وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ الأَرْضَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنُكْرِيهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى فَجَاءَنَا ذَاتَ يَوْمٍ رَجُلٌ مِنْ عُمُومَتِي فَقَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَوَاعِيَةُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ أَنْفَعُ لَنَا نَهَانَا أَنْ نُحَاقِلَ بِالأَرْضِ فَنُكْرِيَهَا عَلَى الثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى وَأَمَرَ رَبَّ الأَرْضِ أَنْ يَزْرَعَهَا أَوْ يُزْرِعَهَا وَكَرِهَ كِرَاءَهَا وَمَا سِوَى ذَلِكَ .
Ва менга Али ибн Ҳужр ас-Саъдий ва Яъқуб ибн Иброҳим ривоят қилиб: бизга Исмоил — у ибн Улайя — Айюбдан, у Яъло ибн Ҳакимдан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Рофиъ ибн Хадиждан ривоят қилди, дедилар; у деди: Биз Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) даврида ерни муҳоқала қилар (улушга экар) эдик, уни учдан бир, тўртдан бир ва белгиланган таом (эвазига) ижарага берар эдик. Бир куни бизга амакиларимдан бир киши келиб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизни ўзимизга фойдали бўлган бир ишдан қайтарди — Аллаҳ ва Расулига итоат биз учун фойдалироқдир: У бизни ерни муҳоқала қилиб уни учдан бир, тўртдан бир ва белгиланган таомга ижарага беришимиздан қайтарди ва ер эгасини уни (ўзи) экишга ёки (бошқага) эктиришга буюрди; уни ижарага беришни ва ундан бошқасини ёқтирмади» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ يَعْلَى بْنُ حَكِيمٍ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، يُحَدِّثُ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ كُنَّا نُحَاقِلُ بِالأَرْضِ فَنُكْرِيهَا عَلَى الثُّلُثِ وَالرُّبُعِ . ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ عُلَيَّةَ .
Ва бизга буни Яҳё ибн Яҳё ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан хабар берди, у деди: менга Яъло ибн Ҳаким ёзди: Мен Сулаймон ибн Ясорни Рофиъ ибн Хадиждан ривоят қилаётганини эшитдим, у деди: Биз ерни муҳоқала қилар, уни учдан бир ва тўртдан бир (улушга) ижарага берар эдик — сўнг Ибн Улайянинг ҳадиси мисли зикр қилди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، كُلُّهُمْ عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . مِثْلَهُ .
Ва бизга Яҳё ибн Ҳабиб ривоят қилди, бизга Холид ибн ал-Ҳорис ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Амр ибн Али ривоят қилди, бизга Абдулаъло ривоят қилди; (ҳ) ва бизга Ишоқ ибн Иброҳим ривоят қилди, бизга Абда хабар берди — ҳаммаси Ибн Абу Арубадан, у Яъло ибн Ҳакимдан шу иснод билан унга ўхшаш (ривоят қилди).
وَحَدَّثَنِيهِ أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ يَعْلَى بْنِ، حَكِيمٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَقُلْ عَنْ بَعْضِ عُمُومَتِهِ .
Ва менга буни Абу ат-Тоҳир ривоят қилди, бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Жарир ибн Ҳозим Яъло ибн Ҳакимдан шу иснод билан, Рофиъ ибн Хадиждан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан хабар берди ва «ўз амакиларидан биридан» демади.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي أَبُو عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ، مَوْلَى رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ رَافِعٍ، أَنَّ ظُهَيْرَ بْنَ رَافِعٍ، - وَهُوَ عَمُّهُ - قَالَ أَتَانِي ظُهَيْرٌ فَقَالَ لَقَدْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرٍ كَانَ بِنَا رَافِقًا . فَقُلْتُ وَمَا ذَاكَ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهُوَ حَقٌّ . قَالَ سَأَلَنِي كَيْفَ تَصْنَعُونَ بِمَحَاقِلِكُمْ فَقُلْتُ نُؤَاجِرُهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلَى الرَّبِيعِ أَوِ الأَوْسُقِ مِنَ التَّمْرِ أَوِ الشَّعِيرِ . قَالَ " فَلاَ تَفْعَلُوا ازْرَعُوهَا أَوْ أَزْرِعُوهَا أَوْ أَمْسِكُوهَا " .
менга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилди, бизга Абу Мушир хабар берди, менга Яҳё ибн Ҳамза ривоят қилди, менга Абу Амр ал-Авзоий Абу ан-Нажоший — Рофиъ ибн Хадижнинг мавлоси — дан, у Рофиъдан ривоят қилдики, Зуҳайр ибн Рофиъ — у унинг амакиси — деди: Менга Зуҳайр келиб: «Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) бизга қулай (фойдали) бўлган бир ишдан қайтарди» деди. Мен: «Бу нима? Расулуллаҳ (соллаллаҳу алайҳи васаллам) нима деса, у ҳақдир» дедим. У: «У мендан: ‹Маҳоқил (экинзор)ларингизни қандай қиляпсизлар?› деб сўради. Мен: ‹Ё Расулуллаҳ, биз уларни ариқлар (бўйидаги ҳосил) ёки васқлардаги (белгиланган) хурмо ёки арпа (эвазига) ижарага берамиз› дедим. У: ‹Ундай қилманг; уларни (ўзингиз) экинг ёки (бошқага) эктиринг ёки (ўзингизда) ушланг› деди» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ، عَنْ رَافِعٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا وَلَمْ يَذْكُرْ عَنْ عَمِّهِ ظُهَيْرٍ
Бизга Муҳаммад ибн Ҳотим ривоят қилди, бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий Икрима ибн Аммордан, у Абу ан-Нажошийдан, у Рофиъдан, у Набий (соллаллаҳу алайҳи васаллам)дан шуни ривоят қилди ва амакиси Зуҳайрдан (эшитганини) зикр қилмади.