وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ كِلاَهُمَا عَنْ هُشَيْمٍ، - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالَ أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، وَحُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ نَاسًا، مِنْ عُرَيْنَةَ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ فَاجْتَوَوْهَا فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ شِئْتُمْ أَنْ تَخْرُجُوا إِلَى إِبِلِ الصَّدَقَةِ فَتَشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا " . فَفَعَلُوا فَصَحُّوا ثُمَّ مَالُوا عَلَى الرِّعَاءِ فَقَتَلُوهُمْ وَارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَسَاقُوا ذَوْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ فِي أَثْرِهِمْ فَأُتِيَ بِهِمْ فَقَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ وَتَرَكَهُمْ فِي الْحَرَّةِ حَتَّى مَاتُوا
Бизга Яҳё ибн Яҳё ат-Тамимий ва Абу Бакр ибн Абу Шайба — иккаласи Ҳушаймдан, лафз Яҳёга тегишли — ривоят қилдилар, у: «Бизга Ҳушайм Абдулазиз ибн Суҳайб ва Ҳумайддан, улар Анас ибн Моликдан хабар бердиларки, Урайна (қабиласи)дан бир неча кишилар Мадинага, Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келдилар ва у ернинг ҳавоси уларга ёқмади. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам уларга: ‹Агар хоҳласангизлар, садақа туялари олдига чиқиб, уларнинг сутларидан ва сийдикларидан ичинг›, деди. Улар шундай қилдилар ва соғайиб кетдилар. Сўнг чўпонларнинг устига ҳужум қилиб, уларни ўлдирдилар, Исломдан муртад бўлдилар ва Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг туяларини ҳайдаб кетдилар. Бу Набий соллаллаҳу алайҳи васалламга етди, у уларнинг изидан (киши) юборди, улар келтирилди. Сўнг у уларнинг қўл-оёқларини кесди, кўзларини ўйдирди ва уларни Ҳаррада — то ўлгунча — ташлаб қўйди», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَبِي عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، مَوْلَى أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ، أَنَّ نَفَرًا، مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعُوهُ عَلَى الإِسْلاَمِ فَاسْتَوْخَمُوا الأَرْضَ وَسَقُمَتْ أَجْسَامُهُمْ فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ " أَلاَ تَخْرُجُونَ مَعَ رَاعِينَا فِي إِبِلِهِ فَتُصِيبُونَ مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا " . فَقَالُوا بَلَى . فَخَرَجُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا فَصَحُّوا فَقَتَلُوا الرَّاعِيَ وَطَرَدُوا الإِبِلَ فَبَلغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ فِي آثَارِهِمْ فَأُدْرِكُوا فَجِيءَ بِهِمْ فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ وَسُمِرَ أَعْيُنُهُمْ ثُمَّ نُبِذُوا فِي الشَّمْسِ حَتَّى مَاتُوا . وَقَالَ ابْنُ الصَّبَّاحِ فِي رِوَايَتِهِ وَاطَّرَدُوا النَّعَمَ . وَقَالَ وَسُمِّرَتْ أَعْيُنُهُمْ .
Бизга Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Саббоҳ ва Абу Бакр ибн Абу Шайба — лафз Абу Бакрга тегишли — ривоят қилдилар, у: «Бизга ибн Улайя Ҳажжож ибн Абу Усмондан ривоят қилди, менга Абу Қилобанинг озод қилинган қули Абу Ражо Абу Қилобадан ривоят қилди, менга Анас ривоят қилдики, Укл (қабиласи)дан саккиз кишилик бир гуруҳ Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига келдилар ва унга Ислом учун байъат қилдилар. Сўнг ер ҳавоси уларга оғир келди ва баданлари касалланди. Буни Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга шикоят қилдилар. У: ‹Бизнинг чўпонимиз билан унинг туялари олдига чиқиб, уларнинг сийдикларидан ва сутларидан ичмайсизларми?›, деди. Улар: ‹Албатта›, дедилар. Шунда чиқиб, уларнинг сийдикларидан ва сутларидан ичдилар ва соғайдилар. Сўнг чўпонни ўлдириб, туяларни ҳайдаб кетдилар. Бу Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламга етди, у уларнинг изидан (киши) юборди, улар қўлга олинди ва келтирилди. У улар ҳақида буюрди, қўл-оёқлари кесилди, кўзларига (қизиган темир билан) мил торттирилди, сўнг қуёшда то ўлгунча ташлаб қўйилдилар», деди. Ибн Саббоҳ ўз ривоятида: «Чорвани ҳайдаб кетдилар», деди. Ва: «Кўзларига мил торттирилди», деди.
وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، مَوْلَى أَبِي قِلاَبَةَ قَالَ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْمٌ مِنْ عُكْلٍ أَوْ عُرَيْنَةَ فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَأَمَرَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلِقَاحٍ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَشْرَبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا . بِمَعْنَى حَدِيثِ حَجَّاجِ بْنِ أَبِي عُثْمَانَ . قَالَ وَسُمِرَتْ أَعْيُنُهُمْ وَأُلْقُوا فِي الْحَرَّةِ يَسْتَسْقُونَ فَلاَ يُسْقَوْنَ
Бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, бизга Сулаймон ибн Ҳарб ривоят қилди, бизга Ҳаммод ибн Зайд Айюбдан, у Абу Қилобанинг озод қилинган қули Абу Ражодан ривоят қилди, у: «Абу Қилоба: ‹Бизга Анас ибн Молик ривоят қилди, у: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига Укл ёки Урайна (қабиласи)дан бир қавм келди ва Мадина ҳавоси уларга ёқмади. Шунда Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васаллам улар учун соғин туяларни (беришни) буюрди ва уларнинг сийдикларидан ва сутларидан ичишларини буюрди», деди›, деди», деди — Ҳажжож ибн Абу Усмоннинг ҳадиси мазмунида. У: «Кўзларига мил торттирилди ва улар Ҳаррага ташлаб қўйилдилар, сув сўрар эдилар, аммо сув берилмас эди», деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ النَّوْفَلِيُّ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، مَوْلَى أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا خَلْفَ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ لِلنَّاسِ مَا تَقُولُونَ فِي الْقَسَامَةِ فَقَالَ عَنْبَسَةُ قَدْ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ كَذَا وَكَذَا فَقُلْتُ إِيَّاىَ حَدَّثَ أَنَسٌ قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَوْمٌ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ أَيُّوبَ وَحَجَّاجٍ . قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ فَلَمَّا فَرَغْتُ قَالَ عَنْبَسَةُ سُبْحَانَ اللَّهِ - قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ - فَقُلْتُ أَتَتَّهِمُنِي يَا عَنْبَسَةُ قَالَ لاَ هَكَذَا حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ لَنْ تَزَالُوا بِخَيْرٍ يَا أَهْلَ الشَّامِ مَادَامَ فِيكُمْ هَذَا أَوْ مِثْلُ هَذَا
Бизга Муҳаммад ибн Мусанно ривоят қилди, бизга Муъоз ибн Муъоз ривоят қилди; (ҳ) бизга Аҳмад ибн Усмон ан-Навфалий ҳам ривоят қилди, бизга Азҳар ас-Саммон ривоят қилди, улар: «Бизга ибн Авн ривоят қилди, бизга Абу Қилобанинг озод қилинган қули Абу Ражо Абу Қилобадан ривоят қилди», дедилар, у: «Мен Умар ибн Абдулазизнинг орқасида ўтирган эдим. У одамларга: ‹Қасома ҳақида нима дейсизлар?›, деди. Шунда Анбаса: ‹Бизга Анас ибн Молик шундай-шундай ривоят қилган›, деди. Мен: ‹Анас менга ривоят қилди: Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига бир қавм келди...›, дедим». Ва у Айюб ҳамда Ҳажжожнинг ҳадисига ўхшаш ҳадисни келтирди. Абу Қилоба: «Мен тугатгач, Анбаса: ‹Субҳаналлаҳ›, деди». Абу Қилоба: «Мен: ‹Мени айблаяпсанми, эй Анбаса?›, дедим». У: «Йўқ, бизга Анас ибн Молик шундай ривоят қилган. Эй Шом аҳли, сизларда шу ёки шунга ўхшаш (киши) бўлар экан, доимо яхшиликда бўлаверасизлар», деди.
وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مِسْكِينٌ، - وَهُوَ ابْنُ بُكَيْرٍ الْحَرَّانِيُّ - أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَمَانِيَةُ نَفَرٍ مِنْ عُكْلٍ . بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ . وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ وَلَمْ يَحْسِمْهُمْ .
Бизга ал-Ҳасан ибн Абу Шуъайб ал-Ҳарроний ривоят қилди, бизга Мискийн, яъни ибн Букайр ал-Ҳарроний ривоят қилди, бизга ал-Авзўий хабар берди; (ҳ) бизга Абдуллаҳ ибн Абдурраҳмон ад-Дорамий ҳам ривоят қилди, бизга Муҳаммад ибн Юсуф ал-Авзўийдан, у Яҳё ибн Абу Касийрдан, у Абу Қилобадан, у Анас ибн Моликдан хабар берди, у: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига Укл (қабиласи)дан саккиз киши келди», деди — уларнинг ҳадисига ўхшаш. Ва ҳадисда: «У уларнинг (яраларини) куйдирмади», деб зиёда қилди.
وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ، بْنُ حَرْبٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفَرٌ مِنْ عُرَيْنَةَ فَأَسْلَمُوا وَبَايَعُوهُ وَقَدْ وَقَعَ بِالْمَدِينَةِ الْمُومُ - وَهُوَ الْبِرْسَامُ - ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِهِمْ وَزَادَ وَعِنْدَهُ شَبَابٌ مِنَ الأَنْصَارِ قَرِيبٌ مِنْ عِشْرِينَ فَأَرْسَلَهُمْ إِلَيْهِمْ وَبَعَثَ مَعَهُمْ قَائِفًا يَقْتَصُّ أَثَرَهُمْ .
Бизга Ҳорун ибн Абдуллаҳ ривоят қилди, бизга Молик ибн Исмоил ривоят қилди, бизга Зуҳайр ривоят қилди, бизга Симок ибн Ҳарб Муъовия ибн Қуррадан, у Анасдан ривоят қилди, у: «Расулуллаҳ соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига Урайна (қабиласи)дан бир неча киши келди ва Исломни қабул қилиб, унга байъат қилдилар. Мадинада эса ‹мум› — яъни бирсом (касаллик) — тарқалган эди», деди. Сўнг у уларнинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди ва: «Унинг ҳузурида ансорлардан йигирмага яқин ёшлар бор эди, у уларни улар томон юборди ва улар билан бирга изларини тақиб қиладиган изқувар юборди», деб зиёда қилди.
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، ح. وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، وَفِي حَدِيثِ هَمَّامٍ قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَهْطٌ مِنْ عُرَيْنَةَ وَفِي حَدِيثِ سَعِيدٍ مِنْ عُكْلٍ وَعُرَيْنَةَ . بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ .
Бизга Ҳаддоб ибн Холид ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, бизга Қатода Анасдан ривоят қилди; (ҳ) бизга ибн Мусанно ҳам ривоят қилди, бизга Абдулаъло ривоят қилди, бизга Саъийд Қатодадан, у Анасдан ривоят қилди. Ҳаммомнинг ҳадисида: «Набий соллаллаҳу алайҳи васалламнинг олдига Урайна (қабиласи)дан бир гуруҳ келди», (дейилган), Саъийднинг ҳадисида эса: «Укл ва Урайна (қабилалари)дан» (дейилган) — уларнинг ҳадисига ўхшаш.
وَحَدَّثَنِي الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الأَعْرَجُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ إِنَّمَا سَمَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَعْيُنَ أُولَئِكَ لأَنَّهُمْ سَمَلُوا أَعْيُنَ الرِّعَاءِ .
Менга ал-Фазл ибн Саҳл ал-Аъраж ривоят қилди, бизга Яҳё ибн Ғайлон ривоят қилди, бизга Язид ибн Зурайъ Сулаймон ат-Таймийдан, у Анасдан ривоят қилди, у: «Набий соллаллаҳу алайҳи васаллам ўшаларнинг кўзларини фақат шунинг учун ўйдирдики, улар чўпонларнинг кўзларини ўйган эдилар», деди.