باب اسْتِحْبَابِ الرَّمَلِ فِي الطَّوَافِ وَالْعُمْرَةِ وَفِي الطَّوَافِ الأَوَّلِ فِي الْحَجِّ
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ الطَّوَافَ الأَوَّلَ خَبَّ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا وَكَانَ يَسْعَى بِبَطْنِ الْمَسِيلِ إِذَا طَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Бизга Абу Бакр ибн Абу Шайба ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Нумайр ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Ибн Нумайр ривоят қилди, бизга отам ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ Нофидан, у Ибн Умардан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байтни биринчи тавоф қилганда уч (айланма)да елиб (хабб қилиб) юрар ва тўрттасини (оддий) юрарди; Сафо ва Марва орасини тавоф қилганда эса сойлик тубида елиб (саъй қилиб) юрарди. Ибн Умар ҳам шундай қиларди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - عَنْ مُوسَى بْنِ، عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا طَافَ فِي الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَوَّلَ مَا يَقْدَمُ فَإِنَّهُ يَسْعَى ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ بِالْبَيْتِ ثُمَّ يَمْشِي أَرْبَعَةً ثُمَّ يُصَلِّي سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ يَطُوفُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ .
Ва бизга Муҳаммад ибн Аббод ривоят қилди, бизга Ҳотим — яъни ибн Исмоил — Мусо ибн Уқбадан, у Нофидан, у Ибн Умардан ривоят қилдики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ҳаж ва умрада биринчи келганида тавоф қилганда, Байтни уч айланма елиб (саъй қилиб) юрар, сўнг тўрттасини (оддий) юрар, кейин икки сажда (ракат) ўқир, сўнг Сафо ва Марва орасини тавоф қиларди.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَرْمَلَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ يَقْدَمُ مَكَّةَ إِذَا اسْتَلَمَ الرُّكْنَ الأَسْوَدَ أَوَّلَ مَا يَطُوفُ حِينَ يَقْدَمُ يَخُبُّ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ مِنَ السَّبْعِ .
Ва менга Абут-Тоҳир ва Ҳармала ибн Яҳё ривоят қилиб — Ҳармала: бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан хабар бердики, Солим ибн Абдуллаҳ унга хабар бердики, Абдуллаҳ ибн Умар деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Маккага келганда — келганида биринчи тавоф қилганда қора рукнни (Ҳажарул-асвадни) истилом қилганида — етти (айланма)дан учтасида елиб (хабб қилиб) юрганини кўрдим.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، - رضى الله عنهما - قَالَ رَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا .
Ва бизга Абдуллаҳ ибн Умар ибн Абон ал-Жуъфий ривоят қилди, бизга Ибн ал-Муборак ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ Нофидан, у Ибн Умар (розияллаҳу анҳумо)дан хабар берди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (Ҳажарул-асвад) тошидан тошгача уч марта рамл қилди (елди) ва тўрт марта (оддий) юрди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ أَخْضَرَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، رَمَلَ مِنَ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ وَذَكَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَهُ .
Ва бизга Абу Комил ал-Жаҳдарий ривоят қилди, бизга Сулайм ибн Ахзар ривоят қилди, бизга Убайдуллаҳ ибн Умар Нофидан ривоят қилдики, Ибн Умар (Ҳажарул-асвад) тошидан тошгача рамл қилди ва Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) буни қилганини зикр қилди.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ - رضى الله عنهما - أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَلَ مِنَ الْحَجَرِ الأَسْوَدِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيْهِ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ .
Ва бизга Абдуллаҳ ибн Маслама ибн Қаънаб ривоят қилди, бизга Молик ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Яҳё ибн Яҳё — лафз уники — ривоят қилди, у деди: Моликка Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир ибн Абдуллаҳ (розияллаҳу анҳумо)дан (ривоят қилганини) ўқиб бердим, у деди: Мен Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни Ҳажарул-асваддан бошлаб то унга етиб келгунча уч айланма рамл қилганини кўрдим.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، وَابْنُ، جُرَيْجٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَلَ الثَّلاَثَةَ أَطْوَافٍ مِنَ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ .
Ва менга Абут-Тоҳир ривоят қилди, бизга Абдуллаҳ ибн Ваҳб хабар берди, менга Молик ва Ибн Журайж Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир ибн Абдуллаҳдан хабар бердики, Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) (Ҳажарул-асвад) тошидан тошгача уч айланмани рамл қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ أَرَأَيْتَ هَذَا الرَّمَلَ بِالْبَيْتِ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ وَمَشْىَ أَرْبَعَةِ أَطْوَافٍ أَسُنَّةٌ هُوَ فَإِنَّ قَوْمَكَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُ سُنَّةٌ . قَالَ فَقَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا . قَالَ قُلْتُ مَا قَوْلُكَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدِمَ مَكَّةَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّ مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ لاَ يَسْتَطِيعُونَ أَنْ يَطُوفُوا بِالْبَيْتِ مِنَ الْهُزَالِ وَكَانُوا يَحْسُدُونَهُ . قَالَ فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْمُلُوا ثَلاَثًا وَيَمْشُوا أَرْبَعًا . قَالَ قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِي عَنِ الطَّوَافِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ رَاكِبًا أَسُنَّةٌ هُوَ فَإِنَّ قَوْمَكَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُ سُنَّةٌ . قَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا . قَالَ قُلْتُ وَمَا قَوْلُكَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَثُرَ عَلَيْهِ النَّاسُ يَقُولُونَ هَذَا مُحَمَّدٌ هَذَا مُحَمَّدٌ . حَتَّى خَرَجَ الْعَوَاتِقُ مِنَ الْبُيُوتِ . قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُضْرَبُ النَّاسُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلَمَّا كَثُرَ عَلَيْهِ رَكِبَ وَالْمَشْىُ وَالسَّعْىُ أَفْضَلُ .
Бизга Абу Комил Фузайл ибн Ҳусайн ал-Жаҳдарий ривоят қилди, бизга Абдул-Воҳид ибн Зиёд ривоят қилди, бизга ал-Журайрий Абут-Туфайлдан ривоят қилди, у деди: Мен Ибн Аббосга: «Байтни уч айланма рамл қилиб, тўрт айланма (оддий) юриш — бу суннатми, деб ўйлайсанми? Сенинг қавминг буни суннат деб даъво қиляптилар» дедим. У: «Улар рост ҳам айтдилар, ёлғон ҳам айтдилар» деди. Мен: «‹Рост ҳам айтдилар, ёлғон ҳам айтдилар› деганинг нимаси?» дедим. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Маккага келди, шунда мушриклар: ‹Муҳаммад ва шериклари озиб-тўзиб қолганларидан Байтни тавоф қила олмайдилар›, дедилар — улар унга ҳасад қилардилар. Шунда Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга уч (айланма) рамл қилиб, тўрттасини юришни буюрди» деди. Мен унга: «Сафо ва Марва орасини уловда тавоф қилиш ҳақида менга хабар бер — бу суннатми? Сенинг қавминг буни суннат деб даъво қиляптилар» дедим. У: «Улар рост ҳам айтдилар, ёлғон ҳам айтдилар» деди. Мен: «‹Рост ҳам айтдилар, ёлғон ҳам айтдилар› деганинг нимаси?» дедим. У: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг атрофига одамлар тўпланиб кетди, улар: ‹Мана бу Муҳаммад, мана бу Муҳаммад›, дердилар — ҳатто (ёш) қизлар уйларидан чиқиб келишди. Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)нинг олдида одамлар (йўл очиш учун) урилмасди; унга (одамлар) кўпайиб кетганда, у уловга минди. Юриш ва (пиёда) саъй қилиш эса афзалроқдир» деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، أَخْبَرَنَا الْجُرَيْرِيُّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ وَكَانَ أَهْلُ مَكَّةَ قَوْمَ حَسَدٍ . وَلَمْ يَقُلْ يَحْسُدُونَهُ .
Ва бизга Муҳаммад ибн ал-Мусанно ривоят қилди, бизга Язид ривоят қилди, бизга ал-Журайрий шу иснод билан унга ўхшаш хабар берди, фақат у: «Макка аҳли ҳасадгўй қавм эди» деди ва «унга ҳасад қилардилар» демади.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ قَوْمَكَ يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَلَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَهْىَ سُنَّةٌ . قَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا .
Ва бизга Ибн Абу Умар ривоят қилди, бизга Суфён Ибн Абу Ҳусайндан, у Абут-Туфайлдан ривоят қилди, у деди: Мен Ибн Аббосга: «Сенинг қавминг Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байтда ҳамда Сафо ва Марва орасида рамл қилган ва бу суннат, деб даъво қиляптилар» дедим. У: «Улар рост ҳам айтдилар, ёлғон ҳам айтдилар» деди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ، سَعِيدِ بْنِ الأَبْجَرِ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ أُرَانِي قَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ فَصِفْهُ لِي . قَالَ قُلْتُ رَأَيْتُهُ عِنْدَ الْمَرْوَةِ عَلَى نَاقَةٍ وَقَدْ كَثُرَ النَّاسُ عَلَيْهِ . قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ذَاكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُمْ كَانُوا لاَ يُدَعُّونَ عَنْهُ وَلاَ يُكْهَرُونَ .
Ва менга Муҳаммад ибн Рофиъ ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Одам ривоят қилди, бизга Зуҳайр Абдулмалик ибн Саид ибн ал-Абжардан, у Абут-Туфайлдан ривоят қилди, у деди: Мен Ибн Аббосга: «Мен ўзимни Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам)ни кўргандекман» дедим. У: «Бўлмаса, уни менга таърифлаб бер» деди. Мен: «Мен уни Марва ёнида бир туя устида кўрдим, атрофига одамлар кўпайиб кетган эди» дедим. Ибн Аббос: «Ўша Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) эди; улар ундан (одамларни) итариб қувмасдилар ва дағал ҳайдалмасдилар (яъни у халқдан қўпол узоқлаштирилмасди)» деди.
وَحَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ مَكَّةَ وَقَدْ وَهَنَتْهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ . قَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّهُ يَقْدَمُ عَلَيْكُمْ غَدًا قَوْمٌ قَدْ وَهَنَتْهُمُ الْحُمَّى وَلَقُوا مِنْهَا شِدَّةً . فَجَلَسُوا مِمَّا يَلِي الْحِجْرَ وَأَمَرَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْمُلُوا ثَلاَثَةَ أَشْوَاطٍ وَيَمْشُوا مَا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ لِيَرَى الْمُشْرِكُونَ جَلَدَهُمْ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّ الْحُمَّى قَدْ وَهَنَتْهُمْ هَؤُلاَءِ أَجْلَدُ مِنْ كَذَا وَكَذَا . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَمْنَعْهُ أَنْ يَأْمُرَهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الأَشْوَاطَ كُلَّهَا إِلاَّ الإِبْقَاءُ عَلَيْهِمْ .
Ва менга Абур-Робиъ аз-Заҳроний ривоят қилди, бизга Ҳаммод — яъни ибн Зайд — Айюбдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди, у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) ва шериклари Маккага келишди, уларни Ясриб (Мадина) иситмаси ҳолдан тойдирган эди. Мушриклар: «Эртага сизларга иситма ҳолдан тойдирган ва ундан қаттиқ азият чеккан бир қавм келади» дедилар. Шунда (саҳобалар) Ҳижр томонида ўтирдилар ва Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам) уларга — мушриклар уларнинг бақувватлигини кўриши учун — уч шавт (айланма) рамл қилиб, икки рукн орасини (оддий) юришни буюрди. Мушриклар: «Сизлар иситма ҳолдан тойдирган деганлар мана шуларми? Булар фалон-фалондан кўра бақувватроқ-ку» дедилар. Ибн Аббос деди: У (Набий)ни уларга барча айланмаларда рамл қилишни буюришдан фақат уларни аяш (қийналиб қолмасликлари) тўсди, холос.
وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، - قَالَ ابْنُ عَبْدَةَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، - عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّمَا سَعَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَمَلَ بِالْبَيْتِ لِيُرِيَ الْمُشْرِكِينَ قُوَّتَهُ .
Ва менга Амр ан-Ноқид, Ибн Абу Умар ва Аҳмад ибн Абда ҳаммаси Ибн Уяйнадан ривоят қилди — Ибн Абда: бизга Суфён ривоят қилди, деди — у Амрдан, у Атодан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди), у деди: Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) Байтда фақат мушрикларга ўз кучини кўрсатиш учун саъй қилди ва рамл қилди.