حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ أَنَسًا، - رضى الله عنه - أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اعْتَمَرَ أَرْبَعَ عُمَرٍ كُلُّهُنَّ فِي ذِي الْقَعْدَةِ إِلاَّ الَّتِي مَعَ حَجَّتِهِ عُمْرَةً مِنَ الْحُدَيْبِيَةِ أَوْ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَعُمْرَةً مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَعُمْرَةً مِنْ جِعْرَانَةَ حَيْثُ قَسَمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَعُمْرَةً مَعَ حَجَّتِهِ.
Бизга Ҳаддоб ибн Холид ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Қатода ривоят қилдики, Анас (розияллаҳу анҳу) унга хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тўрт марта умра қилди, ҳаммаси Зул-қаъдада — ҳажига қўшилганидан бошқаси: Ҳудайбиядан (ёки Ҳудайбия замонида) қилган умраси Зул-қаъдада, кейинги йили қилган умраси Зул-қаъдада, Жуъронадан — у ерда Ҳунайн ўлжаларини тақсимлаган — қилган умраси Зул-қаъдада ва ҳажи билан қўшиб қилган умраси.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا كَمْ حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ حَجَّةً وَاحِدَةً وَاعْتَمَرَ أَرْبَعَ عُمَرٍ . ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ هَدَّابٍ .
Бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, менга Абдуссамад ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Қатода ривоят қилди, у деди: Мен Анасдан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) неча марта ҳаж қилди?» деб сўрадим. У: «Бир марта ҳаж қилди ва тўрт марта умра қилди» деди. Сўнг Ҳаддобнинг ҳадиси каби зикр қилди.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ كَمْ غَزَوْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَبْعَ عَشْرَةَ . قَالَ وَحَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزَا تِسْعَ عَشْرَةَ وَأَنَّهُ حَجَّ بَعْدَ مَا هَاجَرَ حَجَّةً وَاحِدَةً حَجَّةَ الْوَدَاعِ . قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ وَبِمَكَّةَ أُخْرَى .
Ва менга Зуҳайр ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга ал-Ҳасан ибн Мусо ривоят қилди, бизга Зуҳайр Абу Ишоқдан хабар берди, у деди: Мен Зайд ибн Арқамдан: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) билан неча марта ғазот қилдинг?» деб сўрадим. У: «Ўн етти марта» деди. (Абу Ишоқ) деди: Зайд ибн Арқам менга ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ўн тўққиз марта ғазот қилди ва ҳижратдан кейин бир марта — Видў ҳажи — ҳаж қилди. Абу Ишоқ: «Маккада (ҳижратдан олдин) яна бир (ҳажи ҳам бор)» деди.
وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، يُخْبِرُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، قَالَ كُنْتُ أَنَا وَابْنُ، عُمَرَ مُسْتَنِدَيْنِ إِلَى حُجْرَةِ عَائِشَةَ وَإِنَّا لَنَسْمَعُ ضَرْبَهَا بِالسِّوَاكِ تَسْتَنُّ - قَالَ - فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي رَجَبٍ قَالَ نَعَمْ . فَقُلْتُ لِعَائِشَةَ أَىْ أُمَّتَاهُ أَلاَ تَسْمَعِينَ مَا يَقُولُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَتْ وَمَا يَقُولُ قُلْتُ يَقُولُ اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي رَجَبٍ . فَقَالَتْ يَغْفِرُ اللَّهُ لأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَعَمْرِي مَا اعْتَمَرَ فِي رَجَبٍ وَمَا اعْتَمَرَ مِنْ عُمْرَةٍ إِلاَّ وَإِنَّهُ لَمَعَهُ . قَالَ وَابْنُ عُمَرَ يَسْمَعُ فَمَا قَالَ لاَ وَلاَ نَعَمْ . سَكَتَ .
Ва бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Бакр ал-Бурсоний хабар берди, бизга Ибн Журайж хабар берди, у деди: Мен Атони хабар бераётганини эшитдим, у деди: менга Урва ибн аз-Зубайр хабар берди, у деди: Мен ва Ибн Умар Оишанинг ҳужрасига суяниб турган эдик, биз унинг мисвок билан тишини ишқалаб тозалаётган товушини эшитардик. Мен: «Эй Абу Абдурраҳмон, Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ражабда умра қилдими?» дедим. У: «Ҳа» деди. Мен Оишага: «Эй онажон, Абу Абдурраҳмон нима деяётганини эшитяпсизми?» дедим. У: «Нима деяпти?» деди. Мен: «У: ‹Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Ражабда умра қилди›, деяпти» дедим. У: «Аллаҳ Абу Абдурраҳмонни мағфират қилсин; жоним билан қасамки, у Ражабда умра қилмади ва у (Набий) ҳеч бир умра қилмаганки, у (Ибн Умар) у билан бирга бўлмасин» деди. (Урва) деди: Ибн Умар (буни) эшитиб турарди, аммо «йўқ» ҳам, «ҳа» ҳам демади — жим турди.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ الْمَسْجِدَ، فَإِذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ جَالِسٌ إِلَى حُجْرَةِ عَائِشَةَ وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ الضُّحَى فِي الْمَسْجِدِ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ صَلاَتِهِمْ فَقَالَ بِدْعَةٌ . فَقَالَ لَهُ عُرْوَةُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ كَمِ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَرْبَعَ عُمَرٍ إِحْدَاهُنَّ فِي رَجَبٍ . فَكَرِهْنَا أَنْ نُكَذِّبَهُ وَنَرُدَّ عَلَيْهِ وَسَمِعْنَا اسْتِنَانَ عَائِشَةَ فِي الْحُجْرَةِ . فَقَالَ عُرْوَةُ أَلاَ تَسْمَعِينَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ إِلَى مَا يَقُولُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَتْ وَمَا يَقُولُ قَالَ يَقُولُ اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ عُمَرٍ إِحْدَاهُنَّ فِي رَجَبٍ . فَقَالَتْ يَرْحَمُ اللَّهُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ وَهُوَ مَعَهُ وَمَا اعْتَمَرَ فِي رَجَبٍ قَطُّ .
Ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Жарир Мансурдан, у Мужоҳиддан хабар берди, у деди: Мен ва Урва ибн аз-Зубайр масжидга кирдик, қарасак, Абдуллаҳ ибн Умар Оишанинг ҳужраси ёнида ўтирибди, одамлар эса масжидда Зуҳо (чошт) намозини ўқияптилар. Биз ундан уларнинг намози ҳақида сўрадик. У: «Бидъат» деди. Урва унга: «Эй Абу Абдурраҳмон, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) неча марта умра қилди?» деди. У: «Тўрт марта умра, улардан бири Ражабда» деди. Биз уни ёлғончига чиқариб, унга раддия беришни ёқтирмадик; шу пайт Оишанинг ҳужрада тиш тозалаётганини эшитдик. Урва: «Эй мўминлар онаси, Абу Абдурраҳмон нима деяётганини эшитяпсизми?» деди. У: «Нима деяпти?» деди. (Урва): «У: ‹Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) тўрт марта умра қилди, улардан бири Ражабда›, деяпти» деди. У: «Аллаҳ Абу Абдурраҳмонга раҳм қилсин; Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳеч бир умра қилмаганки, у (Ибн Умар) у билан бирга бўлмасин ва у ҳеч қачон Ражабда умра қилмаган» деди.