида ривоят қилди. У айтди: Зайнаб: «Мен масжидда эдим; Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) мени кўрди ва: ‹Садақа қилинг, гарчи тақинчоғларингиздан бўлса ҳам› деди» деди. Ва (ровий) ҳадисни Абул-Аҳвас ҳадиси мислида келтирди.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لِي أَجْرٌ فِي بَنِي أَبِي سَلَمَةَ أُنْفِقُ عَلَيْهِمْ وَلَسْتُ بِتَارِكَتِهِمْ هَكَذَا وَهَكَذَا إِنَّمَا هُمْ بَنِيَّ . فَقَالَ " نَعَمْ لَكِ فِيهِمْ أَجْرُ مَا أَنْفَقْتِ عَلَيْهِمْ " .
Умм Салама айтди: Мен: «Эй Расулуллаҳ, Абу Салама ўғилларига инфоқ қилишимда — мен уларни шундай-шундай (қолдириб) ташлаб кетувчи эмасман, улар фақат менинг ўғилларим-ку — менга ажр борми?» дедим. У: «Ҳа, сенга уларга инфоқ қилган нарсангда ажр бор» деди.
وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، ح وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، جَمِيعًا عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ بِمِثْلِهِ .
(Бу ҳадис) Ҳишом ибн Урвадан шу иснодда — унинг мислида (ривоят қилинди).
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيٍّ، - وَهُوَ ابْنُ ثَابِتٍ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْبَدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمُسْلِمَ إِذَا أَنْفَقَ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةً وَهُوَ يَحْتَسِبُهَا كَانَتْ لَهُ صَدَقَةً " .
Абу Масъуд ал-Бадрий Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан (ривоят қилди): У: «Албатта мусулмон — ўз аҳлига бир инфоқ қилса ва у (савобини) Аллаҳдан умид қилса — бу унга садақа бўлади» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ كِلاَهُمَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، ح وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، جَمِيعًا عَنْ شُعْبَةَ، فِي هَذَا الإِسْنَادِ .
(Бу ҳадис) уларнинг ҳаммасидан, Шуъбадан шу иснодда (ривоят қилинди).
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي قَدِمَتْ عَلَىَّ وَهْىَ رَاغِبَةٌ - أَوْ رَاهِبَةٌ - أَفَأَصِلُهَا قَالَ " نَعَمْ " .
Асма айтди: Мен: «Эй Расулуллаҳ, онам менга келди ва у рағбатли (умидвор) — ёки қўрқувда; мен унга сила қилайми (яхшилик қилайми)?» дедим. У: «Ҳа» деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ قَدِمَتْ عَلَىَّ أُمِّي وَهِيَ مُشْرِكَةٌ فِي عَهْدِ قُرَيْشٍ إِذْ عَاهَدَهُمْ فَاسْتَفْتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدِمَتْ عَلَىَّ أُمِّي وَهْىَ رَاغِبَةٌ أَفَأَصِلُ أُمِّي قَالَ " نَعَمْ صِلِي أُمَّكِ " .
Асма бинт Абу Бакр айтди: Онам менга келди — у мушрик эди — Қурайш (билан тузилган) аҳд даврида, улар билан аҳдлашган пайтда; бас мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан фатво сўрадим ва: «Эй Расулуллаҳ, онам менга келди ва у рағбатли (умидвор); мен онамга сила қилайми?» дедим. У: «Ҳа, онангга сила қил» деди.