Iymon kitobi

Sahihi Muslim · 345 hadis · 17/18-sahifa

كتاب الإيمان

415-hadis

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فُرِجَ سَقْفُ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ فَنَزَلَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهَا فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ فَلَمَّا جِئْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا قَالَ جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - لِخَازِنِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا افْتَحْ ‏.‏ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ ‏.‏ قَالَ هَلْ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ نَعَمْ مَعِيَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ فَأُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ فَفَتَحَ - قَالَ - فَلَمَّا عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَإِذَا رَجُلٌ عَنْ يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ - قَالَ - فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا آدَمُ صلى الله عليه وسلم وَهَذِهِ الأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمِينِ أَهْلُ الْجَنَّةِ وَالأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - ثُمَّ عَرَجَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ ‏.‏ فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ - قَالَ - فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ خَازِنُ السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَفَتَحَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَعِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ - وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ قَدْ وَجَدَ آدَمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِإِدْرِيسَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ - قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - ثُمَّ مَرَّ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا إِدْرِيسُ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولاَنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثُمَّ عَرَجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الأَقْلاَمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلاَةً - قَالَ - فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى أَمُرَّ بِمُوسَى فَقَالَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَاذَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ - قَالَ - قُلْتُ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسِينَ صَلاَةً ‏.‏ قَالَ لِي مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَرَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَوَضَعَ شَطْرَهَا - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ وَهْىَ خَمْسُونَ لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ ‏.‏ فَقُلْتُ قَدِ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي - قَالَ - ثُمَّ انْطَلَقَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى نَأْتِيَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى فَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لاَ أَدْرِي مَا هِيَ - قَالَ - ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤِ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik aytdi: Abu Zarr rivoyat qilar edi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Men Makkada (turgan) chog'imda uyimning shifti yorildi; Jibril (sollallahu alayhi vasallam) tushdi, ko'kragimni yordi, keyin uni Zamzam suvi bilan yuvdi, keyin hikmat va iymonga to'la bir oltin tos keltirib, uni ko'kragimga bo'shatdi, keyin uni yopdi (qovushtirdi), keyin qo'limdan olib, meni osmonga ko'tardi. Dunyo osmoniga kelganimizda Jibril (alayhissalom) dunyo osmonining xozini(qorovuli)ga: ‹Och› dedi. U: ‹Bu kim?› dedi. U: ‹Bu — Jibril› dedi. U: ‹Sen bilan kim bor?› dedi. U: ‹Ha, men bilan Muhammad (sollallahu alayhi vasallam) bor› dedi. U: ‹Unga (Rasul qilib) yuborildimi?› dedi. U: ‹Ha› dedi. Bas u ochdi. Dunyo osmoniga ko'tarilganimizda — qarasam, bir kishi; o'ng tomonida (qora) sharpalar, chap tomonida (qora) sharpalar (bor); u o'ngiga qarasa kular, chapiga qarasa yig'lar edi. U: ‹Marhabo, ey solih Nabiy, ey solih farzand!› dedi. Men: ‹Ey Jibril, bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Odam (sollallahu alayhi vasallam); o'ng va chap tomonidagi bu sharpalar — uning bolalarining ruhlaridir; o'ng (tomon) ahli — jannat ahli, chap tomonidagi sharpalar — do'zax ahli; shuning uchun u o'ngiga qarasa kular, chapiga qarasa yig'lar› dedi. Keyin Jibril meni ko'tardi — to ikkinchi osmonga yetguncha. U xoziniga: ‹Och› dedi. Xozini unga dunyo osmoni xozini aytgandek (gap) aytdi, keyin ochdi" dedi. Anas ibn Molik: U (Nabiy) osmonlarda Odam, Idris, Iso, Muso va Ibrohimni (Allahning salovoti hammasiga) topganini zikr qildi, lekin ularning manzillari qanay (joylashganini) aniqlab (aytmadi) — faqat u Odam (alayhissalom)ni dunyo osmonida, Ibrohimni oltinchi osmonda topganini zikr qildi. (Nabiy) aytdi: "Jibril va Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Idris (Allahning salovoti unga) (oldi)dan o'tganimizda, u: ‹Marhabo, ey solih Nabiy, ey solih birodar!› dedi. Keyin o'tdik; men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Idris› dedi. Keyin men Muso (alayhissalom)(ning oldi)dan o'tdim; u: ‹Marhabo, ey solih Nabiy, ey solih birodar!› dedi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Muso› dedi. Keyin men Iso(ning oldi)dan o'tdim; u: ‹Marhabo, ey solih Nabiy, ey solih birodar!› dedi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Iso ibn Maryam› dedi. Keyin men Ibrohim (alayhissalom)(ning oldi)dan o'tdim; u: ‹Marhabo, ey solih Nabiy, ey solih farzand!› dedi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Ibrohim› dedi" dedi. Ibn Shihob aytdi: Menga Ibn Hazm xabar berdiki, Ibn Abbos va Abu Habba al-Ansoriy: "Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): ‹Keyin u meni ko'tardi — to men qalamlarning shishirtini (yozish ovozini) eshitadigan bir tekislikka chiqgunimgacha› dedi" der edilar. Ibn Hazm va Anas ibn Molik (aytdi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Bas Allah mening ummatimga ellik namoz farz qildi. Men buni (olib) qaytdim — to Muso(ning oldi)dan o'tgunimgacha. Muso (alayhissalom): ‹Robbing ummatingga nimani farz qildi?› dedi. Men: ‹Ularga ellik namoz farz qildi› dedim. Muso (alayhissalom) menga: ‹Robbing(ning oldi)ga qayt, chunki ummating bunga toqat qilolmaydi› dedi. Men Robbim(ning oldi)ga qaytdim; U uning yarmini tushirdi. Men Muso (alayhissalom)(ning oldi)ga qaytib, unga xabar berdim. U: ‹Robbing(ning oldi)ga qayt, chunki ummating bunga toqat qilolmaydi› dedi. Men Robbim(ning oldi)ga qaytdim. U: ‹U besh(namoz), (lekin ajrda) u ellik; Mening huzurimda so'z o'zgartirilmaydi› dedi. Men Muso(ning oldi)ga qaytdim. U: ‹Robbing(ning oldi)ga qayt› dedi. Men: ‹Robbimdan uyalib ketdim› dedim. Keyin Jibril meni olib ketdi — to Sidratul-Muntaho(ga) kelgunimizgacha; uni — men bilmaydigan — ranglar qoplab oldi. Keyin men jannatga kiritildim — unda marvarid gumbazlari (bor), tuproghi esa misk edi" dedi.

416-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، - لَعَلَّهُ قَالَ - عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ، - رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ - قَالَ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا عِنْدَ الْبَيْتِ بَيْنَ النَّائِمِ وَالْيَقْظَانِ إِذْ سَمِعْتُ قَائِلاً يَقُولُ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ ‏.‏ فَأُتِيتُ فَانْطُلِقَ بِي فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ فِيهَا مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَشُرِحَ صَدْرِي إِلَى كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ فَقُلْتُ لِلَّذِي مَعِي مَا يَعْنِي قَالَ إِلَى أَسْفَلِ بَطْنِهِ ‏"‏ فَاسْتُخْرِجَ قَلْبِي فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُعِيدَ مَكَانَهُ ثُمَّ حُشِيَ إِيمَانًا وَحِكْمَةً ثُمَّ أُتِيتُ بِدَابَّةٍ أَبْيَضَ يُقَالُ لَهُ الْبُرَاقُ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَقَعُ خَطْوُهُ عِنْدَ أَقْصَى طَرْفِهِ فَحُمِلْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ - قَالَ - فَفَتَحَ لَنَا وَقَالَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ - قَالَ - فَأَتَيْنَا عَلَى آدَمَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ ‏.‏ وَذَكَرَ أَنَّهُ لَقِيَ فِي السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ عِيسَى وَيَحْيَى - عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ - وَفِي الثَّالِثَةِ يُوسُفَ وَفِي الرَّابِعَةِ إِدْرِيسَ وَفِي الْخَامِسَةِ هَارُونَ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَسَلَّمَ - قَالَ ‏"‏ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ ‏.‏ فَلَمَّا جَاوَزْتُهُ بَكَى فَنُودِيَ مَا يُبْكِيكَ قَالَ رَبِّ هَذَا غُلاَمٌ بَعَثْتَهُ بَعْدِي يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِهِ الْجَنَّةَ أَكْثَرُ مِمَّا يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِي ‏.‏ - قَالَ - ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ وَحَدَّثَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَأَى أَرْبَعَةَ أَنْهَارٍ يَخْرُجُ مِنْ أَصْلِهَا نَهْرَانِ ظَاهِرَانِ وَنَهْرَانِ بَاطِنَانِ ‏"‏ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذِهِ الأَنْهَارُ قَالَ أَمَّا النَّهْرَانِ الْبَاطِنَانِ فَنَهْرَانِ فِي الْجَنَّةِ وَأَمَّا الظَّاهِرَانِ فَالنِّيلُ وَالْفُرَاتُ ‏.‏ ثُمَّ رُفِعَ لِيَ الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذَا قَالَ هَذَا الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ إِذَا خَرَجُوا مِنْهُ لَمْ يَعُودُوا فِيهِ آخِرُ مَا عَلَيْهِمْ ‏.‏ ثُمَّ أُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ أَحَدُهُمَا خَمْرٌ وَالآخَرُ لَبَنٌ فَعُرِضَا عَلَىَّ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقِيلَ أَصَبْتَ أَصَابَ اللَّهُ بِكَ أُمَّتُكَ عَلَى الْفِطْرَةِ ‏.‏ ثُمَّ فُرِضَتْ عَلَىَّ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسُونَ صَلاَةً ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ قِصَّتَهَا إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ ‏.‏

Anas ibn Molik (ehtimol) qavmidan bo'lgan bir kishi — Molik ibn Sa'sa'adan (rivoyat qildi): Allahning Nabiysi (sollallahu alayhi vasallam): "Men Bayt (Ka'ba) yanida — uxlaydigan bilan uyg'oq orasidagi (holatda) — turgan paytimda, bir aytuvchining: ‹Ikki kishi orasidagi uchinchisi› deganini eshitdim. Bas menga (kelin)dilar, meni olib ketishdi; menga ichida Zamzam suvi bo'lgan bir oltin tos keltirildi; ko'kragim mana shuncha-mana shunchagacha yorildi" dedi. Qatoda: Men o'sha men bilan birga bo'lgan kishiga: "Nimani nazarda tutdi?" dedim. U: "Qornining ostki (qismi)gacha" dedi. "Bas qalbim chiqarildi, Zamzam suvi bilan yuvildi, keyin o'z o'rniga qaytarildi, keyin iymon va hikmat (bilan) to'ldirildi; keyin menga Buroq deyiladigan oq bir hayvon keltirildi — eshakdan katta, xachirdan kichik; uning qadami ko'zi yetgan (eng oxirgi) joyiga tushar edi; men unga mindirildim" — keyin hadisni o'z qissasi bilan keltirdi; va u ikkinchi osmonda Iso va Yahyo (alayhimassalom)ni, uchinchida Yusufni, to'rtinchida Idrisni, beshinchida Horunni (Allah ularga salovot va salom yo'llasin) uchratganini zikr qildi. (Nabiy aytdi:) "Keyin yurdik — to oltinchi osmonga yetgunimizgacha; men Muso (alayhissalom)(ning oldi)ga keldim, unga salom berdim; u: ‹Marhabo, ey solih birodar, ey solih Nabiy!› dedi. Men undan o'tganimda u yig'ladi; unga: ‹Seni yig'latgan nima?› deb nido qilindi. U: ‹Robbim, mana bu — Mendan keyin yuborgan yigit(cha)ki, uning ummatidan jannatga — mening ummatimdan kiradigandan ko'proq — kiradi› dedi. Keyin yurdik — to yettinchi osmonga yetgunimizgacha; men Ibrohim(ning oldi)ga keldim" dedi. U hadisda: "Allahning Nabiysi (sollallahu alayhi vasallam) to'rt daryoni ko'rganini rivoyat qildi — ularning aslidan ikki zohir (ochiq) daryo va ikki botin (yashirin) daryo chiqar edi. Men: ‹Ey Jibril, bu daryolar nima?› dedim. U: ‹Ikki botin daryo — jannatdagi ikki daryo; ikki zohir (daryo) esa — Nil va Furot› dedi. Keyin menga Baytul-Ma'mur ko'tarildi. Men: ‹Ey Jibril, bu nima?› dedim. U: ‹Bu — Baytul-Ma'mur; unga har kuni yetmish ming malak kiradi; undan chiqganlarida — eng oxirgi (kirishlari bo'lib) — qayta unga qaytmaydi› dedi. Keyin menga ikki idish keltirildi — biri xamr, ikkinchisi sut; ular menga taqdim etildi; men sutni tanladim. ‹Sen to'g'ri (tanla)ding; Allah seni to'g'ri (yo'lga) soldi; ummating fitratda (bo'ladi)› deyildi. Keyin menga har kuni ellik namoz farz qilindi" dedi — keyin uning qissasini hadis oxiriga(cha) zikr qildi.

417-hadis

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ ‏ "‏ فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَشُقَّ مِنَ النَّحْرِ إِلَى مَرَاقِّ الْبَطْنِ فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ مُلِئَ حِكْمَةً وَإِيمَانًا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik — Molik ibn Sa'sa'adan (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) (shunday) dedi — keyin (raviy) shu nahvda zikr qildi va unda ziyoda qildi: "Menga hikmat va iymonga to'la bir oltin tos keltirildi; bas (bo'ynum tagidagi) bo'g'izdan qorin ostigacha yorildi, Zamzam suvi bilan yuvildi, keyin hikmat va iymon (bilan) to'ldirildi".

418-hadis

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ، يَقُولُ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ، نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ - قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُسْرِيَ بِهِ فَقَالَ ‏"‏ مُوسَى آدَمُ طُوَالٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ عِيسَى جَعْدٌ مَرْبُوعٌ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ مَالِكًا خَازِنَ جَهَنَّمَ وَذَكَرَ الدَّجَّالَ ‏.‏

Abu al-Oliya aytdi: Menga Nabiyingiz (sollallahu alayhi vasallam)ning amaki o'g'li — ya'ni Ibn Abbos — rivoyat qildi: U: "Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Isra qilingan chog'ini zikr qilib: ‹Muso — bug'doyrang, baland bo'yli — go'yo Shanu'a erkaklaridan (biri)dek (edi)›, va: ‹Iso — jingalak sochli, o'rta bo'yli (edi)› dedi; va do'zax xozini Molikni zikr qildi, va Dajjolni zikr qildi" dedi.

419-hadis

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَمِّ، نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَرَرْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي عَلَى مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - رَجُلٌ آدَمُ طُوَالٌ جَعْدٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَرَأَيْتُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ مَرْبُوعَ الْخَلْقِ إِلَى الْحُمْرَةِ وَالْبَيَاضِ سَبِطَ الرَّأْسِ ‏"‏ ‏.‏ وَأُرِيَ مَالِكًا خَازِنَ النَّارِ وَالدَّجَّالَ ‏.‏ فِي آيَاتٍ أَرَاهُنَّ اللَّهُ إِيَّاهُ فَلاَ تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ ‏.‏ قَالَ كَانَ قَتَادَةُ يُفَسِّرُهَا أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ لَقِيَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏.‏

Ibn Abbos (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Men Isra qilingan kechasi Muso ibn Imron (alayhissalom)(ning oldi)dan o'tdim — bug'doyrang, baland bo'yli, jingalak soch bir kishi — go'yo Shanu'a erkaklaridan (biri)dek; va Iso ibn Maryamni ko'rdim — o'rta bo'yli, qizil-oqqa moyl, silliq sochli" dedi; va unga do'zax xozini Molik va Dajjol ko'rsatildi — Allah unga ko'rsatgan oyatlar (qatorida); "bas (ey Muhammad,) uning (Musoning) uchrashuvidan shubhada bo'lma" (degan). (Raviy:) Qatoda buni — Allahning Nabiysi (sollallahu alayhi vasallam) Muso (alayhissalom)ni uchratgan deb tafsir qilar edi.

420-hadis

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَسُرَيْجُ بْنُ يُونُسَ، قَالاَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِوَادِي الأَزْرَقِ فَقَالَ ‏"‏ أَىُّ وَادٍ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا هَذَا وَادِي الأَزْرَقِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - هَابِطًا مِنَ الثَّنِيَّةِ وَلَهُ جُؤَارٌ إِلَى اللَّهِ بِالتَّلْبِيَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَى عَلَى ثَنِيَّةِ هَرْشَى ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَىُّ ثَنِيَّةٍ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ثَنِيَّةُ هَرْشَى قَالَ ‏"‏ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى يُونُسَ بْنِ مَتَّى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - عَلَى نَاقَةٍ حَمْرَاءَ جَعْدَةٍ عَلَيْهِ جُبَّةٌ مِنْ صُوفٍ خِطَامُ نَاقَتِهِ خُلْبَةٌ وَهُوَ يُلَبِّي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ حَنْبَلٍ فِي حَدِيثِهِ قَالَ هُشَيْمٌ يَعْنِي لِيفًا ‏.‏

Ibn Abbos (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Azroq vodiysidan o'tdi va: "Bu qanday vodiy?" dedi. Ular: "Bu — Azroq vodiysi" dedilar. U: "Go'yo men Muso (alayhissalom)ga qarab turgandekman — u dovondan tushib kelyapti, unda Allahga talbiya bilan (baland) ovoz (chiqarib duo qilish) bor" dedi. Keyin Harsho dovoniga keldi va: "Bu qanday dovon?" dedi. Ular: "Harsho dovoni" dedilar. U: "Go'yo men Yunus ibn Matto (alayhissalom)ga qarab turgandekman — qizil, jingalak (junli) tuyada, ustida jundan jubba (chopon), tuyasining jilovi xulba (xurmo tolasidan); va u talbiya aytyapti" dedi. Ibn Hanbal o'z hadisida: "Hushaym: ‹Ya'ni (xulba) lif (xurmo tolasi)ni (nazarda tutdi)› dedi" dedi.

421-hadis

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ فَمَرَرْنَا بِوَادٍ فَقَالَ ‏"‏ أَىُّ وَادٍ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا وَادِي الأَزْرَقِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى مُوسَى صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مِنْ لَوْنِهِ وَشَعْرِهِ شَيْئًا لَمْ يَحْفَظْهُ دَاوُدُ وَاضِعًا إِصْبَعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ لَهُ جُؤَارٌ إِلَى اللَّهِ بِالتَّلْبِيَةِ مَارًّا بِهَذَا الْوَادِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ سِرْنَا حَتَّى أَتَيْنَا عَلَى ثَنِيَّةٍ فَقَالَ ‏"‏ أَىُّ ثَنِيَّةٍ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا هَرْشَى أَوْ لِفْتٌ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى يُونُسَ عَلَى نَاقَةٍ حَمْرَاءَ عَلَيْهِ جُبَّةُ صُوفٍ خِطَامُ نَاقَتِهِ لِيفٌ خُلْبَةٌ مَارًّا بِهَذَا الْوَادِي مُلَبِّيًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos aytdi: Biz Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bilan Makka va Madina orasida yurdik; bir vodiydan o'tdik. U: "Bu qanday vodiy?" dedi. Ular: "Azroq vodiysi" dedilar. U: "Go'yo men Muso (sollallahu alayhi vasallam)ga qarab turgandekman" dedi — uning rangidan va sochidan (biror) narsani zikr qildi, Dovud (raviy) uni yodda saqlab qololmadi — "ikki barmog'ini quloqlariga qo'ygan, unda Allahga talbiya bilan (baland) ovoz bor, shu vodiydan o'tib ketyapti" dedi. U: "Keyin yurdik — to bir dovonga yetgunimizgacha. U: ‹Bu qanday dovon?› dedi. Ular: ‹Harsho yoki Lift› dedilar. U: ‹Go'yo men Yunusga qarab turgandekman — qizil tuyada, ustida jun jubba, tuyasining jilovi lif (xurmo tolasi); shu vodiydan talbiya aytib o'tib ketyapti› dedi" dedi.

422-hadis

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَذَكَرُوا الدَّجَّالَ فَقَالَ إِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَمْ أَسْمَعْهُ ‏.‏ قَالَ ذَاكَ وَلَكِنَّهُ قَالَ ‏ "‏ أَمَّا إِبْرَاهِيمُ فَانْظُرُوا إِلَى صَاحِبِكُمْ وَأَمَّا مُوسَى فَرَجُلٌ آدَمُ جَعْدٌ عَلَى جَمَلٍ أَحْمَرَ مَخْطُومٍ بِخُلْبَةٍ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ إِذَا انْحَدَرَ فِي الْوَادِي يُلَبِّي ‏"‏ ‏.‏

Mujohid aytdi: Biz Ibn Abbos(ning oldi)da edik; ular Dajjolni zikr qildilar. U: "Albatta uning ikki ko'zi orasida ‹kofir› deb yozilgan" dedi. (Raviy:) Ibn Abbos: "Men buni (shu so'zni) eshitmadim" dedi. (Balki) u: "Ibrohimga (kelsak) — sohibingizga (ya'ni Nabiyga) qaranglar (shunga o'xshash); Musoga (kelsak) — bug'doyrang, jingalak soch bir kishi — qizil tuyada, xulba (xurmo tolasi) bilan jilovlangan; go'yo men unga qarab turgandekman — u vodiyga tushganida talbiya aytadi" dedi.

423-hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عُرِضَ عَلَىَّ الأَنْبِيَاءُ فَإِذَا مُوسَى ضَرْبٌ مِنَ الرِّجَالِ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَرَأَيْتُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَإِذَا أَقْرَبُ مَنْ رَأَيْتُ بِهِ شَبَهًا عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ وَرَأَيْتُ إِبْرَاهِيمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَإِذَا أَقْرَبُ مَنْ رَأَيْتُ بِهِ شَبَهًا صَاحِبُكُمْ - يَعْنِي نَفْسَهُ - وَرَأَيْتُ جِبْرِيلَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَإِذَا أَقْرَبُ مَنْ رَأَيْتُ بِهِ شَبَهًا دِحْيَةُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ رُمْحٍ ‏"‏ دِحْيَةُ بْنُ خَلِيفَةَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Menga anbiyolar ko'rsatildi; bas Muso — erkaklarning (ko'rkam) navidan, go'yo Shanu'a erkaklaridan (biri)dek (edi); va Iso ibn Maryam (alayhissalom)ni ko'rdim — men ko'rganlardan unga eng o'xshashi Urva ibn Mas'ud (edi); va Ibrohim (Allahning salovoti unga)ni ko'rdim — men ko'rganlardan unga eng o'xshashi sohibingiz (ya'ni o'zim) (edim); va Jibril (alayhissalom)ni ko'rdim — men ko'rganlardan unga eng o'xshashi Dihya (edi)" dedi. Ibn Rumh rivoyatida: "Dihya ibn Xalifa" (deyildi).

424-hadis

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ حِينَ أُسْرِيَ بِي لَقِيتُ مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - ‏"‏ ‏.‏ فَنَعَتَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِذَا رَجُلٌ - حَسِبْتُهُ قَالَ - مُضْطَرِبٌ رَجِلُ الرَّأْسِ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ - قَالَ - وَلَقِيتُ عِيسَى ‏"‏ ‏.‏ فَنَعَتَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِذَا رَبْعَةٌ أَحْمَرُ كَأَنَّمَا خَرَجَ مِنْ دِيمَاسٍ ‏"‏ ‏.‏ - يَعْنِي حَمَّامًا - قَالَ ‏"‏ وَرَأَيْتُ إِبْرَاهِيمَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ - وَأَنَا أَشْبَهُ وَلَدِهِ بِهِ - قَالَ - فَأُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ فِي أَحَدِهِمَا لَبَنٌ وَفِي الآخَرِ خَمْرٌ فَقِيلَ لِي خُذْ أَيَّهُمَا شِئْتَ ‏.‏ فَأَخَذْتُ اللَّبَنَ فَشَرِبْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ هُدِيتَ الْفِطْرَةَ أَوْ أَصَبْتَ الْفِطْرَةَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَخَذْتَ الْخَمْرَ غَوَتْ أُمَّتُكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra aytdi: Nabiy (sollallahu alayhi vasallam): "Men Isra qilingan chog'imda Muso (alayhissalom)ni uchratdim" dedi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) uni ta'riflab: "U — (gavdasi) o'rtacha, soch(i) tekisroq bir kishi — go'yo Shanu'a erkaklaridan (biri)dek edi; va Iso(ni) uchratdim" dedi. Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) uni ta'riflab: "U — o'rta bo'yli, qizil (yuzli) — go'yo hammomdan chiqqan kabi edi; va Ibrohim (Allahning salovoti unga)ni ko'rdim — men uning bolalari ichida unga eng o'xshashiman" dedi. "Bas menga ikki idish keltirildi — birida sut, ikkinchisida xamr (vino); menga: ‹Bularning qaysisini xohlasang, ol› deyildi. Men sutni olib, uni ichdim. (Malak): ‹Sen fitratga hidoyat qilinding› — yoki: ‹fitratni tanlading› — ‹agar xamrni olganingda, ummating adashar edi› dedi" dedi.

425-hadis

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَرَانِي لَيْلَةً عِنْدَ الْكَعْبَةِ فَرَأَيْتُ رَجُلاً آدَمَ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنْ أُدْمِ الرِّجَالِ لَهُ لِمَّةٌ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنَ اللِّمَمِ قَدْ رَجَّلَهَا فَهِيَ تَقْطُرُ مَاءً مُتَّكِئًا عَلَى رَجُلَيْنِ - أَوْ عَلَى عَوَاتِقِ رَجُلَيْنِ - يَطُوفُ بِالْبَيْتِ فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقِيلَ هَذَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ‏.‏ ثُمَّ إِذَا أَنَا بِرَجُلٍ جَعْدٍ قَطَطٍ أَعْوَرِ الْعَيْنِ الْيُمْنَى كَأَنَّهَا عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقِيلَ هَذَا الْمَسِيحُ الدَّجَّالُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Bir kecha men o'zimni Ka'ba yanida (ko'rdi kabi) ko'rdim; bug'doyrang bir kishini ko'rdim — sen ko'radigan bug'doyrang kishilarning eng go'zalidek; uning yelkasiga tushgan sochi bor — sen ko'radigan sochlarning eng go'zalidek; uni tarab olgan, undan suv tomib turibdi; ikki kishiga — yoki ikki kishining yelkasiga — suyangan holda, Baytni (Ka'bani) tavof qilyapti. Men: ‹Bu kim?› deb so'radim. ‹Bu — Masih ibn Maryam› deyildi. Keyin — qarasam, jingalak, qattiq jingalak sochli, o'ng ko'zi ko'r bir kishi — go'yo uning (ko'zi) qabargan uzumdek. Men: ‹Bu kim?› deb so'radim. ‹Bu — Masih Dajjol› deyildi" dedi.

426-hadis

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُسَيَّبِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، - يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ - عَنْ مُوسَى، - وَهُوَ ابْنُ عُقْبَةَ - عَنْ نَافِعٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا بَيْنَ ظَهْرَانَىِ النَّاسِ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَيْسَ بِأَعْوَرَ أَلاَ إِنَّ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ أَعْوَرُ عَيْنِ الْيُمْنَى كَأَنَّ عَيْنَهُ عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرَانِي اللَّيْلَةَ فِي الْمَنَامِ عِنْدَ الْكَعْبَةِ فَإِذَا رَجُلٌ آدَمُ كَأَحْسَنِ مَا تَرَى مِنْ أُدْمِ الرِّجَالِ تَضْرِبُ لِمَّتُهُ بَيْنَ مَنْكِبَيْهِ رَجِلُ الشَّعَرِ يَقْطُرُ رَأْسُهُ مَاءً ‏.‏ وَاضِعًا يَدَيْهِ عَلَى مَنْكِبَىْ رَجُلَيْنِ وَهُوَ بَيْنَهُمَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ‏.‏ وَرَأَيْتُ وَرَاءَهُ رَجُلاً جَعْدًا قَطَطًا أَعْوَرَ عَيْنِ الْيُمْنَى كَأَشْبَهِ مَنْ رَأَيْتُ مِنَ النَّاسِ بِابْنِ قَطَنٍ وَاضِعًا يَدَيْهِ عَلَى مَنْكِبَىْ رَجُلَيْنِ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا هَذَا الْمَسِيحُ الدَّجَّالُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) bir kuni odamlar orasida Masih Dajjolni zikr qilib: "Albatta Allah — tabaraka va taolo — ko'r emas; ogoh bo'lingki, Masih Dajjol o'ng ko'zi ko'rdir — go'yo uning ko'zi qabargan uzumdek" dedi. (Raviy:) Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Bu kecha men o'zimni tushda Ka'ba yanida (ko'rdi kabi) ko'rdim; bug'doyrang bir kishi — sen ko'radigan bug'doyrang kishilarning eng go'zalidek; sochi ikki yelkasi orasiga tushadi, tekisroq soch, boshidan suv tomib turibdi; ikki kishining yelkasiga qo'llarini qo'ygan, ular orasida (turib) Baytni tavof qilyapti. Men: ‹Bu kim?› dedim. Ular: ‹Masih ibn Maryam› dedilar. Va uning ortida jingalak, qattiq jingalak sochli, o'ng ko'zi ko'r bir kishini ko'rdim — men odamlardan ko'rganimda unga eng o'xshashi Ibn Qatan (edi); ikki kishining yelkasiga qo'llarini qo'ygan, Baytni tavof qilyapti. Men: ‹Bu kim?› dedim. Ular: ‹Bu — Masih Dajjol› dedilar" dedi.

427-hadis

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا حَنْظَلَةُ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ رَأَيْتُ عِنْدَ الْكَعْبَةِ رَجُلاً آدَمَ سَبِطَ الرَّأْسِ وَاضِعًا يَدَيْهِ عَلَى رَجُلَيْنِ ‏.‏ يَسْكُبُ رَأْسُهُ - أَوْ يَقْطُرُ رَأْسُهُ - فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ أَوِ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ - لاَ نَدْرِي أَىَّ ذَلِكَ قَالَ - وَرَأَيْتُ وَرَاءَهُ رَجُلاً أَحْمَرَ جَعْدَ الرَّأْسِ أَعْوَرَ الْعَيْنِ الْيُمْنَى أَشْبَهُ مَنْ رَأَيْتُ بِهِ ابْنُ قَطَنٍ فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا الْمَسِيحُ الدَّجَّالُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Men Ka'ba yanida bug'doyrang, silliq sochli bir kishini ko'rdim — qo'llarini ikki kishiga qo'ygan; boshi suv to'kib (yoki: suv tomib) turibdi. Men: ‹Bu kim?› deb so'radim. Ular: ‹Iso ibn Maryam› — yoki: ‹Masih ibn Maryam› dedilar — qaysisini aytganini bilmaymiz. Va uning ortida qizil, jingalak sochli, o'ng ko'zi ko'r bir kishini ko'rdim — men unga ko'rganimda eng o'xshashi Ibn Qatan (edi). Men: ‹Bu kim?› deb so'radim. Ular: ‹Masih Dajjol› dedilar" dedi.

428-hadis

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لَمَّا كَذَّبَتْنِي قُرَيْشٌ قُمْتُ فِي الْحِجْرِ فَجَلاَ اللَّهُ لِي بَيْتَ الْمَقْدِسِ فَطَفِقْتُ أُخْبِرُهُمْ عَنْ آيَاتِهِ وَأَنَا أَنْظُرُ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (rivoyat qildi): Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Quraysh meni yolg'onga chiqargan chog'da, men Hijrda turdim; bas Allah menga Baytul-Maqdisni (ko'zim oldida) namoyon qildi; men unga qarab turgan holda, ularga uning belgilari (sifatlari) haqida xabar bera boshladim" dedi.

429-hadis

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ "‏ بَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي أَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ فَإِذَا رَجُلٌ آدَمُ سَبِطُ الشَّعْرِ بَيْنَ رَجُلَيْنِ يَنْطِفُ رَأْسُهُ مَاءً - أَوْ يُهَرَاقُ رَأْسُهُ مَاءً - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا هَذَا ابْنُ مَرْيَمَ ‏.‏ ثُمَّ ذَهَبْتُ أَلْتَفِتُ فَإِذَا رَجُلٌ أَحْمَرُ جَسِيمٌ جَعْدُ الرَّأْسِ أَعْوَرُ الْعَيْنِ كَأَنَّ عَيْنَهُ عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا الدَّجَّالُ ‏.‏ أَقْرَبُ النَّاسِ بِهِ شَبَهًا ابْنُ قَطَنٍ ‏"‏ ‏.‏

Umar (ibn al-Xattob) aytdi: Men Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ni: "Men uxlab yotgan paytimda o'zimni Ka'bani tavof qilyapti (deb ko'rdi kabi) ko'rdim; qarasam, bug'doyrang, silliq sochli bir kishi ikki kishi orasida — boshidan suv tomib turibdi (yoki: boshidan suv to'kilyapti). Men: ‹Bu kim?› dedim. Ular: ‹Bu — Ibn Maryam› dedilar. Keyin men o'grilib qaradim — qarasam, qizil, baquvvat, jingalak sochli, ko'zi ko'r bir kishi — go'yo uning ko'zi qabargan uzumdek. Men: ‹Bu kim?› dedim. Ular: ‹Dajjol› dedilar. Odamlar ichida unga eng o'xshashi Ibn Qatan (edi)" deganini eshitdim.

430-hadis

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي سَلَمَةَ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لَقَدْ رَأَيْتُنِي فِي الْحِجْرِ وَقُرَيْشٌ تَسْأَلُنِي عَنْ مَسْرَاىَ فَسَأَلَتْنِي عَنْ أَشْيَاءَ مِنْ بَيْتِ الْمَقْدِسِ لَمْ أُثْبِتْهَا ‏.‏ فَكُرِبْتُ كُرْبَةً مَا كُرِبْتُ مِثْلَهُ قَطُّ قَالَ فَرَفَعَهُ اللَّهُ لِي أَنْظُرُ إِلَيْهِ مَا يَسْأَلُونِي عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ أَنْبَأْتُهُمْ بِهِ وَقَدْ رَأَيْتُنِي فِي جَمَاعَةٍ مِنَ الأَنْبِيَاءِ فَإِذَا مُوسَى قَائِمٌ يُصَلِّي فَإِذَا رَجُلٌ ضَرْبٌ جَعْدٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَإِذَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - قَائِمٌ يُصَلِّي أَقْرَبُ النَّاسِ بِهِ شَبَهًا عُرْوَةُ بْنُ مَسْعُودٍ الثَّقَفِيُّ وَإِذَا إِبْرَاهِيمُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - قَائِمٌ يُصَلِّي أَشْبَهُ النَّاسِ بِهِ صَاحِبُكُمْ - يَعْنِي نَفْسَهُ - فَحَانَتِ الصَّلاَةُ فَأَمَمْتُهُمْ فَلَمَّا فَرَغْتُ مِنَ الصَّلاَةِ قَالَ قَائِلٌ يَا مُحَمَّدُ هَذَا مَالِكٌ صَاحِبُ النَّارِ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ ‏.‏ فَالْتَفَتُّ إِلَيْهِ فَبَدَأَنِي بِالسَّلاَمِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam): "Men o'zimni Hijrda (turgan kabi) ko'rdim, Quraysh mendan mening Isramni (tungi safarimni) so'rayapti; ular mendan Baytul-Maqdisning men yodda saqlab qolmagan narsalari haqida so'radi. Bas men — mislini hech qachon (boshga) olmagan bir g'amga (qattiq) tushdim. (Nabiy aytdi:) Bas Allah uni (Baytul-Maqdisni) menga ko'tardi — men unga qarab turaman; ular mendan biror narsa haqida so'ramadilarki, illa men ularga u haqida xabar berdim. Va o'zimni anbiyolar jamoatida (ko'rdi kabi) ko'rdim — qarasam, Muso namoz o'qib turibdi — (gavdasi) o'rtacha, jingalak soch bir kishi — go'yo Shanu'a erkaklaridan (biri)dek; va qarasam, Iso ibn Maryam (alayhissalom) namoz o'qib turibdi — odamlardan unga eng o'xshashi Urva ibn Mas'ud as-Saqafiy; va qarasam, Ibrohim (alayhissalom) namoz o'qib turibdi — odamlardan unga eng o'xshashi sohibingiz (ya'ni o'zim). Bas namoz (vaqti) keldi, men ularga imomlik qildim; namozdan bo'shaganimda bir aytuvchi: ‹Ey Muhammad, mana bu — do'zax sohibi (egasi) Molik, unga salom ber› dedi. Men unga o'grildim — u menga salomni (avval) boshladi" dedi.

431-hadis

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، - وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ - قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَدِيٍّ، عَنْ طَلْحَةَ، عَنْ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْتُهِيَ بِهِ إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَهِيَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ إِلَيْهَا يَنْتَهِي مَا يُعْرَجُ بِهِ مِنَ الأَرْضِ فَيُقْبَضُ مِنْهَا وَإِلَيْهَا يَنْتَهِي مَا يُهْبَطُ بِهِ مِنْ فَوْقِهَا فَيُقْبَضُ مِنْهَا قَالَ ‏{‏ إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى‏}‏ قَالَ فَرَاشٌ مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏ قَالَ فَأُعْطِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثًا أُعْطِيَ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسَ وَأُعْطِيَ خَوَاتِيمَ سُورَةِ الْبَقَرَةِ وَغُفِرَ لِمَنْ لَمْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ مِنْ أُمَّتِهِ شَيْئًا الْمُقْحِمَاتُ ‏.‏

Abdulloh (ibn Mas'ud) aytdi: Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam) Isra qilingan chog'da, u Sidratul-Muntahoga yetkazildi — u oltinchi osmonda; yerdan ko'tarilgan (har) narsa unga yetib, undan qabz qilinadi; va yuqoridan tushirilgan (har) narsa unga yetib, undan qabz qilinadi. (Allah:) «O'shanda Sidrani qoplagan narsa qoplab oldi» degan; (Abdulloh:) "Oltindan kapalaklar (qoplagan)" dedi. (Raviy:) Rasulullah (sollallahu alayhi vasallam)ga uch (narsa) berildi: besh namoz berildi; Baqara surasining xotima (oyatlari) berildi; va ummatidan Allahga hech narsani sherik qilmagan kishiga (do'zaxga otadigan) ulkan gunohlar kechirildi (degan bashorat).

432-hadis

وَحَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبَّادٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْعَوَّامِ - حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، قَالَ سَأَلْتُ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى‏}‏ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ مَسْعُودٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى جِبْرِيلَ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ ‏.‏

Shayboniy aytdi: Men Zirr ibn Hubayshdan Allahning — azza va jalla — «Bas (ular orasidagi masofa) ikki yoy (uzunligi) qadar yoki undan ham yaqinroq bo'ldi» (degan) so'zi haqida so'radim. U: "Menga Ibn Mas'ud xabar berdiki, Nabiy (sollallahu alayhi vasallam) Jibrilni — uning olti yuz qanoti bor (holda) — ko'rdi" dedi.

433-hadis

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ‏{‏ مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى‏}‏ قَالَ رَأَى جِبْرِيلَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ ‏.‏

Abdulloh (ibn Mas'ud) «Ko'ngil o'zi ko'rgan narsani yolg'onga chiqarmadi» (oyati haqida): "U Jibril (alayhissalom)ni — uning olti yuz qanoti bor (holda) — ko'rdi" dedi.

434-hadis

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ الشَّيْبَانِيِّ، سَمِعَ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ‏{‏ لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى‏}‏ قَالَ رَأَى جِبْرِيلَ فِي صُورَتِهِ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ ‏.‏

Abdulloh (ibn Mas'ud) «Darhaqiqat u Robbining eng katta oyatlaridan (ba'zisini) ko'rdi» (oyati haqida): "U Jibrilni o'z suratida — uning olti yuz qanoti bor (holda) — ko'rdi" dedi.